Jaarplan Energietransitie 2023

(Stad en Landestraat Hilversum, fotograaf Margot Brakel)

Jaarplan Energietransitie 2023

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

3

2.

Opwek van duurzame energie, Regionale Energie Strategie (RES)

5

3.

Energie besparen en van het aardgas af: Transitievisie Warmte

9

3.1 Informatievoorziening over verduurzamen van de woning

10

3.2 Routekaarten voor woningtypen

10

3.3 All-in pakketten

11

3.4 Ondersteuning bewonersinitiatieven en bedrijven

13

3.5 Aandacht voor monumenten en beschermde stadsgezichten 

15

3.6 Voortzetten huidige instrumenten

15

3.7 Monitoren en evalueren

16

4.

Bijdragen aan andere ontwikkelingen

17

5.

Communicatie

19

6.

Programma organisatie 

20

7.

Financiën

21

Bijlage 1: Kader

24

1. Inleiding Dit jaarplan mag in opzet lijken op die uit voorgaande jaren, toch wordt 2023 een bijzonder jaar. Een jaar waarin we als gemeentelijke organisatie met meer mensen, meer geld en een meer aanjagende rol gaan werken aan zichtbare energietransitie projecten in Hilversum. Precies waar deze omvangrijke opgave om vraagt. Eerst over die aanjagende rol. Met succes hebben we in de afgelopen jaren vanuit een soms faciliterende en soms regisserende rol gewerkt. Als we echter vooruitkijken dan zien we dat het aantal jaren dat we nog hebben om de energietransitie waar te maken steeds kleiner wordt. En dat terwijl de opgave niet slinkt. Daarom gaan we in 2023 de betrokkenheid bij het maatschappelijk netwerk vergroten en schroeven we onze aanjagende functie op door waar nodig een meer trekkende rol op ons te nemen, vanzelfsprekend in goed overleg met alle betrokkenen. Vanuit dat inzicht besluiten we om als overheid meer de aanjager van de opgave te worden. De energietransitie nog meer neer te gaan zetten als need to have, in plaats van nice to have. We verliezen daarbij de initiërende rol die inwoners, ondernemers en energiecoöperaties zelf hebben zeker niet uit het oog. We staan samen voor deze opgave. Maar daar waar wij vinden dat het sneller moet, doen we ook zelf een stap naar voren.

Het leren van projecten en vervolgens daarvan de schaalbaarheid vergroten dat is een doel waarvoor we ons krachtig willen inzetten. Het voorbeeld van het realiseren van de zonnepanelen op zoveel mogelijk Hilversumse scholen is daarvan een goed voorbeeld. Met de lessons learned gaan we ook aan de slag met andere maatschappelijk vastgoed doelgroepen waardoor we de schaalbaarheid groter maken. De 7 projecten die daarbij de grootste maatschappelijke impact gaan maken in 2023 zijn: 1. Het opstellen van het Hilversums Isolatie Plan (HIP), als eerste uitwerking van het voornemen in het coalitieakkoord om in 2025 een Hilversums isolatiefonds in te stellen, met daaraan gekoppeld een bijdrage voor isolatiemaatregelen voor woningen met een energielabel D, E, F en G. Budget: €1.500.000. De isolatiebijdragen zullen zo veel mogelijk aan wijkaanpak (2) worden verbonden. 2. Het voorzetten van de wijkaanpak waarmee in 2023 ruim 17.000 huishoudens bereikt worden om gebruik te maken van ons totaalaanbod om hun huis aardgasvrij te gaan maken. 3. Het uitvoeren van de subsidieregeling energiebesparende maatregelen voor minima. Budget: €600.000. 4. Verzilveren van de kansen voor de energietransitie in de 2 grote gebiedsontwikkelingen: Arenapark en Stationsgebied. 5.

Een aanjagende rol oppakken bij de twee bewonersinitiatieven (RWZI en Kerkelanden) die in de Transitievisie Warmte zijn aangemerkt als proefgebieden voor collectieve warmte. 6. Het realiseren van twee grote zonneparkeerplaatsen en het uitvoeren van 3 haalbaarheidsonderzoeken. Budget €330.000. 7. Het sluiten van drie Greendeals met ondernemers: Vliegveld Hilversum, Ondernemersvereniging Zuidwest en Mediapark. Met de onder 1 en 3 genoemde budgetten is vanuit de gemeente in 2023 €2.100.000 beschikbaar voor directe financiële ondersteuning van woningeigenaren om energiebesparende maatregelen te nemen. De formatie van het Team Energietransitie is uitgebreid met 2 FTE waarmee de totale formatie per 2023 uitkomt op 10,5 FTE. De activiteiten en projecten die hun oorsprong hebben in de Regionale Energie Strategie (RES) staan in hoofdstuk 2. In hoofdstuk 3 gaan we nader in op alle activiteiten en projecten in het kader van de 7 uitvoeringslijnen van de Transitievisie Warmte (TWV). De bijdragen die team energietransitie levert aan andere ontwikkelingen zijn verwoord 3

in hoofdstuk 4. Hoofdstuk 5 is gewijd aan de communicatie over de energietransitie. Hoe we het allemaal gaan organiseren staat in hoofdstuk 6, de financiën zijn terug te vinden in hoofdstuk 7. Als bijlage 1 is het wettelijk kader voor de energietransitie te vinden.

4

2. Opwek van duurzame energie, Regionale Energie Strategie (RES) De Regionale Energiestrategie (RES) 1.0 van Noord-Holland Zuid (NHZ) is medio 2021 vastgesteld door gemeenten, provincie Noord-Holland en waterschappen. In december 2021 hebben hun colleges en dagelijks besturen een besluit over het Uitvoeringsprogramma RES 1.0 NHZ. Dit is een concretiseringsslag van de ambities van de RES 1.0 naar concrete acties. De Regionale Energiestrategie is een dynamisch document dat iedere twee jaar tegen het licht wordt gehouden. In de RES 1.0 en het Uitvoeringsprogramma staat dat de RES elke twee jaar geactualiseerd wordt. Het Nationaal Programma RES adviseert om het anders aan te pakken: tweejaarlijks een voortgangsdocument en een herijking van de RES (2.0) wanneer dat nodig is. Dit betekent dat het proces verandert: de eerstvolgende stap is het vaststellen van een voortgangsdocument in het eerste kwartaal van 2023, op basis van conclusies uit de monitor en ervaringen van betrokken partijen in de praktijk. Zie ook Proces RES 2.0 Noord-Holland Zuid.

Zonnepanelen Het doel van Hilversum in de RES is in 2030 95 GWh extra zonne-energie. Dat is een verveelvoudiging ten opzichte van het huidige aantal zonnepanelen, dat in 2019 goed was voor circa 9 GWh duurzame energie (35 TJoule, bron Klimaatmonitor ministerie EZK). Samen is dat 104 GWh, bijna evenveel als de huidige elektriciteitsbehoefte van de woningen in Hilversum van 107 GWh (cijfer 2019, bron Klimaatmonitor ministerie EZK). De totale energiebehoefte van Hilversum is 1567 GWh (cijfers energieverbruik 2019, inclusief vervoer, bron Klimaatmonitor ministerie EZK). De verdeling van de extra zonnepanelen in Hilversum over grote daken, parkeerplaatsen, agrarische daken, geluidsschermen en het vliegveld is berekend bij het opstellen van de RES, zie onderstaande tabel. Daarbij is de formule gehanteerd: oppervlakte (m2) * opbrengst per m2 (GWh) * benuttingspercentage = hoeveelheid energie in GWh, met een opbrengst per m2 van 0,0001529 GWh en een benuttingspercentage van 70% voor zon op dak.

Extra zonnepanelen in 2030 Grote daken Parkeerplaatsen

GWh 89 5,5

Geluidsschermen Vliegveld Verkenning nieuwe locaties Totaal

0,5 0,15-0,35 95

5

Wat gaan we doen? Zon op grote daken Zon boven 2 parkeerplaatsen en 3 haalbaarheidsstudies Verkennen kleinschalig zonnepark in de Meent Zonnepanelen A27/A1 Energie inkoop met lokaal eigenaarschap Green Deal Coaches voor Kantoren en bedrijfsmatig vastgoed en mediapark Afronden project zon op school dak Zon op maatschappelijk vastgoed en eigen gemeentelijk vastgoed RES zonnelocaties Totaal

Wat kost het? €330.000

€125.000 €50.000 €150.000

€655.000

Zon op grote daken (1,2 GWh) Hier ligt de focus van de inzet van onze capaciteit en middelen, want 90% van ons RES bod betreft zonne-energie op grote daken. Tevens is het stap 1 op de zonneladder, een logische plek om te beginnen. Belangrijke partners hierin zijn ondernemers en instellingen, want zij zijn veelal de eigenaren van de grote daken (definitie in RES is minimaal 60 panelen).

Zon boven parkeren (0,8 GWh) Stimuleren van initiatieven en kansen die zich voordoen. O.a. met energiecoöperatie en meer de samenwerking opzoeken met (het nieuwe) mobiliteitsbeleid om de keuze te maken om de openbare parkeerplaatsen te gaan inzetten voor de duurzame transities; autodelen, zonne-energie en klimaatadaptatie (waterberging en bomen). In 2023 gaan we werken om twee zonneparkeerplaatsen te realiseren bij het winkelcentrum Kerkelanden (hiervoor is een provinciale subsidie toegekend) en op het sportpark Berestein. Er worden 3 haalbaarheidsstudies uitgevoerd door de energie coöperaties die gericht zijn op het te realiseren van nieuwe zonneparkeerplaatsen. Met de ervaringen ontwikkelen we een gemeentelijke aanpak zodat we in 2024 kunnen versnellen in het realiseren van zonneparkeerplaatsen.

Verkennen kleinschalig zonnepark in de Meent Hier hebben we 3 doelen: verbeteren ecosysteem, participatie/ bewoners zeggenschap/eigenaarschap over eigen buurt en uiteraard ook opwekking van duurzame energie in de Hilversumse Meent. Link met o.a. planologie buitengebied en het nieuw vastgestelde Programma Groen.

Geluidsschermen A27/A1 Rijkswaterstaat realiseert in het kader van het programma het programma Opwek van Energie op Rijksgronden (OER) grootschalige opwek van zonne-energie langs onder andere snelwegen. Door een succesvolle lobby van onze regio zijn de A1 en de A27 in het OER programma opgenomen. We staan aan het begin van de verkenning voor deze twee projecten. Naast de technische, financiële en organisatorische haalbaarheid van grootschalige duurzame energieproductie langs deze snelwegen, kijken we ook naar de mogelijkheden voor lokaal eigendom en direct lokaal verbruik.

6

Energie inkoop met lokaal eigenaarschap In 2023 moeten er regionaal nieuwe aanbestedingen worden georganiseerd voor de inkoop van stroom. Hierbij wordt gekeken naar doelstellingen om het aandeel duurzaam en zelf opgewekte energie te vergroten. Momenteel is het doel om gedurende de contractperiode voor 20% van het volume van de elektra die gemeenten nodig hebben, lokale opwek te realiseren. Het blijkt lastig om deze doelstelling te halen, omdat het vastgoed van de gemeente Hilversum veelal al zonnepanelen heeft. Er is nog een aantal stukken (braak)liggend grond in onderzoek. Er zijn nog andere manieren denkbaar om het aandeel lokaal duurzaam opgewekte stroom te vergroten. Het eerste half jaar van 2023 wordt gebruikt om deze opties te verkennen met de Regio. Na besluitvorming over de gekozen optie, worden in het tweede half jaar van 2023 de werkzaamheden in gang gezet om ervoor te zorgen dat dit in de aanbesteding voor het stroomcontract wordt opgenomen.

Green Deal Coaches voor Kantoren en bedrijfsmatig vastgoed en mediapark De Green Deal Coaches stimuleren zowel opwek als besparing van energie. Beide hebben een aanjagende rol in het realiseren van grote zonnedaken op bedrijven.

Zon op maatschappelijk vastgoed en eigen gemeentelijk vastgoed Met de lessons learned van het project zon op schooldaken gaan we ook met andere maatschappelijke vastgoed doelgroepen zonneprojecten aanjagen. Ook gaan we naar ons eigen gemeentelijk vastgoed kijken en waar de daken geschikt zijn deze met zonnepanelen volleggen.

Afronden project zon op school dak (0,5 GWh) De uitvoering van project zon op schooldaken (amendement bij de begroting 2022) door de gemeente heeft geleid tot een 17tal scholen die met de gemeente afspraken hebben gemaakt over het realiseren van zonnepanelen. Dit wordt in 2023 in uitvoering gebracht. Er worden ruim 2.000 zonnepanelen gerealiseerd met dit project. De scholen investeren in de zonnepanelen.

RES-zoeklocaties Zonnepanelen vliegveld en Buurtschap Crailo Zonnepanelen op het vliegveld is deels een zon op dak project (de hangars) en deels een eigenstandig project met een soort omgevingstraject met mogelijk inzet instrumentarium omgevingswet (groen, omwonenden, veilig vliegen etc). De GEM Crailo ontwikkelt in de periode t/m 2030 het buurtschap Crailo. Daarvoor zijn verschillende duurzame ambities, zoals natuurinclusief en energiepositief. De energie gaat opgewekt worden met circa 23.000 zonnepanelen. Vorig jaar is begonnen met de realisatie van een nieuw, duurzaam 50 KV-onderstation door Liander/Quirion en de aanbesteding van het innovatieve energiesysteem ”smart future grid” Crailo.

7

Participatie en omgevingsbeleid In Hilversum gaat het om uitwerking van RES-zoekgebied Vliegveld Hilversum en Crailo en de verkenning van mogelijke nieuwe locaties voor zonne-energie in het landschap.

Greendeal Vliegveld Hilversum; vergunning en SDE++ subsidie in 2023 Doel van de vorming van een greendeal vliegveld Hilversum is om de wederzijdse verantwoordelijkheid voor het verduurzamen van het vliegveld en haar gebruikers vast te leggen. Op dit moment wordt gewerkt aan een nieuwe huurovereenkomst. In de nieuwe huurovereenkomst wordt een huurtermijn opgenomen die recht doet aan de investeringen voor het verduurzamen van het vliegveld. Tevens biedt de gemeente aan om actief te ondersteunen bij de planvorming rondom de vernieuwing/verduurzaming van het vastgoed en het streven naar elektrificatie van het vliegen. In 2023 gaan we het project in uitvoering brengen, in afstemming met de bewoners en andere partijen in de directe omgeving, waaronder buurgemeenten Wijdemeren en De Bilt. Het gaat om twee locaties op het vliegveld, één op het veld aan de westzijde en één op het dak van de hangars aan de oostzijde. Voor zonnepanelen op het veld is participatie, een goede landschappelijke inpassing en verankering in het omgevingsbeleid relevant. Daarvoor is projectleiding nodig, om te borgen dat dit zorgvuldig gebeurt en met als concreet doel om in 2023 de vergunning en subsidieaanvraag voor dit project rond te krijgen. De verwachte opbrengst is tussen 0,15 en 0,35 GWh.

Verkenning van een nieuwe locatie zonne-energie bij de Meent Het RES-bod vanuit onze gemeente is in 2030 goed voor een deel van de vraag naar elektriciteit, terwijl we weten dat de vraag naar elektriciteit de komende jaren zal stijgen door de overstap naar elektriciteit voor vervoer en verwarming. Daarom is het belangrijk om ook verder te zoeken naar nieuwe opties om lokaal energie op te wekken. In 2021 heeft de participatiecoalitie een verkenning uitgevoerd naar de lokale mogelijkheden, beschreven in de rapportage “Kleinschalige duurzame energie in de Gooi en Vechtstreek”. Hierin staan schetsontwerpen voor concrete casussen, waarvan één in Hilversum, naast de Hilversumse Meent. Deze locatie is recent naar boven gekomen op initiatief van de eigenaar. Na het vaststellen van de omgevingsvisie zullen we voor deze locatie samen met de energiecoöperaties actief het gesprek aan met de eigenaren van de grond en stellen we een businesscase op voor de mogelijke realisatie van zonnepanelen.

8

3. Energie besparen en van het aardgas af: Transitievisie Warmte De Transitievisie Warmte (TVW) is op 6 oktober 2021 na een uitgebreid participatietraject vastgesteld door de raad. De hoofdlijn in de visie is dat de gemeente Hilversum kiest voor all-electric van woningen en andere gebouwen om van het gas af te gaan. De aanpak per woning geeft de Hilversummers de vrijheid om zelf te bepalen hoe en wanneer precies de stappen genomen worden om een alternatief voor aardgas te installeren. Dat betekent in de meeste gevallen isoleren van de woning en vervangen van de HR-ketel door een warmtepomp. In dat proces worden de bewoners zo goed mogelijk begeleid door advies en een passend aanbod vanuit de markt, georganiseerd door het Energie Diensten Bedrijf (EDB). Daarnaast en in goede samenwerking met het EDB zorgen de energiecoöperaties gezamenlijk voor voldoende energiecoaches om burgers van voorlichting en advies te voorzien bij het aanpakken van hun huis. Het loket waar bewoners terecht kunnen met al hun vragen over de verduurzaming van hun huis is het Duurzaam Bouwloket (DuBo). Over uiterlijk vier jaar wordt de Transitievisie Warmte herzien aan de hand van de ontwikkelingen en kennis die dan beschikbaar is. De komende periode gaan we aan de slag met het uitwerken en in de praktijk brengen van zeven uitvoeringslijnen.

In het kader van deze uitvoeringslijnen maken we afspraken met het Energiedienstenbedrijf, de energiecoöperaties, het energieloket en andere stakeholders. De 7 uitvoeringslijnen in de TVW zijn: 1. Informatievoorziening over verduurzamen van de woning. 2. Routekaarten voor woningtypen: wat ligt voor de hand om te doen bij jouw type huis? 3. All-in pakketten: per woningtype samengestelde pakketten om te verduurzamen. 4. Ondersteuning bewonersinitiatieven en bedrijven voor collectieve aanpak. 5. Aandacht voor monumenten en beschermde stadsgezichten. 6. Voortzetten huidige instrumenten als duurzaamheidslening, samenwerking energiecoöperaties, etc. 7. Monitoren en evalueren en op basis daarvan de TVW bijstellen.

9

3.1

Informatievoorziening over verduurzamen van de woning

Wat gaan we doen? Het onderzoeken en mogelijk realiseren van een duurzaamheidswinkel en een campagnebus die de wijken in kan gaan. Gemeente brede informatiecampagne

Wat kost het? €85.000

Totaal

€185.000

€100.000

Het onderzoeken van een duurzaamheidswinkel en een campagnebus die de wijken in kan gaan Samen met o.a. de energie coöperaties en de H100 willen we een goed bereikbare duurzaamheidswinkel gaan realiseren waarin inwoners kunnen zien welke technieken er zijn voor verduurzaming. Om ook naar de inwoners toe te kunnen gaan we, wellicht in regioverband, een campagne bus inrichten om de wijken in te gaan.

Gemeente brede communicatie campagne De bekendheid met de energietransitie verder vergroten onder alle Hilversummers en ze altijd toe leiden naar het energieloket.

3.2

Routekaarten voor woningtypen

Wat gaan we doen? Gemeentelijk isolatieplan

Wat kost het? €1.500.000

Gemeentelijk isolatieplan Het komende jaar wordt een Hilversums Isolatie Plan (HIP) opgesteld. Dit plan bevat een meerjarige aanpak om inwoners te stimuleren te verduurzamen en daarmee energie te besparen. Het plan bevat maatregelen die we tot 2028 gaan uitvoeren. Voor 2023 is €1,5 mln. beschikbaar om inwoners te helpen bij het realiseren van isolatiemaatregelen. In het coalitieakkoord zijn afspraken gemaakt over het instellen van een isolatiefonds in 2025. Met het opstellen van het HIP geven we hier in 2023 reeds invulling aan. Het plan wordt in het eerste kwartaal van 2023 ontwikkeld en vastgesteld door het college en we gaan direct aan de slag met de uitvoering. Het plan vraagt nog verdere uitwerking, maar de grote lijnen zijn: 1. Aanpak energiearmoede; deze is al vastgesteld en loopt al. Momenteel wordt er gewerkt om de subsidie uit te kunnen geven en wordt via Hilverzon een kracht aangesteld die de doelgroep kan helpen met vergaand verduurzamen (begeleiding bij offerte-aanvragen, subsidie en financieringsaanvragen, meedenken met de bewoner, het budget en de mogelijke besparingen). 2. Wijkaanpak: we gaan een bijdrage geven op het nemen van isolatiemaatregelen. Ook komt er een bijdrage voor collectieve initiatieven, die hoger is dan de korting die je krijgt op een individuele verduurzaming.

Hiermee trachten we collectiviteit te stimuleren en opschaling van de opgave op gang te brengen. Ga je helemaal van het aardgas af? Dan is het bedrag dat je als tegemoetkoming krijgt nog iets hoger. 3. Met punt 2 stimuleren we direct de Vve aanpak. Een Vve kan als collectief aanspraak maken op de collectieve subsidie. We bereiken de Vve’s via 2 lijnen: Het energiedienstenbedrijf en via de woningbouwcorporaties die 10

appartementencomplexen met gespikkeld bezit willen verduurzamen. De subsidie per koopwoning kan een duwtje in de rug zijn om de betrokken VvE’s toch over de streep te trekken in hun besluitvorming. 4. We sluiten aan op natuurlijke momenten via een stimuleringsactie bij makelaars in Hilversum die woningen verkopen. We gaan een pilot doen waarbij een verkochte woning een gratis verduurzamingsadvies via het EDB krijgt. Indien de nieuwe bewoner besluit te verduurzamen, gelden de kortingen zoals beschreven onder punt 2. 5. We werken een lijn uit voor monumenteigenaren samen met cultureel erfgoed. Het is denkbaar dat monumenteneigenaren een iets hogere tegemoetkoming krijgen omdat zij hogere bedragen kwijt zijn om elementen van historisch culturele waarden te behouden.

3.3

All-in pakketten

Wat gaan we doen? Proeftuin Aardgasvrij Wijken (PAW) Wijkaanpak TVW Totaal

Wat kost het? €100.000 €200.000 €300.000

Proeftuin Aardgasvrije Wijken (PAW) Eind oktober 2020 is de aanvraag onder het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW) van het Rijk toegekend voor het Noordelijke deel van de Hilversumse Meent. Met deze toekenning zijn er ondersteuningsmiddelen vrijgekomen samen met (extra) toegang is tot kennis- en leernetwerken. Na de toekenning is samen met de stakeholders vormgegeven aan deze opschaling van de wijkaanpak. De PAW Hilversumse Meent loopt van 2021 tot en met 2028. In die periode begeleiden wij 623 woningen om van het aardgas af te gaan. Naast isoleren betekent dit een andere manier van verwarmen. In de aanvraag zijn wij uitgegaan van een warmtepomp met een of meerdere gedeelde bodemlussen. Door middel van onderzoek en praktijkervaring toetsen en optimaliseren we deze warmteoptie. Dit project kost veel ambtelijke capaciteit maar levert ook een schat aan leerervaring op. In 2022 is de eerste woning binnen het projectgebied aardgasvrij opgeleverd.

2023 staat in het teken van: • Het afronden van het koploperstraject met de ongeveer 25 particuliere woningeigenaren (uitvoering van (stapsgewijze) maatregelen tot volledig aardgasvrij; evaluatie van het traject); • Het door ontwikkelen van verduurzamingsarrangementen (totaalpakketten, al dan niet stapsgewijs uitvoerbaar) in samenwerking met het Energiedienstenbedrijf en energieloket; • Aandacht en gedifferentieerde aanpak voor specifieke doelgroepen, zoals starters, senioren, mensen die gaan verbouwen en bewoners die gezamenlijk aan de slag willen met bijvoorbeeld hun dak; • Het begeleiden van een nieuwe groep particuliere woningeigenaren; • Het uitvoeren van een pilot bij 20 woningen in de huursector met een bronnet-oplossing (warmtepompen met gedeelde, horizontaal bodemnet); • Het uitvoeren van een of meerdere pilots met gedeelde bodemlussen in de huursector en/of het gespikkeld bezit; • Het herhalen van buurtgesprekken en het continue betrekken van bewoners bij het proces al naar gelang hun eigen behoeften en mogelijkheden; • Het toewerken naar een buurtenergieplan met de bewoners van de noordelijke Meent opgesteld voor de uitrol van de transitie over het gehele projectgebied; • Het delen van de ervaringen en resultaten opgedaan in de PAW in de noordelijke Meent met de rest van de Meent en als input voor de ketensamenwerking in heel Hilversum; • De ervaringen.

11

Ook gaan we door met de in 2022 ingezette lijn om de verduurzamingsmaatregelen natuur inclusief uit te voeren en het (vergunningen)proces hiervoor verregaand te stroomlijnen. Hiervoor zijn we een gezamenlijk project gestart met de provincie Noord-Holland, de omgevingsdienst NZKGB en enkele gemeenten. Veel gebouwen worden niet alleen door mensen gebruikt, maar bieden ook een woning aan dieren zoals vleermuizen, gierzwaluwen en huismussen. Deze dieren kunnen verstoord of gedood worden bij isolatie-, renovatieen sloopwerkzaamheden. De Wet Natuurbescherming verbiedt het verstoren van deze vestigingsplaatsen. Wanneer een gebouweigenaar deze werkzaamheden uitvoert, is daarvoor een ontheffing op de Wet Natuurbescherming nodig van de provincie. Voor het verkrijgen van deze ontheffing is vaak duur, jaarrond, onderzoek nodig. Woningeigenaren krijgen hierdoor met extra kosten te maken krijgen en de kans is groot is dat bewoners afhaken. In 2023 blijven we toewerken naar een gebiedsgerichte ontheffing (GGO) op basis van een soortenmanagementplan (SMP). Dit is echter een lang traject (vermoedelijk operationeel vanaf 2025). Daarom ontwikkelen we in 2023 ook een “pre-SMP”. Hiermee kunnen gemeente die bezig zijn met het opstellen van een SMP particuliere woningeigenaren een tussentijdse oplossing bieden.

In deze overbruggingsaanpak kunnen onder voorwaarden isolatiewerkzaamheden worden uitgevoerd

Wijkaanpak TVW Procesontwikkeling en uitvoering (learning while doing) die over 3 jaar in heel Hilversum uitgerold gaat worden. In 2022 zijn we gestart in het Rode Dorp. De ketensamenwerking is en wordt uitgewerkt en er is een aanbod ontwikkeld voor woningeigenaren om vergaand te verduurzamen. We bieden all-in pakketten aan voor het aardgas vrij maken van de woning. In 2023 doen we nog een aantal gebieden op dezelfde manier. (niet per wijk, maar per 2 of 3 buurten tegelijk). De aanpak wordt aangepast op het type wijk en we blijven de aanpak continu monitoren en verbeteren. Voor deze aanpak zit het gereedschap in de koffer. In 2023 gaan we dit gereedschap gebruiken in de ontwikkeling van een wijkaanpak voor heel Hilversum. In 2023 gaan we in 5 wijken van start. De wijkaanpak zal verreweg de grootste, meest intensieve en zichtbare activiteit voor de Hilversumse inwoners zijn. In combinatie met het gemeentelijk isolatie plan wordt in 2023 hierin 1,7 mln. ingezet. We ontwikkelen deze aanpak niet vanuit het gemeentehuis maar doen dit samen met onze partners en in nauw contact met de inwoners van de wijken waar we zijn gestart. Doelstelling van de wijkaanpak is dat alle Hilversumse huiseigenaren uiterlijk 2027 in staat gesteld zijn om een integraal, professioneel en uitvoerbaar plan van aanpak voor het aardgasvrij maken van hun woning te laten maken.

We realiseren ons dat niet iedereen op het zelfde punt staat als het gaat om de bereidheid, c.q. mogelijkheid om op dit moment al verregaand te investeren. De wijkaanpak kenmerkt zich dan ook in een blijvende aanwezigheid en aandacht voor de energietransitie in een wijk. Voor 2023 staat de wijkaanpak op de rol voor 5 gebieden nl: • Schilderskwartier • Bloemenkwartier Zuid • Joh. Geradtsweg, Kleine Drift-, Elektro- en Geuzenbuurt • Centrum, Sint Vitus-, en Langgewenstbuurt • Bloemenkwartier, Noord en Havenstraatbuurt (beschermd stadsgezicht) Deze gebieden hebben een totaal van ruim 17.000 woningen en betreffen voornamelijk jaren ’20 en ‘30 woningen. Met het DuBo en het EDB is een arrangement voor dit type woningen ontwikkeld. We geven een extra impuls aan het VvE-project dat we regionaal ontwikkeld hebben (www.duurzame-vve.nl). Samen met het EDB en HilverZon doen we moeite deze aanpak te versnellen en uit te breiden qua doelgroepen (grote én kleine VvE’s, particulier- én gespikkeld bezit). 12

Samen met het team wonen vertaling onderdeel “versnelde verduurzaming” uit nationale prestatieafspraken Aedes juli 2022 naar Hilversum; in 2028 zijn er geen corporatiewoningen meer met een slecht energielabel, huren niet verhogen na verbetering isolatie, in 2030 in NL 450.000 corporatiewoningen aardgasvrij en 675.000 corporatiewoningen toekomst klaar geïsoleerd.

3.4

Ondersteuning bewonersinitiatieven en bedrijven

Wat gaan we doen? Stimulerend toezicht Greendeal Ondernemersvereniging Zuid West (OVHZW)

Wat kost het? €25.000 €100.000

Benutting restwarmte RWZI Project Kerkelanden en ondersteuning BES via VerKen Greendeal Mediapark Totaal

€50.000 €35.000 €25.000 €235.000

Stimulerend Toezicht energie bij bedrijven uitvoeren en door ontwikkelen. Meerjarige afspraken met OV Zuid West en op termijn te verbreden naar heel Hilversum. Ontwikkelen aanpak per bedrijventerrein voor verduurzaming, samen met betreffende ondernemersvereniging/ parkmanagement en Liander. Minimum is uitvoeren wettelijke energiebesparingplicht maatregelen binnen 5 jaar terugverdiend en we zien graag een plan voor zon op alle grote, geschikte daken in 2030 (RES). Per bedrijventerrein de kansen en subsidiemogelijkheden uitwerken, om te beginnen met ondernemersvereniging Zuidwest en opschalen naar de overige terreinen.

Greendeal Ondernemersvereniging Zuid West opstellen Doel van de Green deal is een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de verduurzaming van het bedrijventerrein en de bedrijvigheid vast te leggen. De gemeente is bereid om bij te dragen aan concrete verduurzamingsstappen en reserveert hiervoor €100.000. De wijze waarop deze reservering tot uitbetaling komt wordt vastgelegd in de greendeal. Ook worden er afspraken gemaakt over de adviserende rol de OVHZW zal hebben bij het uitvoeren van het stimulerend toezicht. Op termijn schalen we de aanpak die ontwikkeld wordt in deze greendeal op naar heel Hilversum. Eind 2022 is een fulltime accounthouder duurzaamheid voor de Hilversumse bedrijventerreinen in dienst gekomen bij de gemeente. Bedrijven zijn op verschillende manieren belangrijk in de energietransitie. Ze gebruiken vaak relatief veel energie, ze beschikken vaak over grote daken om met zonnepanelen energie op te wekken en er zijn steeds meer bedrijven zelf werkzaam in de energietransitie. De gemeente werkt nauw samen met de organisaties van bedrijven om hen te helpen met de verduurzaming van bedrijf en bedrijventerrein, via de Green deal coaches of door het organiseren van subsidies. Daarnaast zijn bedrijven ook vaak de grotere producenten van CO2-uitstoot. Een succesvolle verduurzaming van deze sector zet duurzame zoden aan de dijk.

Daarom is voor 2023 een samenwerking gezocht tussen de Green Dealcoach kantoren en bedrijfsmatig vastgoed met Toezicht en Handhaving (‘Stimulerend Toezicht’, conform Energiebesparingsakkoord van de provincie Noord-Holland), economische stimulering en de bedrijvenverenigingen. Doel is om bedrijven in Hilversum zo goed mogelijk te ondersteunen bij het maken van een plan om te verduurzamen én te helpen bij de uitvoering daarvan. Met goed advies en begeleiding én de stok achter de deur voor wie niet mee wil doen. 13

Benutting restwarmte Riool water Zuivering Installatie (RWZI) Hilversum Oost Doel van het project is om zoveel mogelijk geschikte woningen op een betaalbare manier aardgasvrij te maken met behulp van de duurzame restwarmte van de RWZI Hilversum. Woningen met een hoge warmtevraag die lastig te isoleren zijn vallen hieronder. Hierbij houden we rekening met de grotere opgave om heel Hilversum aardgasvrij te maken. Doel van het project is ook om zowel corporatiewoningen als particuliere woningen aan te sluiten. Door eerst flinke aantallen geschikte corporatiewoningen aan te sluiten, zal het warmtenet betaalbaar worden voor lastig te verduurzamen particuliere woningen. Deze bevinden zich met name in de Astronomische Buurt, de Electrobuurt, Liebergen en de Kleine Driftbuurt. Dit plan werkt van visie naar uitvoering: We ontwerpen op basis van een concrete warmtebron een fysieke oplossing om 2.000 lastig te verduurzamen woningen aardgasvrij te maken. We geven hierbij concreet invulling aan technische, ruimtelijke, financiële, maatschappelijke en juridische aspecten, we werken de organisatie-, eigendomsen governance-vraagstukken voor deze specifieke warmteketen uit en toetsen de voorgestelde oplossing op betaalbaarheid, draagvlak en uitvoerbaarheid.

Project Kerkelanden en Pilot BES In een aantal flats in Kerkelanden zijn de verwarmingsketels op korte termijn aan vervanging toe. Energiecoöperatie HET en de woningcorporaties hebben aangegeven met de gemeente en andere partners een potentiële collectieve warmteoplossing te willen onderzoeken. Bronnen die voor een collectieve warmteoplossing in beeld zijn, zijn TEO (kanaal en vijvers), TEA (riolering), lucht (dry coolers) en zon (PVT panelen). Dit project is een vervolg op het onderzoek dat door HET, Waternet en Liander met medewerking van de woningcorporaties in 2021 is uitgevoerd. Destijds bleek een collectieve warmteoplossing technisch al haalbaar, maar financieel niet aantrekkelijk. Op basis van de huidige energietarieven is een collectieve warmteoplossing wel aantrekkelijk. Het gebied met circa 400 appartementen zou als startmotor kunnen fungeren voor een betaalbare collectieve warmteoplossing voor aangrenzende buurten. Hier staan woningen in zowel particulier als corporatie-bezit. We hebben onze medewerking aan dit initiatief toegezegd en gaan in 2023 verder onderzoek doen naar de mogelijke scenario’s. Het winnen van vertrouwen en het verkrijgen van draagvlak bij de bewoners zal een belangrijk onderdeel van dit project worden. Vereniging Kerkelanden Energie Neutraal (VerKen) is inmiddels een zelfstandige energiecoöperatie geworden.

Het primaire doel is bewustwording van de noodzaak van de energietransitie en voorlichting over het isoleren van woningen in de wijk Kerkelanden. Daarnaast wordt samen met Alliander bekeken of een Buurt Energie Systeem een wenselijk alternatief voor aardgas zou kunnen worden in een deel van de wijk.

Greendeal Mediapark In 2023 de eerste 5 daken realiseren. Dit levert tussen de 0,5 en 1 GWh op. In 2030 liggen alle daken op het bedrijventerrein vol met zonnepanelen. Beoogd doel gemeente voor nieuwe green deal: • Zonnepanelen op alle grote, geschikte daken in 2030 (tussendoel 50% 2025) • Verduurzaming warmtenet Media Park • Mediaproducties over duurzaamheid Voor ondersteuning en/of cofinanciering van subsidies hebben we een budget van €25.000 opgenomen.

14

3.5

Aandacht voor monumenten en beschermde stadsgezichten

Wat gaan we doen? Verduurzaming woningen met monumentenstatus en in beschermd stadsgezicht + collectieve inkoopactie zon in beschermd stadsgezicht

Wat kost het? €75.000

Beschermd stadsgezicht en monumenten Hilversum bezit relatief erg veel monumenten en beschermd stadsgezicht. Dat is fantastisch, maar maakt de uitdaging om voldoende te verduurzamen nog iets groter. Reeds vele jaren is er gelukkig veel aandacht geweest voor behoud van de uitstraling van monumenten en beschermde stadsgezichten en dat moet er ook blijven. Tegelijkertijd zullen ook die gebouwen moeten verduurzamen: er moet geïsoleerd worden, ze moeten van het gas af en er moet ook energie opgewekt worden. Net als elders in de gebouwde omgeving. De gemeenteraad heeft in oktober 2022 het beleid voor zonnepanelen in beschermd stadsgezicht verruimd. Er wordt verder gewerkt aan het meer mogelijk maken van verdere verduurzaming van monumenten en beschermd stadsgezicht wat een prioriteit is uit het coalitieakkoord 2022-2026. Er wordt een collectieve inkoopactie zon in beschermd stadsgezicht in gang gezet in samenwerking met HilverZon.

3.6

Voortzetten huidige instrumenten

Wat gaan we doen? Inzet medewerker t.b.v. duurzaamheidsleningen en beoordelen subsidies Verstrekken subsidies energiearmoede Subsidie Hilversum 100 Subsidie HilverZon Totaal

Wat kost het? €35.000 €600.000 €125.000 €210.000 €970.000

Duurzaam wonen lening Hilversum De verordening op basis waarvan de gemeente de duurzaamheidslening verstrekt, is in 2021 vernieuwd en verbreed. Daarmee kan de gemeente nog beter inspelen op de behoefte van bewoners aan een duurzaamheidslening. Bovendien is de verordening flexibeler zowel in kwalitatief als kwantitatief opzicht, waardoor nieuwe ontwikkelingen beter gefaciliteerd kunnen worden. Vanaf november 2022 biedt het Nationaal Warmtefonds voor huishoudens met een bruto verzamelinkomen van maximaal €48.625,- de energie bespaarlening aan tegen 0% rente. Huishoudens lossen hun lening maandelijks af, maar betalen geen rente gedurende de gehele looptijd. Hierdoor wordt een duurzame en comfortabele woning voor alle huiseigenaren mogelijk gemaakt met laagdrempelige en betaalbare financiering. Voor deze specifieke groep mensen is het vaak lastig om de middelen te vinden om te investeren in duurzaamheid. Met het introduceren van deze renteloze lening is de verwachting een flinke drempel weg te halen.

Verstrekken subsidies energiearmoede Op 13 december 2022 heeft het college de Subsidieregeling aanpak energiearmoede woningeigenaren Hilversum 2023 vastgesteld. Waarmee woningeigenaren één verduurzamingsmaatregel aan hun woning kunnen (laten) 15

uitvoeren. Hiermee worden woningeigenaren met een minimuminkomen (130 % van het sociaal minimum) geholpen om minder gas te verbruiken, geld te besparen op de energierekening en zo niet achter te blijven in de energietransitie en verder in een armoedeval te raken door stijgende energieprijzen. In dit geval gaat het om een financiële regeling waarbij de gelden uit de Specifieke Uitkering Energiearmoede (SPUK)regeling worden ingezet om een subsidie te verstrekken voor isolatie of HR ++ glas aan woningeigenaren die een inkomen hebben tot 130% van het sociaal minimum. Het subsidieplafond van deze regeling is €600.000. De woningeigenaren kunnen tot maximaal €5.000 krijgen voor het nemen van één grotere maatregel. Volgens Milieucentraal kost een isolatiemaatregel tussen de €1.000 voor (eenvoudige) spouwmuurisolatie, tot €4.500 voor HR++ glas. Door €5.000 als maximaal bedrag op te nemen, voorkomen we dat een maatregel niet uitgevoerd kan worden omdat het boven het geschatte bedrag uitkomt. We verwachten dat het gemiddelde subsidiebedrag rond de €3.000 zal liggen. Met de eerdergenoemde €600.000 kunnen er 200 woningeneigenaren geholpen worden met het nemen van een enkelvoudige energiebesparende maatregel.

Financiering van energie coöperaties en Hilversum100 In de afgelopen jaren is Hilversum verrijkt met twee stevige energiecoöperaties: HilverZon en later ook HET. De omvang van de gemeente Hilversum biedt plaats aan één professionele energiecoöperatie (bron onderzoek Klimaatverbond), ook al omdat de mogelijkheid om te verdienen met de opwek van duurzame energie beperkt is. Bovenstaande impliceert dat er maar één door kan groeien naar het benodigde professionele niveau, zodat er keuzes nodig zijn. Een vérgaande vorm van samenwerking of fusie van beide coöperaties lijkt daarbij de meest voor de hand liggende optie. De gemeente ondersteunt dat proces, of –mocht die samenwerking niet lukken- zal kiezen voor één coöperatie. De energiecoöperaties en ook het duurzaamheidsplatform Hilversum100 zijn belangrijke burgerinitiatieven die de gemeente helpen haar doelen te realiseren. Door het organiseren van allerlei duurzaamheidsevenementen, voorlichtingsbijeenkomsten, trainingen, etc. Ook door de opleiding en coördinatie van de inzet van energiecoaches en -conciërges, waarmee de energiecoöperaties een belangrijke rol spelen in de uitvoering van de warmtetransitie. Goede afstemming in die keten met het Energie Diensten Bedrijf en het Duurzaam Bouwloket is daarbij essentieel.

Daarnaast vervullen de energiecoöperaties een belangrijke rol bij de doelstelling dat de nieuwe, duurzame energie voor minimaal de helft in lokale handen moet komen. Dat alles vergt een professionele aanpak en uitvoering. Veel van het werk kan met vrijwilligers worden gedaan en dat zal zo blijven. Maar een deel van de organisatie en kennis moet op professionele wijze (en dus betaald) plaatsvinden, bij voorkeur in één sterke koepelcoöperatie, die service kan verlenen aan de andere, vrijwillige coöperaties. Op het moment van schrijven zijn de subsidie aanvragen van HilverZon en Hilversum100 in de beoordelingsfase en dus nog niet toegekend. De bedragen die voor beide organisaties opgenomen zijn, zijn op basis van de ingediende maar dus nog te beoordelen subsidie aanvraag.

3.7

Monitoren en evalueren

Wat gaan we doen? Data informatie energietransitie door ontwikkelen

Wat kost het? €75.000

Het team energietransitie werkt verder ontwikkelen van de beschikbare data-informatie voor energietransitie, als instrument om uitvoering van de planning energie-infrastructuur, isolatieprogramma en verschillende warmteopties beter te faciliteren en we zorgen voor de realisatie van een GIS kaart in samenwerking met Liander. 16

4. Bijdragen aan andere ontwikkelingen Wat gaan we doen? Leidraad duurzaam bouwen en ontwikkelen

Wat kost het? €10.000

Leidraad duurzaam bouwen en ontwikkelen In 2022 is begonnen met het opstellen van de Leidraad duurzaam bouwen en ontwikkelen. Hierin staan alle nationale, regionale en lokale wetgeving en onze lokale Hilversumse ambities gebundeld. Ontwikkelaars kunnen dit document gebruiken om in één oogopslag te zien waar ze aan moeten voldoen en om een extra duurzaamheidsimpuls te geven aan het bouwplan. De Leidraad zelf is geen nieuw beleid, wel een nieuw instrument om duurzaamheid vanaf het begin bij elk plan te betrekken, inclusief energie. De doelgroep zijn partijen die ruimtelijk ontwikkelen, van klein tot groot en het betreft zowel renovatie als nieuwbouw. De leidraad zal naar verwachting in Q1 2023 te besluitvorming worden aangeboden.

Netcongestie en energie infrastructuur Minister Jetten van Klimaat en Energie heeft op 22 december 2022 het Nationaal Actieprogramma Netcongestie gepresenteerd en ter besluitvorming aan de kamer aangeboden. De impact en rol van het actieprogramma voor de gemeente wordt in beeld gebracht en onderdeel van de hieronder vermelde netwerkontwikkeling en netwerkverzwaringen. Een toekomstbestendige energie-infrastructuur en het oplossen van netcongestie is randvoorwaardelijk voor de energietransitie. Er is aan de ene kant sprake van een groeiende elektriciteitsvraag. Dit komt met name doordat warmte voor ruimteverwarming en tapwater, in toenemende mate geëlektrificeerd wordt en door de groei van elektrisch vervoer. Aan de andere kant groeit ook de decentrale productie van elektriciteit, door dat er steeds meer kleine en grote zonne-energie installaties bij komen. Het huidige elektriciteitsnet behoeft investeringen om geschikt te zijn voor deze groei in elektriciteitsvraag en in productie. Het betreft aanpassingen op alle netniveau ’s, van het laagspanningsnet in de wijken tot het landelijke hoogspanningsnet dat door Tennet wordt beheerd. De netbeheerder voor onze regio is Alliander, zij beheren de laag en middenspanningsnetten in Hilversum. In 2023 brengen we de gewenste netontwikkeling in kaart, inclusief urgente knelpunten.

Met Alliander werken we aan een optimale inpassing van de netwerkverzwaringen. Tegelijk kijken we naar mogelijkheden om met slimme koppelingen van vraag en aanbod urgente congestie te verminderen en de benodigde verzwaringen te beperken. Hiermee werken we aan drie doelen: groei van de opwek van duurzame energie; overstap naar alternatieven voor aardgas; en tot slot, geen en energie-infrastructurele belemmeringen voor nieuwe economische activiteit.

Regionale aspecten van de warmtetransitie Geothermie In 2022 zijn nieuwe inzichten naar voren gekomen over geothermie, die gepresenteerd en besproken zijn met de raad in een beeldvormende sessie op 30 november. Het Rijk heeft de opsporingsvergunning van Larderel afgewezen, voor geothermie in de regio Gooi en Vechtstreek. Ook is er onderzoek gedaan in opdracht van het Rijk naar de kansrijkheid van geothermie in delen van Nederland, waaronder ook onze regio. Uit deze Seismische Campagne Aardwarmte Nederland (SCAN) blijkt dat zij de winbare hoeveelheid (vermogen) geothermie in Hilversum laag inschatten. Dat betekent dat geothermie geen kansrijke optie is, op basis van de huidige inzichten. We zijn dus zoals in de TWV vastgelegd aangewezen op omgevingswarmte, uit lucht, water en ondiepe bodem. De Provincie werkt hierbij samen met EBN en stelt 8 miljoen subsidie beschikbaar voor seismisch onderzoek. 17

Twee pilotgebieden (Arenapark en Stationsgebied) Arenapark Het Arenapark is een transformatiegebied. Een deel van de bestaande bebouwing wordt gesloopt, en er wordt nieuwbouw neergezet met een mix aan functies: Wonen, werken, cultuur, sport en recreatie. Onderdeel van deze transformatie is verduurzaming van de energievoorziening. In het Arenapark zijn al verschillende WKO systemen of bodemenergiesystemen in bedrijf. Deze systemen zijn voor dit gebied efficiënt en duurzaam, omdat de gebouwen zowel behoefte aan verwarming als aan koeling hebben. Zomerwarmte uit de gebouwen wordt in de WKO’s opgeslagen en in de winter hergebruikt voor verwarming. Dit geldt ook voor de koeling. Op basis van de geplande bebouwing en functies is een eerste inschatting gemaakt van de warmte- en koudebehoefte van het gebied. Deze hebben we vervolgens geprojecteerd op de potentie van de ondergrond om warmte en koude in WKO’s op te slaan. Hieruit lijkt het beeld te ontstaan dat het krap wordt in de bodem, en dat gemeentelijke regie op bodemenergie nodig is om de beoogde verduurzaming voor het hele gebied te behalen. In 2023 laten we dit verder onderzoeken en brengen we de gemeentelijke regierollen in beeld. Ook nemen we contact op met de eigenaren van de bestaande WKO’s om de mogelijkheden voor samenwerking te verkennen.

Stationsgebied In het Stationsgebied worden 7 kavels ontwikkeld met gemengde functies. Kenmerkend zijn de hoogte en dichtheid van de bebouwing, en de behoefte aan zowel koeling als verwarming. Het toepassen van WKO’s ligt daarom ook hier voor de hand. De verwachte vraag naar warmte en koude in het Stationsgebied is zo groot, dat regie op efficiënte benutting van de ondergrond waarschijnlijk nodig is. De gemeente laat daarom in 2023 een vooronderzoek uitvoeren naar de warmteen koude-behoefte van het gebied, de potentie van de ondergrond voor WKO, en risico’s en belemmeringen. Op basis van dit vooronderzoek kan de gemeente bepalen in hoeverre er regie nodig is, en welke rol de gemeente daarin wil nemen. In de plannen voor de openbare ruimte is al rekening gehouden met warmteleidingen. Deze leidingen kunnen verschillende WKO-systemen met elkaar verbinden en onderlinge energie-uitwisseling mogelijk maken. Hiermee zijn de kansen op een ruimtelijk inpasbare, betaalbare en duurzame oplossing in het Stationsgebied vergroot.

18

5. Communicatie Wat gaan we doen? Senior adviseur (24 uur pw) Medior adviseur (32 uur pw) Junior adviseur (24 uur pw) Onderzoek energieloket Overige communicatie kosten Deelname duurzame huizen route Cursussen energietransitie Totaal

Wat kost het? €67.000 €77.000 €53.000 €20.000 €29.000 €5.000 €10.000 €261.000

De energietransitie is vooral een sociale transitie. Technisch is alles oplosbaar en ook in financiële zin is er veel mogelijk, maar de echte uitdaging ligt op het sociaal-culturele vlak. De manier om die sociale transitie te beïnvloeden is uitgekiende communicatie, gecombineerd met technieken van gedragsverandering. We gaan de communicatie dit jaar opschalen aan de hand van een aantal strategische communicatie lijnen: • Informeren, adviseren en activeren van bewoners; • Programmacommunicatie; • Communicatie en participatie projecten en initiatieven; • Communicatie bedrijven en ondernemers. In de communicatie bundelen krachten met partners in de stad, zoals de energiecoöperaties, Hilversum100 en Duurzaam Bouwloket. Ook dit jaar zetten we in op interne communicatie. Veel collega’s zijn aan de zijlijn of op thema’s betrokken bij de energietransitie. Middelen die we inzetten zijn, bijvoorbeeld cursus energietransitie, energietransitie op intranet, lunchbijeenkomsten en inspiratiesessies. Het energieloket (nu DuBo) dient opnieuw te worden aanbesteed. Dit wordt in 2023 uitgevoerd waarbij we bij het te ontwikkelen energieloket een herkenbare Hilversumse look and feel gaan geven.

19

6. Programma organisatie Verbindingsfunctie De gemeente houdt een belangrijke verbindingsfunctie in de energietransitie. Dat komt door de genoemde problemen: die moeten vooral lokaal en regionaal aangepakt worden. Voor het huidige beleid op energietransitie betekent dit nóg meer aandacht voor communicatie, advies en begeleiding van zowel bewoners als bedrijven en daarnaast (veel) meer aandacht voor opleiding en scholing van professionals. De huidige opzet met energiecoaches en -conciërges, begeleiding van bedrijven en het Energie Diensten bedrijf biedt daarvoor een goede basis voor opschaling. Bij het aandienen van initiatieven uit de samenleving denken wij mee in oplossingen voor zowel de warmte transitie als de energieopwek.

Organisatie van samenwerking De manier waarop de gemeente met de maatschappelijke initiatieven omgaat verandert. Als uitwerking van zowel de aanbevelingen van de Rekenkamer als de conclusies uit het rapport van het Klimaatverbond Nederland, wordt steeds gewerkt aan een duidelijke rolverdeling, een heldere communicatie daarover en een meer zakelijke en professionele verhouding. Met heldere afspraken over gezamenlijke doelen. Alleen dan kunnen we de opschaling mogelijk maken die nodig is om het Klimaatakkoord uit te voeren. Tegelijkertijd vergt een schaalsprong professionalisering. Een energiecoöperatie kan een goede rol spelen als lokaal energiebedrijf, eigenaar van opwekcapaciteit van duurzame energie en bijvoorbeeld ook van een wijk-warmtevoorziening. Maar voor de noodzakelijke groeisnelheid en omvang die deze nieuwe fase van opschaling vergt, is meer kennis, kunde, continuïteit en financiële soliditeit noodzaak. Dat kan niet meer met alleen maar vrijwilligers, dat vergt een professionele organisatie van voldoende grootte. Zo’n professionele energiecoöperatie kan alleen bestaan bij voldoende marktomvang, er moet immers geld verdiend worden om de professionals te betalen. De omvang van de gemeente Hilversum lijkt minimaal nodig voor één professionele energiecoöperatie, ook al omdat de mogelijkheid om te verdienen met de opwek van duurzame energie beperkt is.

Elders in Nederland hebben energiecoöperaties vaak inkomsten uit de exploitatie van windmolens of grote zonneparken, de politieke keuze in het Gooi maakt dat op dit moment niet mogelijk.

20

7. Financiën Paragraaf 2.2 2.2 2.2 2.2 3.1 3.1 3.2 3.3 3.3 3.4 3.4 3.4 3.4 3.4 3.5 3.6 3.6 3.6 3.6 3.7 4 5 5 5 5 5 5 5

21

Activiteiten/project Zon boven 2 parkeerplaatsen en 3 haalbaarheidsstudies Green Deal Coaches voor Kantoren en bedrijfsmatig vastgoed en mediapark Afronden project zon op school dak Zon op maatschappelijk vastgoed en eigen gemeentelijk vastgoed Het onderzoeken en mogelijk realiseren van een duurzaamheidswinkel en een campagne bus die de wijken in kan gaan. Gemeente brede campagne Gemeentelijk isolatieplan Proeftuin Aardgasvrij Wijken (PAW) Wijkaanpak TVW Stimulerend toezicht Cofinanciering voor duurzaamheid OV Zuid West Benutting restwarmte RWZI Project Kerkelanden en Pilot BES Ondersteuning nieuwe initiatieven Verduurzaming woningen met monumentenstatus en in beschermd stadsgezicht + collectieve inkoopactie zon in beschermd stadsgezicht Verstrekken subsidies energiearmoede Inzet medewerker tbv duurzaamheidsleningen en beoordelen subsidies van publiekszaken Subsidie Hilversum 100 Subsidie HilverZon Data informatie energietransitie door ontwikkelen Leidraad duurzaam bouwen en ontwikkelen Senior adviseur (24 uur pw) Medior adviseur (32 uur pw) Junior adviseur (24 uur pw) Onderzoek energieloket Overige communicatie kosten Deelname duurzame huizen route Cursussen energietransitie Totaal

Kosten €330.000 €125.000 €50.000 €150.000 €85.000

Dekking Gemeentelijke programma middelen Uitvoeringsmiddelen Klimaatakkoord jaarschijf 2023 (Specifieke uitkering via het Rijk) Nationaal Isolatie Plan (NIP) (Specifieke uitkering via het Rijk) Inzet middelen energiearmoede (Specifieke uitkering via het Rijk) Uitvoeringsmiddelen klimaatakkoord meicirculaire 2022 (voorstel voor overheveling) Totaal

Opbrengsten €890.000 €1.624.000

€100.000 €1.500.000 €100.000 €200.000 €25.000 €100.000 €50.000 €35.000 €25.000 €75.000 €600.000 €35.000 €125.000 €210.000 €75.000 €10.000 €67.000 €77.000 €53.000 €20.000 €29.000 €5.000 €10.000 €4.266.000

€622.000 €600.000 €530.000 €4.266.000

Dekking programma Middels de voorjaarsnota 2022 en het Hilversums coalitieakkoord 2022-2026 is het budget uit eigen middelen gestegen tot €890.000 in 2023 oplopend tot €1.290.000 in 2025 en verder. Een grote verandering ten opzichte van het jaarplan 2022 is dat er meer zekerheid is over de financiële mogelijkheden doordat de rijksoverheid door middel van een tot 2030 structureel budget voor uitvoering van de afspraken uit het landelijk klimaatakkoord, voor 2023 een bedrag van €1.624.000 en de middelen voor uitvoering van het Nationaal Isolatie Plan (NIP) aan de gemeente geeft. Om daar gebruik van te kunnen maken zodra dat mogelijk is, bereiden we ons voor door onder andere het opstellen van een meerjarig gemeentelijk isolatieplan. Dit plan is een voorwaarde om aanspraak te maken op de voor Hilversum in 2023 gereserveerde middelen van €622.000. Voor toekomstige kansen zorgen dat we plannen ‘op de plank hebben liggen’, teneinde ook gebruik te kunnen maken van de gelden die beschikbaar komen. Via de meicirculaire 2022 is er €530.000 aan uitvoeringsmiddelen door het Rijk aan Hilversum overgemaakt en deze zijn via de eindejaarsrapportage in de begroting 2022 verwerkt welke in december 2022 vastgesteld is. Deze middelen zijn door de late beschikbaarheid nog niet uitgegeven en daarom wordt bij de jaarrekening 2022 een voorstel tot overheveling ingediend.

Ook heeft het college in november 2022, uit de middelen van de energiearmoede, een subsidieregeling vastgesteld waarmee woningeigenaren één verduurzamingsmaatregel aan hun woning kunnen (laten) uitvoeren. Hiermee worden woningeigenaren 130 % van het sociaal minimum geholpen om minder gas te verbruiken, geld te besparen op de energierekening. Hiervoor is €600.000 beschikbaar.

Voorstel voor in het instellen van een reserve energietransitie Om in de komende jaren de beschikbare gelden flexibel tussen jaarschijven te kunnen egaliseren wordt bij de jaarrekening 2022 een voorstel gedaan om een reserve Energietransitie in te stellen. Het doel is om de middelen die van de rijksoverheid gaan komen gealloceerd voor de zeer grote opgaven voor de energietransitie.

Veel impact maken met de middelen die we voor Hilversumse woningen beschikbaar hebben Met het in Q1 2023 te ontwikkelen Hilversums Isolatie Plan (HIP) en de uitvoering van de subsidieregeling energiearmoede is €2.100.000 beschikbaar. Hiermee is voor het eerst binnen het programma energietransitie veel geld beschikbaar om de Hilversumse woningeigenaren te helpen met het realiseren van isolatiemaatregelen.

Formatie intern en beschikbare rijksmiddelen voor uitvoering klimaatakkoord De omvang van Team Energietransitie binnen de gemeente is in zowel fte als budget heeft een grote sprong gemaakt. Bij de kabinetsformatie is besloten om, conform het ROB rapport, een extra impuls aan gemeenten te geven om het Klimaatakkoord uit te kunnen voeren. Voor Hilversum betekent dit dat de volgende uitvoeringsmiddelen minimaal beschikbaar zijn: • 2023 €1.624.267 • 2024 €1.639.001 • 2025 €1.653.735 Het team bestaat inmiddels uit een programmamanager, een programmasecretaris, drie senior adviseurs, vier adviseurs (waar onder 1 fulltime voor de bedrijventerreinen) en twee medior adviseurs. In totaal 10,5 FTE.

22

Naast de bezetting met het eigen team Energietransitie zullen we intern meer medestanders moeten vinden. Dit doen we onder andere door het geven van cursussen over de energietransitie en door in de advisering in de grote projecten dan wel gebiedsontwikkelingen integraal te adviseren over warmte en energieopwekscenario’s.

23

Bijlage 1: Kader Wettelijk kader De basis is en blijft het beperken van de uitstoot van CO2 en andere gassen die het broeikaseffect veroorzaken. Daartoe is in 2015 in Parijs een akkoord getekend door bijna 200 landen, waaronder Nederland. Zij spraken af te streven naar het beperken van de uitstoot, zodat de stijging van de gemiddelde temperatuur op aarde beperkt blijft tot 1,5 graad ten opzichte van het pre-industriële tijdperk. Een stijging van 2,0 graden is het overeengekomen maximum. Zowel de EU als ook Nederland hebben die afspraak vertaald naar reductiedoelen voor 2030 (aanvankelijk -49%, inmiddels door de EU verhoogd naar -55%) en 2050 (-95%). Inmiddels is in grote delen van de wereld het beleid vastgelegd om in 2050 vrijwel geen CO2 meer uit te stoten. Dit wordt Europees ook wel FITfor55 genoemd. In Nederland is het Klimaatakkoord ondertekend door alle overheden en een lange reeks (koepel)organisaties van werknemers, werkgevers, bedrijfsleven en natuur- en milieuorganisaties. Bovendien zijn de doelen ook in de Klimaatwet verankerd. De Nederlandse rechter heeft tot in hoogste instantie geoordeeld dat het Klimaatbeleid van de staat in rechte afdwingbaar is (het Urgenda-vonnis). Kortom: er is geen discussie over de opgave die er ligt en waaraan ook de gemeenten zich (via de VNG) gecommitteerd hebben. Concreet zijn de volgende landelijke kaders van toepassing: 1.

oplossen D, E, F en G energielabels 2. nationale prestatieafspraken sociale woningbouw (30% vd totale woningopgave) 3. 2050 geen aardgas meer voor gebouwde omgeving

RES en TVW We moeten minimaal doen wat nodig is om deze doelen te halen, ook in Hilversum. Daarbij is een rolverdeling afgesproken, waarbij gemeenten vooral verantwoordelijk zijn voor de opwek van duurzame energie op land middels windmolens en zonnepanelen (RES) én voor de gebouwde omgeving: het verbruik van energie in huizen en andere gebouwen (TVW). Zowel de RES als de TVW zijn in 2021 vastgesteld door de raad en daarmee staand beleid voor Hilversum. Met de aanpak van de mobiliteit, landbouw en industrie hebben gemeenten soms wel te maken, maar zijn andere partijen leidend. Bovenop de nationale doelen heeft de gemeenteraad zichzelf de opdracht gegeven om in 2040 geen aardgas meer nodig te hebben in de gemeente.

Transitie Het doel is duidelijk, de weg erheen nog niet helemaal. Dat is inherent aan een transitie: oude gewoonten en structuren werken niet meer (voldoende), nieuwe ontstaan en gaan zich ontwikkelen. Dat is soms onzeker en verwarrend en vergt van alle betrokkenen veel meer flexibiliteit en veranderingsgezindheid dan voorheen. Tegelijk biedt een transitie veel kansen voor vernieuwing en verbetering. Zo wordt de energiemarkt niet langer exclusief bepaald door een paar multinationale bedrijven, maar ontstaan er tal van kleine alternatieven, al dan niet in coöperatieve vorm. Daardoor kunnen bewoners veel meer betrokken raken bij hun eigen energievoorziening, daar zelfs eigenaar van worden of mede producent. Maar om dat te organiseren is nogal wat nodig in technische, juridische, financiële, organisatorische en sociaal-maatschappelijke zin. Dat vergt veel inzet van alle betrokkenen, bewustwording, communicatie en enthousiasme. En die is er in Hilversum, bij buurtinitiatieven, energiecoöperaties, De Hilversum100 als platform en een toenemend aantal ondernemers. Dat hele netwerk is de afgelopen jaren mede gevormd en gefaciliteerd door de gemeente. En dat is de basis voor de volgende stap in de transitie: opschaling. Een schaalsprong in zowel de opwek van schone energie als in de beperking van het verbruik daarvan.

24

Monitoren Via het met de raad ontwikkelde dashboard Energietransitie geven we inzicht in de ontwikkeling van de verschillende indicatoren. Dit dashboard wordt in Q1 2023 opgesteld.

25