Commissievoorstel Onderzoek verkiezingen t.b.v. opkomstbevordering

COMMISSIEVOORSTEL zaaknummer:

1202133

stellers:

F.F. van Drooge, PvdA S. Hexspoor, GroenLinks H. Lindeboom, D66

onderwerp:

Onderzoek verkiezingen t.b.v. opkomstbevordering Werkgroep “Opkomstbevordering GR26”

Voorstel 1.

De in dit voorstel omschreven mogelijkheden te bespreken voor: • het evalueren van de afgelopen verkiezingen en het onderzoeken van oorzaken voor de lage opkomst; • het op basis van evaluatie en onderzoek te komen tot aanbevelingen ter bevordering van de opkomst voor toekomstige (lokale) verkiezingen; • het samenstellen van een multidisciplinaire werkgroep “Opkomstbevordering GR26” om de uitvoering van de bovenstaande punten ter hand te nemen.

2.

De indieners van dit voorstel te adviseren over een op te stellen motie om het bovenstaande te bewerkstelligen.

Samenvatting De fracties van PvdA, GroenLinks en D66 wensen een onderzoek te starten naar mogelijke oorzaken van de lage opkomst bij de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen, om zo tot aanbevelingen te komen voor het versterken van vertrouwen in de democratie en bevordering van de opkomst voor volgende (lokale) verkiezingen. Wij wensen daarbij een open discussie te voeren met onze collega’s in de raad, alvorens tot een hopelijk raadsbreed gedragen motie te komen.

Probleemstelling In heel Nederland was de verkiezingsopkomst bij de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen in maart 2022 bedroevend laag. Ook in Hilversum lag de opkomst slechts net boven de 50%. In sommige wijken kwam slechts 1 op de 3 of zelfs minder dan 1 op de 4 kiesgerechtigden naar de stembus. Dit baart ons zorgen, aangezien daardoor sommige wijken minder goed vertegenwoordigd zijn door de gemeenteraad. Meteen na de verkiezingen waren er ook landelijk veel berichten over de oorzaken van die lage opkomst. Het lage vertrouwen in de politiek en de ‘afhakers’ van de democratie of soms zelfs de samenleving werden daarbij vaak genoemd. Ook dat is een zorgelijk signaal. Als volksvertegenwoordiging hebben wij een taak om hier iets mee te doen. Daarom willen wij een onderzoek starten naar mogelijke oorzaken van de lage opkomst in Hilversum, om tot aanbevelingen te komen om het beter te doen voor de toekomst.

Postcode

Wijk

Aantal gestemd

Aantal kiesgerechtigden

Opkomst %

1218

De Meent

1.775

3.266

54,3%

1217

Noord-West

5.398

8.434

64,0%

1211

Centrum

3.212

3.575

89,8%

1216

Zuid-West

2.613

5.632

46,4%

1214+1215

Zuid

9.593

17.614

54,5%

1212+1213

Zuid-Oost

3.041

5.676

53,6%

1221

Oost 1221

1.657

4.611

35,9%

1223

Oost 1223

6.056

11.752

51,5%

1222

Noord-Oost

2.488

10.003

24,9%

35.833

70.563

50,8%

Totaal

Het aantal stemmen en de opkomstpercentage in de stembureaus per postcodegebied voor GR2022. De wijken volgen de definitie van de gemeente zelf per postcodegebied. NB: doordat kiezers vrij zijn in een ander stembureau te stemmen dan in hun eigen wijk zijn deze cijfers niet volledig representatief, maar geven wel een indicatie. Vooral de stembureaus in het centrum bij het station tonen hoogstwaarschijnlijk een afwijking t.o.v. het aantal kiezers die daadwerkelijk in het centrum wonen.

Doel van het voorstel De kern van het voorstel bestaat uit de intentie van de indieners om bij volgende verkiezingen een betere opkomst te realiseren in Hilversum. Een goede verkiezingsopkomst is het fundament voor de democratische legitimatie van de gemeenteraad en het bestuur. De realisatie van dit doel willen wij in drie onderdelen uiteen zetten: -

Evalueren afgelopen verkiezingen & onderzoek doen naar oorzaken lage opkomst. Aanbevelingen voor de toekomst te formuleren en een plan van aanpak op te stellen voor eerstvolgende gemeenteraadsverkiezingen. De uitvoering van dit plan van aanpak gezamenlijk op te pakken.

Als eindresultaat hopen wij op een aantal praktische zaken uit te kunnen komen die juist lokaal opgepakt kunnen worden, hetzij door de politiek zelf, door het bestuur, of door de gemeente. En deze ook direct ter hand te nemen vanuit de groep zelf, die is samengesteld met vertegenwoordigers vanuit deze verschillende perspectieven. Doordat dit een voorstel is voor een brede, integrale aanpak, willen wij de verschillende aspecten goed overwegen en bespreken met de commissie, wat ook de reden is voor dit voorstel. Evalueren afgelopen verkiezingen Ten eerste willen wij ervoor zorgen dat we alle praktische en organisatorische zaken rond de verkiezingen evalueren, zodat we in ieder geval de basis waar mogelijk verbeteren voor volgende verkiezingen. Te denken valt hierbij aan • de toegankelijkheid van stemlokalen • de duidelijkheid van de communicatie ook voor mensen met een taalachterstand • de aanwezigheid van de verkiezingen in het bewustzijn van de Hilversummers, etc. Een evaluatie van alles wat er goed ging en minder goed zou een eerste uitkomst kunnen zijn waar wij naar streven. De griffie voert een evaluatie uit van de in opdracht van het presidium georganiseerde opkomstbevorderende activiteiten. Deze hoeft dus niet opnieuw gedaan te worden. De gemeente is intern

2

een evaluatie aan het uitvoeren van de organisatie rond de verkiezingen. De werkgroep kan deze evaluaties gebruiken en integraal analyseren, samen met eventueel aanvullend onderzoek naar de oorzaken van de lage opkomst en de verschillen in wijken. Onderzoek naar oorzaken lage opkomst (& verschillen in wijken) Er is meer aan de hand dan de vraag of een burger kán stemmen. Niet voor niets was de opkomst historisch laag. Niet voor niets speelde het niet alleen in Hilversum, maar in heel Nederland. Niet voor niets is er een significant verschil in opkomst tussen verschillende wijken in Hilversum. Deze constatering heeft meer duiding nodig. Waarom gaan burgers niet stemmen? Welke achterliggende motivaties spelen hier? En hoewel hier veel theorieën (al dan niet politiek ingevuld) over bestaan, liggen de directe oplossingen nog niet voor de hand. Dit probleem speelt lokaal én landelijk. Het ligt voor de hand dat ook hier gebruik wordt gemaakt van onderzoek dat reeds wordt uitgevoerd of rapporten die er al liggen. De Minister voor Binnenlandse Zaken heeft een onderzoek aangekondigd naar de oorzaken, en andere gemeentes zoals onder andere Den Haag, hebben ook hun eigen werkgroep opgestart. Daarnaast zijn er reeds rapporten zoals de Atlas van Afgehaakt Nederland, die uitgebreid ingaan op het fenomeen van afhakende kiezers.

We hebben echter ook onze eigen Hilversumse wijken waar we grote verschillen in opkomst constateren. Het zou nodig kunnen zijn om hier ook specifiek op lokaal gebied naar te kijken, mogelijk met behulp van een (ingehuurde) kennisexpert op dit gebied. Aanbevelingen voor de toekomst Het doel van het totaal aan verzamelde inzichten is om te komen tot concrete, toepasbare en duurzame aanbevelingen die moeten leiden tot een hogere verkiezingsopkomst bij de volgende gemeenteraadsverkiezingen dan die van de 14-16 maart 2022. Deze aanbevelingen kunnen alle betrokken actoren betreffen: gemeente, griffie, het college, de gemeenteraad en/of de politieke partijen. Het is nadrukkelijk niet de bedoeling om met vingers te wijzen of om ergens ‘schuld’ te vinden, temeer omdat hier deels ook sprake is van een probleem dat landelijk herkend wordt. Maar het is wel belangrijk dat alle partijen, niet alleen gemeente, organisatie, maar ook college, griffie en zéker ook de politieke partijen zelf, hun verantwoordelijkheid tonen om alle mogelijke stappen te zetten die kunnen leiden tot een hogere opkomst in de toekomst. Multidisciplinaire werkgroep “Opkomstbevordering GR26” De verkiezingen gaan ons allemaal aan.

Niet alleen de inwoners en de gemeenteraad, maar ook de ambtenaren, de burgemeester, de griffier, het presidium en de politieke partijen zijn hierbij betrokken en hebben elk een rol te spelen bij de verkiezingen. Om de aanpak niet alleen integraal op te pakken, maar ook in de uitvoering de lijntjes kort te houden achten wij het wenselijk om een werkgroep samen te stellen met de volgende personen of vertegenwoordigers: • Minimaal 4 raadsleden van verschillende politieke partijen • De burgemeester • De griffier en/of een vertegenwoordiger van de griffie • Vertegenwoordiger van Communicatie • Vertegenwoordiger van Publiekszaken, van de afdeling Verkiezingen • (evt) de gemeentesecretaris De vertegenwoordigers van de verschillende perspectieven zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor het integrale onderzoek naar mogelijke oorzaken van de lage opkomst. De vertegenwoordigers vanuit de verschillende perspectieven kunnen daarnaast binnen hun eigen rol taken oppakken die uit het gezamenlijke plan van aanpak voortvloeien. Op deze manier kunnen ook vanzelfsprekende, simpele zaken snel en efficiënt worden opgepakt waar het mogelijk is, zonder de rompslomp van uitgebreide rapportages en besprekingen. De werkgroep, onder voorzitterschap van ofwel de burgemeester ofwel één van de raadsleden (advies hierover gevraagd van deze commissie), rapporteert in ieder geval de opgedane inzichten en

3

aanbevelingen naar de raadscommissie, en rapporteert daarnaast periodiek (minimaal eens per jaar) naar het presidium over de voortgang. Uiteraard is het daarnaast wenselijk om na afloop van de verkiezingen in 2026 opnieuw te evalueren. De werkgroep kan mogelijk niet volledig dezelfde samenstelling hebben vanuit de deelnemende raadsleden, maar dat hoeft de evaluatie niet direct in de weg te staan.

Vervolg Indien de commissie voornamelijk positief adviseert, zullen wij als indieners het voorstel door middel van een motie Vreemd aan de Orde bij de eerstvolgende raadsvergadering willen bekrachtigen. Uiteraard nemen wij daarin specifieke adviezen graag in mee. Een eerste voorbeeld van de motie vindt u in de bijlage.

4