Collegebrief inzake Wijzing proces beleidsvorming beleidsplan minimabeleid en schuldhulpverlening
Tekst van het document
Er is behoefte aan één kennisloket, een plek waar informatie beschikbaar is over de diverse mogelijkheden, een aanspreekpunt die de verschillende noodfondsen kent, het is nu niet goed georganiseerd. Ook de snelheid waarmee een SUN handelt spreekt de hulp- en dienstverleners erg aan. Meerwaarde SUN-noodhulpbureau in Hilversum Desgevraagd geven de hulp- en dienstverleners onderstaande antwoorden over de meerwaarde van een SUN-noodhulpbureau: • • •
•
•
•
• • • • •
Een snel en laagdrempelig loket is heel helpend. Het kost ons in de huidige situatie heel veel tijd en energie om kleine noden op te lossen. Er zijn heel veel organisaties actief in Hilversum met veel verschillende initiatieven. Dat geeft versnippering, SUN Hilversum kan een coördinerende rol hebben. Organisaties richten zich vooral op het eigen werk, andere dingen hebben prioriteit, SUN Hilversum kan versplintering tegengaan en zodoende bij de gemeente bijdragen aan een hele duidelijke sociale kaart als deze daarmee aan de slag gaat. SUN Hilversum is een eindstation, wanneer er geen andere mogelijkheden zijn, bijvoorbeeld voor de groep mensen in beschermingsbewind, bij gaten in de regelgeving, of bij gevallen rond uithuiszetting. SUN Hilversum is onafhankelijk en neutraal. De stichting wordt beheerd door mensen die er geen voordeel van of belang bij hebben. Dat is fijn in een veld waar niet iedereen een belangeloze positie inneemt. Fijn als er een SUN-noodhulpbureau in Hilversum komt. Er zijn zoveel potjes, maar het gebruik ervan is niet goed georganiseerd. Fijn als er één organisatie is die alle noodfondsen en mogelijkheden kent. Voor professionals van andere organisaties is het soms een dagtaak om geld te vinden, zij moeten veel leuren. Voor een bewoner voelt het vaak als moeten bedelen. De inwoners die wij zien hebben een urgente nood in het moment.
Op het moment dat iets speelt kan SUN Hilversum snel beoordelen en handelen. Een SUN-noodhulpbureau is een mooie aanvulling op wat wij als organisatie doen. Wij zijn er voor de kinderen, maar zien ook urgente noden bij de ouders. Noodhulp is zeer wenselijk. Vooral voor mensen die te maken hebben met een ingrijpende situatie (scheiding, verhuizing, uit huis gezet, huiselijk geweld). Een SUN-noodhulpbureau in Hilversum kan mensen helpen en een zetje geven. Daarmee laten we als dienstverlener blijken: "Je staat er niet alleen voor". SUN Hilversum kan verlichting geven, de meerwaarde schuilt in het principe dat je druk van de ketel kunt halen.
www.sunnederland.nl
18
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
•
•
Graag een SUN-noodhulpbureau in deze regio. Voor alle gevallen waar wat voorliggend is niet voldoet. We zien jonge tienermoeders. Zij hebben behoefte aan bijvoorbeeld een bakfiets en een kinderbedje, we zien veel zaken die bij een SUN-noodhulpbureau aangevraagd zouden kunnen worden om mogelijk te maken dat er rust in huis is en om hun leven op te kunnen bouwen. Wij vinden een SUN-noodhulpbureau in Hilversum nodig en zullen aanvragen doen. Bij voorkeur zouden wij een SUN actief zien voor meerdere gemeenten in deze regio.
Randvoorwaarden SUN Nederland heeft met geïnterviewden ook verkend onder welke randvoorwaarden de slagingskans het hoogste zou zijn, daarop antwoordden zij als volgt: Een SUN-noodhulpbureau mag geen bestaand aanbod verdringen of lopende (financiële) structuren omver werpen. Een goede integratie in de huidige lokale infrastructuur is essentieel. Een SUNnoodhulpbureau is van toegevoegde waarde als er goed wordt samengewerkt. De Voorbereidingsfase om een SUN-noodhulpbureau verder lokaal vorm te geven en te laten aansluiten bij lokaal aanbod is zeer nuttig. De gemeente moet tegelijkertijd ook proactief communiceren over het aanbod dat de gemeente heeft en ervoor zorgen dat communicatie over voorzieningen aansluit bij het communicatiekanaal en de toon en taal van de doelgroep. Als het noodhulpbureau zorg draagt voor een goede monitoring van de aanvragen, kan de gemeente daarmee de ontwikkeling van de populatie goed in kaart krijgen. De gemeente (wethouder en ambtenaren) en het SUN-noodhulpbureau dienen jaarlijks twee overleggen in te plannen om te zien wat er is aangevraagd zodat er beleidsmatig op ingespeeld kan worden. Quick wins Geïnterviewden zien los van de komst van een SUN-noodhulpbureaus een aantal belangrijke quick wins om het beleid in de gemeente te verbeteren. •
•
De gemeente Hilversum kan meer inwoners steunen als zij het aanvragen van tegemoetkomingen versimpelt. De manier om in aanmerking te komen voor toeslagen en regelingen blijft voor veel mensen ingewikkeld. Op dit moment moet voor elke afzonderlijke regeling een aparte aanvraag worden ingediend. Meer eenvoud in dit systeem brengen kan verlichtend werken. Zorg er bijvoorbeeld voor dat de basisgegevens van de aanvrager gemakkelijk overgenomen kunnen worden uit andere/eerdere aanvragen. Veel geïnterviewden geven het volgende advies: "Gemeente geef inwoners de gevraagde voorzieningen in natura. Op het moment dat inwoners geld op hun rekening krijgen is er grote kans dat dit benut wordt om andere gaten te dichten".
Conclusie wenselijkheid komst SUN-noodhulpbureau Bij het merendeel van de gesprekspartners is duidelijk uitgesproken dat zij een SUN-noodhulpbureau met open armen ontvangen. Uit de gesprekken blijkt dat de deelnemers vinden dat een lokaal SUNnetwerk uitstekend past binnen het vigerend beleid. Een SUN-noodhulpbureau wordt als een welkome aanvulling gezien vanwege de coördinerende rol. Ook de laagdrempeligheid, snelheid, onafhankelijkheid en het beter kunnen aansluiten bij de leefwereld van mensen wordt als meerwaarde benoemd. Een SUN-noodhulpbureau heeft een algemeen, breed financieel bereik zowel wat betreft het bijeenbrengen en vergaren van financiële middelen, als het verstrekken ervan. Het vlot kunnen bieden van een gift of een sociale renteloze lening, in combinatie met een toegankelijk efficiënt loket6 met coördinatie van middelen (inkomsten en uitgaven) zijn door de
6 Daar waar men spreekt van 'loket' wordt "digitaal portaal" bedoeld, een SUN-noodhulpbureau is tweedelijns en
werkt achter de schermen, het loket heeft als zodanig geen fysieke bezoekersfunctie.
www.sunnederland.nl
19
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
geïnterviewde donateurs genoemd als belangrijke redenen om integraal onderdeel uit te willen maken van een SUN-noodhulpbureau. Een aantal organisaties heeft nadrukkelijk benoemd graag ook in de regiogemeenten de mogelijkheid te hebben van een SUN-noodhulpbureau. Dit geldt met name voor organisaties die regionaal/in meerdere gemeenten werken.
www.sunnederland.nl
20
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
5. Onderzoeksresultaten: Haalbaarheid De haalbaarheid van een SUN-noodhulpbureau in Hilversum gaat over zicht op de mogelijkheden voor funding. Landelijke bijdrage startkapitaal SUN Nederland heeft een rijke voorgeschiedenis en stamt met haar rechtsvoorgangers uit 1914. Omdat SUN Nederland vanuit de sector filantropie actief is, resulteert de stichting onder de brancheorganisatie FIN: Fondsen in Nederland (vereniging van vermogensfondsen). Binnen het FIN is een aantal vermogensfondsen lid dat het werk van SUN Nederland actief steunt: hetzij door een bijdrage aan de landelijke kosten van het werk dat SUN Nederland doet, hetzij doordat zij hebben aangegeven dat zij elke keer dat SUN Nederland een nieuw SUN-noodhulpbureau opricht actief willen bijdragen aan het lokale giftenbudget. Sommigen willen dat structureel doen, anderen willen dat in de startfase voor een periode van circa 3 jaar doen. Zo kan SUN Nederland funding meegeven aan startende noodhulpbureaus. Aanvulling met lokale donateurs Het streven van een SUN-noodhulpbureau is er altijd op gericht om het giftenbudget samen te stellen via donateurs, dat wil zeggen door lokale -/regionale donaties via fondsen, kerken, bedrijfsleven, MKB en particulieren.
In veel gevallen draagt de lokale -/provinciale overheid ook bij, omdat een lokaal SUN-noodhulpbureau een effectieve manier blijkt te zijn om voorzieningen snel en op het juiste moment op de juiste plek te krijgen. Onze ervaring leert ook dat wanneer een SUN-noodhulpbureau eenmaal van start is gegaan er veel lokale goodwill ontstaat en er uit de gemeenschap spontaan giften (bijvoorbeeld legaten) tot stand komen. Los van deze geldelijke middelen ontvangt een SUN-noodhulpbureaus ook giften in natura: een tandarts stelt tien gratis gebitsbehandelingen ter beschikking, een opticien doet twintig geslepen brillen cadeau, de lokale fietsenmaker geeft fikse korting wanneer er een fiets moet worden aangeschaft, enz. Kortom: een SUN-noodhulpbureau voorziet niet alleen in giften, maar makelt en schakelt ook wat er lokaal aanwezig is aan charitatief aanbod en maatschappelijk kapitaal en vormt op die manier éen loket waar men zich toe kan wenden. Een SUN-noodhulpbureau is "goed in het makelen en schakelen van geld en goederen". Een SUN-noodhulpbureau kan daarbij rekening houden met de missie en statuten van bestaande fondsen, wanneer zij statutair gezien bijvoorbeeld alleen mogen doneren aan de doelgroep “vrouwen” of “mensen met een lichamelijke beperking”, dan zal de coördinator alleen aanvragen met die specifieke doelgroep via dat specifieke fonds laten verlopen (geoormerkt geld).
De meeste SUN-noodhulpbureaus hebben te maken met meer dan vijftien donateurs die hun giftenbudget bijeen brengen en leggen ook jaarlijks per donateur verantwoording af over de gedane giften en het gevoerde beleid. Overigens is het niet altijd nodig dat een partij ook daadwerkelijk geld overmaakt op de rekening van SUN: het afgeven van een garantstelling of voucher voor een bepaald bedrag kan ook volstaan, SUN stuurt dan aanvragen ter hoogte van het afgesproken bedrag in en weet zich ervan verzekerd dat de betreffende partij de gift zal voldoen. SUN Hilversum: Lokale mogelijkheden funding Armoede, schulden en urgente noden staan op de kaart in Hilversum. Er is een sterk maatschappelijk middenveld, er is veel particulier initiatief en er zijn veel vrijwilligers actief die zich inzetten voor mensen die het minder hebben. Dit is een belangrijke, zo niet essentiële, basis om het SUNgiftenbudget te kunnen toekennen aan inwoners die dat het hardst nodig hebben. Daarnaast zijn er budgetten beschikbaar bij stichtingen en fondsen; zowel binnen de gemeente Hilversum als erbuiten. In het draagvlakonderzoek is er onder geïnterviewden bereidheid geconstateerd om bij te dragen aan het SUN-giftenbudget. In de voorbereidingsfase zal het beschikbare budget en welke donateur voor welk(e) doel(groep) welke bedragen zou willen doneren concreet geïnventariseerd en afgestemd dienen te worden.
www.sunnederland.nl
21
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
Conclusie haalbaarheid De start van een SUN-noodhulpbureau in Hilversum kan rekenen op een beschikbaar budget voor giften en het Sociaal Leenfonds vanuit zowel lokale - als vanuit landelijke donateurs (via SUN Nederland). Door de bureau coördinator en SUN-bestuursleden zullen aanvullende donaties en fondsen geworven moeten worden. Gezien de inzet voor en betrokkenheid bij Hilversum en haar inwoners door veel partijen in Hilversum verwachten we dat een toereikend budget kan worden verworven.
www.sunnederland.nl
22
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
6. Conclusie en aanbevelingen Het draagvlak voor een SUN-noodhulpbureau is breed aanwezig in Hilversum, de realisatie ervan is nuttig, wenselijk en haalbaar want: •
Hulp- en dienstverleners zijn in contact met veel inwoners die geholpen zouden zijn met een gift of renteloze lening van een SUN-noodhulpbureau. Door snel te kunnen schakelen met een SUNbureaucoördinator kunnen hulp- en dienstverleners hun cliënten wat meer lucht geven.
•
"Helpen waar momenteel geen helper is". Hulp- en dienstverleners verwachten een grote groep werkende mensen die in de problemen komen. Een gift van SUN kan preventief werken om ergere schulden te voorkomen. "Fijn als inwoners in nood die nergens terecht kunnen door SUN ondersteunt kunnen worden: fijn om als Hilversummers een noodhulpbureau te hebben".
•
Een SUN-noodhulpbureau wordt als een welkome aanvulling gezien vanwege de coördinerende rol. Ook de laagdrempeligheid, snelheid, onafhankelijkheid en het beter kunnen aansluiten bij de leefwereld van mensen wordt als meerwaarde benoemd. "SUN helpt ons bij de zoektocht naar de menselijke maat".
•
Een SUN-noodhulpbureau brengt organisaties en particulieren samen die mensen (willen) ondersteunen met een (financieel) zetje in de rug.
•
Het geven van giften en een Sociaal Leenfonds (zie toelichting in bijlage 2) is een welkome toevoeging op het bestaande voorzieningenaanbod binnen de gemeente en gemeenschap.
•
"Het zou eigenlijk niet nodig moeten zijn, maar we zien helaas te veel nood".
De gemeente is zorgvuldig in haar toetsing, maar daardoor ontstaat ook vaak een hiaat tot het moment dat de beschikking wordt afgegeven. SUN kan er zijn in de tussenliggende periode voor mensen in nood
Advies vervolg De geïnterviewden in Hilversum zouden graag zien dat er een SUN-noodhulpbureau wordt opgericht. Het advies van SUN Nederland voor het vervolg op dit draagvlakonderzoek is om als gemeente positief te reageren op de vraag vanuit het veld om als gemeente een SUN-noodhulpbureau te faciliteren. De gemeente zou dan op korte termijn een gemeentelijk besluit dienen te nemen. Een besluit waarin de gemeente: 1. Akkoord gaat met de komst van een SUN-noodhulpbureau in de gemeente Hilversum en het dragen van de bijbehorende organisatiekosten/kantoorkosten (zie bijlage 3 tabel 5 voor toelichting). Om de gemeente comfort te bieden m.b.t. de financiering is ons advies om deze financiële commitment voor de komende 5 jaar toe te zeggen, waarbij tweejaarlijks evaluatieve gesprekken plaatsvinden tussen gemeente en het SUN-noodhulpbureau. 2. Akkoord gaat met het in gang zetten van de volgende fase: die van voorbereiding van SUN Hilversum, waarbij een voorbereidingsgroep van lokale betrokkenen onder leiding van SUN Nederland als onafhankelijke voorzitter/coach aan de slag zal gaan met het lokaal maken van het
www.sunnederland.nl
23
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
landelijke SUN-format. We vragen de gemeente om SUN Nederland uit te nodigen om hiertoe een plan van aanpak in te dienen Veel gesprekspartners hebben aangegeven actief betrokken te willen zijn bij deze voorbereidingsfase. Zij willen deelnemen aan de voorbereidingsgroep of zich inzetten als bestuurslid van de toekomstige SUN Hilversum.
Disclaimer Deze eindrapportage is tot stand gekomen op basis van gesprekken met organisaties en personen die door de gemeente zijn aangereikt. Zij zijn actief op het gebied van urgente noden, armoede en schulden in de gemeente. Daarnaast heeft SUN Nederland gesproken met organisaties die gedurende het onderzoek voorzien van een warme aanbeveling werden opgegeven door geïnterviewde partijen. Er zijn ongetwijfeld meer organisaties en personen actief op het gebied van urgente noden, armoede en schulden in de gemeente dan die we hebben kunnen spreken binnen het kader van dit onderzoek; de inhoud van dit eindrapport kan daarom niet opgevat en gelezen worden als een uitputtende inventarisatie, maar kan wel gezien worden als een breed gedragen indruk en representatief overzicht vanuit meerdere invalshoeken (sectoren).
www.sunnederland.nl
24
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
BIJLAGE 1. Datadashboard Urgente Noden (DUN) Managementinformatie via het Datadashboard Urgente Noden Een SUN-noodhulpbureau is goed in het makelen en schakelen van geld en goederen. Sinds 2022 beschikken SUN Nederland en de noodhulpbureaus over het Datadashboard Urgente Noden, dat mede tot stand kwam door financiering vanuit het Ministerie SZW. In dit Dashboard kan ieder noodhulpbureau met één druk op de knop een overzichtelijk en transparant beeld krijgen van de aanvragen en kunnen ook landelijke tendensen worden waargenomen. Zichtbaar wordt welke doelgroepen tussen wal en schip zouden zijn gevallen als SUN niet had kunnen inspringen, welke organisaties aanvragen doen en voor welk type huishoudens, om welke noden het gaat en aan welke zaken de financiële steun wordt verleend. Kortom: veel managementinformatie waar de gemeente, donateurs, samenwerkingspartners haar voordeel mee kan doen. Ter illustratie voor wat betreft de weergave van gegevens, onderstaand een willekeurig gekozen screenshot van DUN:
www.sunnederland.nl
25
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
BIJLAGE 2. Toelichting Giftenbudget en Sociaal Leenfonds SUN-noodhulpbureau Een SUN-noodhulpbureau verstrekt giften en desgewenst ook een renteloze lening. De ervaring heeft geleerd dat er geen precedentwerking optreedt. Giftenbudget Een gift kan fungeren als vangnet of springplank. Bij hoge urgentie kan een gift binnen 24 uur worden gedaan. SUN hanteert geen definitie voor een gift, het kan alles zijn; meubels, eerste maand huur en borg, studie, medische kosten, een voedselbon, een treinkaartje, inrichtingskosten, etc. Het gemiddelde bedrag van een gift van een SUN-noodhulpbureau is 500 euro. De gift wordt altijd aangevraagd door een hulp- en dienstverlener op basis van besteedbaar inkomen. De coördinator stemt elk besluit over een aanvraag af met een bestuurslid (4 ogen principe). Voorbeelden Afbetaling huur en zorgkosten Moeder en dochter zijn door omstandigheden in een situatie terechtgekomen dat zij alleen verder moeten. Beiden verliezen grip op de situatie en uiteindelijk vindt een huisuitzetting plaats. Begeleiding wordt ingezet en er is een regeling getroffen voor afkoop van de schulden. Er was al steun toegezegd door het Fonds Slachtofferhulp en mede door de bijdrage van het SUN-noodhulpbureau, kunnen moeder en dochter zich opnieuw inschrijven voor een andere woning en een nieuwe start maken.
Aanschaf koelkast en accu-onderhoud elektrische fiets Gezin waarvan mevrouw een ingrijpende medische ingreep heeft ondergaan en het fietsen weer kan oppakken. Beweging heeft een gunstig effect op haar gezondheid. Doordat het gezin moet rondkomen van een bijstandsuitkering, is er geen geld voor een nieuwe accu c.q. onderhoud van de fiets. Tegelijkertijd gaat de koelkast met vriezer kapot. De aanvraag voor bijzondere bijstand wordt afgewezen waardoor de druk op het gezin toeneemt. Door een bijdrage van het SUN-noodhulpbureau is een nieuwe koelkast met vriezer aangeschaft en kan mevrouw weer fietsen. De negatieve spiraal is hierdoor doorbroken. Door de gift heeft dit gezin eindelijk een koelkast kunnen kopen. 3 maanden leefgeld Anja heeft 5 kinderen, is slachtoffer van huiselijk geweld en ligt in een scheiding. Alle bankrekeningen staan nog op naam van haar man en hij ontvangt de toeslagen, maar houdt het geld zelf en betaalt nergens aan mee. Om de toeslagen op haar eigen naam te kunnen zetten is naar hem een adresonderzoek ingesteld. Dit onderzoek duurt (nog) drie maanden. Om te voorkomen dat Anja op straat komt te staan en de kracht verliest om voor haar kinderen te zorgen schenkt het SUNnoodhulpbureau een overbrugging van drie maanden leefgeld.
Sociaal Leenfonds Naast het verstrekken van giften kent een SUN-noodhulpbureau ook de mogelijkheid van een revolverend Sociaal Leenfonds. Hier kunnen hulp- en dienstverleners een aanvraag voor een lening doen voor hun cliënt tegen 0% rente. Met deze lening kan de begunstigde in één keer kleine uitstaande schulden aflossen en/of een aanschaf doen. Een sociaal leenfonds biedt hiermee schuldenrust en betalingsruimte. Voorwaarde is dat de lening af te betalen is binnen 3 jaar. De hulpof dienstverlener stelt de afloscapaciteit vast. Terugbetaling vindt plaats in 95% van de gevallen is de ervaring van SUN-bureaus die werken met een Sociaal Leenfonds, omzetten van de lening in een gift is ook mogelijk. Een aantal landelijke fondsen hebben zich ook gecommitteerd aan stimulering van het oprichten van Sociale Leenfondsen in Nederland via een SUN-noodhulpbureau en willen daarvoor budget ter beschikking stellen. SUN-bureaus die werken met een Sociaal Leenfonds leren van elkaar in een
www.sunnederland.nl
26
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
intervisiegroep, en dragen bij aan landelijke vernieuwing van financiële producten. Voorbeelden Betalen van een voorschot Een jonge alleenstaande vrouw staat op een wachtlijst voor beschermd wonen. Het kan wel een jaar duren voor er een woning vrijkomt. Zij heeft het koophuis van haar ouders geërfd, waar zij nu nog in woont. Het huis is verkocht, heeft €22.000 overwaarde en wordt binnen 3 weken opgeleverd, waarna zij eruit moet. Ze heeft een huurhuisje op een vakantiepark gevonden ter overbrugging van de wachttijd naar het beschermd wonen. Hier moet zij binnen twee dagen één maand huur en twee maanden borg (t.w.v. €2.250,-) vooruitbetalen, wat zij niet heeft. Vanuit het Sociaal Leenfonds is dit bedrag renteloos aan haar geleend zodat de voorschotten konden worden betaald. Na de verkoop van het ouderlijk huis heeft de notaris het volledige bedrag direct weer teruggestort. Aflossen van schulden Een werkende, alleenstaande vrouw van 28 jaar met twee kinderen ontvangt een aanvullende uitkering en staat onder budgetbeheer. Zij heeft schulden waarvoor aan een schuldenregeling wordt gewerkt. De schuldhulpverlening doet een aanvraag bij SUN voor haar situatie: een renteloze lening om de schuld aan de Belastingdienst af te lossen. Recent heeft namelijk een herberekening plaatsgevonden van de kinderopvangtoeslag.
Hieruit bleek dat er te veel aan haar was uitbetaald door de Belastingdienst. Er ontstaat daarmee een nieuwe schuld die niet meegenomen kan worden in de schuldenregeling (zo zijn de regels). Ze heeft al wel wat terugbetaald, maar er blijft nog €900 over. Het is van groot belang om dit te regelen, want zij is van de kinderopvang afhankelijk om te kunnen werken en als er een schuld uitstaat kan zij er niet meer terecht met de kinderen. De renteloze lening uit het Sociaal Leenfonds van €900 wordt aan SUN terugbetaald in 36 termijnen van €25,-., budgetbeheer ziet er op toe dat dit het geval is. Startkapitaal Mocht er binnen twee jaar na het draagvlakonderzoek een SUN-noodhulpbureau opgericht worden in de gemeente, dan kan SUN Nederland dit nieuwe noodhulpbureau in ieder geval een bedrag van €10.000 meegeven voor het giftenfonds en ook een bedrag van € 30.000 ter vulling van het Sociaal Leenfonds. Dit aanbod staat los van de lokale fondsen die graag een bijdrage willen doen voor het giftenbudget.
www.sunnederland.nl
27
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
BIJLAGE 3. Oprichting SUN-noodhulpbureau - kostenindicatie Onderstaande tabellen geven een beeld van de activiteiten en bijbehorende kosten van de oprichting van een SUN-noodhulpbureau. De omschreven fases en ermee gemoeide kosten moeten niet als statisch en een gegeven worden beschouwd, maar als variabelen binnen een dynamisch proces. Onderstaande tabellen zijn gebaseerd op een fictieve gemeente van ongeveer 50.000 inwoners. Voorbereidingsfase - randvoorwaarden oprichting SUN-noodhulpbureau Gekozen kan worden voor oprichting en begeleiden voorbereidingsgroep (VBG) door SUN Nederland (scenario 1) of coaching op afstand (scenario 2) of een tussenvorm op maat. Tabel 2 Activiteiten en kosten scenario 1: oprichting en begeleiden voorbereidingsgroep door SUN Nederland Activiteit door SUN Nederland Aantal uren x €100 p.u. Kosten gemeente Samenstellen VBG, voor- en nawerk 22 uur € 2.200 (incl. overleg opdrachtgever, polsen kandidaten bestuur, opstellen adreslijst, verzorgen mailings, bijpraten gemeente, sollicitatieprocedure coördinator, enz.) Modereren VBG gebaseerd op online sessies 6 sessies van elk 2 uur = € 1.200 12 uur Uitwerken stukken 6 sessies x 4 uur = 24 € 2.400 uur Rol van Voorzitter (samenstellen 18 uur € 1.800 sollicitatiecommissie, accorderen teksten, overleg met gemeente, fondsen, deelnemers, enz.) Overdracht VBG aan bestuur SUN i.o.
Gebruik ruimte (bij voorkeur om niet) en catering (indien online niet van toepassing) Totaal
4 uur
www.sunnederland.nl
€ 400 € 150 € 8.150
28
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
Tabel 3 Activiteiten en kosten scenario 2: coaching van een voorzitter door SUN Nederland, op afstand Activiteit
Aantal uren x € 100 p.u.
Kosten gemeente
Coaching voorzitter op samenstellen VBG (incl. conceptueel sparren over SUN) Aanleveren conceptuele stukken en meelezen met eindproducten
6
€ 600
10
€ 1.000
Start maken met en ondersteuning bij fondsenwerving Overige vragen/diensten SUNN Gebruik ruimte (bij voorkeur om niet) en catering (indien online niet van toepassing) Totaal
8
€ 800
4
€ 400 € 150 € 2.950
Oprichtingsfase SUN-noodhulpbureau Tabel 4 Kosten oprichtingsfase Post Aanvraagregistratiesysteem Pivio
Kosten Notaris Logo + huisstijl
Kamer van Koophandel VOG-verklaringen
Omschrijving Website met aanvraagformulieren, aanvraagregistratiesysteem: alle SUN’s werken met Pivio en zijn aangesloten bij Datadashboard Urgente Noden Oprichting stichting (statuten) door de notaris Aanpassen ontwerpen logo + huisstijl (op basis van sjabloon SUNnoodhulpbureaus) Inschrijving KvK De aanvraag van een VOG-verklaring bij justitie voor de bestuursleden en de coördinator (max. 7 personen x € 35 per verklaring)
Totaal
Bedrag/eenmalig € 5.500
€ 500-1000 € 200-300
ca. € 60 ca. € 245
€ 8.3057
7 Een deel van deze kosten is variabel naar gelang bijdragen in natura vanuit de lokale gemeenschap en te
maken keuzes door het SUN-bestuur.
www.sunnederland.nl
29
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
SUN-noodhulpbureau operationeel Tabel 5: Jaarlijkse kosten lokaal SUN-noodhulpbureau Post Medewerker
Systeem Pivio Kosten communicatie Kantoorkosten (uitgaande van gratis kantoor/werkplek binnen de gemeenschap) Bankkosten
Verzekeringen Administratie- en accountantskosten Overige onkosten Jaarlijkse kosten
Omschrijving Loonkosten (incl. werkgeverslasten) bureaucoördinator. Inschaling conform cao-welzijn schaal 10, 20-24 uur/week Jaarlijkse gebruikerskosten incl. ondersteuning (licentie) PR, kosten jaarverslag ed. Abonnementskosten Wifi en telefoon
Bedrag/jaarlijks ca.€50.000 - €60.000
De kosten die een bank in rekening brengt voor het houden van een rekeningnummer Bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering Kosten voor bijhouden van de boekhouding, salarisadministratie en opstellen van een jaarrekening Bestuur, representatie, enz.
ca. € 200
www.sunnederland.nl
€ 1.000 ca € 1.000 ca. € 100
ca. € 400 ca. € 2.000
ca. € 300 ca. € 55.000 €65.000
30
Rapport draagvlakonderzoek februari 2023
"Als andere loketten gesloten blijven, ondersteunt een SUN-noodhulpbureau met een gift of renteloze lening. Bij hoge urgentie zelfs binnen 24 uur." "Een SUN-noodhulpbureau kan lokaal, regionaal of provinciaal georganiseerd zijn, maar is altijd een samenwerking tussen gemeente(n), donateurs en hulp-/dienstverleners."
SUN Nederland - Postbus 435 - 1200 AK Hilversum - Seinstraat 22 - 1223 DA Hilversum info@sunnederland.nl - www.sunnederland.nl - IBAN: NL19 INGB 0004 8707 27
www.sunnederland.nl
31
EVALUATIE MINIMABELEID GEMEENTE HILVERSUM
Gemeente Hilversum
Versie 1.0
Beleidsevaluatie gemeente Hilversum 2022 Een tussentijdse evaluatie van het huidige minimabeleid in de gemeente Hilversum.
Cofon Colofon Opdrachtgever Gemeente Gemeentenaam Opdrachtgever Datum Gemeente Hilversum November 2021 Datum Auteurs 2023 Februari Michelle Ellens Reimer Vonk Auteurs Michelle Ellens Grafische Jitske Kooistra ondersteuning – van der Wijk Senne Trip Marijke Bos KWIZ Stavangerweg 23 - 5 9723 JC Groningen 050 - 5252473 contact@kwiz.nl Uitgave Deze publicatie is een uitgave van KWIZ KWIZ. B.V.. Het overnemen Het overnemen van cijfers van cijfers en/ ofen teksten / of teksten is is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld. Niets uit deze publicatie mag worden verveelvoudigd en en//of ofopenbaar openbaargemaakt gemaaktworden wordenininwelke welkevorm vormdan danook ookzonder zonder voorafgaande toestemming van KWIZ B.V.. 1
Gemeente Hilversum
Versie 1.0
Inhoudsopgave Inleiding ......................................................................................................................................... 2 1. Minimahuishoudens in beeld ..................................................................................................... 3 1.1. Minima in Hilversum ........................................................................................................... 3 1.2. Inkomenseffecten ............................................................................................................... 6 2. Huidig minimabeleid .................................................................................................................. 8 2.1. Kadernota Sociaal Domein ................................................................................................. 8 2.2. Minimabeleid gemeente Hilversum 2020 - 2024 ................................................................ 8 2.3. Uitvoering van het beleid .................................................................................................. 10 2.4. Sturing en verantwoording ................................................................................................ 12 2.5. Financiering ...................................................................................................................... 12 3.
Bevindingen ............................................................................................................................. 13 3.1. Minimabeleid ..................................................................................................................... 13 3.2. Antwoord op de onderzoeksvragen .................................................................................. 16 Bijlage 1. Overzicht minimaregelingen ........................................................................................ 19 Bijlage 2. Wsm tegenover Wettelijk minimumloon ...................................................................... 20
1
Gemeente Hilversum
Versie 1.0
Inleiding Gemeenten hebben de zorgplicht om de leefsituatie en het toekomstperspectief van kwetsbare burgers die in armoede verkeren, te verbeteren. Daarnaast hebben zij de taak en het belang om prikkels te geven aan burgers om hen zoveel mogelijk zelfstandig in hun levensonderhoud te laten voorzien. Het minimabeleid is in de gemeente Hilversum een thema dat continu aandacht behoeft. Het huidig beleid voor minima is halverwege de beleidsperiode (2020 – 2024). De gemeente wenst een tussentijdse evaluatie uit te voeren met de volgende onderzoeksvraag: “Is de financiële ondersteuning per huishouden dat gebruik maakt van de minimaregelingen toegenomen, gelijk gebleven of afgenomen ten opzichte van voorgaande jaren en welke oorzaken liggen hieraan ten grondslag?”.
Om de centrale onderzoeksvraag te beantwoorden zijn de volgende deelvragen opgesteld: • Hoeveel inwoners uit de verschillende doelgroepen hebben zich gemeld voor een tegemoetkoming in 2020 en 2021 en hoe groot was het bereik ten opzichte van de totale doelgroep? • Op welke regelingen is een beroep gedaan in 2020 en 2021? • Wat zijn de financiële gevolgen voor de begroting ten opzichte van 2018 en 2019? • Is de financiële ondersteuning per huishouden dat gebruik maakt van de minimaregelingen toegenomen, gelijk gebleven of afgenomen en welke oorzaken liggen daar aan ten grondslag? Opzet van het onderzoek Voor de beleidsanalyse is er in de basis gebruikgemaakt van verschillende documenten. Op basis van deze documenten zijn de visie en doelstellingen van de gemeente Hilversum op het minimabeleid in beeld gebracht. Het document “Doen wat nodig is zodat je mee kan doen” vormt de basis voor de beleidsanalyse. De beleidsanalyse is waar nodig aangevuld met informatie vanuit eerdere onderzoeken, waaronder de inkomens effectrapportage 2022 en het duidingsrapport van het minimadashboard 2022. Tot slot is het onderzoek aangevuld met informatie die wij hebben verkregen middels een topiclijst die wij hebben voorgelegd aan de beleidsregisseur Werk en Inkomen van de gemeente Hilversum.
Leeswijzer In hoofdstuk 1 wordt de omvang en samenstelling van de huishoudens met inkomens tot 130 procent van het Wettelijk sociale minimum (Wsm) weergegeven. Deze cijfers komen uit het minimadashboard met als nulmeting 2021, uitgevoerd door KWIZ. In dit hoofdstuk komen tevens de resultaten uit de inkomens- effectrapportage (2022) aan de orde. Hoofdstuk 2 geeft een analyse van het huidige beleid voor huishoudens met een minimuminkomen. Tot slot geeft hoofdstuk 3 een conclusie met daaruit voortvloeiende aanbevelingen. Bijlage 1 geeft een overzicht van de huidige inkomensondersteunende regelingen en bijlage 2 geeft weer hoe het wettelijk sociaal minimum zich verhoudt tot het wettelijk minimumloon.
2
1. MINIMA IN HILVERSUM 2021 1.1 Minimahuishoudens in beeld
Aantal minimahuishoudens
9,9%
van de huishoudens heeft een inkomen tot 130% van het Wettelijk sociaal minimum (Wsm), dit zijn 4.340 huishoudens.
Gemiddeld heeft zo’n 8 tot 9 procent van alle huishoudens in gemeenten met 50.000 tot 100.000 inwoners een inkomen tot 130 procent Wsm. Het totale aandeel minimahuishoudens in de gemeente Hilversum ligt hoger dan het gemiddelde in vergelijkbare gemeenten.
Inkomensbron Inkomensbronnen van de minimahuishoudens in 2021
15% 20%
Bijstand
65%
AOW Overig
Wijken
16%
van alle huishoudens in Noord-Oost heeft een inkomen tot 130% Wsm. Ook in de wijk Oost is het aandeel minimahuishoudens (10 procent) hoger dan in andere wijken 52%in de gemeente Hilversum.
Bijstand Aantal minimahuishoudens met een bijstandsuitkering in 2021.
1.818
Langdurig en nieuwe minima
Bereik minimaregelingen 70%
Langdurige minima
70% Nieuwe minima
14%
Langdurige minima komen al drie jaar of langer rond van een inkomen tot 130 procent Wsm. In de gemeente Hilversum is 70 procent (3.052 huishoudens) van de minimahuishoudens langdurig minima. Sommige huishoudens zijn vaker langdurig minima dan andere huishoudens. Zo komen huishoudens zonder kinderen, huishoudens met een inkomen tot 100 procent Wsm en huishoudens met een bijstandsuitkering vaker langdurig rond van een minimumhuishouden. Instromers in de minimapopulatie (‘nieuwe minima’) vormen een groep die gestimuleerd kan worden om de arbeidsmarkt (weer) te betreden. In de gemeente Hilversum behoort 14 procent (598 huishoudens) tot de ‘nieuwe minima’. De doelgroep bestaat voor de helft uit huishoudens jonger dan 45 jaar, woont veelal in Oost 21% (49 (29 procent) en de helft van de instromers procent) heeft een overig inkomen, zoals inkomen uit arbeid of een WW-uitkering.
Minimakinderen
12,9%
van alle kinderen tot 18 jaar behoort tot een huishouden met een inkomen tot 130% Wsm, dit zijn 2.425 kinderen.
Achtergrond
25%
van alle huishoudens met een niet-westerse migratieachtergrond heeft een inkomen tot 130% Wsm.
Eenoudergezinnen
26%
van de eenoudergezinnen (huishoudniveau) heeft een inkomen tot 130% Wsm. Dit zijn 469 huishoudens in de gemeente Hilversum.
76%
29%
Kwijtschelding
Bijzondere bijstand
59%
34%
Collectieve Individuele inkomenstoeslag zorgverzekering
22%
59%
12%
Activerings regeling
Kindpakket
Jeugdfonds Sport & Cultuur
2020/ 2021
Het gebruik is gemeten over de gehele terugkijkperiode van dit onderzoek: 1 juli 2020 tot 1 juli 2021. Het bereik van de verschillende minimaregelingen is berekend door het gebruik van de regeling af te zetten tegen de totale doelgroep (dus inclusief de minima die de gemeente niet in beeld heeft). De coronacrisis heeft in 2020 en 2021 invloed gehad op het dagelijks leven. De maatregelen hadden (onder andere) tot gevolg dat sportieve en culturele activiteiten niet altijd door konden gaan en dat scholen meerdere keren zijn gesloten. Dit kan invloed hebben gehad op het gebruik van de regelingen. Volwassenenregelingen Het bereik van sommige regelingen in de gemeente Hilversum ligt hoger dan het gemiddelde bereik in vergelijkbare gemeenten: • Het bereik van de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen is met 76 procent het hoogst van de minimaregelingen in de gemeente Hilversum. Het ligt tevens boven het landelijke gemiddelde gebruik van 70 tot 75 procent in vergelijkbare gemeenten. • De individuele inkomenstoeslag kent een bereik van 59 procent binnen de doelgroep die al drie jaar of langer afhankelijk is van een minimuminkomen. Hilversum ligt daarmee boven het gemiddelde in vergelijkbare gemeenten; daar ligt het bereik op 50 tot 55 procent.
Een aantal regelingen kent ook een lager bereik dan landelijk gemiddeld: • Het bereik van de bijzondere bijstand ligt met 29 procent iets onder het landelijke gemiddelde in vergelijkbare gemeenten; 30 tot 35 procent. • Een derde van de minimahuishoudens in de doelgroep maakt gebruik van een collectieve zorgverzekering; 34 procent. In vergelijkbare gemeenten is dit 40 tot 45 procent. • De Activeringsregeling heeft een bereik van 22 procent; een vijfde van de doelgroep gebruikt de Activeringsregeling. Dit ligt onder het landelijk gemiddelde bereik van vergelijkbare participatieregelingen voor volwassenen; 45 tot 50 procent*. Kindregelingen De gemeente Hilversum biedt twee regelingen aan voor kinderen: het Kindpakket en het Jeugdfonds voor Sport en Cultuur. • Het Kindpakket heeft een flink hoger bereik in de gemeente Hilversum (59 procent) dan gemiddeld in vergelijkbare gemeenten (45 tot 50 procent). • Een op de tien minimahuishoudens met kinderen maakt gebruik van het Jeugdfonds voor Sport en Cultuur (12 procent). Dat ligt onder het gemiddelde bereik in vergelijkbare gemeenten: 20 tot 25 procent.
Gemeente Hilversum
Versie 1.0
1.2. Inkomenseffecten Het diverse aanbod aan minimaregelingen ondersteunt minimahuishoudens in hun uitgaven. De inkomens effectrapportage van 20221, uitgevoerd door KWIZ, geeft inzicht in de effecten van het landelijke en lokale armoedebeleid op het inkomen van minimahuishoudens in de gemeente Hilversum in 2022. Landelijk en gemeentelijk beleid Een van de conclusies van dit onderzoek was dat de financiële steun vanuit het Rijk middels toeslagen een veel hoger bedrag vormt dan het bedrag aan gemeentelijke regelingen voor minimahuishoudens. Financieel gezien maakt dat de invloed van de gemeente kleiner dan de invloed van het Rijk. Zowel het bedrag aan landelijke toeslagen als aan gemeentelijke regelingen neemt voor de meeste huishoudens geleidelijk af bij een hoger inkomen. Hoewel het bedrag aan landelijke toeslagen hoger ligt, kunnen de gemeentelijke regelingen voor minimahuishoudens het verschil maken. Deze regelingen zorgen er namelijk voor dat huishoudens (meer) ruimte overhouden voor het doen van vrije bestedingen. Dit geldt echter niet voor alle huishoudens. Sommige huishoudens zijn (volledig) afhankelijk van de gemeentelijke regelingen voor hun vrije bestedingen. Het betreft in de meeste gevallen huishoudens met een inkomen van 100 en 110 procent Wsm. Deze huishoudens hebben zonder de bijdragen van de gemeente een klein budget voor vrije bestedingen.
Daarnaast is het belangrijk om te noemen dat binnen voor het huidige rapport de aanname is gedaan dat huishoudens gebruik maken van alle beschikbare regelingen. In de praktijk blijkt echter dat huishoudens niet altijd van alle regelingen gebruikmaken. In werkelijkheid zal het vrij besteedbaar inkomen lager zijn. Werken loont voor sommige huishoudens meer dan voor andere Voor alle huishoudtypen geldt dat wanneer ze vanuit de bijstand gaan werken, zij er meer totaal inkomen op vooruit gaan, onder de voorwaarde dat ze gebruikmaken van alle toeslagen en regelingen (zie figuur 1.2.1). Bij alleenstaanden zonder kinderen geldt dat voor elke inkomensverhoging. Bij de andere huishoudens is te zien dat wanneer ze gaan werken, hun inkomen ook hoger is ten opzichte van de bijstand. Echter loont werken voor een paar met kinderen in verhouding het minst. Bij een inkomen tot 130 procent Wsm is hun inkomen 5 procent hoger dan in de bijstandssituatie en bij een inkomen tot 140 procent neemt dit af tot slechts 1 procent boven de bijstandssituatie. Over het algemeen loont werken het meest bij een inkomen gelijk aan 120 of 130 procent Wsm, want hierbij is de grootste inkomensvooruitgang te zien ten opzichte van de bijstandsnorm. Dit komt omdat de huishoudens dan nog recht hebben op de meeste gemeentelijke regelingen.
De invloed van hoge energiekosten Begin 2022 is de energietoeslag aangekondigd door het Rijk, om huishoudens met een laag inkomen te compenseren voor de stijgende energiekosten. In de inkomens effectrapportage van 2022 is zichtbaar geworden dat huishoudens een flink bedrag kwijt zijn aan gas en energie, oplopend tot € 264 voor een vierpersoonshuishouden. Ten tijde van de rapportage was de toeslag ie€ 800 per huishouden. Er is dus geen rekening gehouden met de aanvullende € 500, d later in het jaar is uitgekeerd. De energietoeslag is aan minimahuishoudens met een inkomen tot 120 procent Wsm toegekend in de gemeente Hilversum. Het relatief hoge bedrag aan energietoeslag (in vergelijking tot de overige gemeentelijke regelingen) zorgt ervoor dat het wegvallen van de energietoeslag een grote invloed heeft. Dit is bijvoorbeeld te zien bij (echt)paren die tussen 120 en 130 procent Wsm een teruggang in hun totale inkomen ervaren. Het Rijk heeft intussen afgekondigd dat ook in 2023 de energietoeslag beschikbaar is. Tegelijkertijd is in januari 2023 een energieplafond in werking getreden waarbij een maximale prijs voor gas en elektriciteit is vastgesteld. Deze ontwikkelingen hebben naar waarschijnlijkheid een positieve invloed op de financiële situatie van minimahuishoudens. 1 In deze tussentijdse beleidsevaluatie wordt een samenvatting van de resultaten weergegeven. Voor een
uitgebreide duiding van de resultaten verwijzen wij u graag naar de volledige inkomens- effectrapportage. Dit rapport is opgeleverd door KWIZ in 2022.
6
Gemeente Hilversum
Versie 1.0
Figuur 1.2.1. Inkomensvooruitgang t.o.v. 100% Wsm bij werkaanvaarding
7
Gemeente Hilversum
Versie 1.0
2. Huidig minimabeleid In dit hoofdstuk is het huidige beleid van de gemeente Hilversum rondom inkomensondersteunende regelingen beschreven. De gemeente heeft het beleidsplan “Doen wat je nodig hebt zodat je mee kunt doen” opgesteld. In dit hoofdstuk wordt dit beleidsplan geanalyseerd. Dit is aangevuld met informatie die is ontvangen van de beleidsregisseur van de gemeente Hilversum. We gaan in op de visie van de gemeente en de doelen die zij zichzelf stelt ten aanzien van de minimadoelgroep. Daarnaast worden de inkomensondersteunende regelingen beschreven.
2.1. Kadernota Sociaal Domein In de Kadernota Sociaal Domein uit 2017 heeft de gemeente haar visie geformuleerd voor het brede sociaal domein. De gemeente is het vangnet en biedt zorgzaamheid. Inwoners die (door een fysieke, verstandelijke of geestelijke beperking) niet in staat zijn in hun eigen inkomen te kunnen voorzien of inwoners die in een onveilige situatie verkeren, kunnen rekenen op het vangnet van de gemeente. Zorgzaamheid staat voorop. De missie voor het sociale domein is: ‘De gemeente Hilversum heeft als doel om elke inwoner van Hilversum in staat te stellen om mee te doen en naar vermogen bij te dragen aan de samenleving. Elke inwoner van Hilversum hoort erbij en doet er toe.’ De vier bijbehorende speerpunten zijn als volgt: (1) het creëren van gelijke ontwikkelkansen, (2) het stimuleren om meer voor elkaar te betekenen, (3) de kansen op werk te verbeteren en (4) een goed vangnet bieden (minimaregelingen en schuldhulpverlening). Het kader wordt aangevuld met negen kernwaarden voor de gemeente Hilversum: 1. De eigen kracht centraal: de gemeente helpt de inwoner, waar mogelijk, zelfstandig problemen op te lossen. 2. Voorkomen beter dan genezen: de gemeente investeert in preventie, eerder ingrijpen zou voorkomen dat problemen escaleren. 3.
De vraag is het vertrekpunt: De vraag van de inwoner is het uitgangspunt voor de gemeente bij het geven van informatie, advies en het bieden van ondersteuning. 4. Samenhang: het principe één huishouden, één plan, één regisseur geldt. 5. Maatwerk: de ondersteuning is passend bij de vraag. De gemeente werkt met het concept ‘positieve gezondheid’ van Machteld Huber. 6. De gemeente is het vangnet: zorgzaamheid staat centraal. 7. Sturen op resultaten en kosten: hierdoor kan de gemeente kwaliteit waarborgen en inzicht verkrijgen in de vraag van inwoners om vervolgens in te spelen op maatschappelijke ontwikkelingen. 8. Samenwerking: de gemeente werkt in het sociaal domein samen met veel verschillende partners en andere regiogemeenten. 9. Wederkerigheid: de gemeente neemt verantwoordelijkheid voor ondersteuning, de inwoner doet wat binnen zijn/haar mogelijkheden ligt. Het minimabeleid vormt een onderdeel van het sociaal domein en wordt in de volgende paragrafen verder beschreven.
2.2. Minimabeleid gemeente Hilversum 2020 - 2024 Het minimabeleid heeft een directe relatie met verschillende beleidsterreinen; zoals de Participatiewet, Jeugdwet, Wet maatschappelijke ondersteuning en de schuldhulpverlening. Inwoners met een laag inkomen hebben vaak problemen op meerdere leefgebieden. Daarom wil de gemeente Hilversum werken middels een integrale aanpak. De gemeente vindt dat al haar inwoners er bij horen en er toe doen. Om deze redenen moet iedereen ook mee kunnen doen. Betaald werk is de meest duurzame en stabiele optie, maar dit is niet voor iedereen eenvoudig of haalbaar. De gemeente ondersteunt inwoners bij de kans op werk of participatie. Hiervoor baseert de gemeente Hilversum het minimabeleid op drie pijlers: meedoen, vangnet en gezondheid. De bedoeling is om mensen die in staat zijn om mee te doen 8
Gemeente Hilversum
Versie 1.0
in de samenleving, ook mee te laten doen. Inwoners kunnen dan begeleid worden naar een baan door middel van cursussen of een opleiding. Als er geconstateerd wordt dat er belemmeringen zijn om mee te kunnen doen in de samenleving, dan is er vanuit de gemeente een vangnet. Als door chronische ziekte iemand niet in staat is om mee te doen, dan zal de focus altijd liggen op de gezondheid van de persoon. De gemeente heeft zichzelf als missie in het beleidsplan gesteld dat iedereen er toe doet. Het is een inclusieve samenleving; “je hoort er bij en je doet er toe, dus moet je mee kunnen doen”. Besluitvormingsproces Bij de beleidsvorming van het minimabeleid zijn verschillende partijen betrokken. Het college en de Raad worden in een vroeg stadium betrokken bij het te ontwikkelen beleid. Dit wordt gedaan door input te leveren voor kaders en richting van het nieuwe beleid. Het onderwerp armoede staat bij hen beide hoog op de agenda. Verder wordt de doelgroep vertegenwoordigd door de cliëntenraad en de Adviesraad Sociaal Domein en gevraagd om input voor het nieuwe beleid. Daarnaast zijn ook interne partijen betrokken, waaronder het uitvoerende team en een communicatieadviseur.
2.2.1. Visie De gemeente streeft er naar dat geen inwoner als gevolg van armoede beperkt wordt in zijn sociale leven. De gemeente wil dit bewerkstelligen door zoveel mogelijk krachten te bundelen. Hier spelen de maatschappelijke partners en vrijwilligers ook een belangrijke rol. De maatschappelijke organisaties en vrijwilligers nemen hun verantwoordelijkheid en bieden hulp en ondersteuning aan inwoners die een minimuminkomen hebben. Als een inwoner onvoldoende in staat is om (voldoende) inkomen te genereren uit werk, biedt de gemeente ondersteuning om de financiële nood te verlichten met als doel dat inwoners kunnen participeren in de samenleving. De doelgroep voor het minimabeleid omvat veel verschillende groepen mensen. De gemeente wil deze inwoners vanuit het minimabeleid begeleiden naar een duurzame oplossing en ziet dit als een reis van de inwoner. Het beleid van de gemeente Hilversum is gestoeld op drie groepen inwoners. • Groep 1: Mensen die aan het werk zijn of op korte termijn gaan werken. De focus is om deze inwoners binnen zes maanden actief op de arbeidsmarkt te krijgen. • Groep 2: Inwoners die op het moment niet werken, maar binnen twee jaar wel werken. Middels een vrijwilligerswerktraject worden inwoners geactiveerd om te participeren in de maatschappij. Daarnaast wordt er geïnvesteerd in opleiding. • Groep 3: Inwoners waarbij er geen zicht is op betaalde arbeid.
De inkomensondersteuning van de gemeente is gericht op de pijlers vangnet en gezondheid. De inwoners worden geactiveerd om mee te doen aan de maatschappij. Vrijwilligersorganisaties, werkgevers, wijkorganisaties kunnen hierbij helpen. Deze drie verschillende groepen vereisen een aparte aanpak. De gemeente ziet betaald werk en actief worden als een vereiste voor een duurzaam zelfstandig leven. Door het minimabeleid hierop aan te passen, biedt dit mogelijkheden voor de inwoner om uit hun situatie te komen. Echter wordt gesteld dat voor de ‘werkende armen’ de steun van de gemeente vereist is, omdat hun werk en/of hun gewerkte uren onvoldoende lonen. De gemeente vindt dat werken moet lonen en beschouwt het als onacceptabel als dit in de praktijk anders uitwerkt. De groep ‘werkende armen’ neemt toe in omvang. Daarnaast ziet de gemeente bovendien dat de groep inwoners met een inkomen rond het wettelijk sociaal minimum toeneemt, evenals het aantal kinderen dat opgroeit in armoede. De gemeente Hilversum wil met haar minimabeleid bijdragen aan een structurele en duurzame zelfstandigheid en onafhankelijkheid. Dit houdt in dat inwoners leren hoe ze moeten rondkomen met hun geld en, indien mogelijk, werk aanvaarden of meer gaan werken. Om deze visie uit te kunnen dragen en het doel te kunnen behalen, heeft de gemeente een aantal uitgangspunten.
9
Gemeente Hilversum
Versie 1.0
2.2.2. Uitgangspunten De gemeente Hilversum heeft een aantal uitgangspunten opgesteld om haar visie en doelstellingen te bereiken een inclusieve samenleving te worden, waarbij iedereen mee kan doen. • Anders werken; brede intake en integrale uitvoering: als een inwoner voor ondersteuning bij de gemeente komt, dan volgt er een gesprek. Tijdens dit gesprek worden verschillende domeinen besproken, zoals financiële situatie, werk, gezondheid en sociale relaties. De hoogst haalbare positie van de inwoner voor werk wordt bepaald, maar ook om tot die situatie te komen. Grip op de financiële situatie geeft ook ruimte om de regie op andere levensdomeinen te pakken. • Kinderen gaan altijd voor: Kinderen mogen in de gemeente Hilversum niet de dupe worden van de financiële situatie van hun ouders. De gemeente wil gezinnen daarom verstrekkingen doen in natura; bijvoorbeeld een fiets verstrekken in plaats van geld voor een fiets. Kinderen moeten in staat zijn om deel te kunnen nemen aan sportieve en/of culturele activiteiten. Hierbij wordt een nauwe samenwerking met de partners gezocht. • Kantelen en maatwerk bieden: Als een inwoner een gesprek heeft voor eventuele ondersteuning, wordt er gekeken of hij voldoet aan de criteria zoals die gelden binnen het minimabeleid.
Als hij niet binnen deze kaders valt, dan volgt er een gesprek om te kijken hoe de inwoner op een andere wijze ondersteund kan worden. Er wordt (meer) maatwerk geleverd. De gemeente richt zich op dat wat nodig is en werkt volgens het principe ‘zorgen dat’ in plaats van ‘zorgen voor’. • Minder regeltjes en minder regelingen: de gemeente wil alleen regelingen aanbieden die duurzaam bijdragen aan zelfstandigheid en onafhankelijkheid. Daarnaast is door het leveren van maatwerk minder regelingen nodig om hetzelfde doel te dienen. De Hilversumpas zal hierbij een belangrijke rol spelen en de inwoner meer zelfstandig maken. Er zijn een drietal regelingen waarop de focus gelegd wordt in het beleid: o Voorkomen van de armoedeval; o Bevorderen van activering; o Verduurzaming van huishouden en verlaging van energie- en zorgkosten. • Focus op kans op werk c.q. activering: de gemeente wil graag de focus op activering tot werken. Inwoners die een inkomen uit werk hebben, hebben in sommige gevallen ondersteuning vanuit de gemeente nodig; de zogenoemde ‘werkende armen’. In hun gevallen loont werk onvoldoende, iets dat voor de gemeente Hilversum onacceptabel is; werk moet lonen. Daarom moet het minimabeleid ook voor minima tot 130 procent van het wettelijk sociaal minimum toegankelijk zijn. Daarboven kan eventueel maatwerk worden geleverd2.
• Drie pijlers: Als in een gesprek met de inwoner is vastgesteld wat haalbaar is op het gebied van activering en wat daarbij nodig is om dat doel te kunnen behalen, dan kan gerichte ondersteuning worden geboden. Deze ondersteuning zijn gericht op drie pijlers; meedoen, vangnet en gezondheid. • Wederkerig en niet vrijblijvend: als er hulp geboden wordt vanuit de gemeente, dan verwacht de gemeente ook volledige inzet om tot activering te komen en zo tot een inkomensverbetering. De gemeente kan tijdelijk ontzorging bieden, maar duurzame verbetering wordt samen met de inwoner bereikt. • Samenwerking: de gemeente Hilversum wil samen met de inwoner kijken naar een verbetering van de situatie. Daarnaast gaat de gemeente Hilversum graag samenwerkingsverbanden aan met maatschappelijke organisaties, scholen, sportverenigingen enzovoort.
2.3. Uitvoering van het beleid De gemeente Hilversum wil dichter bij de inwoner staan en komen om het gesprek met de inwoners goed te kunnen voeren en zo de visie op de ondersteuning vanuit de gemeente tot uitvoer te brengen. Om dichterbij de inwoner te komen, is laagdrempeligheid en het bespreken van deze onderwerpen binnen sociale kringen van de inwoners van groot belang. Daarnaast wil 2 De gemeente streeft ernaar dat inkomens worden geactiveerd om te werken. Bijlage 2 geeft een
overzicht van de verhouding tussen het wettelijk sociaal minimum, de grens waar de inkomensondersteunende regelingen aan gerelateerd zijn, ten opzichte van het wettelijk minimumloon. Daaruit blijkt bijvoorbeeld dat werken voor paren (met kinderen) minder loont dan voor alleenstaanden.
10
Gemeente Hilversum
Versie 1.0
de gemeente meer samenwerken met professionals. Daarvoor is de gemeente onder andere op zoek naar meer inzet vanuit de wijk, door vrijwilligers en ervaringsdeskundigen. De gemeente heeft zich hiervoor vijf doelen gesteld: • Geschikte mensen: er moet capaciteit en kwaliteit van mensen zijn om deze veranderingen tot uitvoer te brengen. De gemeente verwacht dat er aan de achterkant minder mensen nodig zullen zijn, onder andere door het gebruik van de Hilversumpas, en dat er daardoor genoeg capaciteit is om deze verandering aan de voorkant te doorstaan. • Meedoen voor iedereen mogelijk maken: inwoners die nu of binnen zes maanden aan het werk kunnen, worden vanuit de gemeente gestimuleerd om te gaan werken. Waar nodig wordt er maatwerk geleverd. De samenwerking en samenhang tussen werk en inkomen wordt voor deze groep zichtbaar. • Samenwerking sociaal domein groep 3: voor inwoners die op dit moment geen zichtbaar perspectief op werk hebben, wordt ingezet op activatie vanuit het minimabeleid. De gemeente zoekt samen met de maatschappelijke partners naar mogelijkheden om vrijwilligerswerk te doen bij bijvoorbeeld verenigingen, sportclubs en scholen. Het activeren van inwoners vanuit het minimabeleid wordt mogelijk door: o Minder regelingen en de regelingen die er zijn, zijn activerend; o Gesprek minimabeleid gaat over de mogelijkheden om actief in Hilversum te worden.
• Samenhang preventie, poortbewaking, activering, schuldhulpverlening en minimabeleid mogelijk maken: door deze verandering van beleid wordt er een implementatiemanager aangenomen. Dit omdat door de samenwerking tussen verschillende partijen er een overzicht moet zijn over alle partners. Dit zal zorgen voor meer overzicht in het minimabeleid. • Budget: de herziening van het minimabeleid wordt geen bezuinigingsoperatie. Door aan de voorkant beter het gesprek aan te gaan, zal dat geld besparen wat deze verandering kan bekostigen. De gemeente ziet dit als een noodzakelijke investering om hun beleid toekomstbestendig te maken. De druk op de uitvoering wordt verminderd 3 door minder regelingen en minder regeltjes te maken. Ook wordt de uitvoer door de Hilversumpas deels bij de inwoners zelf neergelegd. Deze doelen dragen bij aan een betere uitvoering van het beleid om zoveel mogelijk inwoners te helpen. De implementatiemanager zal zorgen voor meer overzicht in het minimabeleid, er zal activering van de inwoners plaatsvinden door samenwerkingen met partners en de druk op de uitvoering zal worden verminderd. Deze implementatiemanager is echter nog niet aangesteld.
2.3.1. Hilversumpas Om de verschillende groepen minima te ondersteunen is in het coalitieakkoord onder andere afgesproken dat er ingezet wordt op een Hilversumpas. Hiermee geeft de gemeente de inwoners meer eigen verantwoordelijkheid en grip. Door op de pas een geldbedrag te storten kan de inwoner zelf keuzes maken waar het geld aan besteed wordt. De Hilversumpas is bedoeld als kredietkaart voor sport en cultuur voor zowel kinderen als volwassenen. Voor kinderen is deze jaarlijkse bijdrage hoger, omdat de gemeente Hilversum als beleid heeft dat kinderen geenszins de dupe mogen worden van de financiële situatie van hun ouders. De pas moet maatschappelijke deelname stimuleren en het minimabeleid efficiënter en doelmatiger laten verlopen, aldus de gemeente. De pas fungeert daarnaast ook als kortingspas binnen de kunst en cultuursector, maar ook bij de aanbieders van sportartikelen. Verder kunnen huishoudens tot 130 procent Wsm met de Hilversumpas energiebesparende producten aanschaffen zoals radiatorfolie, spaarlampen en waterbesparende douchekoppen.
3 Er zijn geen uitvoerende consulenten gesproken in het kader van deze tussentijdse beleidsevaluatie. Het
is daarom onduidelijk of de uitvoerende consulenten inderdaad een verminderde werkdruk ervaren.
11
Gemeente Hilversum
Versie 1.0
2.3.2. Ketenpartners Ketenpartners spelen een belangrijke rol in de uitvoering van het minimabeleid. Ze zorgen ervoor dat inwoners geholpen worden. Ketenpartners kunnen de gemeente tevens informatie geven over de trends die te zien zijn in de doelgroep. Daarnaast vindt er ook onderlinge doorverwijzing plaats, aldus de gemeente. Hiervoor is een goede samenwerking met de gemeente vereist. De gemeente benoemt dit als een sterk punt, omdat de gemeente en ketenpartners van elkaar weten waar ze voor te benaderen zijn. Daarnaast worden partners uitgenodigd voor overleggen waar hun aanwezigheid van belang is of gevraagd over de informatievoorziening of informatieverstrekking. Als verbeterpunt wordt door de gemeente genoemd dat de gemeente en ketenpartners elkaar eerder moeten betrekken bij belangrijke ontwikkelingen. Daarnaast is er nog een verbeterslag te maken in de Sociale Kaart, aangezien deze nu te versnipperd is en wie er verantwoordelijk is voor het onderhoud van de kaart. Hoe de ketenpartners tegen de samenwerking met de gemeente aankijken is niet meegenomen in dit onderzoek.
2.4. Sturing en verantwoording Om de gestelde doelen van de gemeente Hilversum te behalen, is sturing en verantwoording noodzakelijk. Eenmaal per jaar wordt de doelmatigheid en effectiviteit van het minimabeleid geëvalueerd. Hierbij wordt duidelijk hoeveel mensen uit verschillende doelgroepen zich hebben gemeld, welke regelingen zijn verstrekt en wat dit voor effect op de financiën heeft ten opzichte van voorgaande jaren. Hierbij staat de vraag centraal of de financiële ondersteuning per huishouden is toegenomen, gelijk gebleven of afgenomen en wat hiervan de oorzaken zijn. Daarnaast vindt sturing plaats op doorlooptijd, caseload en tijdigheid. Doorlooptijd en caseload is interne sturing waar de teammanager verantwoordelijk voor is. Tijdigheid is een indicator in het raadsdashboard, waarbij wordt gestreefd naar het doel om 95 procent van de aanvragen af te handelen binnen de wettelijke termijn van 8 weken. Budget is een indicator in het raadsdashboard, waarbij het streven is binnen het budget te blijven. Daarnaast vindt de verdieping van de budgetten plaats middels een maandelijks overleg tussen business control, de kwaliteitsadviseur en de teammanager. Verder wordt er door de gemeente Hilversum niet gemonitord op prestaties en doelstellingen van ketenpartners.
2.5. Financiering De gemeente Hilversum verwacht voor de herziening van het minimabeleid geen bezuinigingen door te hoeven voeren. Dit kan bewerkstelligd worden door de inzet en aandacht meer naar de voorkant van het uitvoeringsproces te brengen. Dit vraagt dan ook om een verandering in werken en systemen, maar dit ziet de gemeente als noodzakelijk om de uitvoering moderner, efficiënter, doelmatiger en effectiever te maken. Tegelijkertijd wordt de druk op de uitvoering verminderd door minder regelingen, minder regelgeving en door de uitvoering meer bij de inwoners zelf te leggen door het gebruik van de Hilversumpas.