Collegebrief inzake Multimodaal Toekomstbeeld MRA 2040 opgaven en urgentie

GEMEENTE HILVERSUM POSTBUS 9900 1201 GM HILVERSUM BEZOEKADRES:

Aan de gemeenteraad cc college van B en W cc pers

RAADHUIS DUDOKPARK 1 TELEFOONNUMMER: 14 035 WWW.HILVERSUM.NL

5 april 2022 ZAAKNUMM ER 1112565 BEHA NDELD DOOR Bart Helm, van der TELEFOON (035) 629 2487 DATUM

UW KENMERK BIJLAGEN BETREFT

1 Multimodaal Toekomstbeeld 2040: opgaven en urgentie Geachte raads- en commissieleden,

In onze collegebrief van 15 maart 2022 (link) hebben wij u geïnformeerd over de besluitvorming over het Verstedelijkingssconcept MRA. In die brief is aangegeven dat Rijk en MRA de fasering van verschillende opgaven (tot 2030, 2040 en 2050) verder uitwerken, om uiteindelijk te komen tot een gezamenlijke investeringsstrategie. Een van die uitwerkingen wordt gedaan in het Rijks-regioprogramma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid. In het zogenaamde “Multimodaal Toekomstbeeld 2040” (MTB 2040) is de impact van het verstedelijkingsconcept en trends en ontwikkelingen op de mobiliteit verder onderzocht, met als richtjaar 2040. Als bijlage van deze brief treft u de rapportage van het MTB 2040 aan. Uit het MTB 2040 blijkt dat we anders moeten omgaan met de groeiende vraag naar mobiliteit tijdens die verstedelijking. Dit is nodig om de leefkwaliteit in steden en dorpen binnen de MRA te behouden en de bereikbaarheid te garanderen. Want als we ons mobiliteitsgedrag niet aanpassen en de vervoersvraag blijven faciliteren, loopt het mobiliteitssysteem al in 2030 vast. Ook de (internationale) concurrentiepositie van de MRA zal hierdoor sterk achteruit gaan, is de conclusie van het onderzoek. De concrete uitwerking van deze mobiliteitsgedragsverandering in combinatie met de benodigde investeringen, zal per gebied verschillen en vraagt dus nadrukkelijk om maatwerk.

Rijk en regionale overheden moeten scherpe keuzes maken, onder meer met de Verstedelijkingsstrategie MRA. En we zullen creatief moeten zijn. In 2022 wordt het MTB 2040 door de MRA op een aantal thema’s verder verdiept en verrijkt. Het uitwerken van keuzes op maat in de zes deelregio’s van de MRA, waaronder regio Gooi en Vechtstreek, staat op de agenda voor 2023. De oproep van het programma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid aan de gemeenten en regio’s is om mee te denken, na te denken over creatieve oplossingen en feedback te

geven op de notitie. Wat het college betreft, kunnen daar vanuit Hilversum verschillende aanleidingen voor zijn, zoals de besluitvorming over de Omgevingsvisie, een nieuwe Regionale Samenwerkingsagenda of het in ontwikkeling zijnde Uitvoeringsprogramma Mobiliteit. Graag gaan wij daarover het gesprek met u aan. Wij vertrouwen er op u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Hilversum, de gemeentesecretaris,

de burgemeester,

mr. C.P. Torres Barrera

dr. ir. G.M. van den Top

Het gebiedsgerichte bereikbaarheidsprogramma Metropoolregio Amsterdam

Tre

in

m

ru

nt

Ce

Bus

Multimodaal Toekomstbeeld 2040: opgaven en urgentie We moeten nú handelen om de mobiliteitsgroei in goede banen te leiden Van de opgaven en urgentie van het Multimodaal Toekomstbeeld (MTB) 2040 hebben we een korte versie

Inhoudsopgave

gemaakt. Hierin leest u wat dit betekent voor de toekomst, bijvoorbeeld voor ons mobiliteitssysteem en andere keuzes die we gaan maken om de forse mobiliteitsopgave aan te pakken. We vragen u de urgentie van deze opgaven

1. Verstedelijkings- en bereikbaarheidsopgaven MRA voor 2030 en 2040

te delen, zodat een groter besef ontstaat waarmee we aan 2

de slag moeten. We moeten nú samen handelen om de

2. Een forse mobiliteitstransitie

4

mobiliteitsgroei in goede banen te leiden.

3. Maatwerkafspraken

5

4. Wat vragen we van u als lezer?

5

Contact Het MTB 2040 is onderdeel van het programma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid. Vragen of opmerkingen? Neem contact met ons op.

1. Verstedelijkings- en bereikbaarheidsopgaven MRA voor 2030 en 2040 Het nieuwe kabinet heeft de ambitie om jaarlijks 100.000 nieuwe woningen te bouwen. Een groot deel wordt gebouwd in en rond de Metropoolregio Amsterdam (MRA). Ook groeit het aantal arbeidsplaatsen flink. Hierdoor stijgt ook de vervoersvraag. De feiten liegen er alleen niet om: als we ons mobiliteitsgedrag niet aanpassen en de vervoersvraag blijven faciliteren, dan loopt het mobiliteitssysteem al in 2030 vast en missen we kansen om onze mobiliteit te verduurzamen. Hierdoor gaat de leefkwaliteit, bereikbaarheid en (internationale) concurrentiepositie van en naar de MRA sterk achteruit.

Dat blijkt uit het onderzoek Multimodaal Toekomstbeeld MRA 2040 (MTB 2040) van het programma Samen

De opgaven waar we voor staan

De keuzes die we vanuit mobiliteit en verstedelijking de

Bouwen aan Bereikbaarheid (SBaB). We moeten daarom

komende jaren maken moeten bijdragen aan de

anders omgaan met de groeiende vraag naar mobiliteit in

volgende opgaven.

relatie tot de verstedelijking en leefkwaliteit in de steden en dorpen. Om dit uit te voeren hebben we alle partijen hard

Bereikbaarheid

nodig, ook u.

De bereikbaarheid van economische centra, bestaande en nieuw te ontwikkelen woongebieden staat onder druk,

In 2030 is een groot deel van de 250.000 nieuwe woningen

doordat reistijden over de weg sterk toenemen en het

en 230.000 arbeidsplaatsen, die er tot 2040 in de MRA

openbaar vervoer de groei van de mobiliteit niet kan ver-

bijkomen, gerealiseerd. Deze sterke groei van woningen

werken. Ook de bereikbaarheid van economische centra

zien we ook buiten de MRA. Omdat het daily urban sys-

voor het goederenvervoer neemt af.

teem groter is dan de MRA neemt de mobiliteit niet alleen binnen maar ook van en naar de MRA toe. Als we ons

Woningbouw en verstedelijking

beleid én ons mobiliteitssysteem hier niet op aanpassen,

Het realiseren van 250.000 nieuwe woningen en 230.000

zorgt dit voor files tot in de stad, overvol openbaar vervoer,

arbeidsplaatsen in de MRA tot 2040. Een groot deel hier-

volle fietspaden en allerlei logistieke problemen. Zélfs

van is al in de periode tot 2030 gerealiseerd. Verstedelij-

na de realisatie van al geplande grote projecten die de

king en mobiliteit moeten daarbij hand in hand gaan.

capaciteit vergroten. Ook zal niet iedereen goede toegang hebben tot goede en betaalbare mobiliteit en zo minder

Klimaat en duurzaamheid

mogelijkheden hebben om zich te verplaatsen. We noemen

Het behalen van de klimaatdoelen van de Europese Kli-

dit vervoersongelijkheid. En niet alleen de leefkwaliteit en

maatwet: 55% minder CO2-uitstoot in 2030 en 95% in 2050.

bereikbaarheid gaan er sterk op achteruit: ook het klimaat-

Snellere elektrificatie is nodig, maar ook minder autover-

doel voor CO2-vermindering wordt bij lange na

keer over langere afstanden naar de MRA.

niet gehaald. Leefkwaliteit

2

Kortom, we staan voor heel grote opgaven, die we alleen

Het realiseren van de brede welvaartsdoelen op het gebied

samen en door scherpe en creatieve keuzes te maken

van leefkwaliteit, gezondheid en een duurzame, inclusieve

kunnen vervullen.

en bereikbare regio. Een toename in autoverkeer staat haaks op de wens om de leefkwaliteit in de steden en

dorpen te verbeteren door meer ruimte vrij te maken voor verblijven, lopen en fietsen.

Scherpe keuzes

Het opvangen van deze groei vraagt om creatieve oplossingen én om scherpe keuzes op het gebied van beleid en

Vervoersongelijkheid

de inrichting van ons mobiliteitssysteem. Het is zeker niet

In alle delen van de regio is te zien dat mensen met lage

alleen een kwestie van het uitbreiden van capaciteit van

inkomens het hardst getroffen worden als het gaat om

weg en openbaar vervoer. Sterker nog: het uitbreiden van

bereikbaarheid en toegang tot mobiliteit. Vooral hogere

die capaciteit verschuift juist vaak het probleem. Of het is

inkomens profiteren van de opkomst van elektrisch rijden

in sommige situaties niet wenselijk, omdat dit ten koste

en dus lagere kosten in het gebruik. Groepen met lage

gaat van openbare ruimte voor spelen, verblijven en groen.

inkomens wonen soms ver van werk, hebben geen auto en wonen niet in de buurt van goed en betaalbaar openbaar vervoer. Deze opgaven kunnen we alleen aan door als Rijk en regio

Waar komt het MTB 2040 vandaan?

samen te werken en keuzes te maken: we moeten dus sa-

Het MTB 2040 is een vervolg op eerdere onderzoe-

men aan de slag. Rijk en regio zijn daarom georganiseerd

ken van SBaB naar de bereikbaarheid van, in en

binnen het programma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid

naar de MRA. Zo is in 2020 in de Netwerkstrategie

(SBaB) en de Verstedelijkingsstrategie van de Metropool-

uitgewerkt. Daarnaast wordt binnen het programma

regio Amsterdam.

SBaB gewerkt aan de programmalijnen Uitvoeringsagenda 2020 - 2022, Zuidwest Amsterdam Schiphol

mobiliteitsgroei

Hoofddorp (ZWASH), Amsterdam Bay Area (ABA) en Ontwikkelpad MRA.

De bestuurlijke druk om de woningbouw te versnellen is groot. Omdat we tot 2030 inzetten om 175.000 woningen en

Het MTB 2040 geeft een verdere invulling aan de

170.000 arbeidsplaatsen in de Metropoolregio Amsterdam

netwerkstrategie MRA door nadrukkelijk ook te

te realiseren, wordt het opvangen van deze groei een uitda-

kijken naar de beleidsmatige keuzes en oplossingen

ging. Al 75% van de voorziene mobiliteitsgroei is namelijk

om de MRA bereikbaar te houden. Dit gebeurt in

binnen 10 jaar te verwachten. En veel projecten waar we al

nauwe samenwerking met de programmalijn Uit-

afspraken over hebben gemaakt, worden pas de komende 10

voeringsagenda. Het MTB 2040 kijkt daarbij naar de

tot 15 jaar gerealiseerd, zoals ZuidasDok, Schiphol-Amster-

(middel)lange termijn. De Uitvoeringsagenda en het

dam-Almere, Programma Hoogfrequent Spoorvervoer en de

daarbij behorende Bereikbare Steden richten zich

onderhoudsprojecten in de MRA. Dat brengt extra hinder met

op de korte termijn.

zich mee. Bovendien kunnen we de extra capaciteit die deze projecten opleveren voor 2030 nog maar beperkt benutten.

3 De belangrijkste opgaven tot 2040 in relatie tot de brede doelen in de MRA.

2. Een forse mobiliteitstransitie

We staan dus voor een enorme uitdaging, willen we onze ambities in de MRA waarmaken. Gelukkig is het nog niet te laat. Met een mix van slimme investeringen, slimme beleidskeuzes en slim verstedelijken kunnen we de opgaven grotendeels aan. De keuzes zijn niet altijd gemakkelijk, maar bieden tegelijkertijd ook kansen.

Grote gevolgen

is een afname van minimaal 20% van die groei nodig.

Uit de analyses van het MTB 2040 blijkt dat als we niets

Dat vraagt om een mobiliteitstransitie met forse beleids-

doen – dat wil zeggen: ons mobiliteitsgedrag niet aanpas-

maatregelen. Met een mix van slimme investeringen,

sen en de vervoersvraag blijven faciliteren – de negatieve

slimme beleidskeuzes en slim verstedelijken kunnen we

gevolgen groot zijn:

deze afname realiseren.

• De leefkwaliteit en gezondheid in de steden en regio

Dat betekent waar mogelijk minder en anders reizen en

gaan sterk achteruit. • Duurzaamheids- en klimaatdoelen voor CO2-vermindering worden bij lange na niet gehaald. • De vervoersongelijkheid tussen groepen neemt verder toe. • Het mobiliteitssysteem loopt vast, met meer files en een overvol openbaar vervoer. • De economische verlieskosten voor het goederenvervoer nemen toe.

meer thuiswerken, spreiden over de dag (buiten de spits), modaliteiten koppelen op hubs (regionaal en lokaal) en meer (e-)fietsen, wandelen of gebruikmaken van deelmobiliteit, zoals deelfietsen of -auto’s. Een trend die in de stedelijke gebieden van de MRA al is ingezet en die tijdens de coronacrisis is versterkt. En die op korte termijn al ondersteund kan worden met uitvoeringsmaatregelen. Deze uitvoeringsmaatregelen worden onder meer opgenomen in de Uitvoeringsagenda 2022.

Het is niet alleen onwenselijk om deze groei in mobiliteit te faciliteren, het is zelfs onmogelijk. De investeringen die

Kortom, bij andere mobiliteitskeuzes horen ook

daarvoor nodig zijn, zijn niet allemaal fysiek inpasbaar of,

scherpe beleidskeuzes die mensen faciliteren in een

vanuit het oogpunt van kwaliteit openbare ruimte, gewenst.

ander reisgedrag. Daarnaast moeten we de ontwikke-

Meer asfalt of meer openbaar vervoer is dus niet simpel-

ling en keuze voor nieuwe woon-werklocaties nog meer

weg de oplossing en zonder gedragsverandering kunnen

afstemmen op nabijheid en de bereikbaarheid van (e-)fiets

we de opgaven niet aan.

en openbaar vervoer, zoals is afgesproken in de verstede-

Enorme opgave

denken vanuit de verschillende vervoersmiddelen die we

Samen willen we zorgen dat de MRA ook in 2040 nog

kunnen gebruiken om van A naar B te reizen. Om deze

goed bereikbaar is, met een prettig woon- en werkklimaat,

keuzevrijheid te vergroten moeten we blijven investeren in

waarbij iedereen slim, veilig en duurzaam van A naar B kan

de (e-)fiets, het openbaar vervoer en de weg.

reizen. Hierdoor ligt er een enorme opgave om scherpe (beleids)keuzes te maken voor ons mobiliteitssysteem. Dit vraagt om een forse transitie binnen de mobiliteit. Een

Kansen voor de brede welvaart

Meer keuzemogelijkheden in mobiliteit is de rode draad

mobiliteitstransitie in de hele MRA, waar in de verschillen-

in de ontwikkeling van de MRA, zodat er meer vrijheid

de deelregio’s met maatwerk invulling aan gegeven kan

ontstaat welk vervoermiddel we kiezen. Dat betekent dat

worden. Hierover meer in de volgende paragraaf.

bewoners straks meer keuzes hebben in hoe ze reizen,

Mobiliteitsgroei afremmen: 20% minder mobiliteit

4

lijkingsstrategie voor de MRA. Ook moeten we meer gaan

wanneer en óf ze reizen of dat ze bijvoorbeeld vaker thuiswerken. En daardoor ook minder afhankelijk worden van de eigen auto. Dit betekent dat we naast gedragsmaatregelen

Maar hoe kan zo’n mobiliteitstransitie eruitzien? Om te

ook moeten blijven investeren in alternatieven. Door de

beginnen is het noodzakelijk dat we de mobiliteitsgroei

grotere keuzevrijheid draagt de mobiliteitstransitie boven-

afremmen. Ten opzichte van de verwachte groei tot 2040

dien bij aan de brede welvaart.

3. Maatwerkafspraken

Bij de uitwerking en toepassing van de eerdergenoemde scherpe systeem- en beleidskeuzes en creatieve oplossingen is het belangrijk om met elkaar te bepalen wat de meest gebalanceerde mix van oplossingsrichtingen is voor de verschillende gebieden in de MRA. Maatwerk per regio is hierbij cruciaal, maar de ene keuze beïnvloedt direct de ander. Zo kan er spanning zijn tussen de keuzes op MRA-niveau

een negatief effect op vervoersongelijkheid. Over dit soort

en de keuzes op lokaal niveau. Bijvoorbeeld als de keuze

dilemma’s moeten we per regio het gesprek voeren. Het

voor een weg de lokale leefkwaliteit vermindert, maar de

uitwerken van keuzes op maat binnen de deelregio’s van

bereikbaarheid van de gehele MRA verbetert. Ook kun-

de MRA staat op de agenda voor 2023.

nen keuzes verschillend doorwerken op de verschillende opgaven. Een prijsmaatregel (zoals betalen naar gebruik) kan een positief effect hebben op de bereikbaarheid, maar

4. Wat vragen we van u als lezer?

Het MTB 2040 vraagt om een overgang in het omgaan met de groeiende vraag naar mobiliteit in relatie tot verstedelijking. Die overgang is nodig, want de traditionele oplossingen schieten te kort. Elke verandering vraagt inzet van iedereen, dus we vragen om uw hulp, creativiteit en feedback. De mobiliteitstransitie die we in dit document beschrijven,

integraal verstedelijkings- en mobiliteitsbeleid zijn erg

is hard nodig om de opgaven aan te kunnen. De transitie is

belangrijk. Rijk en regio zullen nu alles uit de kast moeten

gericht op gedragsveranderingen door slimme investerin-

halen om dat te realiseren. En er moeten lastige keuzes

gen, slimme beleidskeuzes en slim verstedelijken om daar-

worden gemaakt. We kunnen namelijk niet meer alle mo-

mee de mobiliteit te beperken en te spreiden. Ons reisge-

biliteitsgroei faciliteren als we ook de klimaatdoelen willen

drag zal veel bewuster gaan worden: moeten we wel reizen

halen en de leefkwaliteit in de steden en dorpen willen

of kunnen we thuiswerken? En kunnen we besluiten op

verbeteren. Die keuzes gaan we samen maken.

andere tijdstippen te reizen om spitsdrukte te vermijden, of reizen met andere of verschillende vervoersmiddelen? Er zijn ook gerichte investeringen nodig in met name fietsver-

We vragen u met ons deze opgave aan te gaan. Maak

keer, openbaar vervoer, hubs en voor het wegverkeer op

scherpe keuzes, denk na over creatieve oplossingen en

enkele essentiële knelpunten. Ook zou de fasering van de

geef ons feedback over de toepassing in uw regio.

verstedelijking nog beter afgestemd moeten worden op de mogelijkheden van het mobiliteitssysteem. Bijvoorbeeld door eerst te bouwen op locaties waar nog (enige) ruimte in het mobiliteitssysteem beschikbaar is.

5

Denk met ons mee

Alles uit de kast: scherpe en creatieve keuzes

Het markeren van de grote opgaven, het beschrijven van de noodzaak van een mobiliteitstransitie en een nog meer

Uw rol in het uitdragen van dit verhaal

En tot slot: deel de urgentie van deze opgave, zodat een groter besef ontstaat waarmee we aan de slag moeten. Samen leiden we de mobiliteitstransitie in goede banen. Zo zorgen we dat mobiliteit en verstedelijking hand in hand gaan, en houden we de MRA bereikbaar en leefbaar.