Bijlage E1. PlanMER Omgevingsvisie Hilversum

Ruimte woningen Onderwijs Jeugd Zorg Basisvoorzieningen Kunst en cultuur

Huidige ruimte in 2022 Centrum Gemengd stedelijk stedelijk 7.233.333 m2 12.400.000 m2 2 134.850 m 196.656 m2 2 2.006 m 2.006 m2 2 15.624 m 15.624 m2 2 6.336 m 6.770 m2 2 10.850 m 10.850 m2

Groen blauw 21.700.000 m2 248.408 m2 2.006 m2 15.624 m2 7.204 m2 10.850 m2

Extra ruimte in 2040 Centrum Gemengd stedelijk stedelijk 684.167 m2 1.172.857 m2 12.755 m2 190 m2 1.478 m2 599 m2 1.026 m2

18.601 m2 190 m2 1.478 m2 640 m2 1.026 m2

Groen blauw 2.052.500 m2 23.496 m2 190 m2 1.478 m2 681 m2 1.026 m2

12 Noot: Arenapark wordt in het stedenbouwkundig plan afgeschaald. De inzet van het college is 850-900 woningen. Voor het Circusterrein zal eerst

gewerkt worden aan 250 tijdelijke woningen. 13 https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/11/06/minister-jaagt-woningbouw-verder-aan

95

PLANMER VOOR DE ONTWERP OMGEVINGSVISIE HILVERSUM

Groen Spelen en sporten Andere voorzieningen

1.413.364.400 m2 108.500 m2 0 m2

1.016.800 m2 108.500 m2 0 m2

1.269.450 m2 108.500 m2 0 m2

72.522 m2

96.174 m2

10.263 m2 0 m2

10.263 m2 0 m2

120.071 m2 10.263 m2 0 m2

Ook bovenwijks ontstaat er een extra ruimtevraag door het toevoegen van 4.105 woningen: Tabel 4-3 Ruimtevraag voor voorzieningen in 2022 en extra ruimte in 2040

Huidige ruimte voorzieningen in 2022 Centrum Gemengd Groen blauw stedelijk stedelijk 51.922 m2 85.347 m2 113.367 m2 10.676 m2 10.676 m2 10.676 m2 23.349 m2 23.349 m2 23.349 m2 0 m2 0 m2 0 m2 8.680 m2 8.680 m2 8.680 m2

Onderwijs Jeugd Zorg WPI* Kunst en cultuur Sport 94.786 m2 *WPI: Werk, participatie, inkomen

228.910 m2

Extra ruimte voorzieningen in 2040 Centrum Gemengd Groen blauw stedelijk stedelijk 4.911 m2 8.073 m2 10.723 m2 1.010 m2 1.010 m2 1.010 m2 2.208 m2 2.208 m2 2.208 m2 0 m2 0 m2 0 m2 821 m2 821 m2 821 m2

405.486 m2

8.965 m2

21.652 m2

38.352 m2

Op basis van de huidige situatie en de autonome ontwikkeling van dit thema zijn de volgende opgaven bepaald: •

De bevolking in Hilversum groeit in de periode tot 2040 waarschijnlijk met tussen de 4.500 en 8.200 inwoners en gezien de huishoudensgroei van 2.430 – 4.400 huishoudens zijn er waarschijnlijk een gelijk aantal additionele woningen nodig. Er zijn ruim 5.300 woningen in plancapaciteit, slechts een fractie hiervan is echter onherroepelijk vastgesteld. De aanname is dat bij 100% realisatie er ruim 4.100 woningen gebouwd zullen worden tot 2030. De gemeente dient de voortgang van de woningbouw de komende jaren daarom nauwlettend in de gaten te houden. Daarnaast is het belangrijk om de onzekerheid van de prognoses mee te nemen. De vraag naar sociale huurwoningen blijft onverminderd groot. Doordat een groot deel van de plancapaciteit zich bevindt op particuliere gronden, kan de gemeente moeilijk sturing geven op de realisatie van sociale huurwoningen. Huidige tekorten zullen daarom moeilijk oplosbaar zijn. Het vinden van een oplossing voor deze problematiek is een belangrijke opgave. De bevolking van Hilversum vergrijst: in de periode tot 2040 groeit het aantal 75-plussers met ruim 3.300. Het is niet duidelijk hoe het aanbod aan levensloopbestendige woningen in vergelijking met de vraag zich gaat ontwikkelen.

Het vinden van voldoende passende woonruimte voor dit deel van de bevolking is een belangrijke opgave, temeer om de doorstroming vanuit eengezinswoningen die daarmee vrijkomen voor jonge gezinnen te stimuleren. De woningdichtheid in Hilversum bedraagt 27 woningen per hectare. Daarmee kan het gemiddelde woonmilieu volgens de Amsterdamse referentienorm geclassificeerd worden als een mix tussen gemengd stedelijk en groenblauw. De ruimtevraag die samenhangt met de woningbouwopgave bedraagt, afhankelijk van het type woonmilieu waarop bij nieuwbouw ingezet wordt, tussen 117 en 205 hectare. Deze ruimte zal ingepast moeten worden in het huidige stedelijke gebied. Boven op deze ruimte is tussen 13 en 16 hectare aan ruimte nodig voor maatschappelijke voorzieningen op het gebied van onder meer onderwijs, zorg, groen en speelruimte. De gemeente dient goed af te wegen waar deze ruimte voorradig is en waar knelpunten tussen concurrerende ruimtevragen gaan ontstaan.

•

•

•

4.8.3

Beoordeling op doelbereik

Programma

Doel

Maatregel

Actief

Meer ruimte voor werk op bestaande werklocaties, in het centrum en in de wijken

Terughoudend omgaan met transformatie van kantoorvilla's naar woningen

96

Toevoegen van wonen en voorzieningen voor werknemers

PLANMER VOOR DE ONTWERP OMGEVINGSVISIE HILVERSUM

Meedoen

Versterken van de sociale samenhang in buurten

Het stimuleren van het bouwen en of vernieuwen van de juiste woningen

Meedoen

Het realiseren van voldoende, geschikte en betaalbare woningen

Om de doorstroming op gang te brengen wil Hilversum daarom meer kleinere woningen voor oudere 1 en 2 persoonshuishoudens realiseren Er moeten betaalbare woningen worden gerealiseerd voor mensen die werken in kritische sectoren als de zorg, de huishoudelijke hulp, het onderwijs en veiligheid Er is behoefte aan betaalbare woningen voor starters Er is nieuwe wetgeving in voorbereiding waarbij gemeenten kunnen bepalen hoeveel koopaanbod beschikbaar moet zijn voor eigen bewoners of juist voor specifieke arbeidsdoelgroepen zoals leraren en zorgpersoneel. Hilversum wil gebruik gaan maken van deze wetgeving en gaat onderzoeken hoe deze zo effectief mogelijk kan worden ingezet

Actief

Binden en boeien van jongeren en middengroepen

Het woonbeleid van Hilversum steeds richten op het bieden van kansen aan starters en werknemers in kritische sectoren als de zorg en het onderwijs

In de hogere prognoses groeit de stad in de periode tot 2040 waarschijnlijk met ruim 8.000 mensen en er zijn 4.400 additionele woningen nodig. Daarnaast kent Hilversum ook een kwalitatieve woonopgave. Er is een tekort aan sociale huurwoningen en aan levensloopbestendige woningen. De bevolking van Hilversum vergrijst namelijk en in de periode tot 2040 groeit het aantal 75-plussers met ruim 3.300. In haar concept Omgevingsvisie heeft de gemeente Hilversum een aantal doelen gesteld die relevant zijn voor het beleidsveld wonen. Ten eerste is er een raakvlak met het beleidsveld werkgelegenheid en economie. De gemeente wil meer ruimte voor bestaande werklocaties, in het centrum en in de wijken. Hierbij dient terughoudend omgegaan te worden met de transformatie van kantoorvilla’s naar woningen, maar aan de andere kant is de maatregel opgenomen om woningen en voorzieningen voor werknemers toe te voegen op werklocaties. Deze maatregel heeft naar verwachting een positief effect op de woonopgave. De gemeente kan echter moeilijk sturen op woningbouw en is afhankelijk van andere partners, zoals woningcorporaties. Het doelbereik van de Omgevingsvisie voor de indicator kwantitatieve woonopgave is neutraal (0) beoordeeld, vanwege enerzijds de toevoeging van woningen bij werklocaties, maar anderzijds kan de gemeente maar beperkt sturen.

Met betrekking tot de kwalitatieve woonopgave constateert de gemeente dat de markt niet uit zichzelf de benodigde woningtypen bouwt of vernieuwt. Hierbij moeten ook de juiste voorzieningen ontwikkeld worden. De gemeente wil meer regie nemen om verschillende demografische en economische groepen van geschikte woningen te voorzien. In de Omgevingsvisie is concreet in beeld gebracht wat er nodig is. Ten eerste meer doorstroming van oudere bevolking in grotere woningen. De gemeente wil hiervoor kleinere woningen bouwen, zodat ouderen kunnen doorstromen. Ten tweede wil de gemeente meer betaalbare woningen realiseren voor mensen uit kritische sectoren zoals zorg en onderwijs. Deze opgave wordt ook herhaald voor het doel ‘binden en boeien van jongeren en middengroepen’. Ook zijn meer betaalbare woningen voor starters nodig. Voor de bouw van woningen is de gemeente echter afhankelijk van andere organisaties zoals woningcorporaties. De maatregelen zijn niet concreet, maar in de Omgevingsvisie zijn de opgaven en oplossingsrichtingen wel duidelijk in beeld gebracht. Een verdere maatregel, met betrekking tot het beschikbaar stellen van woningen voor specifieke doelgroepen, is het gebruik maken van wetgeving waarbij gemeenten mogen bepalen hoeveel koopaanbod beschikbaar moet zijn voor eigen bewoners of specifieke arbeidsdoelgroepen.

In de Omgevingsvisie wordt echter geen specifieke aandacht besteed aan sociale huurwoningen, terwijl hier een grote opgave ligt. Het doelbereik van de Omgevingsvisie voor de indicator kwalitatieve woonopgave is neutraal (0) beoordeeld. De maatregelen lijken passend, maar zijn niet specifiek genoeg en de gemeente kan moeilijk sturen op de bouw van woningen. Ook neemt de kwalitatieve woonopgave steeds meer toe, met name vanwege vergrijzing. In de Omgevingsvisie differentieert de gemeente niet per wijk. Alle doelen en maatregelen zijn integraal opgesteld voor de gehele gemeente. Het doelbereik van de Omgevingsvisie voor de indicator differentiatie per wijk is daarom negatief (-).

97

PLANMER VOOR DE ONTWERP OMGEVINGSVISIE HILVERSUM

4.9

Economie en werkgelegenheid

Voor het beleidsveld ‘Economie en werkgelegenheid’ van de Foto van de Leefomgeving zijn in deze paragraaf de huidige situatie en de autonome ontwikkelingen beoordeeld. Daarnaast zijn voorgestelde maatregelen in de Omgevingsvisie met betrekking tot dit beleidsveld beoordeeld in de beoordeling op doelbereik. De beoordelingen zijn samengevat in de onderstaande tabel. Indicator Banen

Bedrijven

Werkplekken

4.9.1

Beoordeling Huidige situatie

Score +

Autonome ontwikkeling

+/-

Doelbereik

+

Huidige situatie

+/-

Autonome ontwikkeling

-

Doelbereik

-

Huidige situatie

+/-

Autonome ontwikkeling

-

Doelbereik

-

Motivering Het aantal banen in Hilversum ligt stabiel rond de 48.000. Werkloosheid is laag, maar hoger onder laagopgeleiden (6,4%) dan hoogopgeleiden (2,2%). Er zal een gemiddelde banengroei van 1% zijn de komende decennia. Deze banengroei vraagt ook om meer ruimte. Er ontstaat een hogere structurele werkloosheid onder lager opgeleiden door een gebrek aan ruimte voor groei of verplaatsing van bedrijfsactiviteiten voor praktijkgeschoolden. Er zijn enkele passende maatregelen, zoals bedrijventerreinen te behouden en waar mogelijk uit te breiden t.b.v. praktijkgeschoold werk en de beroepsbevolking betrekken bij transities. Het aantal bedrijven in Hilversum is flink gegroeid afgelopen decennium. Dit gaat echter met name om kleinere bedrijven. MKB en bedrijven met meer dan 6 fte in dienst nemen af. De bereikbaarheid van Hilversum vormt een probleem voor het vestigingsklimaat. De toekomst van de economische sector in Hilversum is afhankelijk van de ontwikkeling van het vestigingsklimaat. Er ligt daardoor een duidelijk verband met de bereikbaarheidsopgave en de ruimtevraag van bedrijvigheid naarmate Hilversum verdicht met meer woningen en banen. Terwijl het vestigingsklimaat onder druk staat en er toenemend gebrek aan ruimte voor bedrijven is, maakt de gemeente niet concreet hoe ze ruimte voor werk in buurten kan behouden.

33% van de inwoners werkt in Hilversum, dit is lager dan landelijk gemiddeld (38%). Er zijn veel informele werklocaties. Er is nauwelijks meer geschikte ruimte voor bedrijven. Leegstand van kantoren is ook afgenomen tot 8% van de totale voorraad. Voor bedrijfsruimte is er 5% tot 6% courante leegstand. Er is in de toekomst behoefte aan meer informele en meer formele werklocaties. Met voor bedrijventerreinen ontstaat een grote ruimtevraag. Jaarlijks is al 2,3 hectare extra nodig om aan de groei tot 2040 te voldoen. Er zijn maatregelen zoals praktijkgeschoold werk creëren en het creëren van ruimte op bestaande werklocaties, maar deze zijn weinig concreet.

Beoordeling huidige situatie

Het aantal banen in Hilversum ligt het afgelopen decennium vrij stabiel rond 48.000. Sinds 2017 groeit het aantal banen echter met tussen de 500 (1%) en 1.000 (2%) per jaar. De bruto en netto arbeidsparticipatie bedragen respectievelijk 71,6% en 68.9%. De werkloosheid is erg laag, maar hoger onder laagopgeleiden (6,4%) ten opzichte van hoogopgeleiden (2,2%) in 2019. Er zijn relatief veel mbo/hbo/hbo+ banen in de gemeente. Ongeveer 91% van de werkgelegenheid in de gemeente is dienstverlening. Meer dan een kwart van werkgelegenheid zit in mediasector. Het aantal bedrijven in de gemeente is van 7.000 in 2012 naar 9.700 in 2019 gegroeid. De sectoren ICT en media en groothandel (m.n. Nike en Hunkemöller) zijn de belangrijkste regionale aanjagers van de recente economische groei. Het MKB neemt daarentegen in omvang af, net als het aantal bedrijven met meer dan 6 fte in dienst.

98

PLANMER VOOR DE ONTWERP OMGEVINGSVISIE HILVERSUM

In het Economisch Perspectief 2040 zijn door ECORYS, BVR en Rienstra BV (2021) ter ondersteuning van de Omgevingsvisie een aantal analyses over de economie van Hilversum uitgevoerd. Deze worden hieronder uiteengezet. De onderstaande teksten zijn geschreven op basis van deze studie en de beantwoording van de art. 41 vragen van de VVD over ruimte voor werkgelegenheid (17 november 2021)14. Het vestigingsklimaat in Hilversum heeft te lijden onder de bereikbaarheid van de stad en dit uitte zich de laatste tien jaar in ruim 400 bedrijven die uit Hilversum vertrokken15. Daarnaast heeft Hilversum geen kennisinstituut in de vorm van een hbo of universiteit, waarvan uit nieuwe werknemers aangetrokken kunnen worden. De belangrijkste reden is echter het structurele tekort aan ruimte voor bedrijvigheid. Met als gevolg dat er relatief weinig snelgroeiende bedrijven zijn in de gemeente én dat veel bedrijven de gemeente verlaten. Er is nauwelijks meer ruimte voor bedrijven. Hilversum is hierdoor naar schatting zo’n 4.600 tot 9.700 nieuwe banen misgelopen in de afgelopen tien jaar. Zeer veel bestaande bedrijven bij verhuizing kiezen voor een locatie buiten Hilversum. Van de 428 verhuisde bedrijven die oorspronkelijk in Hilversum gevestigd waren en tussen 2011 en 2020 van locatie veranderden, is slechts 1,1% zich ergens anders in Hilversum gaan vestigen. Het gemiddelde in Nederland is 75%.

135 bedrijven zijn van een andere gemeenten naar Hilversum verhuisd. Er is dus weinig dynamiek in Hilversum en de grootste banengroei wordt gerealiseerd op het moment dat een bedrijf zich gaat vestigen in Hilversum. Kanttekening is wel dat dit om veel bedrijven met tussen de 2 en 10 werknemers gaat, niet om hele grote werkgevers. Uit een bewonersenquête uit 2018 blijkt dat Hilversum met name gekarakteriseerd wordt als ‘woonstad’ in plaats van ‘werkstad’. Door afnemende baankansen in Hilversum neemt de aantrekkelijkheid om er te wonen af en zullen daardoor ook minder mensen voor Hilversum kiezen als nieuwe woonplek. Dit heeft een negatieve impact op de huidige kwaliteit van leven in Hilversum. Uit de bewonersenquête van 2018 kwam ook dat 33% van de bevolking voornamelijk in Hilversum werkt. Dit is lager dan het landelijk gemiddelde van 38%. De werkgelegenheid in Hilversum is verdeeld over informele werklocaties (59%), bedrijventerreinen (25%) en kantoorlocaties Arenapark (16%). De recente participatie voor het opstellen van de Omgevingsvisie laat echter een kentering van dit beeld zien. Hier is aangegeven dat Hilversum zowel woon- als werkstad is voor veel inwoners. Kortom, Als de afgelopen tien jaar het vestigingsklimaat geen negatieve werking zou hebben gehad op de economie, dan zou de gemiddelde economische groei ongeveer 1,2% per jaar geweest zijn.

Voor kantoren en industriële panden wordt elk 8% en voor bedrijfsruimte wordt 5% tot 6% courante leegstand op de totale voorraad aangehouden als een gezonde frictieleegstand in een gemeente. Zoals aangegeven in Tabel lag in 2020 de courante leegstand voor formele bedrijventerreinen, formele kantorenlocaties, alle andere kantoren en informele werklocaties onder de norm gezonde (courante) frictie-leegstand. Daarmee was er in 2020 in Hilversum een krappe tot zeer krappe markt. In dit planMER wordt uitgegaan van een vergelijkbare huidige situatie anno oktober 2022. Om een gezond frictieniveau (van 8%) te bereiken is voor kantoren een toevoeging van circa 20.000 m2 nodig. Tabel 4-4 Overzicht Ruimte voor Werken in 2020 (bron: beantwoording vragen at. 41-vragen VVD over ruimte voor werkgelegenheid).

Formele bedrijventerreinen

Formele kantorenlocaties

Informele werklocaties (nietwonen - alle type bedrijfspanden incl kantoren, bedrijfspanden, winkels, industrie, horeca etc.)

15,7 hectare

Alle kantoren in Hilversum (kantoren op bedrijventerrein, formele kantoorlocaties, kantoren in het centrum, woonwijken, buitengebied, etc.) 67,2 hectare

Voorraad

86,4 hectare

Beschikbaar aanbod** Gepland aanbod

0 hectare

0 m2

0 m2

Niet bekend

5 hectare

5,5 hectare

5,5 hectare

0 m2

14 https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=hilversum&id=65051bf3-d2ec-4d83-b62a-655b8d4d893f 15 Economisch perspectief 2040 (Ecorys, BVR en Rienstra Beleidsonderzoek en Beleidsadvies, 2021)

99

110 hectare

PLANMER VOOR DE ONTWERP OMGEVINGSVISIE HILVERSUM

Formele bedrijventerreinen

Formele kantorenlocaties

Informele werklocaties (nietwonen - alle type bedrijfspanden incl kantoren, bedrijfspanden, winkels, industrie, horeca etc.)

0 m2

Alle kantoren in Hilversum (kantoren op bedrijventerrein, formele kantoorlocaties, kantoren in het centrum, woonwijken, buitengebied, etc.) Geen totaalbeeld

Transformatie

7 hectare

Leegstand

4,3%

4%

10%

3,2 tot 4,2%

Courante leegstand*** Norm gezonde (courante) frictieleegstand Conclusie

4%

2,3%

5,9%

2 tot 3%

5%

8%

8%

5 tot 8%

Krappe markt

Zeer krappe markt

Krappe markt

Zeer krappe markt

Geen totaalbeeld

De laatste jaren is door de gemeente wel gewerkt aan meer werkplekken (met name stationsgebied en Arenapark). Leegstaande panden zijn niet de oplossing. Ze worden te snel weer opgevuld indien ze courant zijn, of blijven leeg indien ze niet courant zijn. Een deel van de ruimte kan op overige locaties in het (bestaande) stedelijk weefsel, inclusief woonhuizen, worden gevonden. Naast het aanbod in Tabel heeft de gemeente een bekend, gepland planaanbod tot 2030 van 55.000 m² op de formele kantorenlocaties, te weten 45.000 m² op Arenapark en 10.000 m² in het Stationsgebied. Verder is er ook circa 10.000 m2 kantoorruimte/bedrijfsruimte op het 1221-gebied. Hilversum heeft momenteel nog geen gepland aanbod na 2030. De onderstaande kansenkaart geeft aan waar mogelijk nog nieuwe kansrijke werklocaties liggen, gezien de ligging, hindercontouren van andere functies in de omgeving, clustering ten opzichte van bestaande werklocaties, het bereikbaarheidsprofiel en aanwezige infrastructuur (elektriciteit) en glasvezel. Naast deze kansenkaart zijn andere locaties echter ook mogelijk, zoals sportpark Berestein met dubbel ruimtegebruik, opslag van ProRail of op Landgoed Zonnestraal (voor maatschappelijke werkgelegenheid). Bij sportpark Berestein gaat het hierbij niet om het verkleinen van het sportpark, maar om het uitbreiden van mogelijkheden om te sporten, zoals op grote bedrijfsdaken.

100