Bijlage 5. MKBA-Bouwdepot-eindrapport

Maatschappelijke kosten en baten

Het Bouwdepot Rapport basis-MKBA 6 oktober 2023

Samenvatting In opdracht van Stichting Het Bouwdepot hebben Cebeon en XpertiseZorg een basis-maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) opgesteld. Het Bouwdepot is een innovatieve interventie waarin jongeren zonder (t)huis 1 jaar lang een vrij te besteden schenking ontvangen van 1.150 euro per maand om daarmee te leren bouwen aan hun toekomst. Effectonderzoek van DRIFT (Erasmus Universiteit Rotterdam) laat zien dat jongeren door het Bouwdepot op diverse leefgebieden mooie stappen zetten naar meer bestaanszekerheid. De MKBA is opgesteld om de resultaten van het Bouwdepot kwantitatief te onderbouwen. De uitkomsten zijn afgestemd en getoetst met jongerenbegeleiders en deskundigen van betrokken en geïnteresseerde gemeenten en DRIFT en Stichting het Bouwdepot. In de MKBA zijn 4 hoofdeffecten van het Bouwdepot onderscheiden: 1) financiële rust: jongeren ervaren direct minder stress. 2) financiële ruimte: meer bestaanszekerheid en mogelijkheden om sociale contacten te onderhouden, schulden af te lossen en/of in behandeling te gaan voor mentale problemen. 3) maatschappelijk herstel: wordt bevorderd doordat eerder wordt gewerkt aan mentale problemen, jongeren vaker hun opleiding afmaken en een duurzamer inkomen verwerven.

4) effectievere begeleiding, doordat jongeren betere ontplooiingskansen hebben en meer toekomstperspectief ervaren, en begeleiders meer kunnen inzetten op persoonlijke ontwikkeling in plaats van financiële randvoorwaarden regelen/monitoren.

Door deze effecten groeit het zelfvertrouwen van jongeren en neemt hun kwaliteit van leven toe. Daarnaast kunnen diverse kosten worden vermeden, zoals opvang, jeugdhulp en voortijdig schoolverlaten.

Omdat duurzaam herstel van deze jongeren tijd vraagt, manifesteert een deel van de maatschappelijke baten zich na het Bouwdepot-jaar. Langere termijn effecten zijn met name zichtbaar in het voorkomen van een beroep op de bijstand, re-integratie, begeleiding Wmo, (psychische) zorg en schuldhulp. Als de maatschappelijke baten op korte termijn (T1) worden afgezet tegen de investering die de gemeente doet, is het maatschappelijk rendement na het Bouwdepot-jaar ongeveer 0,9. Daarna nemen de (financiële) baten naar verwachting zodanig toe, dat de gemeente de initiële investering in circa 3 jaar (T3) kan terug verdienen. Hiermee kan het Bouwdepot worden beschouwd als een kosteneffectieve interventie om jongeren in een kwetsbare positie te helpen. 2

Inleiding Jongeren die zijn aangewezen op de bijstand lopen een groot risico om langdurig financieel in de problemen te komen. Om deze jongeren in een kwetsbare positie meer financiële zelfstandigheid en bestaanszekerheid te geven, is Stichting Zwerfjongeren Nederland in samenwerking met maatschappelijke partners in 2019 gestart met het Bouwdepot.

Deze rapportage bevat de uitkomsten van de basisanalyses voor een MKBA. De verwachting is dat (kwalitatieve) vervolgonderzoeken de komende tijd meer inzichten zullen opleveren, waarmee het mogelijk wordt om de maatschappelijke kosten en baten steviger te onderbouwen.

Het Bouwdepot is een innovatieve interventie waarin jongeren zonder (t)huis 1 jaar lang een vrij te besteden schenking ontvangen van 1.150 euro per maand om daarmee te leren bouwen aan hun toekomst. Recent onderzoek van DRIFT (Erasmus Universiteit Rotterdam) laat zien dat de eerste resultaten veelbelovend zijn. Deelnemende jongeren hebben op diverse leefgebieden mooie stappen gezet. Het onderzoek heeft een overwegend kwalitatief karakter. Bij de initiatiefnemers van het Bouwdepot leeft de behoefte om de resultaten ook kwantitatief te onderbouwen. Vanuit deze behoefte heeft Stichting het Bouwdepot aan Cebeon en XpertiseZorg opdracht gegeven een maatschappelijke kostenbatenanalyse (MKBA) op te stellen. Omdat nog niet aan alle randvoorwaarden hiervoor kan worden voldaan, heeft de analyse het karakter van een basis-MKBA. 3

Het Bouwdepot is bedoeld voor jongeren in een kwetsbare positie met onvoldoende financiële bestaanszekerheid De doelgroep van het Bouwdepot betreft jongvolwassenen tussen 18 en 21 jaar, die: • zijn aangewezen op de jongerennorm in de bijstand; • (dreigend) dak- of thuisloos zijn vanuit een instabiele thuissituatie of institutioneel zorgverleden (jeugdzorg) en geen ouders hebben die financieel kunnen of willen bijspringen. Hierdoor hebben zij onvoldoende inkomen om in hun levensonderhoud te voorzien; • in beeld zijn bij ondersteunende (opvang)instanties; • woonachtig zijn in een gemeente die een Bouwdepot verstrekt. Tot nu toe hebben circa 90 jongvolwassenen een Bouwdepot (gehad) in 4 gemeenten. In potentie komen veel meer jongeren voor deze interventie in aanmerking. Daarom wordt ingezet op het verbreden naar andere gemeenten. Hiervoor is ook groeiende belangstelling.

Het Bouwdepot bestaat uit: 1) een onvoorwaardelijk maandelijkse schenking van 1.150 euro voor 1 jaar; 2) ontheffing van de arbeids- en re-integratieplicht; 3) de mogelijkheid om, naast de maandelijkse schenking, inkomsten te generen uit werk of studiebijdrage; 4) aanvullende begeleiding middels het opstellen van een persoonlijk Bouwplan en voortgangsgesprekken. Daarnaast is er binnen de bestaande begeleiding extra aandacht voor de financiële huishouding. In combinatie met evaluerend onderzoek wordt zo ingezet op het versterken van het lerend vermogen van ‘financiële rust en ruimte’. Met het Bouwdepot wordt beoogd een aantal doelen te bereiken. Het streven is dat jongeren: • een stabiel perspectief krijgen om te werken aan eigen herstel, zodat herhaalde dakloosheid wordt voorkomen en jongeren betere opleidingskansen en werkmogelijkheden krijgen; • hierbij zoveel mogelijk in hun eigen kracht worden gezet (empowerment). Er wordt gewerkt vanuit vertrouwen: jongeren staan zelf aan het roer en leren door vallen en opstaan.

4

Het Bouwdepot sorteert een breed scala aan maatschappelijke effecten Het Bouwdepot sorteert een impact die gestructureerd is weergegeven in het schema. Links staat het Bouwdepot en de daarmee gemoeide investering. Dit zorgt voor een aantal directe (A, B en D) en indirecte effecten (C).

Uit deze effecten vloeien bepaalde maatschappelijke baten voort. Deze zijn rechts opgenomen. We maken onderscheid tussen effecten op korte (donker in het schema, zie p.7-12) en op langere termijn (licht in het schema, zie p.13-17). De korte termijn effecten (T1) zijn gekwantificeerd op basis van onderzoek onder een eerste groep deelnemers. Voor langere termijneffecten (T3: 2 jaar na het Bouwdepot-jaar) is een eerste inschatting gemaakt met behulp van inzichten van deskundigen en aannames. 5

Het Bouwdepot vraagt van de gemeente een eenmalige investering

Het Bouwdepot vraagt van de gemeente een eenmalige investering in het Bouwdepot-jaar (T1) van circa 15.700 euro per deelnemer. De opbouw van deze kosten is hieronder toegelicht. per jongere x €1.000

KOSTEN

toelichting

I.

Aanvullen bijstandsuitkering tot 21-jarigennorm

verschil tussen jongerenuitkering en bijstandsuitkering 21-jarige

10,3

II.

Projectleiding

professional van de gemeente

1,9

III.

Indirecte kosten

de aanpak van het Bouwdepot

3,5

Totale kosten

15,7

6

Het Bouwdepot sorteert effect door financiële rust en ruimte Met het Bouwdepot wordt de jongerenuitkering aangevuld tot een volwaardige bijstandsuitkering van een 21-jarige. Het directe effect hiervan is financiële rust (A). Doordat het Bouwdepot (tijdelijk) bestaanszekerheid geeft, behoeven jongeren geen uitkering aan te vragen (met bijbehorende administratie en verplichtingen) en vraagt hun financiële situatie veel minder tijd en aandacht. Dit leidt tot: ✓ minder stress en ruimte voor mentaal herstel met positieve gevolgen voor de kwaliteit van leven. Een ander direct effect is financiële ruimte (B) doordat het Bouwdepot jongeren meer regie geeft om naar eigen inzicht bepaalde keuzes te maken (sparen en/of besteden). Dit leidt tot: ✓ een stabieler woonsituatie doordat de maandelijkse huur en andere vaste lasten kunnen worden betaald en er geen of korter beroep op opvang, jeugdhulp met verblijf of het sociaal netwerk (bankslapen) behoeft te worden gedaan. Dit laatste draagt bij aan een hogere kwaliteit van leven van het sociaal netwerk (minder stress). Daarnaast kan een groter thuisgevoel ontstaan doordat nu essentiële onderdelen van een duurzame woonplek kunnen worden aangeschaft en de woning meer naar eigen smaak kan worden ingericht.

Dit draagt bij aan een hogere kwaliteit van leven van de jongere; ✓ meer mogelijkheden om, vanuit een eigen plek, sociale contacten aan te gaan en te onderhouden. Dit kan bijdragen aan een breder

sociaal netwerk en betere mentale gezondheid. Hiermee krijgt de kwaliteit van leven een positieve impuls. Mede door minder financiële afhankelijkheid van familie/vrienden kunnen gezondere relaties ontstaan die ook de kwaliteit van leven van het sociaal netwerk positief beïnvloeden; ✓ meer keuzevrijheid om minder te werken (meer tijd voor sociale contacten, opleiding, hobby’s e.d.) of juist voor extra inkomsten om bepaalde doelen (bijv. rijbewijs halen) te bereiken. Maatschappelijk heeft deze keuze gevolgen voor de productiviteit en daarmee samenhangende belastinginkomsten voor het Bouwdepotjaar. Ook kan het de noodzaak tot beroep op bijstand verminderen. In persoonlijk opzicht kan een zinvoller dagbesteding positief doorwerken op de kwaliteit van leven; ✓ de mogelijkheid tot het aflossen van schulden: een vicieuze cirkel van groeiende schulden kan worden voorkomen of doorbroken, omdat jongeren actiever worden verwezen naar schuldhulp en zij eerder bereid zijn deze hulp te accepteren. Dit draagt bij aan stressvermindering en vergroot de kwaliteit van leven van de jongere; ✓ meer mogelijkheden tot behandeling voor psychisch herstel. Enerzijds kunnen de kosten van het eigen risico uit het Bouwdepot worden betaald. Anderzijds is er meer tijd/energie om te werken aan mentale gezondheid in een vaak intensief behandeltraject.

Zo kan mentale gezondheid door gunstige financiële randvoorwaarden prioriteit krijgen. 7

Het Bouwdepot sorteert effect door maatschappelijk herstel en effectiever begeleiding Financiële rust en ruimte dragen bij aan het vergroten van de zelfregie en motivatie van jongeren om te werken aan hun maatschappelijk herstel (C). Hierin speelt de verbeterde relatie met hun begeleiders een belangrijke rol. Omdat het Bouwdepot de jongere een stevige basis geeft, kunnen begeleiders meer ‘op de handen zitten’ en de jongere zelf regie laten pakken om oplossingen uit te vinden. Meer eigen regie straalt meer vertrouwen uit naar de jongere en dit versterkt de samenwerkingsrelatie die cruciaal is voor effectieve begeleiding. Daarnaast valt er, met name rond de uitkering, administratieve rompslomp weg. Begeleiders kunnen hierdoor sterker focussen op inhoud en sneller tot de kern komen. Kortom, de inzet van begeleiding wordt effectiever en levert naar verwachting duurzamer effecten op.

een ggz-behandeling, waardoor (op termijn) de noodzaak tot een intensiever behandeltraject kan worden voorkomen; ✓ een startkwalificatie halen, waardoor kosten van de Regionale meld- en coördinatiefunctie voortijdig schoolverlaten kunnen worden voorkomen. Daarnaast zorgt het Bouwdepot voor een effectievere begeleiding (D) dankzij de verbeterde samenwerkingsrelatie met de jongere. De begeleider is meer in staat om de diepte in te gaan en echt te doen wat nodig is richting de toekomst. Door regelmatig succes te ervaren in hun aanpak kan hun effectiviteit groeien. Dit biedt hen meer werkplezier en energie, hetgeen bijdraagt aan hun kwaliteit van leven. Tegelijkertijd werkt de effectievere begeleiding positief uit op het maatschappelijk herstel van de jongeren (C).

Zo kan het Bouwdepot als meer indirect effect hebben dat jongeren: ✓ meer zelfvertrouwen krijgen doordat zij de ruimte hebben om van fouten te leren en aan eigen doelen (baan / opleiding) te werken. Dit werkt positief uit op hun kwaliteit van leven alsook op de volgende punten; ✓ eerder gaan werken aan hun mentale problemen. Door de verbeterde samenwerkingsrelatie zijn begeleiders meer in positie om waar nodig te werken aan psychisch herstel en de jongere toe te leiden naar passende zorg. Hierdoor is minder (lang) beroep nodig op Wmo-begeleiding. Ook kan eerder worden gestart met 8

Het Bouwdepot levert op korte termijn (T1) maatschappelijke baten op door financiële rust en ruimte De maatschappelijke baten van het Bouwdepot voor het Bouwdepot-jaar (T1) zijn zoveel mogelijk gekwantificeerd en vertaald in geld. Hierbij is vooral gebruik gemaakt van toegespitst onderzoek van DRIFT*, aangevuld met inzichten uit interviews met jongerenbegeleiders. Soms zijn in nauwe samenspraak met begeleiders en andere lokale deskundigen aannames gemaakt, die met de conceptuitkomsten zijn gevalideerd. Er is uitgegaan van een conservatieve benadering. per jongere x €1.000

A

Effect

Toelichting

1

hogere kwaliteit van leven jongere

door de grotere bestaanszekerheid die het Bouwdepot biedt, ervaren jongeren minder stress en ontstaat er ruimte voor mentaal herstel. Mede hierdoor neemt bij deze jongeren de kwaliteit van leven gemiddeld toe: zij kunnen meer jaren gezond leven. De omvang van deze toename is gebaseerd op het gemiddelde verschil in ervaren financiële schaarste, dat is gewaardeerd in termen van gezonde levensjaren. Rekening houdend met andere invloeden zijn de baten voor tweederde toegeschreven aan de aanpak.

5,7

Subtotaal baten

A. Financiële rust

5,7

B

Effect

Toelichting

2a

vermeden beroep op opvang

2b

vermeden beroep op jeugdhulp met verblijf

ongeveer 1 op de 20 deelnemende jongeren kan eerder uitstromen uit de opvang omdat zij sneller een eigen woning krijgen, mede dankzij de zekerheid die het Bouwdepot biedt dat de maandelijkse huur wordt betaald. Volgens inschatting van deskundigen gaat het om een periode van gemiddeld circa 3 maanden. Daarnaast stroomt ongeveer 20% van de deelnemers vanuit een situatie van bankslapen door naar een eigen woning. Zij behoeven evenmin een beroep te doen op de opvang. Aangenomen is dat dit een vergelijkbare periode betreft iets soortgelijks geldt voor jongeren die eerder kunnen uitstromen uit jeugdhulp met verblijf omdat zij een eigen woning krijgen, mede dankzij de zekerheid die het Bouwdepot biedt dat de maandelijkse huur kan worden betaald. Aangenomen is dat deze groep ongeveer de helft is van uitstromers uit de opvang (2a) en een vergelijkbare periode betreft

1,9

0,4

* Steenbergen, F. van, e.a. (2023), Rust in het hoofd: de waarde van financiële stabiliteit voor gemarginaliseerde jongvolwassenen, Eindrapport Bouwdepot Eindhoven 2021-2022, DRIFT, Rotterdam.

9

Het Bouwdepot levert op korte termijn (T1) maatschappelijke baten op door financiële ruimte en maatschappelijk herstel B

Effect

Toelichting

3

Hogere kwaliteit van leven sociaal netwerk

4a

vermeden productieverlies tijdens Bouwperiode vermeden verlies aan belastingopbrengsten

beschikbare cijfers laten nog niet zien dat contacten met familie/vrienden meetbaar verbeterd zijn. Wel geven deelnemers duidelijk aan dat herstel plaatsvindt in contact met ouders en familie. Zij koppelen dit direct aan het Bouwdepot, omdat ze minder in de overlevingsmodus zitten en ruimte hebben om aan hun netwerk te werken. Door de verbeterde relatie kan ook de kwaliteit van leven van hun sociaal netwerk toenemen. Volgens inschatting van deskundigen kan dit gelden voor circa 80% van alle deelnemers. Er is uitgegaan van gemiddeld 1 netwerkrelatie per deelnemer en een kwart van de toename in gezonde levensjaren voor de jongere zelf (zie 1) met het Bouwdepot gaan in totaal ongeveer een vijfde meer jongeren werken in een voltijdbaan in plaats van een bijbaan, deeltijdbaan of bijstandsuitkering. Bij benadering werken zij gemiddeld per week zo’n 5 uur meer. Er is uitgegaan van het minimumloon voor deze leeftijdsgroep

per jongere x €1.000 1,7

1,0

de gewonnen productiviteit (4a) levert baten op aan extra belasting- en premieopbrengsten

0,4

Subtotaal baten

B. Financiële ruimte

5,4

C

Effect

Toelichting

6a

voorkomen inzet begeleiding Wmo

1,9

7

voorkomen inzet voortijdig schoolverlaten

door de verbeterde samenwerkingsrelatie met de jongere neemt de effectiviteit van de begeleiding toe. Ook behoeft er minder tijd en energie te worden besteed aan het op orde brengen van de financiële situatie. Volgens inschatting van deskundigen kan het begeleidingstraject hierdoor gemiddeld 3 maanden korter zijn. Hierbij is uitgegaan van een gemiddelde omvang van 4 uur per week. Rekening houdend met andere invloeden zijn de baten voor tweederde toegeschreven aan de aanpak volgens inschatting van deskundigen is dankzij het Bouwdepot bij een kleine groep deelnemers voorkomen dat zij voortijdig school hebben verlaten. Aangenomen is dat het gaat om ongeveer 1 op de 20 deelnemers, voor wie geen inzet van het Regionaal Meld- en Coördinatiefunctie nodig is

Subtotaal baten

C. Maatschappelijk herstel

2,0

4b

0,1

10

Het Bouwdepot levert op korte termijn (T1) maatschappelijke baten op door effectievere begeleiding. In totaal zijn de baten voor het Bouwdepot-jaar circa 14.000 euro per deelnemer per jongere x €1.000

D

Effect

Toelichting

9

hogere kwaliteit van leven begeleider

door de verbeterde samenwerkingsrelatie en effectiviteit van hun werk ervaren begeleiders meer werkplezier. Hierdoor kan hun kwaliteit van leven toenemen. Er is uitgegaan van 1 begeleider per deelnemer en een tiende van de toename in gezonde levensjaren voor de jongere zelf (zie 1)

1,0

Subtotaal baten

D. Effectievere begeleiding

1,0

per jongere x €1.000

TOTAAL A

subtotaal

Financiële rust

5,7

B

subtotaal

Financiële ruimte

5,4

C

subtotaal

Werken aan maatschappelijk herstel

2,0

D

subtotaal

Effectievere begeleiding

1,0

Totaal baten

Bouwdepot-jaar (T1)

14,1

11

Voor het Bouwdepot-jaar (T1) lopen de maatschappelijke baten uiteen per domein en per belanghebbende

Op korte termijn ontstaan de grootste maatschappelijke baten doordat het welzijn van jongeren toeneemt (donkerblauwe kolom links). Dit komt ten goede aan de jongeren (donkergroene kolom rechts) en zorgt ervoor dat de gemeente (roze kolom rechts) kosten kan vermijden in de sfeer van opvang, begeleiding en jeugdzorg (oranje, grijze en gele kolommen links). Ook profiteren jongeren van de extra inkomsten die zij bijverdienen (lichtblauwe kolom links) en dat geeft belastingbaten voor de rijksoverheid (donkerblauwe kolom rechts). Daarnaast neemt het welzijn (lichtgroene kolom rechts) van het sociaal netwerk van de jongeren toe evenals dat van hun begeleiders. Naast de gepresenteerde baten tijdens het Bouwdepot-jaar zijn er baten die zich daarna manifesteren, zowel voor de gemeente (bijstand, schuldhulpverlening, e.d.) als voor andere partijen. Denk aan zorgverzekeraars (zorg) en (overige) schuldeisers (minder schade). Deze worden op de volgende pagina’s toegelicht.

12

Ook na het Bouwdepot-jaar worden effecten verwacht Er zijn aanwijzingen voor (extra) effecten die op langere termijn zichtbaar worden. Concreet kan worden gedacht aan de volgende effecten (gerelateerd aan A t/m C uit het effectenschema): ❑ naarmate jongeren hun leven in het Bouwdepot-jaar beter op orde krijgen en korter in de opvang verblijven (B) verkleint dit de kans op ‘negatieve contacten’, overlast en criminaliteit. ❑ als jongeren tijdens het Bouwdepot-jaar uit de bijstand stromen of blijven (B), zal dat voor een langere periode effect sorteren, ook op de noodzaak tot re-integratie. ❑ een deel van de jongeren volgt langer en succesvol (beroeps)onderwijs (C) en slaagt erin een hoger inkomen te bereiken. Dit genereert meer inkomsten uit belastingen en sociale premies en verkleint de kans dat zij afglijden naar armoede. ❑ tijdens het Bouwdepot-jaar verbetert de fysieke en/of mentale gezondheid van veel jongeren vanwege minder stress (A) en een gezondere leefwijze (meer sporten en gezonder eten) dankzij meer financiële ruimte (B). Naarmate jongeren erin slagen een hoger inkomen te bereiken, vormt dat een belangrijke randvoorwaarde om gezonder te kunnen blijven leven. Dit kan gepaard gaan met minder zorgkosten. ❑ een aantal deelnemende jongeren heeft met succes een behandeling afgerond (C).

Hierdoor kunnen zij beter omgaan met hun mentale gezondheid (trauma’s) en leefsituatie (coping).

Dit geeft meer rust en maakt hen minder verslavingsgevoelig. Hiermee vermindert de noodzaak tot verdere behandeling. Ook de afbouw van schulden (B) draagt hieraan bij. ❑ de afbouw van schulden dankzij meer financiële ruimte (B) vermindert de noodzaak tot vrijwillige schuldhulp en (op termijn) schuldsanering en beperkt de schadelast voor schuldeisers bij kwijtschelding. ❑ naarmate jongeren erin slagen in het Bouwdepot-jaar te bouwen aan een stabieler basis voor hun leven (B/C) neemt de kans af dat zij een herhaald beroep op Wmo-begeleiding moeten doen.

Afhankelijk van hoe duurzaam de effecten voor de jongere zelf zijn, kunnen tevens intergenerationele effecten optreden. Door in het Bouwdepot-jaar te werken aan een stabielere basis en ontwikkeling te ervaren op verschillende levensdomeinen (meer eigen identiteit en zelfvertrouwen) krijgen ook eventuele kinderen een kansrijker toekomst. Naarmate effecten verder in de toekomst liggen, is het echter minder goed mogelijk om een relatie te leggen met het Bouwdepot. Als in de toekomst grotere maatschappelijke baten ontstaan, is het dus de vraag in welke mate deze kunnen worden toegeschreven aan het Bouwdepot.

13

Het Bouwdepot levert na het Bouwdepot-jaar extra maatschappelijke baten op door financiële ruimte Op de duurzaamheid van de effecten na het Bouwdepot-jaar is nog weinig zicht. Hiermee ontbreekt het goeddeels aan een feitenbasis voor een gefundeerde becijfering van langere termijneffecten. Vanuit de behoefte aan een eerste indicatie van de mogelijke omvang van deze effecten is gezocht naar aanvullende houvasten vanuit inzichten van deskundigen en andere bronnen. Hierbij geldt: hoe verder in de tijd effecten zich manifesteren, hoe lastiger het is om deze terug te voeren op het Bouwdepot. Daarom is waar mogelijk met aannames een inschatting gemaakt voor de eerste 2 jaar na het Bouwdepot-jaar (T3). Effecten die nog niet goed kunnen worden gekwantificeerd, zijn weergegeven als pro memorie (pm).

B

Effect

Toelichting

2c

vermeden overlast

2d

vermeden delicten

4c

vermeden beroep op bijstand

4d

vermeden beroep op re-integratie

bij jongeren die dankzij het Bouwdepot korter in de opvang of jeugdzorg verblijven kan worden verondersteld dat zij niet vervallen tot (meer) overlast. Onduidelijk is in hoeverre deze (en andere) jongeren feitelijk overlast geven en in welke mate het Bouwdepot dit heeft beïnvloed. Daarom is dit effect vooralsnog niet gekwantificeerd bij jongeren die dankzij het Bouwdepot korter in de opvang of jeugdzorg verblijven kan worden verondersteld dat zij niet vervallen tot (meer) criminaliteit. Onduidelijk is in hoeverre deze (en andere) jongeren feitelijk delicten plegen en in welke mate het Bouwdepot dit heeft beïnvloed. Daarom is dit effect vooralsnog niet gekwantificeerd ruim 1 op de 15 jongeren lukt het om met het Bouwdepot een voltijdbaan te vinden, terwijl zij eerder geen werk hadden. Aangenomen is dat zij in deze laatste situatie een bijstandsuitkering ontvingen. Door hun baan kunnen zij uit de bijstand stromen. Ook kan ongeveer 1 op de 4 jongeren met het Bouwdepot een voltijdbaan behouden of - vanuit eerdere bijbaan verkrijgen. Hierdoor behoeven zij evenmin beroep op bijstand te doen. Rekening houdend met andere invloeden zijn deze baten (inclusief uitvoeringskosten) voor driekwart toegeschreven aan de aanpak de groep met betaald werk (4c) zal naar verwachting evenmin een beroep doen op ondersteuning bij re-integratie.

Rekening houdend met andere invloeden zijn de baten voor driekwart toegeschreven aan de aanpak

per jongere x €1.000 pm

pm

6,9

2,9

14

Het Bouwdepot levert na het Bouwdepot-jaar extra maatschappelijke baten op door financiële ruimte B

Effect

Toelichting

5a

vermeden beroep op schuldhulp

5b

vermeden inkomstenderving crediteuren

het Bouwdepot stelt jongeren in staat tenminste een deel van hun schulden af te lossen. Gemiddeld heeft een kwart meer deelnemende jongeren geen schulden na de Bouwperiode. Aangenomen is dat bij deze groep een beroep op gemeentelijke schuldhulp wordt voorkomen. Daarnaast heeft 1 op de 5 deelnemers nog (zij het minder) schulden na de Bouwperiode. Aangenomen is dat een schuldhulptraject bij deze groep circa 3 maanden korter kan zijn vanwege grotere motivatie en meer inkomen. Een eventueel saneringstraject zal veelal later aan de orde zijn en is hier niet meegenomen bij ongeveer 4 op de 10 deelnemers is de schuld niet toegenomen. Hiermee is een mogelijke extra inkomstenderving voor schuldeisers voorkomen. Er is uitgegaan van een gemiddeld bedrag van ruim 800 euro dat niet behoeft te worden kwijtgescholden. Aangenomen is dat ongeveer de helft van de schulden uitstaat bij de gemeente en de andere helft bij particuliere(n) instanties

Subtotaal baten

B. Financiële ruimte

per jongere x €1.000 0,6

0,3

10,7 + pm

15

Het Bouwdepot levert na het Bouwdepot-jaar extra maatschappelijke baten op door maatschappelijk herstel C

Effect

Toelichting

6a

voorkomen inzet begeleiding Wmo

6b

vermeden beroep op GGZ

6c

vermeden beroep op overige zorgkosten

8a

voorkomen productieverlies (hoger inkomen)

8b

vermeden inkomsten belasting & premies

voor jongeren die na de Bouwperiode een stabieler basis voor hun leven hebben, is de verwachting dat zij geen (herhaald) beroep op Wmo-begeleiding hoeven te doen. Aangenomen is dat dit geldt voor tenminste de helft van de deelnemende jongeren. Er is uitgegaan van een begeleidingstraject van gemiddeld 6 maanden en een gemiddelde omvang van 4 uur per week. Rekening houdend met andere invloeden zijn de baten voor tweederde toegeschreven aan de aanpak bijna alle deelnemende jongeren kampen met psychische problemen en bij een deel is ook sprake van verslavingsproblematiek. Volgens inschatting van deskundigen zouden zeker 9 op de 10 hiervoor moeten worden behandeld. Deelnemers staan hiervoor eerder open en kunnen hun hulpvraag beter stellen, waardoor zij eerder worden toegeleid naar een passende behandeling. Dit lukt naar schatting bij de helft van deze groep. Zo wordt naar verwachting voorkomen dat hun problemen verergeren en een intensiever (vervolg)traject specialistische GGZ nodig is. Rekening houdend met andere invloeden zijn de baten voor tweederde toegeschreven aan de aanpak door het bevorderen van gezonder leven draagt het Bouwdepot bij aan een beperking van het beroep op verzekerde zorg in de toekomst. Niet duidelijk is voor hoeveel jongeren en in welke mate dit van toepassing is.

Omdat na de Bouwperiode ook andere invloeden zich laten gelden, kan naar verwachting een beperkt bedrag aan de aanpak worden toegeschreven na afloop van de Bouwperiode volgt ongeveer een kwart van de jongeren nog een voltijdopleiding (ongeveer een vijfde is overgestapt naar een deeltijdopleiding). Aangenomen is dat deze groep tenminste 1 jaar langer (beroeps)onderwijs volgt. Gemiddeld levert dit tijdens het verdere arbeidzame leven een hoger inkomen op. Rekening houdend met andere invloeden zijn de baten voor tweederde toegeschreven aan de aanpak de groep met hoger inkomen (8a) genereert ook meer inkomsten aan belasting en sociale premies. Ook deze baten zijn voor tweederde toegeschreven aan de aanpak

Subtotaal baten

C. Maatschappelijk herstel

per jongere x €1.000 1,8

0,9

pm

0,3

0,1 3,1 + pm

16

In meerjarig perspectief (T3) verandert de spreiding van maatschappelijke baten van het Bouwdepot over domeinen en belanghebbenden

In vergelijking met het korte termijnbeeld (T1, zie pagina 13) blijven de maatschappelijke baten vanwege het toegenomen welzijn van jongeren het grootste (donkerblauwe kolom links). Ook profiteren jongeren van een hoger inkomen (lichtblauwe kolom links) en dat zorgt voor extra belastingbaten voor de rijksoverheid (donkerblauwe kolom rechts).

Voor de gemeente (roze kolom rechts) nemen de maatschappelijke baten met name toe vanwege minder beroep op bijstand, begeleiding en schuldhulp (lichtblauwe, grijze en groene kolommen links). Baten in de sfeer van welzijn blijven er voor het sociaal netwerk en begeleiders van de jongeren (lichtgroene kolom rechts). Daarnaast komen er baten bij voor zorgverzekeraars (minder beroep op geestelijke gezondheidszorg) en overige belanghebbenden (minder schade voor schuldeisers) (gele en grijze kolommen rechts).

17

Financieel rendeert het Bouwdepot voor de gemeente na circa 3 jaar. Het maatschappelijk rendement is groter en overstijgt al eerder de investering. Als de maatschappelijke baten voor de gemeente (roze vlak) worden afgezet tegen de extra kosten (stippellijn) resulteert voor het Bouwdepot-jaar (T1) een financieel rendement in de orde van 0,4. Dit betekent dat 1 geïnvesteerde euro in het eerste jaar al iets minder dan de helft aan materiële baten kan opleveren. Het brede maatschappelijk rendement is groter: in de orde van 0,9. Hierin zijn ook de (im)materiële baten voor andere stakeholders meegenomen (blauwe en groene vlakken in linker kolom). Naast de jongeren zelf betreft dat hun sociale netwerk en hun begeleiders. Bij doelgroepen met complexe problematiek vraagt het werken aan (duurzaam) maatschappelijk herstel een investering die veelal pas na verloop van tijd kosteneffectief kan worden. Gezien de verwachte baten na afloop van het Bouwdepot-jaar kan het resultaat van het Bouwdepot in kwalitatieve zin en duurzaamheid positiever uitvallen. Een inschatting voor de eerste 2 jaar (T3; rechterkolom) bevestigt dit. Deze indicatieve opstelling laat zien dat de gemeente de investering in het Bouwdepot (stippellijn) na ongeveer 3 jaar (roze vlak in rechterkolom) kan terugverdienen.

18