Bijlage 4 - Centrumvisie 2015
Tekst van het document
Centrum Hilversum
Centrumvisie
CENTRUMVISIE
Centrumvisie
CENTRUMVISIE
Voorwoord Een centrum om van te houden Stelt u zich eens voor dat het centrum van Hilversum zo aantrekkelijk is dat mensen uit Utrecht, Amsterdam en verder er graag een dagje komen om te shoppen of te genieten van de (jonge) bouwkunst. Dat de terrassen op mooie dagen gevuld zijn met Hilversummers en toeristen. Dat de verschillende (media) evenementen aantrekkingskracht uitoefenen op een breed publiek. Dat de bioscoop, het Filmtheater, het poppodium en de restaurants geliefde plekken zijn. Stelt u zich eens voor dat het Marktplein landelijk als een voorbeeld geldt van een aantrekkelijk stadsplein. Dat het Gooilandplein de groene uitstraling heeft die bij de Tuinstad hoort, en samen met de monumentale Sint-Vituskerk, en het Theater Gooiland een mooie entree naar het centrum vormt. Dat de Kerkbrink obstakelen busvrij het oude dorpskarakter van Hilversum weer terug doet komen. Dat het centrum zowel overdag als ’s-nachts veilig en gezellig is. Dat je overal het gevoel hebt dat het centrum van Hilversum het centrum is van de Mediastad. Voor u ligt de centrumvisie van de gemeente Hilversum. Een document waarin wij vastleggen hoe wij aankijken tegen ons centrum, wat de kansen, uitdagingen en ontwikkelingen zijn waar wij de komende jaren mee om dienen te gaan. Het centrum is een van de vijf thema’s waarop het college van B&W het verschil wil maken.
Wij worden geconfronteerd met een aantal uitdagingen, met name op het gebied van beeldkwaliteit, leegstand en bereikbaarheid. Door deze uitdagingen gericht het hoofd te bieden, willen wij bijdragen aan het verbeteren en het versterken van ons centrum. Een gevarieerd cultureel aanbod, aantrekkelijk winkelbestand en goede uitgaansvoorzieningen. Dat is wat Hilversummers belangrijk vinden. Door te investeren in pleinen, groen, bereikbaarheid en het beter beschermen van de karakteristieke panden en gebieden die het centrum kent, zorgen wij ervoor dat ons centrum de uitdagingen van deze tijd het hoofd kan bieden zónder haar unieke karakter te verliezen.
We willen een visie op het centrum neerzetten, waarbij keuzes niet geschuwd worden, maar juist focus wordt aangebracht. Niet alle belangen van betrokkenen komen met elkaar overeen. Tegelijkertijd is het streven naar een aantrekkelijk centrum een thema waarop ieder zich kan verenigen. Het centrum staat niet los van de rest van de stad, of zelfs de regio. Wij realiseren ons terdege dat de keuzes die wij nu maken ook effect hebben op de omgeving. Een aantrekkelijk centrum heeft evenwel een positief effect op de aantrekkelijkheid en leefbaarheid van heel Hilversum en de regio. Wij kunnen deze visie als gemeente natuurlijk niet alleen realiseren. De centrumvisie is mede tot stand gekomen door vanaf de start nadrukkelijk bewoners, ondernemers, culturele organisaties, vastgoedeigenaren en diverse belangenorganisaties te betrekken. Met en voor hen zullen wij deze ontwikkelingen de komende jaren mogelijk maken. Nut en noodzaak van het werken aan het centrum worden door eenieder gedeeld. Het draagvlak is er. Ook politiek. De gemeente en andere partijen zijn bereid om te investeren en staan te popelen om te beginnen. Daarom is het goed dat dit stuk leesbaar, enthousiasmerend en relatief beknopt is. Er is genoeg gepraat, nagedacht en gefilosofeerd over het centrum.We gaan aan de slag! Maart 2015 Floris Voorink Wethouder Centrum
Wij bekijken ons centrum vanuit diverse perspectieven (pleinen, brinken, gebouwen, winkels, horeca, cultuur, wonen, bereikbaarheid en bruikbaarheid), maar realiseren ons terdege dat dit geenszins een alomvattend werk is, of kan zijn. 5
CENTRUMVISIE
Inhoud 1.
Inleiding
9
2.
Identiteit
11
3.
Pleinen, brinken en straten
13
4.
Gebouwen
17
5.
Winkelen, markt en uitgaan
21
6.
Cultuur en evenementen
25
7.
Media: toepassingen en festivals
29
8.
Wonen
31
9.
OV, fiets en auto
35
10. Organisatie
39
Bijlage
40
7
CENTRUMVISIE
1. Inleiding gebied centrumvisie gebied grootste kansen voor investeringen
De huiskamer van Hilversum In het centrum komen veel voorzieningen bij elkaar. Het gaat dan onder meer om winkels, de markt, restaurants, cafés, evenementen, bioscoop, filmtheater en het museum. Het centrum is echter ook ‘gewoon’ een van de wijken van Hilversum. Met daarbinnen verschillende buurten. Er wordt gewoond en gewerkt. Het Stationsgebied is een knooppunt voor bus, trein en auto en vormt een belangrijke entree naar het centrum.
Wendbaar en aanpasbaar
Van oudsher heeft het centrum een lokale en (boven-)regionale functie. Door allerlei ontwikkelingen staat deze positie echter onder druk. Dat is niet uniek. Ook andere centrumgebieden hebben te maken met afnemende bezoekersaantallen, een teruglopende vraag naar vastgoed en als gevolg hiervan leegstand in winkels (en kantoren). Vooral voor centra als dat van Hilversum, met een fors voorzieningen niveau, maar gelegen tussen grote steden als Amsterdam en Utrecht, ligt het risico op de loer dat het tij niet kan worden gekeerd.
Het is van belang bewust te zijn van veranderingen en daar tijdig op in te spelen. Voor een deel kan dat. Monitoren en het volgen van ontwikkelingen is onontbeerlijk. Zo kunnen inspanningen op het gebied van marketing en evenementen geregeld worden bijgesteld. Een plein richten we echter niet in voor een paar jaar, maar voor decennia. Net als dat een ondernemer niet elk jaar zijn concept en inrichting compleet vernieuwt. Dit betekent dat een plein niet te ‘trendy’ moet worden, maar zodanige kwaliteit moet hebben dat verschillend gebruik plaats kan vinden zonder dat het karakter van het plein wordt aangetast. Een bestemmingsplan maken we voor tien jaar. Dit vraagt een vooruitziende blik en flexibiliteit in bestemmingsplannen, verordeningen en beleid. Ruimte om te ondernemen, wendbaarheid en aanpasbaarheid zijn daarbij sleutelbegrippen.
Ambitie
Richting en focus
Een stevige aanpak is nodig. De ambitie is een aantrekkelijk centrum te realiseren dat aansluit bij de identiteit van Hilversum. Een centrum dat: • aantrekkelijk is om te bezoeken voor Hilversummers, bezoekers uit de regio en van daarbuiten; • aantrekkelijk is om er te ondernemen en culturele initiatieven te ontplooien; • aantrekkelijk is om er te wonen. Dit kan worden bereikt door de kwaliteit en met name het onderscheidend vermogen van het centrum te verhogen. Onder het centrum verstaan we het gebied binnen de Centrumring (aan beide zijden), aangevuld met het Stationsplein en het Marktplein.
Deze integrale visie geeft de toekomstrichting aan voor het centrum met de identiteit (vernieuwend vakmanschap en verscheidenheid) als belangrijke uitgangspunten. Een stip aan de horizon schept duidelijkheid en zekerheid voor bewoners, ondernemers, culturele organisaties, belangenorganisaties en vastgoedeigenaren. Focus wordt aangebracht en keuzes worden gemaakt. Lang niet alle wensen kunnen of moeten immers gehonoreerd worden. De visie is sterk uitvoeringsgericht. Deze aanpak werkt alleen wanneer deze consequent, langjarig wordt ingezet en uitgevoerd. Tegelijkertijd draait de wereld door en is het succes voor een belangrijk deel afhankelijk van de samenwerking met en inzet van partners (winkels, horeca, cultuur, bewoners, vastgoedeigenaren) en het inspelen op de kansen die zich voordoen.
Centra staan onder druk
We hebben geen glazen bol Hoe realiseren we een aantrekkelijk centrum? En wat is over tien jaar aantrekkelijk? De toekomst voorspellen is lastig. Wie had bijna honderd jaar geleden kunnen voorspellen dat Hilversum zou uitgroeien tot de Mediastad? En wie had tien jaar geleden kunnen voorspellen dat we tegenwoordig zoveel producten online kunnen kopen? Hoe verbonden we zijn via allerlei social media? Of de ontwikkeling van drones kunnen voorzien? Nu tien jaar vooruit kijken is lastig. Wat betekent 3D printing voor de detailhandel? Hoe ontwikkelt het autobezit zich onder invloed van de deeleconomie? Hoe ontwikkelt zich het aantal alleenstaanden (jongeren en ouderen) met een andere kijk op wonen? Wat betekent virtuele realiteit voor het straatbeeld van de toekomst? In dit continu veranderende speelveld moet het 8
centrum zichzelf steeds opnieuw uitvinden. De voortdurende verandering is de uitdaging van de toekomst. Dat Hilversum mee kan in deze veranderingen heeft de Mediastad afgelopen honderd jaar bewezen.
Leeswijzer In deze centrumvisie komen achtereenvolgens de volgende onderwerpen aan de orde. • De identiteit van Hilversum en in het bijzonder die van het centrum met vernieuwend vakmanschap in media, architectuur, stedebouw en groen. • De ruimtelijke structuur met de verscheidenheid aan karakteristieken (verschillende bouwperioden, het dorpse en het stedelijke) dat terug te zien is in pleinen, brinken, straten en gebouwen. • De functionele structuur met winkelen, de markt en uitgaan, cultuur en evenementen, media, wonen en bereikbaarheid (OV, fiets en auto). • De organisatie. 9
CENTRUMVISIE
2. Identiteit Beleving van identiteit in sfeer en karakter Hoe het centrum nu en in de toekomst beleefd wordt hangt, naast ligging, aanbod en bereikbaarheid, af van het gevoel je erin thuis te voelen, je erin te herkennen en er iets van je gading te vinden. Dat gevoel van herkenning en ‘thuis voelen’ komt voort uit een gedeelde beleving van identiteit in sfeer en karakter.
Altijd al een aantrekkelijke plek Vanuit historisch perspectief is Hilversum, centraal in de Gooi en Vechtstreek, altijd al een aantrekkelijke plek geweest om te wonen en te werken. Dat begon al in de tijd van de Erfgooiers waar onafhankelijke, kleinschalige boeren zich in een collectief verenigden en vanuit een centrale gemeenschap de omliggende gronden exploiteerden. Hieruit ontwikkelde zich kleinschalige thuisarbeid, later geprofessionaliseerd tot kleine industrieën, vooral gespecialiseerd in de textiel en tapijtnijverheid.
Klein stedelijk karakter In het kielzog van rijke Amsterdammers die vanaf de 17e eeuw landhuizen stichtten in ’s-Graveland om er in de zomer te verpozen als het in de stad te benauwd en vies was, werden langs lommerrijke uitvalswegen rondom het centrum eveneens landgoederen en zomerresidenties gerealiseerd. Vanaf de 19e eeuw kwam zo een bloeiend zomertoerisme op gang. Gestimuleerd door snelle vervoersmogelijkheden van en naar de omliggende steden kwam daarna het forensenverkeer tot ontwikkeling en ontstond een meer permanent woonklimaat rond het centrum. Als gevolg hiervan nam de dienstverlening en kleinschalige handel toe. Door de bevolkingstoename transformeerde de voorheen agrarische dorpskern zich naar een centrum gericht op handel, dienstverlening en winkelnering. Verdichting en schaalvergroting gaven de aanzet voor het klein stedelijke karakter van Hilversum.
Vakmanschap in media De combinatie van een goede woonomgeving, hoogwaardige dienstverlening, uitgebreide faciliteiten en goedkope grond en arbeid stimuleerde industrie en vakmanschap. De geschiedenis van Hilversum als Mediastad begint bij de opkomst van het radiotoestel en de start van de Nederlandse Seintoestellenfabriek (NSF) in 1918 aan de Naarderstraat. Omroepen vestigden hun studio’s en kantoren in Hilversum om dure telefoonkosten uit te sparen. In 1951 volgt de eerste TV-uitzending en in 1961 wordt de eerste paal geslagen voor het Omroepkwartier, later omgedoopt tot Media Park.
10
Heden ten dage zien we grote organisaties met internationaal bereik, een breed palet van, vaak kleinschalige, productiebedrijven, instellingen als Beeld en Geluid en een beroepsbevolking die voor maar liefst een derde in creatieve beroepen werkzaam is.
Vakmanschap in architectuur, stedebouw en groen Ongebreidelde groei leidde in het begin van de 20e eeuw tot een ongewenste stedelijke en sociale situatie. Met de aanstelling van W.M. Dudok als gemeentearchitect werd voor kwaliteit en vakmanschap gekozen. Ingegeven door een sociaal bewustzijn werd voor alle lagen van de bevolking een kwalitatief goede woonomgeving gemaakt, ingebed in een architectonische en stedenbouwkundige samenhang. Integratie van stad en omliggende natuur speelde een belangrijke rol bij zijn plannen aan de rand van de stad, waar toen nog heidevelden lagen. De laanstructuren en de grote diversiteit van het bomenbestand worden ook nu nog gekoesterd. In het centrum is hij er, ondanks zijn vernieuwende ideeën zo pal na de oorlog, niet in geslaagd om zijn stempel te drukken op de structuur van het centrum. Er zijn naast het C&A–gebouw slechts enkele portiekflats en woonwinkelcomplexen van zijn hand gerealiseerd.
Dorp en stad Het diverse karakter van enerzijds kwalitatief goede en groene zogenaamde arbeiders-, middenstands- en villawijken en anderzijds een hoogwaardig ontwikkeld, kleinschalig ondernemerschap kenmerkt tot op de dag van vandaag de Hilversumse identiteit. In het centrum bevinden stad en dorp zich naast elkaar, groot en klein, oud en modern, intiem en robuust. Deze diversiteit is het gevolg van (steeds weer) nieuwe plannen die slechts ten dele werden uitgevoerd. De verschillende sferen zijn karakteristiek voor Hilversum, maar worden op dit moment nauwelijks als herkenbaar en waardevol ervaren. Juist de erkenning van deze verschillen en het versterken van de verscheidenheid draagt bij aan verbetering van de ruimtelijke kwaliteit en van het verblijf in het centrum.
De rode draad De rode draad is helder. Op korte afstand van de grote steden, centraal in de Gooi en Vechtstreek, gedijt het vernieuwend vakmanschap (media, architectuur/ stedebouw, groen) goed. Zo goed dat het het Hilversums karakter is gaan uitademen. Ook de verscheidenheid in sferen is karakteristiek. In het centrum is het dorpse (kleinschalig, aangenaam, intiem, overzichtelijk) en het stedelijke (kwaliteitsniveau van aanbod, levendig, verrassend, de Mediastad) te ervaren. Dit karakter, deze identiteit, is nog onvoldoende terug te zien in de stad als geheel en het centrum in het bijzonder.
11
CENTRUMVISIE
Het centraal stellen van de identiteit in deze centrumvisie zorgt voor samenhang. Het maakt dat Hilversummers, maar ook bezoekers van elders, zich in het centrum thuis gaan voelen.
Vernieuwend vakmanschap en verscheidend staan centraal In het centrum wordt de gelegenheid tot ontmoeting en verbinding tussen inwoners van Hilversum en bezoekers vanuit de Gooi en Vechtstreek en daarbuiten gestimuleerd. Vanuit de historische context wordt kwaliteit van vakmanschap terug gebracht in het centrum. Dit vernieuwend vakmanschap wordt beleefd: • in het aanbod aan winkels, markt, horeca, kunst, cultuur, evenementen; • in de media; • in de ruimtelijke kwaliteit van panden; • in de hoogwaardige (groene) inrichting van pleinen, brinken en straten. Daarbij gebruikmakend van: • de kracht van de verscheidenheid; • de combinatie van het dorpse en stadse; • intieme groene pleinen en brinken waar het aangenaam vertoeven is met zicht op media(kunst); • stoere, levendige plekken vol aangename beelden en geluiden.
CENTRUMVISIE
3. Pleinen, brinken en straten Verscheidenheid is kenmerkend De gegroeide stad met haar verschillende karakteristieken is kenmerkend voor Hilversum en voor het centrum in het bijzonder. Het oude dorp is vanaf de 19e eeuw door de explosieve bevolkingsgroei en onder invloed van verschillende plannen in de afgelopen 70 jaar getransformeerd naar een verstedelijkt centrum.
Stadsplattegrond Opvallend is dat de transformatie van het centrum zich grotendeels heeft afgespeeld binnen de context van het historische stratenplan. Met uitzondering van de Centrumring, die deels nieuw is aangelegd en deels de bestaande wegen volgt, zijn het historische stratenpatroon en de historische brinken nog grotendeels intact. De structuur van het oude dorp met de verschillende brinkjes om het vee te verzamelen, is met de verstedelijking vanaf het eind van de 19e eeuw in de stad geïncorporeerd. Met de aanleg van de spoorlijn en de bouw van het station in 1874, maar zeker naar aanleiding van het Kernplan uit 1971 en het Binnenstadsplan uit 1992, is het oostelijke deel van het centrum flink veranderd en verdicht met grote schaalsprongen. Verder is het stratenpatroon op de oudste kadastrale kaart uit 1832 nog herkenbaar in de huidige plattegrond.
Dorp en stad Bij herinrichting van pleinen, brinken en straten staat hoogwaardig vakmanschap centraal. Dit vakmanschap komt tot uitdrukking in het ontwerp en in de keuze van bestrating, groen en meubilair. De verscheidenheid, de combinatie van het dorpse en stadse, wordt versterkt door onderscheid te maken in gebieden die de sfeer van het ‘oude dorp’ uitstralen, zoals het gebied Kerkbrink - ’s-Gravelandseweg – Keiplein Schoutenstraat – C&A-plein en meer stedelijke gebieden, zoals het Stationsgebied, het Marktplein en het Gooilandplein.
Groen Hilversum is omringd door natuur. Deze is voor elke inwoner op korte afstand te bereiken. Groen in het stedelijk gebied is schaars vergeleken met andere gemeenten, terwijl dit met het oog op bijvoorbeeld klimaatverandering steeds belangrijker wordt. Hilversum telt wel veel bomen en variatie in bomen. In totaal 700 soorten bomen. Deze variatie wordt in het centrum onvoldoende ervaren. Het aantal groene plekken in en rond het centrum is beperkt. Naast de Oude Haven zijn er het Dudokpark en de begraafplaats ‘Gedenkt te sterven’ en in de toekomst het Vitushof. Gestreefd wordt naar een versterking van het groene karakter en het verhogen van de verblijfswaarde, door: • de hoogwaardige inrichting van het Vitushof als groene verblijfsplek in het centrum. Het Vitushof krijgt een openbaar karakter en blijft herkenbaar als voormalige begraafplaats; 12
• • •
vergroenen van het Gooilandplein; de aanplant van (extra) bomen op het Marktplein en op de Kerkbrink; de aanplant van extra bomen langs de Centrumring (Stationsplein) en op andere strategische plekken in het centrum; • het versterken van het groene karakter van de as Gooilandplein – Groest – Marktplein - de Vorstin door het doorzetten en op termijn vernieuwen van de bomenstructuur. Het groene karakter van het centrum kan ook worden versterkt door realisatie van verticale tuinen en daktuinen.
Brinken De herinrichting van het Keiplein en het C&A-plein hebben de oude brinken een nieuwe, dorpsuitstraling gegeven, terwijl de gele straatstenen een herkenbare verwijzing zijn naar het karakteristieke gele zand waaruit de brinken vroeger bestonden. Met het vernieuwen van de bloemenkiosk aan het C&A-plein wordt de herinrichting van deze brink afgerond. Het is wenselijk de vormentaal van beide brinken door te zetten naar andere, historische brinken (de Kerkbrink en de brink in de Herenstraat-Veerstraat) om zo de relatie tussen de verschillende brinken te versterken.
Kerkbrink Veel wordt verwacht van de herinrichting van de Kerkbrink. Uit verkennende gesprekken met verschillende partijen rond de Kerkbrink is een gedeeld toekomstbeeld ontstaan. De Kerkbrink zal door het laten vervallen van de busroute en een deel van de fietsroutes transformeren van een verkeersplein naar een aantrekkelijk, obstakelvrij verblijfsgebied. Qua profiel is de toekomstige Kerkbrink te typeren als culinair en cultureel, waarbij het Museum Hilversum veel meer dan nu naar buiten zal treden met media (kunst), zowel op pleinen als in leegstaande panden. Vastgoedeigenaren zullen bij invulling van panden rond de Kerkbrink aansluiten op het geschetste profiel. In het ontwerp zal de kracht van beide zijden van de Kerkbrink (rustig en druk) worden benut. In dit beeld is geen ruimte voor de muziektent. Hiervoor is mogelijk elders, bijvoorbeeld in het Dudokpark, een meer passende plek te vinden.
Marktplein Het ontwerp voor het Marktplein is inmiddels vastgesteld. Het Marktplein wordt vormgegeven als een ruim stads-, markt- en evenementenplein met een eigen identiteit en vormgeving, die de bijzondere stedenbouwkundige situatie en functie benadrukken. De sfeer is die van het Lange Voorhout. Behoud van de te restaureren oude Eurobioscoop zorgt met een nieuwe functie en historisch uitstraling voor een 13
CENTRUMVISIE
Pleinen Brinken Groene plekken Versterken bomenstructuur
attractief element op het grote plein. Dit gebouw markeert een geleidelijke overgang tussen het nieuwe grote stedelijke stadsplein naar de dorpse sfeer van de kop van de Groest. Mocht de Eurobioscoop behouden blijven dan is aan de noordzijde ruimte voor passende bebouwing. Het plein wordt omzoomd door bomenrijen. De vanuit de Groest door te trekken bomenrijen, het doorzetten van bestrating van het Marktplein naar de kop van de Groest en vooral het omleggen van de Centrumring om de markt heen in plaats van door de Stationsstraat, zorgen voor een aantrekkelijke voetgangersverbinding vanaf de Groest ter hoogte van het Herenplein tot en met het Marktplein. Hier ontstaat één doorlopend voetgangersgebied.
Stationsplein Het Stationsplein is de belangrijkste entree van het centrum. Een knooppunt voor trein, bus, taxi, fiets en voetganger. Het gebied is op dit moment weinig aantrekkelijk, wordt ervaren als onveilig en de relatie met het centrum is zwak. Een goede balans tussen vervoersfuncties en verblijfsfuncties ontbreekt. Daarbij is de route richting centrum zowel te voet als te fiets onvoldoende herkenbaar. Gesprekken die gevoerd worden met partijen, zoals NS, ProRail en diverse vastgoedeigenaren kunnen leiden tot een vergaande integrale benadering voor het gebied van Beatrixtunnel tot en met de Kleine spoorbomen. Uitgangspunt is dat het Stationsgebied een aantrekkelijke, veilige entree wordt richting centrum en te voet en op de fiets een logische verbinding tussen oost en west. Daarnaast wordt het er prettiger om er te komen en er te verblijven. Het plein moet bezoekers verwelkomen. Er liggen ook mogelijkheden om te voorzien in ruimte voor zakelijke (korte) ontmoetingen, afhaalpunten, productpresentaties, e.d. Voortbordurend op de schaal van de hier aanwezige grotere gebouwen, krijgt het plein de allure van een open groene ruimte met heldere wandelroutes van het station naar het centrum. Deze routes zijn zowel via de Leeuwenstraat als via de Stationsstraat, die door het omleggen van de Centrumring verandert in een voetgangersgebied met fietsroute en bomen.
Door het beter benutten van de fietsparkeerkelder en het meer afschermen van fietsenstallingen met groen zijn de gestalde fietsen minder prominent aanwezig.
Straten De bestrating in het hele kernwinkelgebied bestaat uit rode penterklinkers. Deze bestrating gaat nog geruime tijd mee, maar bij herinrichting van pleinen en brinken, zoals de Kerkbrink, het Marktplein en het Stationsplein krijgen deze plekken hun eigen karakteristiek met passende bestrating en meubilair. Straten als de Biersteeg en omgeving en het Historisch Buurtje behouden hun huidige, dorpse bestrating. Tussen de kop van de Groest en de Bussumerstraat begint nu ook een ‘historisch buurtje’ te ontstaan. De Kerkstraat, Schoutenstraat, Leeuwenstraat en Stationsstraat behouden of krijgen het beeld van de rode lopers, de verbindingsstraten tussen de pleinen en brinken in het centrum. Voor de route Zeedijk - Herenstraat - Herenplein - Groest worden particuliere initiatieven die tot verbetering leiden gesteund. 14
Groest De Groest, althans tussen Herenstraat en Marktplein, behoudt zijn belangrijke rol als verblijfsfunctie, uitgaansgebied, flaneerzone met terrassen en bomenrijen. De Groest verbindt het Gooilandplein met het Herenplein en het Marktplein. Om de Groest meer een eigen identiteit te geven als historisch belangrijke plek centraal in het centrum volgt op termijn herinrichting. De voortgang van de kastanjebloedingsziekte is medebepalend voor het moment waarop. Bij herinrichting worden nieuwe bomen geplaatst die verder uit elkaar geplaatst zullen worden om meer licht te krijgen. Er komt daarnaast meer ruimte voor terrassen en voetgangers en een minder brede goed herkenbare fietsroute. Fietsparkeren wordt bij voorkeur opgelost in gebouwde voorzieningen. Het zuidelijke deel van de Groest krijgt in het verlengde van de Emmastraat (tweerichtingsverkeer) – Gooilandplein een verkeersfunctie van en naar de parkeergarage Hilvertshof en zal als herkenbare verkeersweg worden heringericht. Daarbij is aandacht nodig voor verbetering van de ingang van de parkeergarage Hilvertshof.
Beheer en onderhoud Bij een hoogwaardige inrichting hoort een goed niveau van beheer en onderhoud. Op dit en andere gebieden liggen er kansen in de vorm van participatiebanen. Het mes snijdt daarbij aan twee kanten. Mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt doen ervaring op en het centrum wordt aantrekkelijker. De uitgangspunten voor beheer en onderhoud zijn opgenomen in de handboeken Inrichting en Beheer Hilversum Buiten. Deze handboeken zullen worden geactualiseerd. Mutaties van afgelopen jaren worden verwerkt en inhoudelijke en financiële kaders voor de komende jaren worden vastgelegd. Voor groen (schoon en heel) en voor verharding geldt voor het centrum het niveau goed als uitgangspunt. Aandachtspunten zijn graffiti en kauwgom.
Programma De gemeente Hilversum draagt komende jaren op verschillende manieren bij aan aantrekkelijke pleinen, brinken en straten. • Vernieuwen van de kiosk C&A-plein • Realisatie van het Vitushof en vergroenen van het Gooilandplein • Aanplant van extra bomen langs de Centrumring (Stationsplein) en op strategische locaties in het centrum • Herinrichting van het Marktplein inclusief de kop van de Groest en dit deel van de Stationsstraat • Herinrichting van de Kerkbrink • Ondersteunen van particuliere initiatieven op de route Zeedijk - Herenstraat Herenplein - Groest • Actualisatie van de handboeken Inrichting en Beheer Hilversum Buiten 15
CENTRUMVISIE
8159
Hilversum 2013
t
traa
ools
Sch
9286
9259
7801
9288
ingin
ho ol st ra at
Kon
9287 1900
Sc
1312301500rsu.
107
eg new
N22
7558
1900
7
109
755
1895
111
N42
7800
6
755
1895
2-120
113
5 755
115
1895
4
755
1895 117
7676
119
1895
1
gge
Hui
wen
1933
64
8 773
3641
ng
2655
4103
70
133
1933
72
1933
74
40
Lan gge wen st 4
2661
2
4665
2662
8
17
6
19
54
21
9059
Groest
Ka mp str aa t
16
7148
7021
2a
1-15
Ka 2 mp str aa t
3
9
847
732 17
4-8 19
20
24-30
5739
64-86 90-92
32
144 142
at ra st rd ha 3
rn
783
Be
8
s Pr
in
80-9
94 100
2 783
102
3
1-7
2
at
3844
Schap
104-106
8-18
8-18
108
110
56-78
7708
49-79
112
at erstra Antho nius Brouw
199
7828 8040
122 29
7827 2300
17 15 13 11 9 7 5 3
1
8637
8501
282 2
8557
8783
39 37
8 6 4
8601
792
793
7707
90 110a
4847
4846
5311
5309
4840
4841
7393
7394
4843
4844
4845
8630
16 41
14
7443 8773
12 10
732
796
797
8604
t lstraa Kape
2
4
6 8
4144
10
12
9 11 13
16
18
-d 36a
1910
au la an ss Na 5 4
6
5 7
8
N37a
12
1932
267
2688
15
17
1931
20
1931
75
42
3
1931
759
7104
42a 1931
8
9309
1993
776
46 46a
9
7105 7106
7101
1950
04
1921
48
7036
7102
2687
19
1993
791
16 18
7103
20
03
9310
48
1919
6
6a
1930
20c
20b
20a
20
1930
5 1925
18
16
Koningsst
raat
14
at tra ss ng ni
1921
1925
155
Ko
1930
22
7592
7
56 15
22a
1921
155
1933
24 22b
414 2
6
1933
5723
1933
2507
1933
24a
5722
1933
2721
1933
2722
1933
24b
2723
1931
2719
1931
2720
2537
9308
1932
8
253
2538
24
19 75
8
14
13
7
2449
2547 1932
40 1931
6431
1932
244 1932
1932
38 1931
70
791
7504
7505 7506
9 11
38
0
38
2689
27 34
29
36
719
30
25
32
2682
36b
643
9
31-45
2674
1514
8994
7507
1991
36
10
17
19
24 26
21 28
23
5718 3980
3981
2672
2673
1488
1885
1934
at
1890
52
53
8377
1932
2718
31 44
46
33
48
35
37
aat 7278
7279
Kapelstr
15 20
25
18-42
3672
29
8398
8397
27
17-55
7164
22
23
2-18
2492
5502
8038
5503
7033
7034
39
3979
7191
1934
2546
36
stra
1934
2545
7503
ings
34a 1890
1
535
1910
1932
1885
8
1914
38
Kon
78 83
6
1923
1960
5354
10
7192
7037
5452
3545
13-21
1-32
9125
8394
8395
9126
31
Ac hte rom
9224 6
283
enstra
8515
3
uis 5 ste eg8 1c-d
Kr 10 1a-b 12
23-35
4409
9257
5-7 9
eg 27-29
Neuw
732
0
2
7017
27
847
2596
2597
2598
56
23
25
6077
8362
322
321
3382
8365
324
325
2410
8363
1976
7019
2
2409
8364
58
28-31
7020
7898
17a 17b
50
Groest
52
6438
6893
7319
7318
6894
6541
6076
60
9060
4
33a-d
88 3d
6478
6477
7914
7915
6476
7815
7816
1-17 19-21
Tapijtstraat 1 1a
2-4
3
1e
7015
6947
6948
6949 6799
6800
223
7391
7124
5059
7392
13-15
795 5
17
24
7127
7126 7892 7893
7895
225
224
7894
7896 7897
241
7870 38 36
4888
887 32
Zeedijk
34-36 38
35-37
40
2747
0 1
275
275
275
4 7
275
275
8
0
275
6
276
275
9
276
8
275
2
t 2a-b
straa
Laan 4 1 3a 3b 3c
6 3e
t Laan 8 straa
8880
30
32-50
Laanstraat
62-66
sw iter Ru 1a 1b 1c
1d
5919
7016
str er 8
um
ss
23
Bu 10
25 12
14
18
27 22
61
1-3
8878
10
12
5531
9004
840 8 8409
41 41a
41b
3888
9190
8571
8574
3887
2 Nieuwe Laanstraat
8575
4
8572 6
6a
9010
5530
9301
eg
16-18
weg Wevers
2-14
8385
8366
9-11
8640
7603
t aa
5644
8343
5645
8342
26-2
790 0 7 29-5
38a
2a-c
4126
7139
63
7989
9028 8576 92
69 2
4
8968
2
4
k Zeedij
8427
431
6-10
306
3928
at ra st rk Ke 606
611
7356
8738
9300
8764
98
54-66 5-53
7-27
17-21
50
8966
8153
8967
52 54 56
7580
8860
5915
5917
6710
9154
7256
6880
6881
94
22-30
14-20
t traa ens
16
7439
Kol
6724
24b
8
6124
6125
63a
60
86
88
90
92
94
12a-d
7122
6554
6553
58
582 3
7390
6878
6879
96
819
7457
9 762
0 763
1 763
763 2
763 3 18
20 22
23 24
25 26
27 28
29 30 32
t traa
6725
6707
8301 8763
20
7 534
9 763
ens Kol
6463
5646
5641
30
788 9
6671
147
6670
4838
4839 6123
6548
146
6547
4-38
1 578
578 0
6070
96
98
4
21-41
1 848 6611 6462
798
2
8094
9
0 838
8381
13
15
1-3
5 7
8657
8766
8767
6857
6604
16
45a 43
4179
Noordse Bosje 1-23
2
6549
6361
6362
6360
10
8c
101
8234
4
5 685
540
541
837
6629
6628
6499
9
at
2a
tra 11
ve ns Ha
13
2b-d
15 17
2f 4
25-33
39-41
8308
43-43a
5905
5906
5647
Min
858 2
3 546
1 858
631 1 6312 8
8
6
8105
41-59
3
7215
8216
8087
2
5821
0 666
8621 8622 6 685 3967 6 8
Achterom
43b
160
8086
9
7 1
Ou de
7273
28
4b
11
laan tsen iste
r Har 4
8215
12
13 11
9
5575
5574
5573
5572
5571
5 3
En gh we g
P.C. Hooftweg 30
P.C. Hooftweg
26 24
22 20 18
16 10 8
21-41
3782
at
tra
nas
8650
lmi
3833
3
3832
4 805
805
3966
lhe
192
10
Wi
99
190
12
8
151-1
188
1901
244
1907
40
1923
716
5865 5864
1932
1932
1529
2544
1907
42
34
7194
7193
2430
1911
1939
46
44
12
0 Schaal 1:1000
16
865
2-70
45
p
186
am
1939
48
1927
40a
1894
1939
50
7
716
40b
1894
1902
52
N35c
1927 1
1923
76
1526
1527
30
2
3
83
1904
54
24
1894
N37b
1911
1911
1911
1528
1910
1910
22
1910
1910
1910
1510
01
1894
56
6682
1511
62 57-63
26
1534
1535 1890
25
64
2
1895
1532
00
66
sstraat
1922
258
1522 1523
1524
25
68
1
258
268 0
5509 1924
1924
1911
1911
1525
1507 5719
1509
1486
1487
N36
1920
258
5508
1890
20a
0
1920
1910
1484
1485
Koning
6683 1910
1910
1910
1923
70
1920
9
1905
1503
1506 1923
20
4
659
1504
1505
t
aa
str
us
Vit
2
233
1902
821
St.
0
675
t
1502
6751
aa
8517
2000
1924
8
5507
1927
1905
1941
3571
1923
1924
7
N37c
1912
1924
6
1920
18
6429
1481
1483
8399
1924
14-1
str
1912 2000
1501
1500
6428
1937
1937
1905
1905 1482
1905
2000
1924
1902
5
899
1927
1464
72
12
6
899
ma
2668
1956
1913
Em
482
1927
1461
Konings
8400
10
1902
g
we
de
ar
itg
Lu 1
1953
7744
1919
1885
1957
N35b
2710
6752 1892
9
8401
5456
2334
4820
481
1927
5466
nk
3964
7745
1463
8654
8
2333
1929
2000
hof
pe
8281
1892
3-15
20-54
N35a
2
4822
1460
8402
N37d
828
3562
3363
lein
6145
hof
2000
152
3826
3827
N33
ndp
2669
6925
9267
3828
oila
9268
1965
Konings 8403 8396
3829
Go
1934
1965
8051
9258
3830
1975
8279
at
2670
1933
1933
1431
3831
amp
penk
Scha 8280 3549
1892
5716 5717
1995
ha
6432
6433
8
355
1933
1933
Veel kwaliteit vanuit een hoge mate van vakmanschap
200-278
2
5
6033
1974
3814
7352
3561
0 659
1930 1925
10-24
1933
1990
3815
2
1975
2006
2006
6034 4881
7313
3816
3825
3819
3820
3821
3822
3823
3824
an
1929
1
1978
8050
3817
3812
3808
3809
3810
3811
77
1880 250
1977
1870
8824
3818
8265
2320
12-54
6994
7808
Kerkla
3-25
7156
Sc
6
1 821
101-1
150
5998
3
8041
6165
8521
1995
7350
6011
5997
8049
7110
6008
6009
7348
7349
8048
P.C. Hooftweg
1-19
148
5a
7717
8659
130-
5b
7718
9142
7354
128
8264
7829
7157
6427
8269
in
126
5c
6592
estra
4824
4826
9 758
ple
ns
25
5d
aan
tio
110
6118
6117
2042
hofl
Sta
1849
6 840
8004
8005
8991 8992
8500
Lang
6109
6110
1430
8270
1-24
4
46-5
3291
1854
1853
1852
1851
1850
ken
7588
4-44
Val
g
p
170-194
8785
N34c
2012
1980
203
189
8499
2004
1930 1932
8166
5867
innewe
am 200
N32
201
1980
659
55b 1930
5868
98
nk pe ha
N34b
1912
521
136-138
2006
8268
6734
126
55c 1930
1903
7353
2319
5
2004
4
N34a
160
26-30
44
46
158 1923
2 608
124
8990
1923
Schapenstraat
1931
est Gro
48
ardst
Berh
t
Prins Berhardstraa 156
1980
1980
101-127
1930
48a
Prins
raat
2818
1906
4
521
8787
2006
8776
1935
39
1925
1908
8988
8777
37
35
33
31
1903
1903
9-47
6146
1899
8786
8989
8778
1937
2005
93
1912
2006
2006
2006
1937
2
57 1930
169-171
Sc
34
87
8605
2006
Schering
50
Koning
2857
2858
75
t
1
96
2859
6273
aa
8560
165-167
6275
str
mp
7754
8780
1937
29
27
25
23
1937
1937
1937
1937
21
19
154 1923
1980
2006
8779
9056
41
7831
7622
769
8987
43-11
1918
0
1980
2273
1899
1919
8558
8986
3
1918
9
Ka
5628
94
8267
49-51
75-85
3
162
92
8445
8444
8443
4108
7213
73
5
161
90
8447
71
7
159
88
1891
1882
1881
22
8525
69
9
lijn
157
86
6795
5435
5436
4111
5437
7564
7114
1879
7616
67
6826
de
155
84
2-12
2594
2595
1880
2593
2292
1878
59
57b 1931
8191
1957
gs
82
153
5712
6449
6448
2853
7562
7339
5210
57
4823
8655
8962
80
2855
7798
7615
55
768
8985
2006
8518
N38h
7410
6655
6656
6657
5617
2591
2590
53
767
9055
1918
288
1980
1888
5506
7314
N39a
1715
6530
6529
51
18
2006
2005
1778
1920
1932
1932
2272
6
1870
4
steeg
Smid
3
8781
8
288
7706 3843
2
5
8782
7
2012
4-8
2490
N38g
5484
47-49
2a
1922
2006
2012
1937
288
2005
Veerstraat
8788
8502
2002
N38e
N38f
7282
35-37
8462
Ruiters 3g weg
N38b
N38a
5400
33
7 1896
2006
1932
8460 1999
3f
5707
2005
8770
1932
8459 1999
N38d
N38c
5401
5399
5434
5433
276
275
3e
7a
dstraat
8652
2006
20
2
8458 1999
1932
1932
1909
N39b
Schietspoel
8457 1999 3d
7753
1880
2b
7a-b 1896
28 1937
7750
Prins Bernhar
757
9215
3c
9214
8456 1999
9212
3b
9213
9211
8455 1999
9208
1999
3a
9207
8452
59d 59e
59g
2002
6081
756
1937
8
1960
N31 1960
1-35
N18
8453 8454
9206
1999
2006 22
2006
1925
1937
1925 521
1925
7214
1850
2c
9 1896
2006
2006
50a
272 26
24
22 1937
289
1937
1937
17
15
13
11
1937
1937
1937
1937
1937
152
9064
1909
4
15
8627
2006
8633
8774
1925
59a
6
403 1
1923
9088
1891
6
8629 17 2006
8503
27-53
1999
24
26
8634
4408
6874
1905
16
2006
2006
8772
8771
6875
1930
18
1891
8
19
2006
1983
50b
8520
1930
20
1891
10
21
2006
7444
Langestraat
8461
1891
12
23
9209
2-64
N17 8600
52-58
8519
1930
at
7
8450
1891
14
1880
8522
22
1891
16
9210
Fabrikeursstraat
7422
1930
8196
1930
24
1891
18
1932
7031
1930
26
1891
20
2006
59b
1931
1898
2006
8603
8187
5
150
1977
rstra
1739
8023
1937
1937
2115
403
1937
1907
Vee
Weversplein
gstraat
20
18
6974
1931
6972
744
35a-37
1995
8022
6
5356
1850
1891
3
1994
7032
1930
28
42-48
6
1937
3807
1937
2-62
7421
6
629
27
de Weterin
16 1937
1937
1937
1937
1937
14
12
10
8
6
7351 1937
25
2012
gneur Van
Monsei
3834
4
1937
9092
316
2005
31-35
15
13
11
9
7
9067
8628
7424
1937
1937
1937
1996
8599
1983
N16
1934
38
8602
1995
9089
5
9220
9223 9158
40
1989
1739
1937
1960
6971
1983
9079
Kruissteeg
7702
8148
1937
23
21
19
17
1937
1937
1937
1937
1937
1937
1
9091
1987
at
1930
30
40
7419
7817
7818
7701
tra
1930
3 846
5922
1897
32-34
5923
7582
5925
34b
8692
5924
36
5926
1897
5927
38
5928
1897
5929
weg
38
2762
2763
1967
14
6300
1979
Ruiters
26-36
1900
1900
8248
8247
8246
8245
8244
8243
2280
6254
7653
at
9072
1933
2-4
8337 1999
5
eeg
9069
9076
42 1934
61-6
1999 8451
1905
1929
44
1999
868
12
46
7584
1930
3
Spuist
3-7
8019
1933
44
8338
1999
691
1900
2011
8339
1999
1910
6814
2008
9093
2764
46
2011
1997
1999
1996
1996
6
8524
7806
1800
1975
9073
2765 1933
t
6
1987
7
17
ges
8
1903
24
5705
48
27 1933
48
aa
905
6835
1997
9
nstra
Here
9222
7418
1900
8021
8449
1999
864
1930
9
7304
7190
9221
9
60
1885
1935
6915
1927
N29
8258
6061
8523
734
1900
7189
1987
7814
8389
5706
2743
2742
2741
str
7416
11
Lan
3417
1900
48
280
4018
9162
er
1987
7858
19
8388
N15
3697
3971
5
4
2011
17-21
1902
8340
2259
1915
1930
275
7417
1900
8877
3970
Ve
4024
2009
86-88
38-52
1914
1922
Herenplein
25-3
2006
9005
2009
7305
0
2
2766
t
45
1902
8259
1900
4 6
10
23
728
2004
274
49 27 275
2767 1933
50
rstraa
47
1902
9053
1890
1983
8
12
9081 25
29
2649
9163
1982
2011 3899
6786
1996
867
1903
5432
6846
8876 2006
2009
14-16
31 1922
2013
6838
1938
1910
7583
1996
1999
1-13
14 16
12
2013
1938
t
8879
24
1999
1930
282
416
9107
9108
9109
9110
9111
26
1988
35
2744 2746
1933
52
4643 5725 1924
1897
1979
N30
2005
10 1890
1960
18
2769 54
Spoo 49
8262
8261 0
1929
18-24
8341
1880
19
8
2012
3215
2
9068
2745
2770
1914
12
3700
1903
1904
1904
1903
1986
1933
1933
1919
7620
826
1892
1914
26a
3702
20
6837
1938
7
straa
6
58
3972
90
75
5549
8850
eg
17
15 Biersteeg
2004 11 13
4
2008
37
1917
1918
6866
21-4
7149
7022 1920
1
1900
1905
1900
716
1984
7322
8200
3701
3163
37
N28
1988
1898
1998
41
1988
57
1898
6326
3112
2
77
60
1935
415
395
79
1932
414
6845
81
62
413
300
108
55
4
122
Weversw 20-36
7581
9155
1915
3739
299
110
9
53
1890 62a
9101
852
51
1917
1925
1930
2002
1901
28
1937
1932
1933
1938
we Laan
10
1930
8749
5860
1901
1920
64
9100
112
5 873
8800 1920
9103
16 114-1
85
N19
1 1979
9102
c
49
8859
3 1979
1898
1860
1985
1987 1898
5489
2774
5
8387 1925
1910
1920
1927
59
1900
1920
8209
1984
87
1984
8266
19387859
2003
Nieu 8874
8299
648
8851
5 1979
8151
8150
g
21
1902
8707
8856 8857
8858
61
1880
1986 1900
1910
347
22
39
651 1902
1930
29-43
6454
9104
118-122
99
1979
6999
1979
1934
28
1909
854
856
1982
1880
1995
6798
1933
2003
7843
2003
1890
1900
9193
1925
853
855
7200
6456
6457
1912
3889
8300
1900
8732
2004
1979
1898
1901
30
63
1898
1920
1920
51
2773
2772
2771
8569
5
2006
Kruisstee
1890
7585
1934 6455
1934
1934
8568
8570
12
23
32
34
1800
weg
8979
9105
124 1884
8528
1901
34
65
8598
1933
43a
2006
1800
1
873
Wevers
1979
65a
1898
3210
6179
6562
22a-b
39a 1933
t
traa
1933
1933
8875
8
2006
7491 0
873
43b 19233
1933
8882
8817
2004
7
8978
609
126
6718
6719
6717
101
64a
N40
103
1917
105
1903 66
at
68
128
1895
1895
1895
1903
70-72
tra
1920
74
ges
1922
weg
Lan
76
130
7512
6-8
1922
109
10-12
1895 1895
Ruiters
107
77
1988
1895
1895
6607 6608
6609 6610
6612
1920
78
1932
2004
raat
65b
1982
1901
36-38
Spoorst
67 1897
7521
348
24
24a 24b
ens
Her
2642
2003
1884
643 1800
8729
47
9
8
8448
1903
69a
7841
1973
1933
1932
2010
2010
2010
26
26a
26b
28
2010
2010
2010
2010
28a
2643
9192 8883
8816
1800
851
2004
45
45 1800
1929
3363
8980
1988
743
6788 6789
1700
1920
1921
111
15
1988
7635
3717 8721 1800
43
2010
28b
8567
1890
1979
14 1988
7634
7636
5907 1919
aat
1932
8728 41
47 1800
7199
5540
1979
13
12 1988
7255
N14
1935
2004
11
10 1988
8317
8307
132
39
2010
8739 1929
1935
1988
8
1988
7642
7637
1935
1902
113
37
30
9106
134
5-7
7641 7640
9029
115
3
1900
3
7685 7638
8613
5547
20
117
35
g
838
t
1988
6
39
Koornstraat
6 33
Brinkwe
281
295
3189
2
4
96
87
aa
3
2
1890
1927
32-52
2010
30a
7357
604
8490
2004
31
2003
603
2a
814 29
4001
3955
297
1
5-19
813
555
27
1800
602
1905
Zon en Maanstraat 6121
2010
30b
9112
1905
1936
1988
748
748
1a
5635
293
296
2
2
2
554
25
8489
8
1923 32
63
1900
8414 1936
2
808
553
1998
12-1
1898
1910
4
1919
1919
gstr
1910
1910
3
1930
1926
693
6933
boo
1908
67
traat
oogs
16
Elleb
936
554
247
7328
6-10
5
8722
1935
7327
2004
879
str
601
623
623 7617 8446
1920
44
69b
1973
1933
2010
462
34
N25
7112
1920
N27
1932 1932
7
1930
2003
7513
2b
1b 1936
1902
46
1998
1914
1930
8725
1932
26
1900
8742
1932
7185 7186
2022
8724
2004
1930
28
30
21
23
1894
1889
1930
1930
32
34
25
27-29
1893
1930
1930 36
38
31
33-35 1900
1870
1873
1930
3969
67
4a 15-19
8493
23
4161
69
1909
40
42
1900
1902
1920
44-46
39 1930
1988
1924
4162
71-73 1930
1890
838
552
932
8045
8044
7382
933
7381
N20 1935
817
len
75 1930
1920
1927
48-50
52
41 1930
6559
1923
7968
77
8734
9
8
1926
1934
4220
8733
900
1910
1910
677
1926
9
6122
6
Ko 7441
1934
421
7961
4b
8413
1998
8492
14
30
1978
1930
6268
1930
1890
461
7967
1998
36-144
straat
1930
8488
21
534
8564
21
21a
1928
8565
3500
6586
3501
6587
6825
an
ofla
1929
1929
an
enh
6504
5518
5519
13
Valk
5520
5521
11
23 25 27 1929
29-31 1955
17
19
1935
8
421
1934
4003
3188
3
nla
557
5536
5537
6501 26a
26b
1898
1898
15
g
1927
816
1902
24b
24c
rtwe
28 30
80
re
556
5534
22a-c
24a
24
11
14
16 18
22
24d
Vaa
1903
9 1905
79
1927
1927
54
Leeuwenstraat
45 1930
ca. 1980
1928
1905
1923
3736
9099
Heren 1930
3168
1768
6-38 21-25
8487
1893
7
2004
2004
1-3 5
eg
tw
ar
Va
8
10 12
1935
421
7986 1998
1998
1998
Zon en Maanstraat
8412
4
6
1903
1903
1903
1906
1906
1902
1903
1903
1900
1903
1931
1931
7957
550 1929
1905
1937
26
8
22-2
1998 1905
1930
1935
2003
1
1898
8
5517
1935
1935
3
To
708
N12
1937
1935
84
814
1893
7
7987
N13
1892
2003
1905
7
1893
22
7
2
5a
9
1937
8479
3 1925
543
11
421
18
11a
1893
20
588
eg
74 1940
5
1925
13
1891
1923
8232
1930
16
40 1914
13a 542
1891
3893
Kerkstraat
5
ew
8231
8727
7971
7972
1930
47 1932
1913
1
1892
N06
8430
1998
81-83
6211
6213
1913
2
1a
3 1920
1900
1923
6212
1927
66
49a 1932
40
6780
9098
7965
1923
1934
6
5-7 1930
1988
1-7
1998
1923
c. 1950
3894
13
8
715
588
7
729
4a
4
nds
6
490
3
882
ela
672
4b
rav
N07
7993
1998
9-15
17
19
8556
8651
15
9
's-G
1882
8482
17
1983
68
51 1932
1928
1998
1940
7187
ein
4
2522
19
9-11 1960
6781
1
22 1932
13 1930
1973
6779
9097
1998
1895
2009
1901
70
53 1932
1927
1973
8726
21
16-18
1
6
255
6
672
at
24 1898
1923
15 1927
1973
1930
1998
7964
1932
1900 4
1905
17 1925
6927
6280
1998
23
5040
1869
5041
1900
6
8
8a
10
1901
1903
1913
1901
14
16
18
19 2009
21
1920
9304
1930
1998
72
53a
55 1932
1930
6535
9305
8432
8714
20
6676
715
6b
3
253
2
452
1936
N08
1905
1900
74
78
57
1930
97
1904
1921 76
1895
1895
1922
20
1930
6921
7140
7144
8433 8434 8435 8436 7976 8439 8437 8438 8442 8440 1
7970
1923
23
1930
31
1980
844
Kerkbrink
577
6677
2
15
410
1980
7141 7142 7143 1998
7966
7988
6422
528
an
1896
1883
spl ker ma 19
715
5791
5790
304
4122
4121
5
446
7283
5039
1904
1920 24-22
1980
411
1930
1970
423
801
1981
1900
1902
7
1901
7135 7981
8429
1481
3913
1927
271
10
12
9
1987
6913
1996
3756
3
1933
1933
14
8
6516
6515
21
4127
51-53
55 1920
424
3760
447
3996 450
1936
7963
nla
1930
1929
gen
301
17
1896
77
1980
1
79-8
1981
5
83-8
1905
574
2732
re
16
Oude Doelen 11
1954
27
Karakteristieke, individuele winkel-woonhuizen van omstreeks 1900 staan naast rijen winkelwoonhuizen in een massieve baksteenarchitectuur met opvallende hoekaccenten uit de periode van de interbellum. De periode na het Kernplan van 1971 laat een schaalsprong zien met bebouwing die zich, zoals in die periode gangbaar was, in vormgeving en materiaal weinig van de omgeving lijkt aan te trekken. Hierna volgde het Binnenstadsplan uit 1994 waarin in het Stationsgebied en de Langestraat ruimte kwam voor hogere bouw. Tussendoor bevindt zich verspreid over het centrum nog enige kleinschalige (deels nieuwe) dorpsbebouwing en nieuwe kleinschalige nieuwbouw in onder andere de Kampstraat, rond de Bussumerstraat en de Herenstraat. Een belangrijke metamorfose van het centrum was de realisatie van de Gooische Brink, die in de jaren 90 van de vorige eeuw zowel functioneel als ruimtelijk veel betekende op deze oudste plek van het dorp. Karakteristiek in het centrum zijn ook de kwalitatief meestal fraaie hoekpanden of hoekensembles. In het centrum zijn er daar heel veel van. Voorbeelden zijn de panden van Oldenhof, Douglas, Lorenzo en Flinders, maar ook de hoeken ’s-Gravelandseweg - Oude Enghweg - Albertus Perkstraat en de hoek Schapenkamp-Spoorstraat.
2003
1921
2004
1900
68
57 1920
4
427
84
25
6439
3 715
Wa
3 712
1
253
95
8345
3 895
3
670
19-25
Ke
112 99
1888
4098
18
Verschillende bouwperioden
l
nne
stu
tion
Sta 1990
8597 8595
2003
1828 1902
2-6
317
1920
1978 2003
2003
451
1914
93
Wagenmakerssteeg
132
g
we
1920
1928
45
7136 49
72
59
7
7865
6
se
1915
1905
4163
rks
110
487
4
at
20
1933
1933
1933
1933 22
28-26
29
1930
1897
1897
1913
1920
691
59b
2003
1920
87 89 1896
91
106
tra
1994
N05
9
nd
1924
102
100-
104
1915
24
26
1935
32
t
33
35
7
35-3
39
41
43
58a-60 62
Ker
44
46-48
50
54-56
7453
8346
1933
28
1933
1933
1933
1933
raa
kst
42
8428
75 1924
481
1899 1899
488 1916
1933
Kerkstraat 40
1930
1920
1920
1920
1870
58
64
66
74 74a
76
78
1980
1980
8016
N26
1994
1925
30
1906
1899
1899
1899
1920
1920
1910 1910
1910
67
69
71
1975
73
7298 489 1916
1898
To
Elle
82
1911
1911
1908
1908
7331
1986
1917
34
37
8093
33
608
27
ela
av
Oude Torenstra
6470
3
378
1
5038 476 477 478
1980
1890
6 908
Gr
1895
7119
7118
1888
1898
1962
1987
25 1905
1913
5
's-
2-12
473
7389
4909
416
2
9057
8596
1980
7452
1920
908
27a
at
468
0
4099
1971
3956
52
1974
3
474
660
27 1905
1994
7336
7334
2
3-15
29 1905
1850
58
5688
1921
1925
2a
1923
472
7546
1925
2b 5
1938
5673
1908
1905
6526
6525
1935
t
7
1925
1927
1927
7902
1933
1927
1896
311
27b
stra
8104
7891
5 567 1957
2
29
sen
1846
2000
8100 8095
1896
31
29a
ries
14-24
And
8509
N11
1846
8625
28
1935
1925
straa
9
1925
1930
1972
1931
1971
3499
11
1925
467
90
4
N09
at
1931
1915
8539
8538
tra
ns
re
To
4
10-1
8
0 715
28
2a
ter
de
Ou 4
376
71-11
steeg
1925
6
4908
8102
24a
1925
89
1963
uten
7299
1910
483
30
6513
ees
1987
1950
8091
65
4 7151896
1974
88 8
Scho
13
5709
8235
8099
26
466
6603 1885
15
1925
1920
8716 8719 8717
1939
8624
49
32
5418
26-36
gem
1931 8718
7263
4905 4906
1918
1925
12-14
5674
17
1928
7547
5410
1990
8623
1925
18
19-21
3685
3947
85
1925
20
16
3948
1896 1896
1920
1909
12
1925
6514
1956
str
67
69
7
umer
1964
6068 82 1909
8827
1955
Buss
9307 1910
12b-c
7264
N10
8828 2007
8
6
29b
6
Bur
1972
9273
912
34-3
g
38-48
1930
12d
1905
1986
1983
4884
12
14
16
7951
1-11
1896
1978 1896
1920
14
1955
1955
Bu
7449
46-50
1920
14a
29a
29b 1905
1923
28
7-27
29 1930
1930
1930
1996
8959
1963
1922
1913 18
1932
7903
7890
7 912
0
31
stee
50-60
1920
14b
1930
20
Nieuwe Doelenstraat
31-33
1923
185
1930
22
12
14
16
18
20
1910 1904
3515 1927
1930
24
35
1923
7899
61
61a
t
aa
er
um
ss
1979
6162
11 81 1920
16
1937
44
9306 9
566
1937
16a
1937
3
372
3724
3683
5624
1937
1937
9
619
1997
36
38
63 1896
1978
1937
8
5409
6158
38-4
31a
Perk
61
9272
1937
619
7609
1997
1
790 34
40
42
8
566
1937
6196
2009
2009
2009
1932
1932
1932
7
566
7
1910
7548
75
42
31b
66
rtus
6
1937
1937
1955
1955
N03
6550
5463
1906
566
619
5902
1937
8954
44
33
Albe
5
566
4041
5408
1938
7904
7748
1930
26
7867
1996
7607
46
4
566
1937
39-45
2000
37
3925
7221
1906
1937
4
1955
1979
1930
28
1996
83-85
60
8125
46a
33a
1911
1937
3
619
619
5407
58
8126
46c
566
1937
5
619
1955
56
1905
32
1937
367
5
4042
5901
54 1894
7300
46
6184
6185
6186 2
1937
0
9
52 1894
8126
32
666
619
618
50 1894
1979
3
8
2
619
44 1891
7220 8144
N02
8112
2
566
618
5381
42 1891
1930
30
6a
t
31
33
35
1925
6895
6898 3514
8958
32
6276
6274
Stationsstraa
6896
6897
1936
8615
8619
2
4
6
De verschillende kwaliteiten zijn vaak niet meer goed herkenbaar, door soms opzichtige reclame, pragmatische wijzigingen (winkelpuien die niet passen bij de bovenbouw), toepassing van goedkope materialen en verwijdering van ornamenten in de loop van de tijd. Ook andere inzichten in welstandsbeleid en architectuurstromen hebben hier en daar geleid tot gebouwen die destijds fraai gevonden werden (zoals het voormalig UWV-pand en de bankgebouwen aan de Oude Torenstraat en de ’s-Gravelandseweg) maar vandaag de dag als storend ervaren worden.
26
40-60
1896 1880
7345
8616
N04
8620
8618
8617
7027 1977
1933 1933
1932
1976
1904
Kwaliteit niet goed herkenbaar
In tegenstelling tot het stratenplan is de bebouwing in de loop van de jaren op veel plekken aangepast en vernieuwd. De open verkaveling met losse, vrijstaande dorpsbebouwing is getransformeerd naar aaneengesloten bouwblokken met dichte gevelwanden. Deze ontwikkeling heeft zich vanaf het eind van de 19e eeuw in verschillende fasen afgespeeld. Hierdoor zijn in het centrum verschillende typen bebouwing te vinden.
8
22
24
30
32
34
36
4
7948
143
142
40
1980
1980
Noordse Bosje
5212
1883
1911
5406
3498
33f
5866
1932
Diversiteit in bebouwing
10
5991
1907
1899
1978
1996 1996
1993
1996
1983 1895
1895
1895
1983
1983
1899
2848
1880
1998
1996
63
1
5380
7121
7120
1938
1938
2001
2001
33e
1928
61
6996
2001
33d
0
33b
1937
9
665
1939
1938
3497
8373
8371
2001
33c
1928
59
1891
2001
566
566
1938
5404
1937
8372
8368
8369
8370
8367
2001
33b
1928
57
55
1913
1938 1938
1938
1928
53
51
35-41
48 1913
35
1 3 5
1955
1925
1925
1925
49
47
8185
2001
2
7-23
1938
8
45
33a
1955
1925
1980
795
1893
8374
1721
4655
1729
9302 9303
7216
1890
1720
1980
1897
7787
6252
418 1 1980
778
1905
1895
1900
159
1907
1905
21
1933
9
1931
1931
1996
44
9
aat
863
6
4180
1867
565
s Perkstr
Albertu
5
1931
5
7784
1929
19
1934
8638
760
1940
1913
4
8344
1909
5589
5202
1-3
1925
760
7716
7715
5588
1925
5
1925
1
7786
1906
3
902
7
1925
864
7782
1901
9
1925
1907
178
2
5820
39
9a
5368
8366
1906
1918
1915
1951
5367
1912
1880
11
1907
6
1907
4
2a 1840
9022
1939
N01d
7714
1932
1
7783
5
13
1907
177
3
15
1907
7160
7161
1
Minister Hartsenlaan
12
1900
1939
N01c
8
0
565 2000
1902
1902
g
17
1977
1977
9
eg erw
1904 2000
5
9
we
1855
7882
2576
3
21
1889
5640 6970
17
ard
1902
7911
14 1895
4
se
45d
Na 5567
1895
6
10
nd
10
7
1932
1932
1728
d
45c
ge
6939
N23
7030
1932
1932
Melkpa 7238
6969
1930
7028
1977
2574 7409
23
1982
7098
1930
1913
1977
4393 1932
1912
1930
7012
1912
1905
Ho
ela
1908
2573
2575
5649
45b
6a
1902
1912
av
26
2634
7029
1903
1932
4628
1726
1903
5501
25
7097
9096
6938
7912
48
Gr
41
9095
N01b
18
1908
1933
5500
7026
1700
1903
1701
1933
9
1873
8769
1933
1903
2633
168
1901
Noordse Bosje
1901
7
1900
5112
's-
41a
1855
7883
8
151
N24
168
27
5657
8066
8
1901
6 8686
8687
5200
1905
5656
5655
7497
5653
5652
Oude Enghweg
8
5
N01a
1940
14-16
1905
5221
1882
5111
50
1905
8964
1699
1933
2632
8822
1686
1905 1902
1905
1905
1905
Me
29
8768
1935
5570
1882
31
33
45
47
49
1935
0
511
ad
lkp
Melkpad
37
5651 41
78
4
8961 1900
2631
8823
168
1685
8963
8960
1933
1687
Melkpad 43
1933
2630
8294
6774
1933
8964
147
1933
8067
8952
2572
Lan
8065
8951
4627
5614 1933
137-139
2626
8612
2
2
7183
1682 1683
1933
76
1933
8869
667
5439 1933
137
2625
8868
eg new
7061
1933
135
ingin
2624
7060
1933
Kon
2657
8610
6240
1933
131
2656
8609
1933
4102
68
1933
7739
5262
9 928
La
66
1933
129
ge
we
5498
5261 1859
5264
718
7680 1895
127
8607
8608
1933
6772
3
7679
1895
7 549
5263
7802
1895
62
7736
ns t
1933
1933
1933
125
6 4
2
N21
767
8
st
1933
319
8
123
Lan
1895 121
N41
7
767
t
traa
zers
1978
4. Gebouwen
250 m
Op dit moment worden de verschillen nauwelijks als waardevol ervaren. De sfeer van het oude dorp wordt gewaardeerd. Het vakmanschap dat in de periode van Dudok in de rest van Hilversum is gerealiseerd wordt in het centrum gemist. De nieuwbouw wordt als te groot ervaren en veel gebouwen als neutraal of weinig bijzonder gezien. Toch blijkt uit onderzoek dat architectonische kwaliteit en identiteit niet tot één periode beperkt is. De agrarische en vroeg-industriële bebouwing geven het centrum zijn dorpse identiteit. De invloed van de chique Gooische villawijken is terug te vinden in de rijke detaillering van veel winkelpanden. De groeispurt van Hilversum en de tuinstedelijke ontwikkeling zijn herkenbaar in krachtige bakstenen gevels, de opvallende hoekaccenten en hoge kappen. In het kielzog van Dudok is de aanzet gegeven voor het modernisme, die vervolgens door andere architecten in de naoorlogse periode is opgepakt.
Zeven karakteristieken Uit verschillende perioden zijn kenmerkende gebouwen te vinden. Er zijn zeven karakteristieken te onderscheiden: • agrarische bebouwing; • industrieel erfgoed; • villa-achtige winkel/woonhuizen; • het interbellum; • na-oorlogse bebouwing; • panden uit de periode van de expansie; • contemporain. Deze karakteristieken zijn in het hele centrum verspreid terug te vinden, maar soms overheerst één van deze karakteristieken. • Zo hebben de winkel-woonhuizen aan de ’s-Gravelandseweg, Schoutenstraat en de Kerkstraat nabij de Kerkbrink een overwegend verticaal en villa-achtige karakter, passend bij de bebouwing van de omliggende villawijken. • De bebouwing rondom de Herenstraat, Leeuwenstraat en de Kerkstraat nabij Groest is daarentegen weer meer uitgevoerd in horizontale baksteenarchitectuur uit de periode van het interbellum, aansluitend op de bebouwing van de wijk Over ‘t Spoor. • De Groest heeft een diversiteit van stijlen en kwaliteiten. Prachtige gebouwen zoals de Rex en het voormalige pand van de Gooi- en Eemlander worden afgewisseld met grofschalige appartementengebouwen en panden met een zeer matige uitstraling zoals dat van Xenos. • De bebouwing langs de Centrumring-oost is overwegend stedelijk van karakter. • De gebieden rondom de Biersteeg en het Historisch buurtje hebben juist een kleinschalig en dorps karakter.
Waardering en acceptatie voor verscheidenheid De verscheidenheid van verschillende perioden, bouwstijlen, groottes en sferen naast elkaar is een karakteristiek van het centrum van Hilversum die niet kan 17
CENTRUMVISIE
worden teruggedraaid. Het oude dorp zal niet terugkomen en het dorp zal ook nooit een echte stad worden. Door de verscheidenheid als een kenmerkende eigenschap van Hilversum te zien, en waar mogelijk gebouwen met een goede architectuur te stimuleren zal de waardering en acceptatie van het centrum toenemen. Als de gemene deler kwaliteit in vormgeving, materiaal en detaillering wordt, dan kan een bijzonder mix van gebouwen ontstaan die de herkenbaarheid en beleefbaarheid van het centrum kan vergroten. In het centrum zijn recent nieuwe bouwplannen gerealiseerd, die door bezoekers van het centrum gewaardeerd worden, zoals woningen in de Herenstraat, het Aloysius College, het Filmtheater en de JT Bioscoop. Het centrum verandert niet van de ene op de andere dag. Transformatie van gebouwen is een langdurig proces, waar vastgoedeigenaren een hoofdrol in hebben. Voor de gemeente ligt er een belangrijke taak om de kwaliteit van de openbare ruimte op een hoog niveau te brengen. Hierdoor worden vastgoedeigenaren gestimuleerd om hun panden op te knappen.
Herstel bestaande architectuur zorgt voor kwaliteitsslag De verschillende karakteristieken kunnen versterkt worden door per (cluster van) karakteristieken de kenmerken en kwaliteiten te benoemen en als uitgangspunt te nemen voor herstel en/of nieuwbouw. Herstel van de oorspronkelijke architectuur betekent al een aanzienlijke kwaliteitsslag. Door verdwenen ornamenten en gevelelementen te herstellen worden de verschillende karakteristieken weer zichtbaar. Ook inzet van media (bijvoorbeeld augmented reality) draagt bij. Het terugbrengen van oude reclame, vervangen van dichte rolluiken, het aanlichten van panden en het nemen van duurzaamheidsmaatregelen draagt bij aan de kwaliteit van panden. Een stimuleringsregeling (gevelherstelfonds) zal eigenaren helpen dit ook daadwerkelijk te laten uitvoeren. De focus van het gevelfonds zal liggen op het kerngebied, te weten Leeuwenstraat, Groest, Langgewenst, Kerkstraat, Schoutenstraat, Kerkbrink en ’s-Gravelandseweg. Uitgangspunt is een pilot van 2 jaar met een plafondbedrag van 100.000 euro per jaar. Maximaal 50% van een investering en maximaal 10.000 euro per pand zal worden vergoed.
De welstandscriteria voor het centrum zijn nu sterk gericht op de verschillen van schaal en ontwikkelingssnelheid van deelgebieden in het centrum. Hierbij wordt de diversiteit van bebouwing als gegeven beschouwd, zonder dat onderscheid gemaakt wordt in de kwaliteit van de architectuur en karakteristieken. De nieuw te formuleren criteria moeten erop gericht zijn oorspronkelijke karakteristieken terug te brengen. Van aanwezige en oorspronkelijke kenmerken zal een analyse worden gemaakt, die vervolgens gewaardeerd worden en als uitgangspunt dienen voor herontwikkeling, verbouwing en/of nieuwbouw. Maatwerk en plaatsgebondenheid zijn belangrijk. Nieuwe ontwikkelingen moeten passend zijn bij maat, schaal en karakter van de omgeving.
Meer aandacht voor reclame Bij een kwalitatief hoogwaardige uitstraling past meer aandacht voor reclameuitingen. In het centrum bevindt zich een grote verscheidenheid aan (soms opzichtige) reclame-elementen, zoals lichtbakken, uithangborden, rolluiken, banners, vlaggen en vuilnisbakken. Dit komt de kwaliteit van het centrum niet ten goede. Reclamebeleid waarbij een eenheid in reclame-uitingen wordt nagestreefd (losse reclameletters i.p.v. lichtbakken, dichte rolluiken, e.d.), passend bij de stijl van het gebouw, zal de kwaliteit van het centrum doen verbeteren. Dat geldt ook voor het vervangen van bijvoorbeeld de Ecobin afvalbakken. Bij het formuleren van nieuw reclamebeleid, als onderdeel van de welstandsnota, wordt gezocht naar een balans tussen een kwalitatief hoogwaardige uitstraling en ruimte voor ondernemerschap.
De gemeente Hilversum investeert komende jaren op verschillende manieren in de ruimtelijke kwaliteit van het centrum. • Opstellen van een nieuwe paragraaf in de Welstandsnota voor het centrum, waarbij de 7 karakteristieken uitgangspunt vormen en waar reclamebeleid onderdeel is • Realiseren van een subsidie voor gevelverbetering (gevelherstelfonds) • Aanwijzen van monumenten (circa 50 panden) • Besluitvorming over de Eurobioscoop • In het nieuw op te stellen bestemmingsplan zullen bouwhoogtes (van nog aan te wijzen) monumentale, waardevolle en karakteristieke panden en ensembles beperkt worden en worden teruggebracht tot de huidige (feitelijke) hoogten. • In het nieuw op te stellen bestemmingsplan zullen regels worden opgenomen om karakteristieke, beeld/sfeerbepalende (niet-monumentale) oude panden en ensembles zoveel mogelijk te beschermen tegen plotselinge sloop.
Verspreid over het centrum bevinden zich historische gebouwen die geen monumenten zijn, maar die wel kenmerkend zijn voor de verschillende karakteristieken in het centrum. Door deze bebouwing als gemeentelijk monument aan te wijzen wordt voorkomen dat ze verloren gaan. Behoud ervan maakt de ontwikkelingsgeschiedenis van het centrum zichtbaar en beleefbaar en versterkt de identiteit van het centrum. Het gaat om circa 50 panden.
Bouwhoogtes en voorkomen van plotselinge sloop
Voor de voormalige Eurobioscoop liggen kansen voor verschillende invullingen, ook in combinatie met nieuwbouw aan de noordzijde. Uitgangspunt is dat de functie levendigheid creëert gedurende de dag en de (vroege) avonduren. Een horecafunctie, in combinatie met bijvoorbeeld detailhandel, ambacht of cultuur, ligt dan voor de hand.
In het centrum dienen bij nieuwbouwplannen de bouwhoogtes en karakteristieken zoveel mogelijk aan te sluiten op de bestaande bouwhoogtes en waardevolle karakteristieken. In het nieuw op te stellen bestemmingsplan zullen bouwhoogtes (van nog aan te wijzen) monumentale, waardevolle en karakteristieke panden en ensembles beperkt worden en worden teruggebracht tot de huidige (feitelijke) hoogten. Daarnaast dienen karakteristieke, beeld/sfeerbepalende (niet-monumentale) oude panden en ensembles in het centrum zoveel mogelijk beschermd te worden tegen plotselinge sloop. In het nieuw op te stellen bestemmingsplan zullen hiervoor regels worden opgenomen.
Op het gebied van ruimtelijke kwaliteit heeft de gemeente een taak in regelgeving en toezicht. Het belangrijkste middel hierin is welstandstoezicht en de welstandsnota.
Programma
Aanwijzen monumenten
Eurobioscoop
Oorspronkelijke karakteristieken als uitgangspunt
18
CENTRUMVISIE
19
CENTRUMVISIE
5. Winkelen, markt en uitgaan Centrum als verlengde huiskamer Winkelen vormt van oudsher het belangrijkste motief voor een bezoek aan het centrum. Zo is de wekelijkse markt al sinds 1823 een regionale trekker. Winkelen is tegenwoordig minder gericht op de aankoop van producten, dat kan immers ook via internet en meer op oriëntatie. Daarnaast worden andere motieven belangrijker. Denk aan ontmoeting, eten en drinken, werken, kunst en cultuur en evenementen. Het centrum wordt steeds meer een verlengde van de huiskamer. Dit stelt hoge eisen aan kwaliteit, uitstraling, veiligheid, toegankelijkheid (ook voor mensen met een beperking) en functionaliteit van het centrum, het kloppend hart van Hilversum.
Omvangrijk aanbod met regionale uitstraling Het centrum van Hilversum heeft een omvangrijk winkel- en horeca aanbod met van oudsher een regionale uitstraling. Qua omvang te typeren als binnenstad (1 van de 17 grootste centra in Nederland, gerekend naar aantal winkels), wordt een bezoek aan het centrum door Hilversummers zelf vaak aangeduid als ‘ik ga even naar het dorp’. Ook hier dus het beeld van dorp en stad.
Nieuwe toekomst voor het randgebied In de afgelopen jaren zien we een compacter kernwinkelgebied ontstaan. Al in 2008 werd geconstateerd dat straten rond het centrum functioneel geen deel meer uitmaken van het centrum. Winkelleegstand heeft hier, bijvoorbeeld in de Havenstraat, structurele vormen aangenomen. Als entrees naar het centrum zijn de straten van belang. De toekomst is voor de meeste straten echter een andere dan die als winkelstraat. Factoren, zoals de ligging ten opzichte van het kernwinkelgebied, de ligging ten opzichte van bronpunten (parkeergarages, station) en de mogelijkheden voor circuitvorming bepalen het toekomstperspectief. De gemeente kiest voor compact met perspectief voor het randgebied. Via deelname aan het experiment ‘Aangename Aanloopstraten’ van Platform31 wordt het toekomstperspectief van de straten in het randgebied bepaald. In veel gevallen zal dat minder winkels en horeca en meer ruimte om te wonen betekenen. Dat zijn lastige beslissingen, maar wel noodzakelijke. Bestaande initiatieven worden hierin uiteraard betrokken. De visie wordt gevolgd door een aanpak per straat. Vergaande maatregelen, zoals het weg bestemmen van detailhandel en horeca, stedelijke herverkaveling en actieve verplaatsing worden op voorhand niet uitgesloten. De leegstand in de Emmastraat is minimaal. Gelet hierop is het niet de bedoeling de winkelfunctie daar af te bouwen.
Kernwinkelgebied De kernwinkelstructuur omvat de as van het Marktplein naar Groest tot aan de Herenstraat, de as van het Stationsplein via de Leeuwenstraat en de Kerkstraat 20
naar het C&A-plein en de Kerkbrink en de route Gooische Brink, Kerkbrink via de ’s-Gravelandseweg naar het Keiplein en via de Schoutenstraat terug naar het C&A-plein. Straten en pleinen als de Zeedijk, de Bussumerstraat, het Wagenmakersplein, de Herenstraat en de Stationsstraat kunnen met specialistisch aanbod en vernieuwend vakmanschap bijdragen aan het onderscheidende karakter van Hilversum, maar zorgen vooral voor de ontsluiting van het kernwinkelgebied, te voet, met de fiets, per OV en auto. De gemeente legt de focus op de kernwinkelstructuur. Investeringen in panden, pleinen, brinken en straten worden in dit gebied gedaan. Hier wordt door inzet van een acquisiteur leegstand tegengegaan. De investering van vastgoedeigenaar Kroonenberg in de Hilvertshof is daarbij een belangrijke impuls en onderstreept het vertrouwen van grote beleggers in het centrum van Hilversum. Door het verbeteren van het winkel- en horeca aanbod, de uitstraling en de routing krijgt Hilvertshof een stevige uitgangspositie voor de toekomst. Verbetering van de uitstraling van bijvoorbeeld de hoek Kerkstraat/Zeedijk is daarbij nog een aandachtspunt.
Horecaconcentratiegebieden Het centrum telt drie horecaconcentratiegebieden, te weten het Groestkwartier, de Restaurantzone en het zogenoemde Kernwinkelgebied met winkelondersteunende horeca. • De restaurantzone is groot (’s-Gravelandseweg, Kerkbrink, Vaartweg, Havenstraat, Langestraat). Als gevolg hiervan zijn de restaurants verspreid gelegen en mist Hilversum een herkenbaar, compact gebied met restaurants. Concentratie in het centrum levert meer uitstraling en daardoor kracht op. • Het karakter van de Groest verandert. Aan jongeren tot 18 jaar mag geen alcohol meer worden geschonken. Er wordt volop geïnvesteerd in veilig uitgaan. Diverse cafés maken plaats voor restaurants. • In de winkelstraten neemt de vraag van winkels naar het mogen voeren van horeca als onderdeel van de detailhandel toe. Concepten waarbij detailhandel, horeca, ambacht, e.d. zijn geïntegreerd vormen de toekomst, maar worden nu nog, ter bescherming van de horeca, beperkt door bestaande regelgeving zoals een maximumstelsel (maximaal 10 winkels mogen ondersteunende horeca voeren).
Te weinig vernieuwing Door het onzekere beeld van de afgelopen jaren zijn de horeca en detailhandel als geheel te weinig actief. Te weinig ondernemers kijken verder dan hun eigen zaak. Ook ontbreekt het aan vernieuwing. Gelukkig zijn er wel positieve uitzonderingen. Denk aan de initiatieven van de Stichting Uitgaan Groest en HierHilversum. In de horeca zijn verder goede voorbeelden te noemen van innovatie, zoals Wijnbar Vintage, Vida, Doppio en Burgers en het toekomstige restaurant de Stadstuin op de kop van de Groest. Onderscheidende ondernemers in de detailhandel zijn 21
CENTRUMVISIE
bijvoorbeeld Oldenhof, Dille&Kamille, spellenwinkel Vendetta, Mevrouw Groen, Van Schijndel Schoenen, Van der Lee stoffen, de Danswinkel en Platenzaak Het Oor.
Fysieke winkels blijven bestaan Ondanks internet wordt er ook in de toekomst nog steeds in fysieke winkels in het centrum gekocht. In het centrum: • staan ondernemers direct in contact met hun klanten; • is er een combinatie tussen aanbod dat men verwacht en aanbod dat verrast; • kunnen bezoekers producten zien en voelen; • is sprake van (on)verwachte ontmoetingen of verbinding op basis van gedeelde interesses; • zijn er aangename plekken om te verblijven, die door de identiteit fungeren als bindmiddel in een gemeenschap. De eisen die worden gesteld aan het centrum nemen daarbij wel toe. Gastvrijheid staat centraal. Denk aan rust- en zitplekken, toiletvoorzieningen (ook voor minder validen), bagagelockers, babyverschoonruimten, kinderopvang, valetparking, bewegwijzering en stadsplattegronden. Andere winkeltijden (zoals donderdag tot en met zaterdag open tot 19 uur, in plaats van de huidige koopavond en maandag) passen hierbij. Ook door het gebruik van licht, geluid en geur kunnen bezoekers zich prettig en ontspannen voelen. Zo wordt de muziek tijdens de TOP2000 erg gewaardeerd door bezoekers.