Bijlage 2 - Advies Cultuurraad cultuurbeleid, maart 2021

Evaluatie Metrum 2021 Door : Cultuurraad Hilversum Aan : College van B&W Datum : 26 maart 2021 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Geacht college, U heeft de Cultuurraad Hilversum gevraagd advies uit te brengen in voorbereiding op de samenstelling van een nieuwe cultuurnota, de tweede van de gemeente Hilversum, na Metrum. Met plezier en in volle overtuiging bieden we u dit advies hierbij aan. We hebben dit advies in drie hoofdstukken verdeeld: A. Algemene aanbevelingen ten aanzien van het cultuurbeleid. B. Opmerkingen ten aanzien van Metrum. C. Aanbevelingen ten aanzien van de uitvoering. In 2020 heeft de Cultuurraad een scan van het totale culturele klimaat in Hilversum gemaakt. Die scan en de kennis die we opdoen in de beoordeling van subsidieaanvragen, het bezoeken van culturele evenementen, het bijhouden van nationale en lokale trends en ontwikkelingen, vormt samen met de expertise van de leden van de Cultuurraad de basis voor deze evaluatie van Metrum. We gaan ervan uit dat ze behulpzaam is bij het opstellen van een nieuwe of herijkte cultuurnota.

Zoals toenmalig wethouder Cultuur, Wimar Jaeger, in 2015 in zijn voorwoord schreef was het de intentie van de gemeente om intensief het gesprek met de stad over de opzet voor het cultuurbeleid voor Hilversum te voeren en daarom was er geen voorwoord voor Metrum geschreven. Het gesprek zou het metrum voor de cultuur1 in Hilversum voor de komende vijf jaar bepalen. Het voorwoord zou volgen als de gemeente de bijdrage aan de nieuwe culturele richting had vernomen en de eindversie van het beleid aan de gemeenteraad van Hilversum zou voorleggen. Dat moment is er nu, want Metrum moet herijkt (en misschien wel herrijkt) worden. Het voorwoord kan nu aan de hand van de gesprekken en panels met de Hilversummers, bezoekers van Hilversum en alle andere belanghebbenden worden geschreven.

1

Het woord ‘cultuur’ verwijst in dit advies naar de gehele breedte van cultuur (kunsten, erfgoed en creatieve industrie).

1

A. ALGEMENE AANBEVELINGEN TEN AANZIEN VAN HET CULTUURBELEID A.1 Maak een integraal cultuurbeleid Waar een nieuwe cultuurnota in de visie van de Cultuurraad Hilversum nog aan kracht kan winnen. is door ook andere domeinen bij het beleid te betrekken. De kracht en de waarde van cultuur komt namelijk ook tot uitdrukking in tal van andere maatschappelijke en beleidsdomeinen, zoals onderwijs, zorg, welzijn, sport, economie, openbare ruimte en toerisme. Cultuur is van groot belang om nieuwe oplossingen en antwoorden te helpen creëren en uit te voeren op tal van belangrijke maatschappelijke thema’s als vergrijzing, individualisering, diversiteit, inclusie en de behoefte aan ‘21st century skills’. Duidelijk is dat vraagstukken steeds complexer worden en steeds meer in elkaar grijpen. Cultuur, creativiteit en innovatie zijn voor de aanpak van deze vraagstukken van eminent belang. De cultuursector draagt eigenstandig, maar ook juist samen met andere domeinen breed bij aan de uitdagingen waar Hilversum voor staat. Een beleid dat zoekt naar onderlinge verbondenheid en samenwerking is een essentieel uitgangspunt voor een aantrekkelijke, dynamische en innovatieve stad. Door samen te werken, elkaar te ondersteunen, te inspireren en van elkaar te leren, groeit het culturele veld en de stad en haar bevolking in veerkracht.

Beperk daarbij de bekostiging van het cultuurbeleid niet alleen tot het cultuurbudget, maar heb ook oog voor bekostiging via andere budgetten. En zorg qua uitvoering van het beleid dat de gemeente zoveel mogelijk ‘ontschot’. De Cultuurraad adviseert het college om ervoor te zorgen dat het nieuwe cultuurbeleid expliciet aandacht heeft voor de waarde van cultuur voor de andere domeinen. 1. Maak van het cultureel beleid een integraal beleid: benoem de functie van cultuur, koppel cultuur aan verschillende andere domeinen: sociaal, welzijn, erfgoed, economie en activeer de beleidsdomeinen met aanvullende middelen. A.2 Houd rekening met de waarde en inbreng van niet-gesubsidieerde organisaties Hilversum is de mediastad, in het cultuurbeleid zien we echter geen aandacht voor de commerciële spelers die actief zijn in de stad en een enorm potentieel (als samenwerkingspartner) vertegenwoordigen. We denken dan aan de creatieve bedrijven op het Mediapark, Mediamonks, de commerciële bioscopen en Werf 35. In een integrale visie zouden bedrijfsleven, media, sport, cultuur en evenementen veel beter met elkaar verbonden kunnen zijn. Het cultuurbeleid van de gemeente zou vanuit een beleidsmatige visie die samenwerking kunnen stimuleren.

Het cultuurbeleid is nu voornamelijk gericht op de professionele culturele organisaties en amateurverenigingen die voor hun huisvesting en/of uitvoering van hun programma afhankelijk zijn van gemeentelijke financiële steun (subsidie). Voor een levendig en attractief cultureel klimaat mag echter de mogelijke impact van de samenwerking met niet-gesubsidieerde culturele organisaties en lokale ondernemers niet onderschat worden. De Cultuurraad adviseert de gemeente om in het nieuwe cultuurbeleid hier expliciet oog voor te hebben en aandacht aan te besteden. 2. Heb in het cultuurbeleid oog voor (en besteed aandacht aan) de bijdrage die niet-gesubsidieerde instellingen en bedrijven leveren aan het specifieke karakter van het Hilversumse culturele klimaat. A.3 Houd rekening met het belang van rijksgesubsidieerde organisaties De Cultuurraad sluit aan bij de visie zoals geformuleerd in het Coalitieakkoord Hilversum 2018-2022: “Cultuur is essentieel voor het voorzieningenniveau, de aantrekkingskracht en het vestigingsklimaat van Hilversum. Het college wil daarom de culturele positie van Hilversum versterken. We verbeteren de verbindingen met en tussen alle (ook rijksgesubsidieerde) culturele instellingen en het bredere cultuurveld in Hilversum.” Hilversum bevindt zich in een bevoorrechte positie als het gaat om het aanbod van professionele kunst en cultuur.

Met het MCO, Beeld & Geluid en het Dudok Architectuur Centrum beschikt de regio over drie professioneel toegeruste organisaties die geheel in lijn zijn met de speerpunten van het 2

cultuurbeleid, te weten muziek, media en architectuur. De Cultuurraad ziet deze infrastructuur ook als de ruggengraat van het culturele bestel in Hilversum en de regio. Wel ziet de Cultuurraad nog mogelijkheden om de inzet van deze BIS-organisaties in het sociale, ruimtelijke en economische domein te versterken. Vooral door de verbinding – of de samenwerking wanneer mogelijk – met de semiprofessionele of amateurkunst, die al in de overige domeinen actief is, te realiseren. De Cultuurraad vindt dat hierover in het nieuwe cultuurbeleid een SMART geformuleerde uitwerking zou moeten komen. Wat en hoe doen we dat? Welke instrumenten zetten we in om die verbinding tussen rijksgefinancierde en lokaal gefinancierde organisaties te smeden? 3. Besteed in het cultuurbeleid aandacht aan de link tussen landelijk gesubsidieerde instellingen en de stad: hoe kunnen we die hier houden en wat is daarvoor nodig? A.4 Sluit met het cultuurbeleid aan op bestaand of nog te ontwikkelen beleid Het cultuurbeleid staat niet los van ander beleid. Zorg dat de cultuurnota aansluit op diverse andere beleidsstukken, zoals het erfgoedbeleid, het sportbeleid en het evenementenbeleid. Waar er nog geen beleid geformuleerd is of waar criteria nog ontbreken zou dat ontwikkeld moeten worden.

In gezamenlijkheid zouden de betrokken organisaties Hilversum Marketing, Cultuur Netwerk Hilversum en binnenstadsmanagement in vroegtijdig stadium de afstemming van verschillende evenementen bevorderen. Nu ontbreekt veelal een overall visie op geplande evenementen. Ook kan het bereik van de communicatiemiddelen worden verbreed en beter worden afgestemd op diverse doelgroepen. Hiervoor zouden Hilversum Marketing en haar partners kunnen leren van best practices uit andere steden. Het afwegingskader (de criteria) ontbreekt voor het subsidiëren van evenementen die niet geheel uit kunst en cultuur bestaan, maar bijvoorbeeld een sportief (beachvolleybal of het marktterrein) of commercieel (Bierfestival op het Marktplein) element bevatten. 4. Maak duidelijk wat onder het cultuurbeleid valt (bijvoorbeeld erfgoed) en vooral wat daar niet onder valt. Ontwikkel nieuw beleid voor aanpalende onderwerpen, die voor cultuur van groot belang zijn, bijvoorbeeld het evenementenbeleid. 5. Ontwikkel een overall visie op de organisatie en planning van evenementen (cultuur, media, sport, horeca, burgerinitiatieven) zodat deze elkaar kunnen versterken en betrek hierbij Cultuur Netwerk Hilversum, Hilversum Marketing en het binnenstadsmanagement en ontwikkel hier een afwegingskader voor.

A.5 Zichtbaarheid van cultuur vergroten De wijze van promotie en publiciteit van de culturele activiteiten in Hilversum kan nog sterk verbeteren. In het nieuwe cultuurbeleid en het subsidiekader zou het belang van promotie steviger verankerd moeten zijn. Onderlinge communicatie en afstemming over de programmering is wenselijk. De vindbaarheid en de volledigheid van de culturele agenda (verspreiding van printeditie en www.livehilversum.com/nl/uitagenda) is nog niet optimaal. Culturele organisaties zijn in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor de promotie van activiteiten die zij georganiseerd hebben. Zij weten het beste welke doelgroepen ze willen bereiken en welke media zich daar het beste voor lenen. De rol van de gemeente is om samenwerking en afstemming tussen het culturele veld te stimuleren. Regelmatig overleg en afstemming tussen Hilversum Marketing en Cultuur Netwerk Hilversum kan de coördinatie van de verschillende evenementen en de uitwisseling van best practices verbeteren. De cultuurcoaches kunnen hierbij misschien ook worden betrokken door de partijen met elkaar te verbinden en op de hoogte te zijn van aanbod en behoeften bij inwoners en het culturele veld. 6. Stimuleer een betere zichtbaarheid en vindbaarheid van de culturele organisaties en activiteiten. 3

B. OPMERKINGEN TEN AANZIEN VAN METRUM B.1 Algemene indruk Een sterk punt van de cultuurnota Metrum is dat het de verschillende aspecten van cultuurbeleid in ogenschouw neemt. Het aanbod in Hilversum is breed en divers en de cultuurnota Metrum besteedt aandacht aan al deze diversiteit. De visie waarop Metrum gebaseerd is luidt: een levendig cultureel klimaat draagt bij aan een aantrekkelijke stad. Verder gaat Metrum uit van vier pijlers: de waarden van cultuur voor de stad (op het sociale, ruimtelijke, economische en culturele domein), de functies van cultuur (archieven en collecties, cultuureducatie, cultuurparticipatie en professionele kunst en cultuur), culturele kwaliteiten (op basis van de kunstvormen muziek, media, architectuur, dans & drama, beeldend en letteren) en de doelgroepen (op wie de gemeente en culturele organisaties zich richten). Metrum kan in de visie van de Cultuurraad Hilversum aan kracht winnen door te verbreden en te verruimen. In de volgende paragrafen licht de Cultuurraad deze verbreding en verruiming op verschillende onderdelen toe. Daarbij liggen volgens de Cultuurraad de volgende bouwstenen voor een herijking van de visie voor de hand: Een toegankelijk, divers, gespreid en kwalitatief cultureel klimaat is een voorwaarde voor een sociale, duurzame, ambitieuze en aantrekkelijke stad. De gemeente kiest voor een actieve rol.

Het culturele klimaat wordt versterkt door initiatieven en organisaties te faciliteren en stimuleren. Daarnaast stelt de gemeente zich actief op in het verbinden van partijen, zowel binnen als buiten de culturele sector. Deze actieve rol van de gemeente blijft ook in de toekomst onmisbaar om de doorontwikkeling van het culturele veld te stimuleren. B.2 Culturele waarde van cultuur De gemeente Hilversum heeft in Metrum de ‘culturele waarden’ geordend door vier domeinen te onderscheiden, waarvan het culturele domein (naast het sociale, ruimtelijke en sociale domein) er een is die voor het werkveld het gemakkelijkst te identificeren is. Metrum benoemt het versterken van artistieke ontwikkeling en vernieuwing in het culturele domein drie zaken: (1) innovatie en verrassing, (2) verdieping en (3) (zichtbaar en spannend) stimuleren van presentatie van culturele innovaties in de stad. Deze drie punten hebben een sterke oriëntatie op de intrinsieke waarde van cultuur en de Cultuurraad juicht dit in principe toe. Daarbij merkt de Cultuurraad op dat vernieuwing en ontwikkeling zich niet exclusief beperkt tot het culturele domein; innovaties hebben vaak ook impact op één of meerdere van de overige drie domeinen.

Vanuit beleidsmatig oogpunt begrijpt de Cultuurraad het onderscheid tussen de domeinen, maar in de praktijk lijkt het werkveld te worstelen met een inhoudelijke onderbouwing van hun activiteiten binnen de andere domeinen. Met name omdat de vernieuwing zich conform Metrum primair richt op de intrinsieke culturele waarde. Het zou zowel voor beleidsmakers als voor het werkveld behulpzaam zijn als het beleid in de overige domeinen ook handen en voeten krijgt, bijvoorbeeld door stimuleringsbudget(ten) in de overige domein(en) waarop expliciet kan worden aangevraagd of waar de gemeente desgewenst achter de schermen middelen op kan alloceren. Nu ontbreken dergelijke geoormerkte budgetten. De Cultuurraad ziet de krapte in het cultuurbudget als het gaat om innovatie en ontwikkeling. De activering van cultuurgelden op die gebieden zal ook het beleid in die verschillende domeinen concreter en meetbaarder maken.

4

B.3 Sociale waarde van cultuur Cultuur verrijkt onze samenleving. Cultuur verbindt, verruimt onze horizon en ontwikkelt onze gedachten. Cultuur verbindt mensen met elkaar en zorgt ervoor dat verschillende groepen worden bereikt. In Metrum mist de Cultuurraad de moeilijk meetbare factor van mentale gezondheid en de invloed hiervan op de economie. Juist in een tijdperk na covid-19 is het te verwachten dat men weer op zoek wil naar geestelijke prikkels, emoties en schoonheid om verdieping en geluk in het leven te brengen. Een andere balans tussen het culturele, sociale en openbare leven, naast je eigen kleine omgeving. B.4 Ruimtelijke waarde van cultuur De kwaliteiten van Hilversum als vakkundig ontworpen en onderhouden tuinstad kunnen nauwelijks overschat worden. Het compacte centrum en de uitwaaierende omringende woonwijken zijn ingebed in een prachtig ontworpen stadslandschap. De aaneenschakeling van publieke ruimtes, die overlopen in het omringende landschap van de Gooi- en Vechtstreek zijn voor iedereen toegankelijk. Daarmee vormen architectuur, stedenbouw en landschapsarchitectuur in Hilversum een zeer waardevol democratisch cultureel domein. Deze kwaliteit brengt verplichtingen met zich mee. Het is de ambitie van Hilversum om het tuinstadkarakter te behouden en te versterken, ook bij toekomstige stedelijke transformaties.

De Cultuurraad acht het daarom van belang om de kennis over de ontstaansgeschiedenis van Hilversum te bevorderen bij jong en oud. Ook wil de Cultuurraad aandacht vragen voor ‘cultureel eigenaarschap’ en deze te stimuleren door goed georganiseerde inspraak bij stedelijke transformaties. 7. Maak op het ruimtelijke domein gebruik van wat er al is en benut de mogelijkheden die Hilversum biedt. B.5 Economische waarde van cultuur Een bloeiende culturele infrastructuur heeft een aanjagende werking op de gehele creatieve sector, waar veel ongesubsidieerde bedrijven en instellingen deel van uit maken. Het zou passen bij Hilversum om een visie te ontwikkelen op dit element van de economische waarde. Daarnaast mag het belang van het leggen van verbindingen verder op de voorgrond worden gezet. Organisaties en bedrijven die slim samenwerken, kunnen elkaars bereik gebruiken en hiermee binnen het lokale netwerk groeien. Ook kan het culturele veld juist hierin laten zien dat een samenwerking met bedrijven kan leiden tot meerwaarde en niet als charitatieve waarde hoeft te worden gezien. B.6 Cultuurdisciplines en kunstvormen Het cultuurbeleid van Hilversum moet bijdragen aan de versterking van het cultureel profiel van Hilversum.

Hilversum koos in Metrum voor de doorontwikkeling van kunstvormen waarmee de stad zich kan onderscheiden: muziek (van klassiek tot jazz, pop en nieuwe muziekstijlen), media (nieuwe media, film &fotografie), en architectuur (stedenbouw, monumenten). De Cultuurraad geeft mee dat het portfolio van cultureel aanbod niet alleen de focus op muziek, media en architectuur kan leggen. Voor de positiebepaling en marketing van Hilversum kan deze focus werken, maar een breed en gevarieerd samenspel van vraag en aanbod vraagt ook om duidelijkheid over andere culturele uitingen respectievelijk kunstdisciplines. De Cultuurraad schetst hieronder per discipline een visie.

5

B.6.1 Muziek Door omstandigheden uit het verleden is Hilversum naast Mediastad vooral muziekstad geworden. Nergens in Nederland wonen relatief gezien zoveel musici2. Dit creëert unieke kansen voor verbindingen en zichtbaarheid. De Cultuurraad vindt het belangrijk dat er wordt vastgehouden aan de muzikale kwaliteit van Hilversum en dat de zichtbaarheid hiervan wordt vergroot. Muzikaal talent vindt in Hilversum een goede voedingsbodem voor ontwikkeling, waarin de ontmoetingen met professionele musici centraal staan. De Cultuurraad adviseert om in het nieuwe cultuurbeleid aandacht te besteden aan de verankering hiervan in de professionele, landelijke organisaties. Juist de organisaties met statuur hebben een grote nationale verplichting in plaats van dat ze zich richten op lokale prestaties. De Cultuurraad adviseert verder om het jazz- en popklimaat verder te ontwikkelen, zodat er meer aantrekkingskracht ontstaat voor artiesten van buiten Hilversum. Dit zou met de bestaande infrastructuur moeten worden ingevuld. 8. Zoek nieuwe manieren om de professionele, landelijk gesubsidieerde muziekorganisaties in Hilversum te verankeren aan het lokale beleid. B.6.2 Mediakunst en mediacultuur3 Volgens de Raad voor Cultuur omvat het domein Media vier sectoren: omroep, film, letteren en bibliotheken.

Deze sectoren kennen vele genres en vormen: van animatie en documentaire tot kinder- en jeugdliteratuur; van publieke en commerciële media tot audiovisuele producties en printmedia. De cultuurgeschiedenis van Hilversum is vooral verweven met de opkomst van radio en tv. Dit werkt tot op heden door in het culturele aanbod. Hilversum profileert zich als Mediastad. Om hier een eigentijdse invulling aan te geven liggen kansen in presentaties in de openbare ruimte, in de programmering van Museum Hilversum en in de samenwerking tussen Beeld en Geluid en partners in de stad op het gebied van mediawijsheid en evenementen. Het domein van de media is geen onomstreden cultureel veld. De media zijn onlosmakelijk verbonden met ons dagelijks leven en beïnvloeden in sterke mate ons denken en doen. Daarom vergt het uitbreiden van de programmering op het terrein van mediawijsheid prioriteit. Hilversum wil de cultuurkwaliteiten voor media versterken door samenwerking tussen Beeld en Geluid, Museum Hilversum, Bibliotheek, Filmtheater en onderwijsinstellingen te ondersteunen met name op het gebied van ‘mediawijsheid’ en cultuureducatie op het vlak van media. Daarbij behoort nadrukkelijk ook reflectie op de impact van digitale technologie en social media op het dagelijks leven van kinderen, jongeren en volwassenen. Daarnaast vraagt mediakunst om een bredere aanpak.

De Cultuurraad wil een brede benadering van mediakunst stimuleren door de presentatie van (nieuws)fotografie, video, animatie, licht- en geluidskunst en game-art, ook in de publieke ruimte van Hilversum. Museum Hilversum is daarbij de aangewezen partij. Zij zouden zich veel sterker kunnen profileren met de presentatie van actuele mediakunst. Onder mediakunst vallen kunstzinnige fotografie, film en video, waarbij op een uitgesproken manier gebruik wordt gemaakt van nieuwe media en digitale technologie. 9. Stimuleer een brede benadering van mediakunst.

2

Bron: https://www.nrc.nl/nieuws/2015/12/14/hilversum-heeft-het-grootste-aantal-musici-per-10-1567211a367257 3 Zie bijlage 1: Advies van de Cultuurraad Hilversum d.d. 21 mei 2017 over de toekomst en inhoudelijke koers van Museum Hilversum.

6

B.6.3 Collecties en erfgoed De taken van het archief van de regionale en lokale overheden zijn wettelijk vastgelegd in de archiefwet. Deze taken worden uitgevoerd door het Streekarchief en zijn geen onderdeel van het cultuurbeleid (en cultuurbudget). Wel is het zinvol om in het cultuurbeleid bijzondere collecties en erfgoed op te nemen. Hilversum beschikt over een rijke variatie aan cultureel erfgoed. Dit varieert van het imposante Pierre Palla orgel in het MCO, de bijzondere collectie bomen in Pinetum Blijdenstein, de stedenbouwkundige erfenis van Dudok tot de Collectie Hilversum. Voor het cultuurbeleid gaat het daarbij niet om de stenen, maar om het actief en productief benutten van erfgoed. Deze rijkdom noodzaakt tot het stellen van prioriteiten en de programmering vooral te richten op bijzondere collecties die van belang zijn voor de identiteit van Hilversum: stad van muziek (MCO archief), media (i.s.m. Beeld en Geluid) en architectuur (DAC). Om zichtbaar en hoorbaar te zijn vraagt dit om een actieve programmering, waarbij op basis van historisch materiaal ook nieuwe culturele producties worden gemaakt. Voorgestelde aandachtsgebieden voor de bijzondere collecties zijn ontsluiten, verbinden, presenteren en benutten als inspiratie voor eigentijdse producties.

Hilversum zou zich meer kunnen profileren via de bijzondere collecties door deze online en fysiek zichtbaarder te presenteren, bijvoorbeeld via publicaties, tentoonstellingen en websites. Maar ook door actief de verbinding te zoeken met festivals en evenementen. Uit de speerpunten van Metrum valt de ambitie met betrekking tot het muziekarchief op. In de afgelopen jaren is veel aandacht besteed aan digitalisering. Dit biedt de kans om thematisch collecties met elkaar te verbinden. Voor het digitaliseren van collecties is het echter ook belangrijk om beleid en prioriteiten te stellen. De tijd van alles digitaliseren is voorbij; er wordt tegenwoordig meer gekeken naar de waarde en gebruik van een collectie en op basis daarvan selectief gedigitaliseerd. Het zou wenselijk zijn als het college hierop een duidelijke visie ontwikkelt. Het erfgoed is in de afgelopen jaren veelal ondersteund uit het lokale cultuurbudget. De Cultuurraad vindt beheer en ontsluiting van dit culturele erfgoed meer een nationale dan een lokale aangelegenheid. 10. Formuleer aanvullend op het cultuurbeleid een visie op erfgoed, waarbij actief en productief gebruik de insteek zou moeten zijn. Benut hiervoor de bestaande partners en projecten.

B.6.4 Architectuur Hilversum staat voor de opgave om de komende jaren het woningbestand stevig uit te breiden, ruimte te creëren voor nieuwe werkgelegenheid en de bereikbaarheid te verbeteren. Bovendien zullen klimaatmaatregelen dwingen tot aanpassingen in gebouwen en in het omringende landschap. De gemeente heeft de ambitie om daarbij voortdurend de bestaande, hoogwaardige ruimtelijke kwaliteit te beschermen en versterken. Dat behoort tot het DNA van de Hilversumse cultuur. De Cultuurraad adviseert om de aantrekkingskracht van de Dudok-erfenis niet alleen te benutten voor het profileren van de stad, maar ook als toetssteen voor de toekomst van de tuinstad. Daarnaast adviseert de Cultuurraad om de mogelijkheden van het Dudok Architectuur Centrum te benutten om de veelzijdige erfenis (van stoel tot stad) van Dudok te presenteren voor een heel divers publiek en om het onafhankelijke debat over de stedelijke ontwikkeling te organiseren. Ook zou de architectuur van stad en landschap op moeten worden genomen in cultuureducatie en zou hierbij andere disciplines moeten worden benut (nieuwe media, film). 11. Blijf de aantrekkingskracht van de Dudok-erfenis niet alleen benutten voor het profileren van de stad, maar ook als toetssteen voor de toekomst van de tuinstad. 7

B.6.5 Dans en drama Dans en drama behoren eigenlijk niet tot de sterke culturele kwaliteiten van Hilversum. Er is geen professioneel gezelschap actief en er wordt relatief weinig theater en dans geprogrammeerd bij de podia. Hilversum beschikt niet over een professionele en volwaardige theaterfunctie. De pilot van Gooiland in de periode 2016-2018 heeft niet geleid tot structurele subsidie en ontwikkeling tot een professionele theaterfaciliteit. Wanneer de gemeente Hilversum ervoor zou kiezen om een dergelijke functie wel een plaats te geven in de culturele (basis-)infrastructuur, dan dient hiervoor een substantieel budget te worden vrijgemaakt. Op het vraagstuk rondom het wel of niet inrichten/ondersteunen van een niet-institutionele theaterfunctie heeft de gemeente nog geen duidelijk antwoord geformuleerd. De Cultuurraad adviseert de gemeente Hilversum om die duidelijkheid voor de komende cultuurbeleidscyclus te verschaffen. Hierbij dient in overweging te worden genomen dat Hilversum zich geografisch in een gebied bevindt dat een hoge dichtheid van kwalitatieve voorzieningen in de podiumkunst kent. Behalve dat het zich in de nabijheid van steden als Amsterdam en Utrecht met (inter-)nationale programmering weet, behoren ook Amersfoort (De Flint), Bussum (’t Spant), Huizen (De Boerderij), Laren (Singer), Baarn (de Speeldoos), Soest (Idea) en Zeist (Figi) tot de nabije omgeving.

Een theaterprogrammering die zich in die markt staande weet te houden te midden van dit ruime aanbod vraagt veel inventiviteit en verbeeldingskracht. 12. Ontwikkel een duidelijke visie op een al dan niet gewenste theaterfunctie in Hilversum. 13. Stimuleer het gebruik van bestaande podia door Hilversumse gezelschappen. B.6.6 Beeldende kunst Het culturele aanbod dat door de gemeente wordt ondersteund, moet een afspiegeling zijn van de verschillende voorkeuren in de samenleving én van het culturele veld. In Metrum is gekozen voor de doorontwikkeling van drie kunstvormen waarmee de stad zich kan onderscheiden: muziek, media en architectuur. Wanneer we kijken naar de beeldende kunst, waaronder gemakkelijk gezegd alle kunstvormen onder vallen waar je met je ogen naar kijkt, zijn nieuwe media, film en fotografie specifieke vormen en worden schilder-, teken of beeldhouwkunst, grafiek of installaties niet benoemd. De Cultuurraad vraagt zich af of met de differentiatie naar drie kunstvormen en vervolgens een verdere differentiatie binnen de beeldende kunst, tegemoet wordt gekomen aan de verschillende voorkeuren van de Hilversummers.

Er zou volgens de Cultuurraad meer aandacht kunnen zijn voor het ter beschikking stellen van plekken voor de presentatie van (beeldende) kunst (in brede zin), om zo geïnteresseerde groepen in de samenleving in contact brengen met de (beeldende) kunst en de zichtbaarheid ervan op een laagdrempelige manier te vergroten. Een plek die hiervoor in aanmerking zou kunnen komen, is het te ontwikkelen Mediaplein op de Kerkbrink. Inmiddels is er ook een begin gemaakt met het ontwikkelen van visie en beleid op het gebied van beeldende kunst in de openbare ruimte. Het al dan niet in relatie brengen van kunst in de openbare ruimte met andere kunstvormen kan daarin meegenomen worden. 14. Ontwikkel een duidelijke visie op kunst in de openbare ruimte in Hilversum.

8

B.6.7 Letteren In Hilversum is letteren een onderbelicht onderdeel in het culturele veld. Programmering op het gebied van literatuur ontbreekt nagenoeg. Zelfs bij de literatuurplek bij uitstek, de Bibliotheek, ligt de focus niet op letteren maar op mediawijsheid (en onderwijs en cultuureducatie). Boekhandel Voorhoeve heeft ambitieuze plannen voor het oude C&A-pand, maar die liggen met bijvoorbeeld een radio- en tv-studio ook niet zozeer op het gebied van de letteren. Leesvaardigheid dient niet alleen het culturele, maar ook het economische en maatschappelijke belang. Uit recente onderzoeken is gebleken dat de leesvaardigheid onder de bevolking en in het bijzonder middelbare scholieren sterk gedaald is in de afgelopen vijf jaar. Het is daarom van belang dat de gemeente zich inzet op het gebied van laaggeletterdheid, taalvaardigheid, leesmotivatie en leesvaardigheid. Sinds 2016 heeft Hilversum een stadsdichter en met ingang van 2021 ook een kinderdichter. De stadsdichters hebben – met gedichten bij gebeurtenissen en in de openbare ruimte en initiatieven in het onderwijs – poëzie toegankelijk gemaakt voor inwoners. De Avond van de Stadsdichter is een jaarlijks terugkerend evenement, waarbij jongeren in aanraking komen met poëzie en hier ook zelf mee aan de slag gaan.

Als Hilversum de culturele kwaliteit letteren wil versterken dan is het aan te bevelen om culturele initiatieven op het gebied van letteren te stimuleren en om de Bibliotheek te stimuleren om meer aandacht te geven aan de wettelijke taak van lezen en literatuur. 15. Stimuleer activiteiten op het gebied van letteren, bijvoorbeeld bij de Bibliotheek. B.7 Cultuureducatie Hierbij verwijzen wij naar het eerder uitgebrachte advies cultuureducatie4. De Cultuurraad is benieuwd naar de ontwikkelingen en kansen die sindsdien hebben plaatsgevonden. Bijvoorbeeld wat betreft het coördinatiepunt cultuureducatie en de cultuurcoaches. De Cultuurraad ziet het nieuwe cultuurbeleid op dat punt graag gecontinueerd, met daarbij extra aandacht voor onbenutte kansen. De coronatijd laat zien hoe belangrijk cultuur is in verband met zingeving, verbinding, ontspanning. Dat biedt ook nieuwe kansen. Kijk hiervoor naar de succesvolle aanpak van basisscholen in combinatie met De Vorstin. De eindejaarsmusicals werden uitgevoerd en opgenomen in De Vorstin en coronaproof vertoond.

Een andere kans ziet de Cultuurraad in cultuureducatieve vindplaatsen: is het mogelijk om alle basisschoolleerlingen in hun schoolcarrière een keer een evenement bij te laten wonen in bijvoorbeeld MCO, Vorstin, Filmtheater? Een soort culturele knipkaart? En kan daarmee ook de samenwerking en dus zichtbaarheid bevorderd worden? In aanvulling daarop hoopt de Cultuurraad dat de makers van professionele kunst en cultuur ook worden betrokken en ingezet ten behoeve van de kunst- en cultuureducatie in de regio. Dit heeft niet alleen betrekking op professionals van de Hilversumse BIS-organisaties, maar ook op zelfstandige professionele kunstenaars en -educatieprofessionals die zich genodigd voelen om in het culturele klimaat van Hilversum activiteiten te ontwikkelen. 16. Cultuureducatie moet een prominentere rol krijgen, ook bij de BIS-instellingen. Maak dit onderdeel van de meerjarige afspraken. 17. Versterk de impact en veelzijdigheid van cultuureducatie door het opzetten van één coördinatiepunt voor de communicatie over het totale educatieve binnenschoolse aanbod (PO en VO). 4

Zie bijlage 2: Cultuurraad Hilversum advies cultuureducatie

9

B.8 Cultuurparticipatie Bij cultuurparticipatie gaat het om het streven dat: 1. zoveel mogelijk mensen aan cultuur doen; 2. zoveel mogelijk mensen cultuur kunnen ervaren. Het succesvolle jaarlijkse festival iktoon is een mooi voorbeeld waarbij een breed publiek kennis kan maken met het diverse culturele aanbod in Hilversum en waaraan tegelijkertijd een groot aantal Hilversummers deelnemen als beoefenaars van amateurkunst. In Metrum gaat het bij cultuurparticipatie over het aspect van het ‘zelf actief kunst beoefenen’, oftewel amateurkunst in verenigingsverband of individueel. De Cultuurraad vindt het belangrijk dat daarnaast zoveel mogelijk mensen uit verschillende groepen de kans krijgen om met cultuur kennis te maken. Hilversum kent een bloeiend en divers amateurveld met veel muziekverenigingen, dansscholen en koren. De Cultuurraad heeft de afgelopen jaren een stijgende lijn gezien in de kwaliteit van het aanbod in het amateurveld. Tegelijkertijd is er nog een groot verschil in professionaliteit tussen organisaties. Er zijn nog steeds amateurverenigingen die te kampen hebben met het werven van nieuwe leden, relatief dure huisvesting, promotie en een governance-structuur die niet naar wens is.

De Cultuurraad adviseert om amateurverenigingen te verbinden met het professionele veld en ze beter te ondersteunen bij goede faciliteiten voor repeteren, opslag en verenigingsomgeving, met voostelingen in het centrum en bestaande podia. Denk hierbij aan de rol van het MCO en het oplossen van issues, zoals bijvoorbeeld de hoge huurkosten. 18. Continueer het beleid van Metrum op het gebied van cultuurparticipatie. B.9 Implementatie nieuw cultuurbeleid en nieuwe codes Met Metrum heeft de gemeente Hilversum een belangrijke start gemaakt met het versterken van de culturele sector in Hilversum. Dat zou in het nieuwe cultuurbeleid moeten worden voortgezet en uitgebouwd. Op nationaal niveau is de arbeidsmarktagenda een speerpunt voor de planperiode 2021-2024. De Code Diversiteit en Inclusie, Governance Code Cultuur en Fair Practice Code zijn voor het eerst alledrie opgenomen in de Regeling op het specifiek cultuurbeleid, en gelden daarmee als absolute weigeringsgronden. De Cultuurraad zou dit ook graag terugzien in het beleidsplan van de gemeente Hilversum. De Cultuurraad adviseert om het veld te wijzen op, en te verwijzen naar, de drie gedragscodes voor de cultuursector: de Fair Practice Code (Kunsten’92), de Governance Code Cultuur (Cultuur+Ondernemen) en Code Diversiteit & Inclusie (Landelijk Kenniscentrum Cultuureducatie en Amateurkunst LKCA).

De codes staan voor een gezonde, relevante en veerkrachtige cultuursector. De drie gedragscodes sluiten inhoudelijk op elkaar aan en versterken elkaar. De gemeente kan meedenken en organisaties doorverwijzen naar de landelijke organisaties die zich hiermee bezighouden. 19. Besteed in het nieuwe cultuurbeleid expliciet aandacht aan de implementatie van het nieuwe cultuurbeleid en zorg hierbij voor een goede aansluiting met de organisaties. 20. Verwijs actief naar de drie gedragscodes en neem deze op het in nieuwe cultuurbeleid. B.10 Doelgroepen: inclusie en diversiteit Naast een bloeiend amateurveld is en blijft het wenselijk dat alle inwoners van Hilversum participeren in het rijke en gevarieerd cultureel leven dat hier wordt geboden: naar een concert 10

kunnen van het Metropole Orkest, een tentoonstelling zien in Museum Hilversum of een film bijwonen in het Filmtheater. Het bevorderen van culturele evenementen in de publieke ruimte is ook een manier om de participatie te verbeteren. Voor een deel van de bevolking is deelname aan culturele activiteiten echter nog steeds niet altijd mogelijk. Bijvoorbeeld voor lagere inkomensgroepen, mensen met een beperking en mensen met een migratie-achtergrond. De gemeente zou in de komende jaren actief een specifieke programmering voor deze groeperingen kunnen stimuleren. Daarnaast adviseert de Cultuurraad om in gesprek te gaan met het culturele veld over inclusie. Hoe organisaties nieuwe doelgroepen kunnen bereiken en recht kunnen doen aan bijvoorbeeld seksuele oriëntatie, religie, opleidingsniveau en leeftijd. Zoals gezegd moeten conform het nationale cultuurbeleid daarom ook de Code Diversiteit & Inclusie opgenomen dienen te worden in de subsidiecriteria voor kunst en cultuur in Hilversum. Het streven zou moeten zijn dat meer potentieel publiek zich aangetrokken voelt tot het aanbod. Waarbij naast gender, leeftijd, opleiding nog veel meer oog moet komen voor verschillen in culturele achtergrond. Hilversum kent daarnaast een groot aantal inwoners van buitenaf, uit andere landen en steden, waaronder veel expats. Het zou passend zijn om daarover iets op te nemen in het beleid. 21.

Besteed in het cultuurbeleid aandacht aan inclusie en diversiteit en neem deze op in de subsidiecriteria (zie ook aanbeveling 20). 22. Geef in het nieuwe cultuurbeleid richting aan specifieke programmering voor inwoners uit andere landen en steden die in Hilversum wonen en leven. Voorkom daarmee dat inwoners uitwijken naar andere steden. B.11 Hilversum en de omgeving Hilversum is niet alleen de centrale plaats in de regio Gooi en Vechtstreek, het bevindt zich ook midden in de stedenvierhoek Amsterdam-Almere-Amersfoort-Utrecht. Met iets meer dan 90.000 inwoners is het de grootste gemeente in de regio, maar is het de kleinste stad tussen de grote steden. Hilversum is een middelgrote gemeente, met een divers palet aan voorzieningen en functies en onderscheidt zich op specifieke punten van de haar omliggende gemeenten. Omdat cultuur een autonome taak is, zijn er veel verschillen tussen gemeenten en dus alle kansen om samen te werken en van elkaar te profiteren. Gemeenten en provincies kunnen (of moeten) daarom samen optrekken in (stedelijke) regio’s. B.11.1 Regionale samenwerkingsagenda 2019 – 2022 Gooi en Vechtstreek (RSA) In de regionale samenwerkingsagenda is een visie op (samenwerking op het vlak van) cultuur niet terug te vinden.

De RSA gaat vooral over bereikbaarheid, duurzaamheid, een aantrekkelijk woonwerk klimaat, versterking van het sociaal domein en een regionale omgevingsvisie. In 2017 zijn vijf kwaliteitsplekken benoemd, die in 2018 met instellingen, ondernemers en overheden verder zijn uitgewerkt en gebruikt worden bij de positionering van de culturele regionale kwaliteit. Vanuit deze basis kunnen overheden, cultuur- en erfgoedinstellingen en ondernemers in het toeristisch-recreatieve veld samenwerken en ontwikkelingen mogelijk maken. Een verkenning naar een gezamenlijke organisatievorm voor culturele instellingen is in 2018 afgerond. Conclusie is dat een gezamenlijke organisatievorm (op dit moment) niet mogelijk blijkt. Enkel op het vlak van cultuureducatie wordt (of werd) samengewerkt. Sinds 2017 is door het Fonds Cultuurparticipatie een meerjarige subsidie verstrekt voor de regionale uitrol via het project Cultuureducatie met kwaliteit (CMK), Hilversum was hiervan de voortrekker. De nieuwe regeling voor CMK3 maakt regionale samenwerking echter minder opportuun. 11

B.11.2 Metropool Regio Amsterdam (MRA) De MRA heeft in 2018 het Programma Kunst, Cultuur & Erfgoed 2019-2024 ‘Meer dan de delen’ uitgebracht. Doel was om te komen tot een overkoepelend én onderscheidend cultuurprofiel van de Metropoolregio Amsterdam. Samen met een brede vertegenwoordiging van het culturele veld zijn de kenmerken, omvang en reikwijdte van culturele ecosystemen binnen en tussen gemeente- en provinciegrenzen verkend. Ook is verkend waar samenwerking mogelijk is om tot een beter afgestemd cultuuraanbod te komen en de cultuurparticipatie in de regio te vergroten. In de huidige agenda van de MRA wil men wel graag de focus op samenwerking houden, maar zit cultuur niet meer heel erg verankerd in de hoofdpunten: een veerkrachtige, inclusieve en schone MRA-economie, bouwen voor de woningbehoefte en groei van de leefkwaliteit en vaart maken met het metropolitaan mobiliteitssysteem. B.11.3 Conclusie De ambitie van Hilversum als onderdeel van de regio Gooi en Vechtstreek in Metrum luidde: “Hilversum wil inzetten op een sterke regionale samenwerking, zodat het culturele aanbod elkaar aanvult en gezamenlijk aan inwoners en bezoekers gepresenteerd kan worden.

Hilversum zoekt met de eigen en de regionale cultuuragenda aansluiting op de toeristische programma’s van Amsterdam en Utrecht.” Hilversum voelt zich een ‘trekker’ van de samenwerking binnen de regio en is meer ‘volgend’ in de Metropool Regio Amsterdam (MRA). In het algemeen komt samenwerking tussen gemeenten op het vlak van cultuur maar moeizaam - of geheel niet - tot stand. In de regio Gooi en Vechtstreek beperkt het zich tot samenwerking op het vlak van cultuureducatie (Cultuureducatie met Kwaliteit) die afgebouwd is en een gezamenlijke inbreng en afvaardiging in MRA-verband. In MRA-verband zien we toch vooral een focus op cultureel erfgoed en toerisme en bevatten de grote opdrachten geen cultuurparagraaf meer. 23. Neem regionale samenwerking wel op in het nieuwe cultuurbeleid, maar formuleer hier geen ambitieuze plannen voor. B.12 Locaties In de Structuurvisie Hilversum 2030 is vastgelegd dat het stadscentrum van Hilversum in 2030 een bruisend centrum is. Het is aantrekkelijk voor de inwoners van de stad zelf, van het Gooi en daarbuiten. Het centrum is compact en kent een levendige mix van winkelen, wonen, werken, cultuur en uitgaan. Het centrum is dé ontmoetingsplek van de stad. Cultuur wordt gezien als stimulans voor de levendigheid van het centrum. De Cultuurraad onderschrijft deze functie van cultuur.

Echter, als de focus alleen op het centrum blijft of komt te liggen, maakt Hilversum te weinig gebruik van de kracht van ‘onverwachte’ plekken om de identiteit van buurten en wijken te versterken en ook andere bezoekers aan te trekken en te boeien voor cultuur(participatie). De Cultuurraad wil het bewustzijn van de variatie aan stedelijke kwaliteiten versterken door de gerichtheid niet te beperken tot het centrum, maar ook de culturele programmering juist te spreiden over het grote aanbod aan publieke gebouwen, monumenten, oude (fabrieks)gebouwen, parken en landgoederen. Daarnaast staan in Hilversum, net als in andere steden, winkel- en kantoorgebouwen leeg. Te veel leegstand en vervolgens verval van panden, dichtgeplakte etalages en ook de verspilling van ruimte, heeft een negatieve impact op het straatbeeld en de beleving van de stad c.q. het centrum door inwoners. Herbestemming van panden met initiatieven vanuit de creatieve en culturele sector, is één van de manieren om dit op te lossen. De gemeente kan een bemiddelende rol spelen tussen vastgoedeigenaren en ondernemers uit de creatieve of culturele sector door deze partijen bij elkaar te brengen en te helpen bij het begrijpen van elkaars ‘taal’ en belangen.

12

24. Zorg voor betere spreiding van culturele activiteiten over de stad en geef meer plaats naast de ruimtelijke focus op het centrum. 25. Stimuleer de ontwikkeling van de Kerkbrink als Mediaplein. 26. Benut de rol van de gemeente als facilitator/bemiddelaar tussen vastgoedpartijen en culturele organisaties die verschillende ‘talen’ spreken, mensen verbinden uit verschillende werelden en disciplines. C. AANBEVELINGEN TEN AANZIEN VAN DE UITVOERING C.1 Financíën De Cultuurraad signaleert dat het gemeentelijke budget voor kunst en cultuur onder druk staat en niet correspondeert met het bestuurlijke ambitieniveau. Hoewel tegen de verwachting in, pleit de Cultuurraad er toch voor om met ingang van de nieuwe cultuurplanperiode het cultuurbudget te verhogen, zodat het past bij de ambities, kenmerkende kwaliteiten, veranderende bevolkingssamenstelling en regionale functie van Mediastad Hilversum. De Cultuurraad acht het zinvol dat de gemeente Hilversum haar cultuurbudget benchmarkt met cultuurbudgetten van gemeente(n) met een vergelijkbaar ambitieniveau. Het budget voor flexibele besteding is relatief klein en in de loop van de afgelopen jaren steeds verder geslonken. Voor 2021 is er nauwelijks flexibel geld beschikbaar binnen de programmagelden voor echt nieuwe initiatieven, stimulering of incidentele projecten.

In het nieuwe meerjarige cultuurbudget dient bovendien alvast rekening te worden gehouden met de prijsindexaties die van toepassing zijn op de begrotingen van de BIS-instellingen gedurende de looptijd van het nieuwe cultuurbeleid. Verder dient er rekening te worden gehouden met: 1. de kosten die voortvloeien uit de coronacrisis; 2. de implementatie van de Fair Practice Code voor cultuur; 3. het verrijken van het culturele aanbod, gerelateerd aan demografische ontwikkelingen; 4. transparantie over de vergelijkbaarheid van het cultuurbudget met die van andere, vergelijkbare gemeenten. De Cultuurraad heeft daarnaast geconstateerd dat in veel gevallen cultuurbudget van aanvragers wordt besteed aan huurkosten. Omdat een groot gedeelte van het cultuurbudget in de vorm van huurkosten terugvloeit naar de gemeente, vertekent dit niet alleen de hoogte en omvang van het totale subsidiebudget, het versluiert ook de feitelijke activering van middelen leidend tot (meer) culturele activiteiten. Zo wordt voor een groot deel van de subsidie die Globe ontvangt, besteed aan de huur bij het Muziekcentrum van de Omroep (Stichting SOM).

Mede daarom stelt de Cultuurraad voor dat prestatieafspraken met convenantspartners op het gebied van ondernemerschap en zelfverdienend vermogen niet of nooit gericht zouden moeten/mogen worden op doorberekening van kosten op andere culturele initiatieven in Hilversum die door de gemeente gesubsidieerd worden. In de aanvragen voor programmasubsidie is het de Cultuurraad verder opgevallen dat huurlasten ook vaak zwaar wegen in de aanvragen van niet-convenantspartners. De Cultuurraad vraagt zich daarom af of instellingen, die hun huurlasten wel gesubsidieerd krijgen, in het kader van wederkerigheid, ruimte beschikbaar kunnen stellen - om niet of tegen gunstige huurprijzen - aan initiatieven die geen subsidie voor huurlasten krijgen.

13

Tot slot merkt de Cultuurraad op dat meerjarige subsidies niet meegroeien met de stijging van huurkosten en dat er bij de subsidiering van deze organisaties geen rekening wordt gehouden met de indexering van de huurlasten, wat de facto een verlaging van het budget betekent. De Cultuurraad vindt dat het subsidiebedrag moet meegroeien (met de huurlasten), zodat er evenveel activiteiten kunnen worden georganiseerd als de huur omhoog gaat. Het totale subsidiebudget zou daarom qua prijscompensatie moeten meegroeien met de indexering van de huur. 27. Zorg ervoor dat er flexibel geld beschikbaar blijft voor programmasubsidies, innovatie en nieuwe initiatieven. De mogelijkheid om activiteiten te financieren van niet-BIS instellingen moet worden gewaarborgd. 28. Maak transparant welke organisaties vanuit welk budget worden gefinancierd en leg uit waarom dit zo gebeurt. C.2 Subsidies Subsidies zijn een onmisbaar middel om een levendig cultureel klimaat te creëren. De Cultuurraad acht het daarom van groot belang dat de subsidiesystematiek aansluit op het nieuwe cultuurbeleid. Uit de evaluatie van Metrum constateert de Cultuurraad daarom enkele verbeterpunten.

C.2.1 Herijken van de culturele basisinfrastructuur (BIS) In ‘Meedoen is de kunst’ (2014) beschrijft de Raad voor Cultuur vijf basisvoorzieningen die voor cultuurdeelname voor elke gemeente onontbeerlijk zijn: locatie, programma, promotie, vindbaarheid en toegankelijkheid. Deze voorzieningen zijn nodig voor toegankelijkheid, spreiding, kwaliteit en diversiteit van het culturele aanbod. Hilversum kende tijdens Metrum negen BIS-instellingen waarmee convenanten zijn afgesloten. De laatste drie jaar hebben meerdere BIS-instellingen een hogere subsidie toegekend gekregen. Daarnaast zijn er in de afgelopen jaren organisaties bijgekomen die subsidies met een structureel karakter ontvangen, zoals bijvoorbeeld Muziekarchief, Wonderfeel, Zilveren Camera en het Coördinatiepunt cultuureducatie. De BIS zou met het nieuwe cultuurbeleid opnieuw moeten worden vastgesteld, afhankelijk van de beleidsdoelstellingen in het cultuurbeleid. Daarbij wil de Cultuurraad opmerken dat de in Metrum omschreven ‘accreditatie van culturele organisaties’ en advies daarover vanuit de Cultuurraad, in de praktijk bijna niet aan de orde is geweest. De Cultuurraad is van mening dat dit onderwerp in het nieuwe cultuurbeleid niet aan de orde hoeft te komen. 29. Herijk de culturele basisinfrastructuur op basis van toegankelijkheid, spreiding, kwaliteit en diversiteit van het culturele aanbod. 30.

Laat accreditatie in het nieuwe beleid los. C.2.2 Soorten subsidies Om investeringen in het culturele klimaat te legitimeren wordt er getoetst aan economische, maatschappelijke en artistieke waarden. Hierdoor worden alle instellingen op deze waarden getoetst. Dit is echter niet altijd mogelijk. Soms is een subsidie bijvoorbeeld enkel een instandhoudingssubsidie. De Cultuurraad zou in het volgende beleidsplan graag willen zien welke voorzieningen zo belangrijk zijn dat een onbalans in de weging van deze waarden overkomelijk is. Verder merkt de Cultuurraad op dat de verdeling van activiteiten over basis- en programmasubsidie voor de convenantspartners vaak een gekunstelde uitwerking heeft op de aanvragen.

14

Aanvullend wordt het budget voor programmasubsidies in toenemende mate, zo niet bijna volledig, ingezet binnen structurele subsidierelaties; dit geldt ook voor kleine amateurverenigingen, festivals die langere tijd worden ondersteund en andere projecten die deel (zijn gaan) uitmaken van de (informele) culturele infrastructuur van Hilversum en omstreken. Bij programmasubsidie is het een vereiste dat 50% van de begroting uit alternatieve middelen wordt gefinancierd. Bij opvallend veel aanvragen kwam de resterende financiering van het Stadsfonds. Hoewel de Cultuurraad een grotere ondersteuning van cultuur alleen maar toejuicht, merkt zij op dat er daardoor in onderhavige gevallen vervaging optreedt van deze criteria in het gemeentebeleid. Dit kan mogelijk een aandachtspunt zijn in de transparantie richting aanvragers. 31. Aansluitend op de nieuwe ASV zou de gemeente verschillende soorten cultuursubsidies mogelijk moeten maken, die beter aansluiten op de praktijk. C.2.3 Beleidscyclus verlengen De Cultuurraad adviseert om de mogelijkheid te onderzoeken om de beleidscyclus te verlengen van vier naar zes jaar. Een langere cultuurnotaperiode brengt meer rust in de gehele cyclus, verlaagt de plan- en verantwoordingslasten en geeft de mogelijkheid om beleid en besluiten over subsidies te baseren op voldoende meerjarige informatie en kengetallen.

Controle op de effectiviteit van beleid kan desgewenst via korte(re) cycli op het gebied van de subsidieverantwoording behouden blijven. 32. Overweeg een langere cultuurplan periode. C.2.4 Meten van impact In Metrum wordt uitgegaan voor het meten van succes van de drieslag: outcome, output, input. De indicatoren voor de ontwikkeling van een levendig cultureel klimaat wil de gemeente Hilversum in de toekomst op drie niveaus vaststellen. Het lijkt zinvol om ook impact aan dit rijtje toe te voegen. In het artikel ‘Inspiratie kun je meten’ uit de P+ Special Impact van de culturele sector, stelt het Impact Centre Erasmus dat de impact van culturele activiteiten wel degelijk te meten is. En dat zulke cijfers zelfs aantoonbaar kunnen bijdragen aan de verrijking van mens en maatschappij. De Cultuurraad pleit ervoor dat de primaire verantwoordelijkheid voor de meting van outcome en impact bij de gemeente blijft liggen. Het maken van complexe beleidsanalyses is niet het métier van (de meeste) culturele organisaties. 33. Zorg als gemeente voor het meten en wegen van de effecten. C.2.5 Wederkerigheid In zowel de subsidiecriteria als in het coalitieakkoord wordt de nadruk gelegd op wederkerigheid: “De activiteiten leveren toegevoegde waarde aan de gestelde doelen voor het cultuurbeleid in Hilversum.

Organisaties die activiteiten uitvoeren doen dat op basis van wederkerigheid, zij geven in hun aanvraag aan welke waarde zij hebben voor de stad Hilversum.” De Cultuurraad adviseert om dit begrip opnieuw te wegen. Met het oog op de onder aanbeveling 28 genoemde geldstromen langs de diverse locaties (onroerend goed) vloeien, is wederkerigheid ook onder te brengen in prestatieafspraken met convenantspartners. Waarbij wordt gesteld dat het ondernemerschap en zelfverdienend vermogen niet/nooit gericht zouden moeten/mogen worden op doorberekening van kosten, in het bijzonder het innen van huurpenningen, op andere culturele initiatieven in Hilversum die door de gemeente gesubsidieerd worden. 34. De term wederkerigheid behoeft in het nieuwe cultuurbeleid een aanpassing of nadere duiding.

15

C.2.6 Cultuurraad Hilversum De taken van de Cultuurraad zijn inmiddels in een nieuw reglement vastgelegd. Het zou goed zijn om voor het nieuwe cultuurbeleid de governance-structuur en rolverdeling tussen Cultuurraad en de gemeente nog verder te verduidelijken en vast te leggen. 35. Maak de rolverdeling tussen Cultuurraad en gemeente duidelijk en stel die vast in het nieuwe cultuurbeleid.

TOT SLOT De Cultuurraad heeft dit gevraagde advies geformuleerd voor het college en is altijd bereid om hierover nader in gesprek te gaan. Namens de Cultuurraad Hilversum Jan Brands, voorzitter

16

Bijlagen 1. 2.

Cultuurraad Hilversum Advies Museum Hilversum 21 mei 2017 Cultuurraad Hilversum Advies cultuureducatie 3 december 2018

Bronnen en literatuur ● ●

● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●

Benders, C.C.C., Culturele diversiteit binnen de culturele sector. 2019 Broek, A.v.d., Toekomstverkenning kunstbeoefening. Een essay over de mogelijke betekenis van sociaalculturele ontwikkelingen voor volume, voorkeuren en vormgeving van kunstbeoefening in de vrije tijd. Sociaal en Cultureel Planbureau, 2010 Broek, A.v.d., FAQs over kunstbeoefening in de vrije tijd, Sociaal en Cultureel Planbureau, 2010 Bunnik, C., Naar waarde gewogen: een nieuw model voor kwaliteitsbeoordeling bij de toekenning van cultuursubsidies, Boekman Stichting, 2016 Bunnik, C. en E. Van Huis, Niet Tellen maar Wegen, over de zin en onzin van prestatieafspraken in de culturele sector, Boekmanstudie. 2011 Code Diversiteit & Inclusie, (www.codedi.nl), Stuurgroep Actieplan Cultuur & Creatief Inclusief. 2020 Cultuurconnectie, LKCA, Raad van twaalf, VNG, Cultuur … in onderwijs en vrije tijd. Handreiking voor gemeentelijk beleid cultuureducatie en cultuurparticipatie, www.cultuurbeleidschoolenvrijetijd.nl/ DSP Groep, Culturele infrastructuur Noord-Holland in beeld. 2013. Fair practice code (https://fairpracticecode.nl/nl/over) Kunsten ’92. 2019 Gemeente Hilversum, Coalitieakkoord 2018-2022. Aan de slag voor een buurtgericht, duurzaam, veilig en levendig Hilversum. Hart voor Hilversum, D66, VVD en GroenLinks.

2018 Gemeente Hilversum, Deelnotitie en Uitvoeringsplan Cultuureducatie en participatie Jong geleerd, oud gedaan 2013 Governance code cultuur, (https://bij.cultuur-ondernemen.nl/governance-codecultuur/principe/introductie) Cultuur+Ondernemen, 2019 LKCA, Cultuur in de kanteling, strategische verkenning cultuureducatie en actieve cultuurparticipatie (2017-2020) 2015 Marlet. G. De aantrekkelijke stad, VOC Uitgevers. 2009 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Cultuur in een open samenleving, OCW. 2018 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Uitgangspunten Cultuurbeleid 2021-2024, OCW. 2019 Metropool regio Amsterdam, Internationale topregio met hoge leefkwaliteit. Agenda voor een toekomstbestendige en evenwichtige metropool 2020-2024. MRA. 2020 https://www.nrc.nl/nieuws/2015/12/14/hilversum-heeft-het-grootste-aantal-musici-per-10-1567211a367257 Provincie Noord-Holland, Provinciale Cultuurnota 2013- 2016 De waarde van cultuur 2013 Raad voor Cultuur, Cultuur voor stad, land en regio. De rol van stedelijke regio’s in het cultuurbestel. 2017 Raad voor Cultuur, Meedoen is de kunst. Advies over actieve cultuurparticipatie, 2014 Regio Gooi en Vechtstreek, Voor inwoners, met elkaar. Regionale samenwerkingsagenda 2019 – 2022, Regiobestuur GenV. 2019 Vermeulen, M en J. Scheidsbach, Impact kun je meten, Impact Centre Erasmus.

2019 (https://www.pplus.nl/resources/articlefiles/Impactmetenculturelesector.pdf) Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, Cultuur herwaarderen. 2015 Wijn, C. Gemeentelijk cultuurbeleid – een handleiding, VNG. 2003 Wijn, C. De Culturele Stad, VOC Uitgevers. 2013 Wijn, C. en B. Vinkenburg, m.m.v. L. Jongmans Corona, cultuur en gemeenten Informatiegids over gemeentelijke coronasteun aan de lokale culturele infrastructuur, VNG. 2021

17