Bijlage 1 - Toelichting bij de verkeerssituatie Minckelerstraat en de mogelijke oplossingsrichtingen

Bijlage 1. Toelichting bij de verkeerssituatie Minckelersstraat en de mogelijke oplossingsrichtingen

Inhoud Analyse van de verkeerssituatie..............................................................................................................1 Dubbele functie ...................................................................................................................................2 Knelpunten in de huidige inrichting ....................................................................................................2 Oplossingsrichting STOMP, Wijkverzamelstraat en groen ......................................................................4 STOMP.................................................................................................................................................4 Wijkverzamelstraat .............................................................................................................................5 Een alternatieve inrichting ..................................................................................................................5

Inleiding De Minckelersstraat gaat op de schop. in het kader van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). Teneinde de klimaatverandering het hoofd te bieden, wordt onder het tracé een waterberging van 5.000 m³ aangelegd. Deze laat zich omschrijven als een groot riool of overdekte gracht. Na voltooiing wordt de Minckelersstraat opnieuw ingericht. Dit is een logische moment om een aangenamere en vooral veiligere ontsluitingsweg voor de buurt te realiseren.

Analyse van de verkeerssituatie Probleemstelling De Minckelersstraat wordt als onveilig en overlastgevend ervaren. Vooral het eerste deel vanaf de tunnel tot aan de Jan van der Heijdenstraat is onoverzichtelijk, waarbij ook nog eens vaak hard wordt gereden. De oversteekplaatsen – soms lastig te herkennen – worden als onvoldoende veilig beoordeeld. Er hebben zich de afgelopen jaren meerdere ongevallen voorgedaan, vaak aanrijdingen met auto en fiets. De vrijliggende, tamelijk smalle fietspaden (sowieso te smal voor passerende scooters, bakfietsen, fatbikes etc.) zijn alleen door een lage, op veel plekken schuine stoeprand fysiek van de rijbaan gescheiden, waardoor fietsers makkelijk op de weg belanden en auto’s het fietspad gebruiken om linksaf slaand verkeer te omzeilen of om te parkeren. Ook vaak gesignaleerd: ongewenste en verboden manoeuvres zoals het voor de middenberm (vanaf de tunnel) gezien, tegen de rijrichting in linksaf slaan naar de Kleine Drift/Lorentzweg. Een veel gehoorde klacht is het met veel kabaal (overlast) vol gas door de Beatrixtunnel racen, met auto’s en motoren voorzien van raceuitlaat of uitlaat zonder geluidsdemping. Met ‘Minckelersstraat’ bedoelen wij in dit voorstel met name het tracé Beatrixtunnel/Prof. Kochstraat/Kleine Drift/ Minckelersstraat, tot aan de Jan van der Heijdenstraat.

Voor het tweede deel, tot aan de Kamerlingh Onnesweg, geldt een enigszins vergelijkbare situatie (slecht oversteekbare racebaan) met echter een vrijwel ononderbroken en bredere groene middenberm, en minder dwarsstraten. Ook het derde stuk, tot aan de nieuwe Weg over Anna’s Hoeve, heeft een ander karakter. Maar ook daar spelen allicht zorgen over (oversteek)veiligheid en overlast (lawaai) door te snel rijdende gemotoriseerd verkeer. Met de Joh.

Geradtsweg vormt de Minckelersstraat de belangrijkste verbinding (voor gemotoriseerd verkeer) van Oost naar de andere zijde van het spoor en vice versa. Naast bestemmingsverkeer bedient de weg doorgaand autoverkeer. Een deel gaat via Anna’s Hoeve richting Baarn (Eemnes/A1), een groter deel slaat af bij de Kamerlingh Onnesweg, richting N525 (Laren/A1). Een ander deel slaat eerder af en rijdt zuidwaarts via de Alexiatunnel richting Soest/Utrecht (A27) of noordwaarts richting winkelcentrum Seinhorst. Voor hulpdiensten (m.n. brandweer) is de Minckelersstraat de snelste route naar de binnenstad. Ook rijdt er vrachtverkeer richting centrum en verder. Voor bewoners in een groot deel van Oost is de Beatrixtunnel te voet of per fiets de meest logische route naar het centrum en de rest van Hilversum. Dat geldt overigens ook voor fietskoeriers op scooters en snelle e-bikes. De Minckelersstraat is een zogeheten gebiedsontsluitingsweg.

Dubbele functie Als doorgaande weg of gebiedsontsluitingsweg (GOW) heeft de Minckelersstraat primair een verkeersfunctie, maar vanwege aanliggende publieksfuncties (o.a. een school, een kinderopvang, enkele winkels/ horeca, een enkel bedrijfspand met uitrit) en een groot aantal woningen (o.a. het wooncomplex Villa Industria) heeft de straat tegelijkertijd een verblijfsfunctie. De recente vergroening van het plantsoen aan de Kleine Drift symboliseert deze ambiguïteit. Voornoemde investering ten spijt, is de verblijfsfunctie in de huidige inrichting duidelijk ondergeschikt, want gericht op het zo vlot mogelijk afwikkelen van doorgaand gemotoriseerd verkeer. De maximaal toegestane snelheid is er 50 km/ uur maar die wordt in de praktijk nogal eens overschreden. De straat kent geen snelheidsbeperkende maatregelen zoals drempels, versmallingen of duidelijk aangegeven oversteekplaatsen voor fietser en voetganger, laat staan zebrapaden. ’Aangezien de uitwisseling van het verkeer op gebiedsontsluitingswegen hoofdzakelijk geschied via kruispunten is het op gebiedsontsluitingswegen met een sterke verkeersfunctie onwenselijk om tussen de kruisingen uitwisseling van verkeer te hebben. Dit hindert immers de doorstroming van het verkeer’, aldus de website https:// lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR369297. Toch vindt die uitwisseling volop plaats.

De weg doorkruist twee dichtbebouwde woonbuurten, die ook nog eens een flinke uitbreiding te wachten staan (o.a. Hunkemöller en Van Son). Deze groei aan inwoners en voorzieningen (o.a. Bruisend Hart) zal tot een intensiever gebruik van de Minckelersstraat leiden. Bewoners van de zuidzijde van de Kleine Driftbuurt steken de Minckelersstraat nu al op verschillende plekken over als ze naar de Lidl, Seinhorst of Jumbo gaan, of het station als bestemming hebben. Met de herontwikkeling van de oostzijde van het station mag gehoopt worden op alleen maar meer voetgangers en fietsers richting het ‘bruisend hart’ van Oost. Aan de kruising met de Jan van der Heijdenstraat bevindt zich een basisschool en halverwege dit eerste deel van de Minckelersstraat is ook nog een kinderopvang gevestigd.

Knelpunten in de huidige inrichting De Minckelersstraat (Prof. Koch/ Kl.Drift/Minckelersstr.) telt op betrekkelijk korte afstand van elkaar 10 dwarsstraten. Voor overstekende voetgangers en fietsers is de eerste bottleneck de op autoverkeer ingerichte vlucht-heuvel/ rijbaanscheiding in de Prof. Kochstraat. Wie niet goed oplet en zich niet strikt aan de (niet duidelijk) aangegeven oversteekplekken houdt, struikelt gemakkelijk over de lage reling op kuithoogte. Als vaak noodzakelijke tussenstop is de vluchtheuvel te smal als opstelplaats voor bijvoorbeeld bakfietsen en kleine groepjes fietsende kinderen. Omdat veel auto’s en motoren op nogal hoge snelheid uit de tunnel komen, is het hier extra opletten. En omdat de Beatrixtunnel betrekkelijk laag is, slaan hogere vrachtauto’s hier nogal eens af om via de traverse om te keren. Daar lijkt deze situatie dan ook op ingericht, met zeer brede uit-/ opritten van de parallelwegen (Prof. Koch), wat handig is voor invoegend autoverkeer maar een uitdaging voor voetgangers en fietsers die hun weg via stoep of fietspad vanuit de tunnel oostwaarts vervolgen (en

vice versa). Daarbij nodigen deze ‘verkeerspleinen’ ook uit voor een stop om te telefoneren of passagiers uit te laten. De tweede bottleneck bevindt zich ter hoogte van de Kleine Drift, waar deze door de wijk slingerende straat vanaf het station op de Minckelersstraat uitkomt. Komend uit de tunnel mogen auto’s hier niet linksaf, wat toch regelmatig gebeurt, met alle risico’s van dien. Om linksaf te slaan moeten auto’s en brommers voor de vluchtheuvel langs, een stuk tegen de rijrichting in mét kans op een frontale botsing met verkeer komend van de Kleine Drift/Lorentzweg. Ook hier is de fietsers- en voetgangersoversteek over de vluchtheuvel/middenberm te krap voor bakfietsen en groepjes fietsers. De overzichtelijkheid laat te wensen over en menig fietser, komend uit de richting van de tunnel steekt hier vanaf de Ehrlichstraat onbezonnen (schuin) over bij gebrek aan een duidelijke markering. Daartoe wellicht toe uitgenodigd door de ook hier zeer brede opritten (verhoogd). Aan de overzijde (t.o. de snackbar) vermijden fietsers en bromfietsers (ook fatbikes) het oversteken van de Minckelersstraat door hun weg via de stoep oostwaarts, richting winkelgalerij, te vervolgen. Dat dit gevaarlijk en onaangenaam is voor voetgangers en aanwonenden hoeft geen betoog.

Anderzijds is dit roekeloze rijgedrag van fietsers begrijpelijk gezien de weinig uitnodigende oversteek van de Minckelersstraat. Opvallend in het smallere stuk straat (Prof. Koch en Kleine Drift) zijn het (fout)parkeren op de stoep (zie foto) en de gekozen locatie voor een parkeerautomaat naast de bushalte. Niet de meest logische plek voor een parkeerautomaat. De derde bottleneck bevindt zich op het laatste stuk Kleine Drift, waar deze onderdeel is van de Minckelersstraat, ter hoogte van het plantsoen met de winkelgalerij (afhaal-/bezorgrestaurants, een kapper, een rijschool, een massagesalon en een handel in witgoed). De bedrijvigheid ter plaatse, met al dan niet toegestane verkeersbewegingen (foutparkeren, bezorgauto’s en -scooters) verdient op zich al aandacht. Nijpend lijkt ook de ‘linksaffer’ richting Lorenzweg bij de Oude Spoorbaan, via een onderbroken vluchtheuvel die voor veel automobilisten te krap is om te kunnen stoppen zonder achteropkomend verkeer te hinderen. Dat neemt gemakshalve vaak het fietspad, met alle risico’s van dien voor fietsers en voetgangers. Dit is de enige toegestane mogelijkheid om vanaf de tunnel linksaf te slaan richting Kleine Drift/Lorenzweg. Ook is dit de enige mogelijkheid om te keren. Daarvoor kan gebruik worden gemaakt van de parallelweg om het plantsoen (Oude Spoorbaan) heen.

Ook hier is de oversteek voor fietsers en voetgangers allesbehalve ideaal. De markering valt nauwelijks op en dwingt snelverkeer niet om vaart te minderen. De uitrit/kruising met de Pelikaanstraat is, net als bij de andere zijstraten, zeer breed zodat voetgangers en fietsers op de Minckelersstraat al snel een gevoel van onveiligheid ervaren. Zoals bij alle vluchtheuvels is ook deze weinig meer dan een rijbaanscheiding, te smal als opstelstrook voor (bak)fietsen. Ook mensen in een rolstoel ervaren deze tussenstop bij het oversteken als onveilig. Bij de IPS basisschool is het ’s ochtend en ’s middags bij aanvang en uitgaan van de school een ware chaos, veroorzaakt door ouders die hun kroost per auto naar school brengen en weer ophalen. Om bij de parkeerplaatsen te komen moet eerst het fietspad worden overgestoken, aan beide zijden. Dat geldt overigens voor de hele Minckelersstraat tot aan de Kamerlingh Onnes. Bijna aanrijdingen tussen (in-/ uit)parkerende auto’s en fietsers zijn dan ook aan de orde van de dag. De school bevindt zich aan een drukke kruising met verkeerslichten, wat deze situatie extra onhandig maakt. De streetview-foto van Google Earth is op een stil moment genomen, maar tijdens de schoolspits staan hier vele tientallen auto’s geparkeerd of stationair te draaien, niet alleen in de parkeervakken maar ook op de stoep en soms op het fietspad.

Hoewel dit voorstel over een volledig nieuwe inrichting gaat, vragen sommige situaties al om snellere maatregelen. Al genoemd is de brede ‘pleinachtige uitrit’ Kleine Drift/ Lorentzweg, tegenover de snackbar. Daar is de stoep, met daaraan gelegen een klein parkeerterrein, on-Hilversums breed. De verleiding is groot om daar met fiets, bromfiets of fatbike ‘af te steken’, om de weinig aantrekkelijke oversteek te vermijden. Afgezien van wat paaltjes is er weinig wat deze

verkeersovertreders tegenhoudt, tot ergernis van aanwonenden en van voetgangers op het trottoir. Een snelle tijdelijke maatregel zou kunnen bestaan uit het plaatsen van betonnen plantenbakken. Dit in overleg met direct aanwonenden en uiteraard rekening houdend met rolstoelers.

Oplossingsrichting STOMP, Wijkverzamelstraat en groen STOMP Een belangrijke vraag bij herinrichting van bestaande straten is op basis van welke uitgangspunten het ontwerp moet worden vormgegeven. De initiatiefnemers stellen voor om hierbij het STOMPprincipe te hanteren, zoals dat beleidsmatig is verankerd in het Uitvoeringsprogramma Mobiliteit 2040 en de Omgevingsvisie Hilversum 2040. STOMP staat voor: Stappen, Trappen, Openbaar vervoer, Mobility-as-a-Service (deelvervoer), en pas als laatste de Particuliere auto. Het principe geeft uitdrukking aan de gewenste volgorde van mobiliteitsvormen bij inrichting van de openbare ruimte. Daarmee sluit STOMP aan bij gemeentelijke ambities op het gebied van verkeersveiligheid, duurzaamheid, gezondheid, leefkwaliteit en de versterking van actieve vormen van mobiliteit. Het toepassen van STOMP betekent in de praktijk: meer ruimte voor voetgangers en fietsers, betere oversteekbaarheid, lagere rijsnelheden, en een inrichting die de auto wel faciliteert, maar niet langer laat domineren. Hoewel het in de Mobiliteitsvisie 2040 (vastgesteld op 21 april 2021) nog niet expliciet werd benoemd, is het STOMP-principe sindsdien wel onderdeel geworden van het gemeentelijke beleidskader.

In het Uitvoeringsprogramma Mobiliteit 2040 (vastgesteld op 19 juli 2023) wordt op pagina 5 het volgende gesteld: ‘Het Uitvoeringsprogramma Mobiliteitsvisie 2040 is [...] direct ondersteunend aan het in de Omgevingsvisie geïntroduceerde STOMP-principe waarbij de mens centraal staat. Het STOMP-principe verdeelt mobiliteit in Stappen, Trappen, Openbaar vervoer, Mobility as a Service (MaaS) en Particuliere auto.’

De STOMP-benadering is verder uitgewerkt in de Omgevingsvisie Hilversum 2040, vastgesteld op 15 mei 2024. In deel A (p. 45) wordt het hanteren van STOMP voor de fysieke inrichting expliciet genoemd als leidend principe. In deel C (uitwerkingen beleid) wordt op meerdere pagina’s benadrukt dat het principe leidend is bij de inrichting van wegen en de prioritering bij verkeerslichten. STOMP is daarmee geen vaste norm, maar wel een richtinggevend principe binnen het huidige integrale toetsingskader. Voor de Minckelersstraat betekent dit: het hanteren van STOMP als toetsingskader bij de herinrichting past binnen het vigerende beleid en daarmee goed verdedigbaar.

Wijkverzamelstraat Zogeheten wijkverzamelstraten (lokaleregelgeving.overheid.nl) verzamelen en verdelen het verkeer in de wijken naar de hoofdwegen. Dit wegtype heeft zowel een doorstroomfunctie als een uitwisselingsfunctie. De Minckelersstraat lijkt alles in zich te hebben om van doorgaande weg te worden getransformeerd naar wijkverzamelstraat, met een inrichting die meer is gericht op ‘stappen en trappen’ (STOMP) dan op het zo snel mogelijk met de auto of motorfiets passeren van de tien dwarsstraten. Het fysiek ontmoedigen van de gebruikelijke ‘stoplichtrace’ bevordert niet alleen de veiligheid maar ook de leefbaarheid van de aangrenzende woonblokken, aan de straat zelf zowel als in de zijstraten. Verlaging van de maximumsnelheid en/of de gemiddelde snelheid ligt dan voor de hand. De mogelijkheid tot uitwisseling van verkeersstromen (auto, fiets, voetganger etc.) is sterk afhankelijk van de maximumsnelheid. Op een wijkverzamelstraat geldt of een maximumsnelheid van 30 km/u of van 50 km/u. Bij 50 km/u als maximumsnelheid gelden dezelfde uitgangspunten als bij gebiedsontsluitingswegen. In vaktermen onderscheidt men ook wel GOW50 en GOW30 gebiedsontsluitingswegen. Dit is in hoofdlijnen de beleidsregel vanuit de Rijksoverheid, die ruimte biedt voor interpretatie. Geen situatie is immers identiek aan de andere.

Naast een andere inrichting zou ook gekeken moeten worden naar de meest geëigende maximum snelheid, waarbij rekening wordt gehouden met een ‘redelijke overschrijdingsmarge’. Een maximumsnelheid van 50 km/uur betekent in de praktijk nogal eens 60 km. Anderzijds ervaren veel automobilisten en vooral motorrijders 30 km als frustrerend. Uit een Goudappel-onderzoek: ‘Parket CVOM en de politie geven aan dat handhaving, zowel fysiek als digitaal, in beperkte mate beschikbaar is. Het is daarom belangrijk om te kijken wáár deze handhaving het grootste effect (door analyses verkeersongevallen en analyses verkeersintensiteit) zal hebben op de verkeersveiligheid én waar die verkeersveiligheid ook op andere manieren bereikt kan worden, zoals door het verbeteren van de weginrichting. Op dit moment is het beleid om slechts in beperkte mate te handhaven op 30 km/h-wegen. Andere verdeling van snelheidslimieten over de wegen binnen de bebouwde kom of een andere norm, zouden aanleiding kunnen zijn om dit standpunt te heroverwegen.’ (Goudappel 2023, 30 km/h als landelijke, wettelijke norm) Hoewel in Nederland weinig voorkomend is 40 km/uur als maximumsnelheid wellicht een optie. In meer Europese steden, m.n. in Scandinavië, geldt 40 km als compromis.

Voordeel: motoren houden deze snelheid makkelijker aan dan 30 km, het snelheidsverschil met bromfietsen vervalt en dat met snorfietsen/e-bikes wordt kleiner. Verlaging van de maximumsnelheid met 10 kilometer betekent ook minder lawaai, minder fijnstof en verhoogde veiligheid. Ook draagt 40 km wellicht bij aan een bredere acceptatie onder automobilisten en motorrijders. Goudappel noemt als nadeel van een algemeen 30 km-regime: ‘De naleving van de snelheid is dus lager dan bij een landelijke norm van 50 km/h’. Overigens geldt dat vooral voor wegen die niet als 30 km-weg zijn ingericht. De vrij forse stap van 50 naar 30 heeft consequenties voor het openbaar

Een alternatieve inrichting Bij het opnieuw inrichten van de Minckelersstraat zou het uitgangspunt STOMP moeten zijn, oftewel allereerst rekening houden met de voetganger en op de tweede plaats de fietser. Dat betekent bovenal op tenminste drie plekken (in elk geval de hierboven genoemde bottlenecks) veiligere oversteekplaatsen voor allereerst de voetganger en daarna de fietser. Er hoort ook een veel veiligere

doorgaande fietsroute bij, zonder dat deze ten koste gaat van (de breedte van) de stoepen aan weerszijde. Hierbij mag rekening worden gehouden met een verwachte hogere intensiteit aan overstekende voetgangers en fietsers vanwege nieuwbouw langs onder meer het spoor (Hunkemöller en Kuperus). Oversteekplaatsen zijn in de nieuwe inrichting na oplevering van het riool goed herkenbaar, voldoende breed, dwingen tot afremmen of zelfs voorrang geven (zebrapaden, verhoging of stoplichten) en bieden in het geval van een middenberm of vluchtheuvel ruimte voor tenminste een moderne transport-/bakfiets. Wellicht zijn kleine rotondes een oplossing, al lijkt daar weinig ruimte voor. Rotondes zijn niet per se veiliger en zeker niet altijd overzichtelijker. Uitdaging is het zekeren van voldoende doorstroming van het autoverkeer in combinatie met voldoende oversteekplaatsen én het verlagen van de gemiddelde snelheid, ook tijdens stille uren. Omliggende plaatsen laten zien dat dit prima kan in combinatie met verhoogde oversteekplaatsen/kruisingen of drempels, ook waar bussen en veel hulpverkeer (brandweer, ambulance) van de route gebruik maken. De vraag is of alle parkeervakken nog wel aan de veiligheidseisen voldoen en niet (deels) zouden moeten verdwijnen, met als alternatief parkeren in de zijstraten (en onder Villa Industria) en alleen nog beperkt (laden/lossen) op de Prof.

Koch/Kleine Drift/ Minckelersstraat, mits niet belemmerend voor fietsers en voetgangers. Hierbij moet worden opgemerkt dat fietsoplossingen uiteraard nooit ten koste mogen gaan van de veiligheid van voetgangers, met of zonder beperking. Een extra ‘linksaffer’ richting Kleine Drift/Lorentzweg komt vaak ter sprake als oplossing. Het taboe hierop, vanwege de wens om autoverkeer snel te laten doorstromen, mag wat de initiatiefnemers betreft van tafel.