Bijlage 1. Routekaart harmonisatie dorpen- en wijkenbeleid
Tekst van het document
1 Routekaart harmonisatie dorpen- en wijkenbeleid 1. Waarom een gezamenlijk dorpen- en wijken beleid? Dorpen, buurten en wijken vormen het niveau waarop inwoners hun leefomgeving dagelijks ervaren. Hier ontmoeten inwoners elkaar, ontstaan initiatieven, worden maatschappelijke vraagstukken zichtbaar en krijgt samenwerking tussen inwoners, maatschappelijke organisaties en gemeente vorm. Het dorpen- en wijkenbeleid heeft als doel sterke en betrokken gemeenschappen te ondersteunen en de gemeentelijke inzet zo goed mogelijk te laten aansluiten bij wat er in dorpen, buurten en wijken leeft en nodig is. Daarbij gaat het om ruimte bieden aan initiatieven uit de samenleving, het benutten en waar mogelijk versterken van het organiserend vermogen van gemeenschappen en het verbinden van wat lokaal speelt met bredere maatschappelijke en gemeentelijke opgaven. De nieuwe gemeente begint daarbij niet opnieuw. Zowel Hilversum als Wijdemeren beschikt over beleid, werkwijzen en ervaringen die hiervoor een goede basis vormen. Tegelijkertijd kent de nieuwe gemeente verschillende wijken en dorpsgemeenschappen, ieder met een eigen identiteit, geschiedenis, dynamiek en manier van organiseren. De Dorps-cv’s zijn hiervan een recent vastgesteld voorbeeld.
De harmonisatie van dorpen- en wijkenbeleid is daarom bedoeld om te behouden wat goed werkt, ervaringen uit beide gemeenten met elkaar te verrijken en waar nodig bestaande werkwijzen te herijken. Maatwerk blijft daarbij belangrijk: wat passend is voor het ene dorp of de ene wijk, hoeft dat niet automatisch voor een ander gebied te zijn. Dit sluit ook aan bij de lijn uit Buurten 3.0, waarin de eigen dynamiek en het organiserend vermogen van wijken centraal staan. Dit vraagt om een zorgvuldige afweging van onder meer de volgende vragen: • Welke rol wil de gemeente vervullen in dorpen, buurten en wijken? • Welke bestaande werkwijzen en instrumenten uit Hilversum en Wijdemeren werken goed en verdienen behoud of verdere ontwikkeling? • Hoe kan de gemeente aansluiten bij de eigen identiteit, behoeften en het organiserend vermogen van verschillende dorpen, buurten en wijken? • Op welke wijze kan wijk- en dorpsgericht werken lokale initiatieven ondersteunen en tegelijkertijd bijdragen aan bredere maatschappelijke en gemeentelijke opgaven? Het beantwoorden van deze vragen vraagt om een proces waarin eerst inzicht wordt verkregen in de bestaande situatie voordat inhoudelijke keuzes worden gemaakt. Daarvoor dient deze routekaart. 2 2. Bestuurlijke aanleiding Per 1 januari 2027 worden de gemeenten Hilversum en Wijdemeren samengevoegd.
In het Plan van Aanpak Uitwerking Herindelingsadvies hebben beide gemeenteraden afgesproken om te komen tot een geharmoniseerd dorpen- en wijkenbeleid voor de nieuwe gemeente. De vertaling van de opdracht uit het Plan van Aanpak Uitwerking Herindelingsadvies naar een procesmatige start van dit beleidstraject in de vorm van een ‘startnotitie routekaart’ hebben beide colleges beschreven in de collegebrief/raadsinformatiebrief Stand van zaken spoorboekje herindeling Q2 2026. Later is in de prioriteitenagenda (Hilversum) en lange termijn agenda (Wijdemeren) vastgelegd dat er in oktober 2026 besluitvorming plaatsvindt over een startnotitie. Daarna zal de nieuwe raad zich over de besluitvorming van het nieuwe dorpen- en wijkenbeleid buigen. Aan een startnotitie zit in Hilversum verplicht een Beeldvormende sessie gekoppeld. Omdat er in dit traject gekozen wordt voor een gezamenlijke informatiesessie voor raden van Wijdemeren en Hilversum op 18 augustus (later verplaatst naar 19 augustus), en dus geen formele BVS, past ook een andere naam: Routekaart harmonisatie dorpen- en wijkenbeleid. Met raadsbesluiten over deze routekaart komt vast te liggen welke bouwstenen gebruikt worden, welke stappen worden gezet richting harmonisatie en hoe de nieuwe gemeenteraad in positie wordt gebracht om hierover inhoudelijke keuzes te maken.
In het Plan van Aanpak Uitwerking Herindelingsadvies is door beide gemeenten het belang aangegeven van sterke gemeenschappen, betrokken inwoners en gebiedsgericht werken. Tegelijkertijd kennen Hilversum en Wijdemeren verschillende werkwijzen, beleidsdocumenten en organisatorische structuren. Waar Hilversum de afgelopen jaren heeft gewerkt met wijkgericht werken en wijkplannen, heeft Wijdemeren ervaring opgedaan met het dorpenbeleid, dorpsregisseurs, dorpsontwikkeling en recent de dorpscv's. Met de vorming van de nieuwe gemeente ontstaat de behoefte om deze beleidsdocumenten, ervaringen en werkwijzen zorgvuldig tegen het licht te houden en te bezien hoe deze kunnen bijdragen aan een toekomstbestendige aanpak voor dorpen, buurten en wijken. 2. Wettelijk kader Met de samenvoeging van Hilversum en Wijdemeren ontstaat per 1 januari 2027 één nieuwe gemeente. Op dat moment bestaat echter niet direct één uniform beleidskader voor het gehele grondgebied. Niet voor dorpen- en wijken, maar ook niet op de meeste andere beleidsvelden. De Wet algemene regels herindeling (Wet arhi) biedt gemeenten na een herindeling een overgangsperiode om bestaande regelingen, beleidskaders en werkwijzen te harmoniseren.
3 Harmoniseren betekent daarbij niet dat bestaand beleid automatisch wordt overgenomen of samengevoegd, maar dat de nieuwe gemeenteraad een bewuste afweging maakt over de inrichting van nieuw, voor de gehele gemeente geldend beleid. Situatie per 1 januari 2027 Voor het dorpen- en wijkenbeleid betekent dit dat de bestaande beleidskaders van Hilversum en Wijdemeren op 1 januari 2027 niet automatisch vervallen. Totdat de nieuwe gemeenteraad een geharmoniseerd beleidskader heeft vastgesteld, blijven de bestaande werkwijzen en beleidsuitgangspunten het uitgangspunt voor de uitvoering binnen het voormalige grondgebied van beide gemeenten. Hierdoor blijft de continuïteit van de dienstverlening en samenwerking met inwoners, dorpen, buurten en maatschappelijke partners gewaarborgd, terwijl tegelijkertijd ruimte bestaat om zorgvuldig toe te werken naar één gezamenlijk beleidskader. 3. Doel van deze routekaart Deze routekaart bevat geen inhoudelijke keuzes over het toekomstige dorpen- en wijkenbeleid van de nieuwe gemeente.
Het doel van deze routekaart is om: • De route naar harmonisatie van het dorpen- en wijkenbeleid vast te leggen; • De bestaande bouwstenen te benoemen die daarbij worden betrokken; • Uiteindelijk de nieuwe gemeenteraad in staat te stellen om op basis van evaluaties en analyses richtinggevende keuzes te maken in de tussenrapportage (zie hieronder voor verder toelichting) en uiteindelijk het nieuwe dorpen- en wijkenbeleid. Binnen scope, buiten scope en raakvlakken vanuit deze beleidsontwikkeling Binnen de scope van deze beleidsontwikkeling vallen in ieder geval: • De uitgangspunten en doelen van het gebiedsgericht werken in dorpen, buurten en wijken. • De rol en werkwijze van de gemeente op gebiedsniveau, waaronder de inzet en positionering van dorpsregisseurs en wijkregisseurs. • De samenwerking met bewonersorganisaties, dorps- en wijkvertegenwoordigers en maatschappelijke partners; • Instrumenten die specifiek onderdeel zijn van het dorpen- en wijkenbeleid, zoals dorpen- en wijkbudgetten en gebiedsplannen; • De wijze waarop gebiedskennis, zoals dorps-cv’s, wijkplannen en wijkprofielen, wordt benut; • De verbinding tussen signalen en initiatieven uit gebieden en gemeentelijke opgaven; 4 • De vraag in hoeverre verschillen tussen dorpen, buurten en wijken om maatwerk in de gemeentelijke werkwijze vragen.
Buiten de scope valt het opnieuw bepalen van de gemeentebrede uitgangspunten voor participatie. De Nota Participatie en Participatieverordening, die gelijktijdig met deze routekaart aan beide gemeenteraden worden voorgelegd, vormen hiervoor het kader. De daarin gemaakte keuzes over rollen, uitgangspunten en werkwijzen voor participatie worden binnen dit traject niet opnieuw ter discussie gesteld. Bij de ontwikkeling van het dorpen- en wijkenbeleid wordt hierop voortgebouwd en wordt bezien hoe deze uitgangspunten in het dorpen- en wijkenbeleid concreet toepassing krijgen. De aanbevelingen die door theRevolution zijn gedaan in de Dorps-cv’s worden daarbij meegenomen. In de nieuwe gemeente zal op tal van andere domeinen inhoudelijke beleidsvorming vormkrijgen. Vaak genoeg met raakvlakken aan het dorpen- en wijkenbeleid. Een goed voorbeeld hiervan zijn de Gebiedsagenda’s. De Hilversumse raad heeft in 2024 besloten voor tien gebieden een Gebiedsagenda op te stellen als uitwerking van de Omgevingsvisie 2040 (en te starten met Zuidwest). In een gebiedsagenda komen veel fysieke, sociale en economische opgaven samen. Het gaat onder meer om woningbouw, onderwijshuisvesting en maatschappelijke voorzieningen, bedrijvigheid, mobiliteit, gezondheid, klimaatadaptatie, energie-infrastructuur en de kwaliteit van de openbare ruimte.
De Gebiedsagenda moet deze opgaven verbinden in één gebiedsanalyse, een gezamenlijke visie en ambitie, ontwikkelprincipes, prioriteiten en een uitvoeringsagenda. Nader uit te zoeken in dit beleidstraject is hoe de gebiedsagenda’s zich tot het dorpen- en wijkenbeleid verhouden. Een denkrichting hierin is dat het dorpen- en wijkenbeleid de manier van werken in de gebieden, een grondhouding, vastleggen, terwijl de gebiedsagenda’s opgaven in de gebieden concreet vertalen. Andere bestaande beleidstukken met raakvlakken zijn: de Omgevingsvisie 2040, de (nader vast te stellen) Wijkbiografieën (Erfgoedverhalen) en de Hilversumse Leidraad Advieslijnen voor Maatschappelijke Voorzieningen. 4. Bouwstenen voor de harmonisatie De harmonisatie van het dorpen- en wijkenbeleid start niet vanuit een blanco situatie. Beide gemeenten beschikken over (gezamenlijke en individuele) beleidsdocumenten, uitvoeringservaringen en participatieresultaten die inzicht geven in de wijze waarop inwoners betrokken worden bij hun leefomgeving en hoe gebiedsgericht wordt gewerkt. Deze documenten vormen samen het vertrekpunt voor de verdere beleidsontwikkeling. 5 Hilversum en Wijdemeren gezamenlijk Nota Participatie en Participatieverordening Gelijktijdig met deze routekaart worden de Nota Participatie en Participatieverordening ter vaststelling aangeboden aan beide gemeenteraden.
Deze documenten beschrijven wanneer inwoners, ondernemers, maatschappelijke partners en projectontwikkelaars kunnen meedenken en op welke wijze participatie wordt georganiseerd binnen de nieuwe gemeente. De nota beschrijft de uitgangspunten, rollen en werkwijze rondom participatie. De participatieverordening legt de wettelijke kaders vast voor de betrokkenheid van inwoners bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid. Beide documenten zijn opgesteld als gezamenlijk kader voor de nieuwe gemeente vanaf 1 januari 2027. De nota en verordening vormen het gemeentebrede kader waarbinnen de verdere ontwikkeling en uitvoering van het dorpen- en wijkenbeleid plaatsvindt. De daarin vastgelegde uitgangspunten over participatie staan binnen dit beleidstraject niet opnieuw ter discussie. Evaluatie beleid wijken en dorpen Ten gunste van een gelijkwaardig startpunt wordt het wijken en dorpenbeleid van beide gemeenten geëvalueerd, om als bouwsteen te dienen voor het nieuwe beleid. Een voorbeeld van de onderwerpen die onderdeel zijn van de evaluatie zijn de (juridische) kaders voor de besteding van de dorpenbudgetten en wijkbudgetten. Wijdemeren Integraal Beleidskader Sociaal Domein 2024 Bepaalt de overkoepelende koers voor het sociaal domein en vormt de basis voor de Maatschappelijke Agenda en uitvoeringsprogramma’s.
Het dorpenbeleid is hierin nadrukkelijk onderdeel van de uitvoering van het sociaal beleid: de kracht van de dorpen, nabuurschap, zelforganisatie en bewonersinitiatieven worden ingezet om sociale en maatschappelijke doelen te bereiken. Het beleidskader bouwt daarbij voort op de evaluatie van het dorpenbeleid en positioneert de dorpsregisseurs als gebiedsregisseurs die gemeentelijke beleidsdoelen verbinden met wat in de dorpen speelt. Maatschappelijke Agenda 2024–2027 De Maatschappelijke Agenda beschrijft de maatschappelijke opgaven van Wijdemeren en de wijze waarop gemeente, inwoners en maatschappelijke partners samenwerken aan leefbaarheid, participatie, gezondheid en sociale samenhang. Daarmee biedt dit document inzicht in de bredere context waarbinnen het dorpenbeleid functioneert. In principe heeft de Maatschappelijke Agenda het Dorpenbeleid en de Uitvoeringsnotitie Dorpenbeleid vervangen. Desondanks zijn ze hier als naslagwerk opgenomen ter eventueel gebruik van een aantal nog relevante basisuitgangspunten. 6 Dorps-cv’s Wijdemeren In 2026 zijn voor de zeven dorpen van Wijdemeren dorpscv’s opgesteld. Hierin beschrijven inwoners zelf hun DNA, identiteit, geschiedenis, kwaliteiten, zorgen en toekomstbeelden van hun dorp.
De dorpscv’s vormen daarmee naast een overdrachtsdocument richting de nieuwe gemeente ook een unieke bron van kennis over wat inwoners belangrijk vinden in hun leefomgeving. In de Dorps-cv’s zijn meerdere adviezen aan de gemeente geformuleerd. Naslagwerk Wijdemeren Notitie Dorpenbeleid De Notitie Dorpenbeleid vormde het beleidsmatige fundament van het dorpenbeleid in Wijdemeren. Hierin zijn de visie, doelstellingen en uitgangspunten vastgelegd voor de samenwerking tussen gemeente, inwoners en dorpen. Centrale thema’s zijn onder meer leefbaarheid, sociale samenhang, participatie, zelforganisatie en het behoud van de eigen identiteit van de dorpen. Het document geeft inzicht in de bestuurlijke uitgangspunten die de afgelopen jaren richtinggevend zijn geweest voor het werken met de dorpen. Uitvoeringsnotitie Dorpenbeleid De Uitvoeringsnotitie Dorpenbeleid beschrijft hoe het dorpenbeleid organisatorisch en praktisch vorm heeft gekregen. Hierin zijn onder meer de rollen van dorpencoördinatoren, het dorpenloket, het dorpenfonds en de samenwerking tussen inwoners en gemeente uitgewerkt. Evaluatie Dorpenbeleid De evaluatie van het dorpenbeleid geeft inzicht in de ervaringen die sinds de invoering van het beleid zijn opgedaan. Deze evaluatie biedt belangrijke lessen over de werking van het huidige model, de ervaren meerwaarde en eventuele aandachtspunten voor de toekomst.
Hilversum Uitvoeringsnotitie Buurten 3.0 (december 2020 – heden) De Uitvoeringsnotitie Buurten 3.0 beschrijft de visie, doelstellingen en werkwijze van het wijkgericht werken in Hilversum. Daarbij wordt onder meer ingegaan op de rol van wijkregisseurs, wijkbudgetten, samenwerking met maatschappelijke partners en de verbinding tussen bewonersinitiatieven en gemeentelijke opgaven. Wijkplannen 2025–2026 De wijkplannen beschrijven per wijk de identiteit, samenstelling, kenmerken en prioritaire thema’s. Daarnaast geven zij inzicht in de wijze waarop wijkgericht werken in de praktijk wordt toegepast. De wijkplannen vormen daarmee een waardevolle bron van kennis over de verschillende gebieden binnen Hilversum en de opgaven die daar spelen. 7 Wijkprofielen Hilversum 2026 De wijkprofielen zijn visuele, datagedreven overzichten per wijk die laten zien hoe een wijk scoort op belangrijke thema’s uit de Hilversumse Omgevingsvisie en de Visie Sociaal Domein. Ze combineren indicatoren, opvallende kenmerken en demografische kerncijfers tot één toegankelijk beeld van een wijk. Ze brengen data uit verschillende openbare bronnen samen, zodat je in één oogopslag ziet wat goed gaat, waar verschillen zitten en welke onderwerpen aandacht vragen. Zo ondersteunen ze onderbouwde keuzes in gebiedsgericht werken en beleid.
De profielen zijn nadrukkelijk bedoeld als gespreksinstrument: cijfers vormen de basis, maar krijgen pas betekenis in combinatie met ervaringen, signalen en verhalen uit de wijk. De wijkprofielen kunnen ook ondersteunen bij het opstellen van de evaluatie. Er wordt ook een start gemaakt met het opstellen van dorpsprofielen voor de dorpen. 5. Routekaart harmonisatie Fase 1: Ambtelijke voorbereiding: evaluatie en analyse De eerste stap is het uitvoeren van een evaluatie naar het beleid rond wijken en dorpen in Hilversum en Wijdemeren. Doordat er van beide gemeenten dan een evaluatie beschikbaar is, ontstaat een gezamenlijk vertrekpunt voor de verdere harmonisatie. De analyse van alle bouwstenen heeft vervolgens het doel om: • Overeenkomsten en verschillen tussen beide gemeenten inzichtelijk te maken; • Inzicht te verkrijgen in kansen, knelpunten en ontwikkelvragen; • Te bepalen welke onderwerpen bestuurlijke keuzes vragen. Fase 1 leidt tot het eerste bestuurlijke besluit van dit traject in fase 2. Fase 2: Tussenrapportage aan de gemeenteraad (eerste helft 2027) De tussenrapportage geeft de nieuwe gemeenteraad de mogelijkheid om op basis van de evaluatie en analyse (resultaten fase 1) richtinggevende keuzes mee te geven voor de ontwikkeling van het nieuwe beleid.
De tussenrapportage bevat in ieder geval: • De evaluatie en analyse uit fase 1 • Een voorstel voor vervolgstappen richting harmonisatie met daarin: Mogelijke vormen van participatie om het beleid verder uit te werken. Daarbij wordt aangesloten bij de uitgangspunten, rollen en werkwijzen zoals vastgelegd in de Nota Participatie en Participatieverordening van de nieuwe gemeente; en de adviezen uit de Dorps-cv’s. Voorstel voor de betrokkenheid van de gemeenteraad; 8 De tussenrapportage bevat nadrukkelijk nog geen voorstel voor nieuw beleid. Fase 3 – Ontwikkeling geharmoniseerd beleid (begin 2028) Op basis van het proces dat door middel van de tussenrapportage is bepaald, wordt toegewerkt naar een geharmoniseerd dorpen- en wijkenbeleid voor de nieuwe gemeente. Bij deze uitwerking wordt gekeken naar de samenhang met andere beleidsontwikkelingen binnen de nieuwe gemeente. Hiermee wordt voorkomen dat inwoners en maatschappelijke partners op verschillende momenten over vergelijkbare onderwerpen worden benaderd en kan een integrale afweging plaatsvinden. 7. Financieel kader Dit beleidstraject wordt uitgevoerd binnen de reguliere middelen die binnen de organisatie beschikbaar zijn.