CConstaterende datHilversum
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Eindrapport Rekenkameronderzoek Grote Projecten Hilversum

GEMEENTERAAD 8 oktober 2026, gemeente HilversumBij agendapunt: Rekenkameronderzoek Grote projecten20.217 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 3

Dit valt te verklaren doordat in deze periode raad en college veelvuldig het gesprek voerden over welke kaders passend waren, zoals ook in hoofdstuk 2 toegelicht. Hieronder staat een overzicht van relevante moties vanaf 2020.83 Datum | Titel en omschrijving motie | Status 11 november 2020 | Inzicht in de toekomstige financiële ruimte | Aangenomen In de motie wordt het college verzocht: a. de raad met behulp van een aantal scenario’s (min/max) een globaal inzicht te verschaffen in het effect van de totale voorgenomen investeringen; b. met behulp van deze scenario’s inzicht te bieden in de globale ontwikkeling van de belangrijkste financiële kengetallen; c. deze scenario’s ook te gebruiken om een schatting te maken van de totale extra te activeren projectkosten zoals door het college wordt voorgesteld na de voorgenomen aanpassing van de financiële verordening; d. deze scenario’s in een BVS c.q. Commissie in het voorjaar van 2021 met de raad te bespreken. 11 november 2020 | Taakstelling projectkosten | Verworpen In de motie wordt het college verzocht: a. denkrichtingen uit te werken voor de beheersing van projectkosten; b. waar mogelijk deze denkrichtingen op lopende projecten toe te passen, mits de raad vooraf is geïnformeerd; c. voor de behandeling van de kadernota in juni 2021 de raad over deze denkrichtingen te informeren.

9 juni 2021 | Financiële risico’s beperken | Aangenomen In de motie wordt het college verzocht: 1. haar structurele financiële beleid op zodanige wijze in te richten dat het bereiken van de meest risicovolle signaleringswaarden wordt voorkomen; 2. bij toekomstige kadernota's en begrotingen voortaan aan te geven hoe het financiële beleid op die signaleringswaarden uitwerkt en wat eraan gedaan is om die meest risicovolle ‘categorie C’ te voorkomen. 9 juni 2021 | Perfectioneren begrotingen | Aangenomen 83 Gemeente Hilversum (2026). Overzicht moties gemeenteraad Hilversum: | link. 41 In de motie wordt het college opgedragen: in de begroting 2022-2025 de financiële effecten van het Project Stationsgebied en de Meerjaren Prognose Gebiedsontwikkelingen op te nemen en te verwerken en dat ook voortaan te blijven doen in toekomstige kadernota's en begrotingen. 6 juli 2021 | Scope investeringsvoorstellen MRA | Aangenomen Verstedelijkingsstrategie In de motie wordt het college verzocht: 1. bij de afspraken over de Investeringsstrategie zich te beperken tot de plannen waar de Raad al kaders voor heeft gesteld of gaat stellen (Stationsgebied, Masterplan Arena Park 2.0, Scenariokeuze Bruisend Hart, Gebiedsplan 1221) + tot investeringen die zien op een directe verbetering voor Hilversummers van de reistijden per trein; 2.

om tijdig, dus ruim voorafgaand aan het overleg waar een standpunt namens Hilversum wordt ingebracht, met de Raad in overleg te gaan, mocht het College de wens voelen om aanvullende investeringsafspraken te maken bij het BO- MIRT in november 2021. 15 september | Stationsgebied | Aangenomen 2021 | In de motie wordt het college verzocht om te onderzoeken hoe gemengd wonen binnen de verschillende bouwblokken gerealiseerd kan worden en de resultaten van dit onderzoek voor te leggen aan de gemeenteraad. 10 november 2021 | Versterken beheersing financiële risico’s bouwprojecten | Aangenomen In de motie wordt het college verzocht: 1. vanaf de voorjaarsnota 2022 en de begroting 2023 in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing, de projectrisico’s op lopende bouwprojecten op te nemen, ter bepaling van het weerstandsvermogen van de gemeente en de daarbij benodigde weerstandscapaciteit; 2. in een BVS de raad mee te nemen in de wijze waarop het college de financiële risico’s door middel van projectbeheersing zoveel mogelijk wil beperken. 15 mei 2024 | Een zo aangenaam en veilig mogelijk Stationspark | Aangenomen Het college opdracht te geven om een omgevingsplanwijziging op te stellen voor het Bruisend Hart op basis van het Stedenbouwkundig plan met inachtneming van de knelpunten zoals door de CRK&M zijn ingebracht, met name op het gebied van de verkeerscirculatie.

12 juni 2024 | Toevoegen winsten en verliezen grondexploitaties aan | Aangenomen reserve stedelijke ontwikkeling Draagt het college op om bij de actualisatie van de nota grond- en vastgoedbeleid de reserve stedelijke ontwikkeling 42 43 duidelijker te definiëren zodat ook de toekomstige winsten en verliezen uit grondexploitaties worden toegevoegd (of onttrokken) aan de reserve stedelijke ontwikkeling. 1 april 2026 Van aandacht naar afspraak: concretisering spoedprocedure strategische verwervingen Verzoekt het college om: 1. de spoedprocedure uit uitgangspunt 8 nader uit te werken en te komen met een uitgewerkt voorstel voor een procesbeschrijving, waarbij ten minste wordt vastgelegd: - wat de raad minimaal nodig heeft om haar kaderstellende en controlerende rol te kunnen uitoefenen, waaronder in ieder geval: het doel van de verwerving, een concept- koopovereenkomst of samenvatting daarvan, en een onderbouwing van het effect op de financiële positie van de gemeente en dan met name de schuldquota; - de werkwijze bij aantoonbare tijdsdruk, waarbij het doorlopen van de normale vergadercyclus van de gemeenteraad redelijkerwijs niet mogelijk is, waarbij in overleg met de agendacommissie in ieder geval wordt vastgelegd hoe en via welk kanaal de raad zo spoedig mogelijk wordt geïnformeerd binnen welke termijn alsnog formele besluitvorming of bekrachtiging door de raad plaatsvindt; -

een concrete termijn waarbinnen de raad achteraf schriftelijk wordt geïnformeerd over verwervingen die onder de drempelwaarde zijn gedaan, inclusief de motivering en de relatie tot de beleidsdoelstellingen; 2. deze uitwerking uiterlijk in het derde kwartaal van 2026 ter vaststelling aan de raad voor te leggen, Aangenomen In dezelfde periode heeft de gemeenteraad een aantal amendementen ingediend die zich richten op gemeentefinanciën, onder meer in relatie tot de aanstaande fusie tussen de gemeenten Hilversum en Wijdemeren en in relatie tot enkele plannen die geen grote projecten betreffen. Het amendement ‘Geen geld zonder financiële onderbouwing’, gericht op de gebiedsontwikkeling Sportpark, is hierop een uitzondering. Met dit amendement wijzigt de raad een voorgenomen raadsbesluit hierover. De raad geeft het college daarbij de opdracht om met een nieuw voorstel te komen met betrekking tot het resterende investeringskrediet (2,2 miljoen euro) voor het bouwrijp maken en inrichten van de openbare ruimte in Arenapark.84 Verder heeft de raad in de afgelopen jaren geen amendementen ingediend die rechtstreeks betrekking hebben op grote projecten. Daar is niet direct een verklaring voor aan te wijzen, hoewel het mogelijk is dat dit komt doordat in de loop der jaren meer grote projecten zich in de uitvoeringsfase bevinden.

In die fase zijn er voor de raad minder directe sturingsmogelijkheden dan in de voorbereiding- en planvormingsfase van projecten (zie ook paragraaf 3.2.2.). De gemeenteraad heeft in de afgelopen raadsperiode ongeveer 340 schriftelijke vragen gesteld aan het college, waaronder enkele tientallen met betrekking tot grote projecten of 84 Gemeente Hilversum (29 januari 2025). Raadsmotie Geen geld zonder financiële onderbouwing. gebiedsontwikkelingen. Hieronder staat een overzicht van gestelde schriftelijke vragen die betrekking hebben op de onderzochte casussen.85 Daarbij komt met name naar voren dat de raad schriftelijke vragen voornamelijk gebruikt om vragen te stellen over actuele ontwikkelingen die betrekking hebben op deze projecten en niet zo zeer om na te gaan in hoeverre de voortgang of uitvoering in lijn is met de raad gestelde kaders.

Datum | Onderwerp schriftelijke vragen | Beantwoord op 25 november 2022 | Zendmast RWZI-terrein Anna’s Hoeve | 30 januari 2023 5 december 2022 | Zendmast RWZI-terrein Anna’s Hoeve | 25 januari 2023 17 januari 2023 | Zendmast RWZI-terrein Anna’s Hoeve | 8 februari 2023 27 juli 2023 | Zendmast RWZI-terrein Anna’s Hoeve | 11 september 2023 21 maart 2025 | Bomenkap en herplanting Circusterrein | 21 maart 2025 3 september 2025 | Flexwoningen Circusterrein | 3 september 2025 24 februari 2026 | Voetgangersoversteek Stationstunnel | 11 maart 2026 2 maart 2026 | Leefbaarheid en sociale veiligheid Circusterrein | 24 maart 2026 3 april 2026 | Veiligheid omtrent de Stationstunnel | 22 april 2026 Bij de behandeling van de P&C-stukken en stukken als de MPG stelt de raad daarnaast veelvuldig technische vragen om nadere toelichting of informatie van het college te ontvangen, bijvoorbeeld over het gebruik en de interpretatie van kengetallen. 3.2.2 Succes- en aandachtspunten bij de rolneming van de raad Uit de gevoerde gesprekken komen een aantal succes- en aandachtspunten naar voren bij de rolneming van de gemeenteraad: • | Frequente en diverse informatievoorziening: zoals hierboven toegelicht informeert het college de gemeenteraad op veel verschillende manieren over de voortgang van grote projecten en gebiedsontwikkelingen, zowel overkoepelend als op projectbasis.

Gemeenteraadsleden geven aan dat zij die frequente informatievoorziening waarderen. Tegelijkertijd geven sommige raadsleden aan dat zij het ingewikkeld vinden om overzicht te houden op wat er allemaal op het gebied van projecten gebeurt. De MPG geeft bijvoorbeeld met name inzicht in de financiële aspecten, maar bevat geen reflectie op hoe de resultaten van projecten relateren tot de oorspronkelijke doelstellingen van projecten. Dit aandachtspunt kwam ook al in hoofdstuk 1 naar voren. • | Bruikbaarheid van de MPG: Onder raadsleden is de bruikbaarheid van de MPG als sturingsinstrument ook een discussiepunt, met name de vraag over welke parameters en aspecten de raad geïnformeerd wil worden. Omdat projecten vaak een langere doorlooptijd hebben die over meerdere raadsperiodes heen loopt, is het van belang dat ook nieuwe raadsleden goed inzicht krijgen in hoe de voortgang van projecten relateert tot eerder gestelde kaders. Raadsleden zouden daarnaast meer inzicht willen in de maatschappelijke effecten van grote projecten. Daarvoor is een projectendashboard in het bestuursinformatiesysteem als mogelijk instrument benoemd. 85 Gemeente Hilversum (2026). Overzicht schriftelijke vragen gemeenteraad: link. 44 45 • Inzet van het raadsinstrumentarium: raadsleden maken veelvuldig gebruik van diverse raadsinstrumenten om kaders te stellen, bij te sturen of te controleren.

Raadsleden geven aan dat het instrumentarium hen goede mogelijkheden biedt om hun kaderstellende en controlerende rol in te vullen. Tegelijkertijd geven raadsleden aan dat het van belang is dat moties en amendementen zich ook op de goede onderwerpen richten: niet alleen financiële kaders, maar ook de inhoudelijke invulling van projecten is belangrijk. De diverse moties die de raad indiende over de inhoudelijke invulling van het Stationsgebied zijn daarbij voorbeelden. • (Beperkte) keuzevrijheid bij raadsvoorstellen: raadsleden geven aan dat zij soms worstelen met het moment waarop de raad betrokken wordt bij de keuzes om een project al dan niet te starten. Raadsleden hebben het beeld dat de raad vaak pas wordt betrokken wanneer er in de planvoorbereiding al met ontwikkelaars of andere partijen afspraken zijn gemaakt. Raadsleden vinden het lastig om ‘nee’ te zeggen tegen een project wanneer er in de voorbereiding al veel kosten zijn gemaakt. Hiermee gepaard gaat de vraag van raadsleden om vaker meerdere keuzes of scenario’s voorgespiegeld te krijgen door het college, waarbij het college dan aangeeft waarom een bepaalde keuze de voorkeur heeft.

• Sturingsmogelijkheden nadat de uitvoeringsfase van projecten is gestart: raadsleden geven aan dat zij met name betrokken zijn aan de voorkant van projecten, wanneer de eerste planvorming plaatsvindt en investeringskredieten verstrekt worden. De betrokkenheid van de raad in de uitvoeringsfase beperkt zich dan tot het ontvangen van informatie en hier vragen over stellen. Wanneer zich tegenvallers voordoen en die conform de financiële verordening door het college worden gemeld, bijvoorbeeld door inflatie of prijs- en tariefstijgingen, kan de raad vaak niet meer dan die voor kennisgeving aannemen. 46 Bijlage 1 – Onderzoeksverantwoording Uitvoering van het onderzoek Het onderzoek is in opdracht van de Rekenkamer Hilversum uitgevoerd door Necker in de periode januari – mei 2026. In de periode januari – februari is een verkenning uitgevoerd naar grote projecten van de gemeente Hilversum in het algemeen. Deze verkenning bestond uit een eerste documentanalyse en interviews met de volgende respondenten: • De ambtelijk opdrachtgever en de teammanager grote projecten en de concernmanager ruimtelijke ontwikkeling; • De portefeuillehouders voor Ruimtelijke Ordening, Wonen en de portefeuillehouder voor een aantal grote projecten; • Een gesprek met de afvaardiging van de raad.

Op basis van de resultaten van het verkennende onderzoek zijn drie casussen geselecteerd voor vervolgonderzoek: Stationsgebied, Anna's Hoeve en Circusterrein. Voor de selectie van deze casussen zijn de volgende criteria gehanteerd: • Maatschappelijke ambitie waar het project aan moet bijdragen; • (Financiële) impact van het project op de gemeentebegroting; • Het betreft waar mogelijk afgeronde projecten of projecten waarbij de uitvoeringsfase al verder gevorderd is; • Zeggingskracht van het project over de huidige werkwijze in Hilversum (zodat onderzoek naar dit project ook lessen oplevert die aansluiten bij de huidige situatie); • Spreiding van de projecten over diverse taakvelden binnen het ruimtelijk domein. Gedurende het casusonderzoek zijn vijf verdiepende interviews uitgevoerd, drie met de ambtelijk opdrachtgever en de projectleider van ieder project en twee met de bestuurlijke opdrachtgevers of betrokken portefeuillehouders van beide projecten. De bevindingen die we uit het onderzoek ophaalden hebben we vervolgens uitgewerkt in een nota van bevindingen. De conceptnota van bevindingen is op 22 mei 2026 aangeboden aan de ambtelijke organisatie voor een feitenverificatie (ambtelijk wederhoor).

Na verwerking hiervan heeft de rekenkamer conclusies en aanbevelingen vastgesteld en het rapport op 26 juni 2026 aangeboden aan het college van burgemeester en wethouders voor bestuurlijk wederhoor. De bestuurlijke reactie en het daaropvolgende nawoord van de rekenkamer worden samen met dit eindrapport aangeboden aan de raad. Geraadpleegde schriftelijke bronnen Voor de geraadpleegde schriftelijke documentatie wordt verwezen naar de voetnoten in de rapportage. Gevoerde interviews Voor dit onderzoek zijn de volgende gesprekken gevoerd: Datum gesprek Gesprekspartners Doel gesprek 19 januari 2026 Portefeuillehouders Ruimtelijke Ordening, Wonen en grote projecten Oriënterend gesprek gericht op bestuurlijk perspectief op en betrokkenheid bij grote projecten 20 januari 2026 | Ambtelijk opdrachtgever | Oriënterend gesprek gericht op gebiedsontwikkeling, teammanager | ambtelijk perspectief op en grote projecten, concernmanager | betrokkenheid bij grote projecten ruimtelijke ontwikkeling 9 februari 2026 | Afvaardiging gemeenteraad | Raadsgesprek gericht op ambities, doelen en informatiebehoefte gemeenteraad ten aanzien van grote projecten, evenals reflectie op eigen betrokkenheid 31 maart 2026 | Ambtelijk opdrachtgever | Verdiepend interview gericht op de gebiedsontwikkeling en | casus Stationsgebied projectmanager Stationsgebied 31 maart 2026 | Ambtelijk opdrachtgever | Verdiepend

interview gericht op de gebiedsontwikkeling en | casus Circusterrein projectmanager Circusterrein 31 maart 2026 | Concernmanager/ambtelijk | Verdiepend interview gericht op de opdrachtgever en projectmanager | casus Anna’s Hoeve Anna’s Hoeve 1 april 2026 | Portefeuillehouder Circusterrein en | Verdiepend interview gericht op de ambtelijk opdrachtgever | casus Circusterrein gebiedsontwikkeling 1 april 2026 | Portefeuillehouder Stationsgebied | Verdiepend interview gericht op de en ambtelijk opdrachtgever | casussen Stationsgebied en Anna’s gebiedsontwikkeling | Hoeve 47 48 Bijlage 2 – Analysekader De drie deelaspecten in dit onderzoek – besluitvorming en sturing, rolneming en samenspel en informatievoorziening en verantwoording – vormen de basis voor het analyse- en normenkader dat we hanteren. Hierin maken we onderscheid tussen onderzoeksaspecten (aspecten waar we in het onderzoek met name op inzoomen om antwoord te geven op de onderzoeksvragen) en normen (criteria op basis waarvan we de conclusies en aanbevelingen formuleren). Bij het formuleren van de criteria maken we gebruik van de kennis die in eerder onderzoek is opgedaan over grote projecten.

Analysepunt Onderzoeksaspecten Normen Besluitvorming en sturing • Kaders voor grote projecten (relevante beleidskaders, verordeningen en vertaling in projectopdrachten) • Fasering projecten • Besluitvorming door college en raad • Sturingsmogelijkheden raad (raadsinstrumentarium) • Kaders en doelen zijn inzichtelijk vastgesteld, zijn gericht op het maatschappelijk belang van projecten en worden nagevolgd • Het college brengt de raad tijdig in positie om kaders te stellen • Raad zet instrumentarium gericht in om kaders te stellen en te controleren • Het detailniveau van de besluitvorming doet recht aan de verschillende projectfasen en de mate waarin gemeente invloed heeft op externe factoren • Bij de besluitvorming zijn mogelijke risico’s en bijbehorende beheersmaatregelen in beeld Rolneming en samenspel • Inrichting (ambtelijke) projectteams en rol- en taakverdeling • Opdrachtgever- en opdrachtnemerschap • Overlegstructuur • Project- en risicomanagement • College en raad nemen besluiten in overeenstemming met hun rol • Rol- en taakverdeling, evenals opdracht- en opdrachtnemerschap, is vastgelegd in projectopdrachten • Vastgelegde rollen en taken worden in de praktijk nagevolgd • In de projectstructuur is qua middelen en organisatie ruimte ingebouwd om met onverwachte ontwikkelingen om te gaan Informatievoorziening en verantwoording • Frequentie en kwaliteit van

informatievoorziening • Verantwoording over (financiële) risicobeheersing • Raad en college hebben eenduidige afspraken gemaakt over de informatievoorziening over grote projecten 49 • Inzicht in beheersmaatregelen • Informatievoorziening is tijdig, volledig en voldoet aan gemaakte afspraken • Verantwoording geeft inzicht in (financiële) risicobeheersing en doelbereik a.d.h.v. kritische prestatie-indicatoren 50 Bijlage 3 – Rolverdeling raad en college volgens het grondbeleid In de Nota grond- en vastgoedbeleid 2025-2028 is een overzicht opgenomen van de rollen en taken van gemeenteraad en college bij ruimtelijke ontwikkelingen. In dit overzicht staat per instrument welke rol en taak ieder gremium heeft. Hieronder wordt dit overzicht ter referentie integraal weergegeven: Instrument Rollen en taken gemeenteraad Rollen en taken college Grondbeleid • Vaststellen nota grond- en vastgoedbeleid; • Toezicht op de uitvoering ervan. • Uitvoering van het grondbeleid; • Vaststellen kaders voor uitvoering grondbeleid; • Verantwoording afleggen via de paragraaf grondbeleid in de programmabegroting. Kostenverhaal • Vaststellen kaders in separate nota kostenverhaal of in uitvoeringsparagraaf van de omgevingsvisie. • Vaststellen van wijzigingen op het omgevingsplan met regels voor publiekrechtelijk kostenverhaal.

• Bindend adviesrecht bij omgevingsvergunning, via buitenplanse omgevingsactiviteit (BOPA) met kostenverhaal. • Sluiten van intentie-, anterieure- en posterieure overeenkomsten en de uitvoering van het verdere kostenverhaal. Samenwerken met derden • Reageren met wensen en bedenkingen • Sluiten van samenwerkings- overeenkomsten en het oprichten en eventueel deelnemen in een privaat rechtelijke rechtspersoon. Grondexploitaties • Vaststellen, herzien en afsluiten van grondexploitaties. • Bepalen resultaatbestemming bij winstneming. • Grondexploitaties worden meerjarig geraamd en verwerkt in de programmabegroting. Deze wordt jaarlijks geactualiseerd en hierover • Voorbereiden, opstellen en actualiseren van grondexploitaties. • Rapporteren over grondexploitaties. 51 wordt gerapporteerd aan de gemeenteraad middels de paragraaf Grondbeleid Verwerving • Kredieten ter beschikking stellen. • Voorkeursrecht vestigen. • Onteigeningsbeschikking. • Besluiten over strategische verwervingen. • Uitvoeren van verwervingen. • Uitvoeren onteigeningsbeschikking. • Planmatige, strategische en proactieve aankopen gronden en vastgoed. • Vaststellen Verwervingskader. Gronduitgifte • Verkoop van eigendom of uitgifte in erfpacht van gronden (en gebouwen). • Vaststellen algemene bepalingen voor verkoop eigendom. • Vaststellen Uitgiftekader. Erfpacht • Waar nodig reageren met wensen en bedenkingen.

• Uitgifte in erfpacht en erfpachtbeheer. • Vaststellen algemene bepalingen voor erfpacht en verkoop blooteigendom. • Vaststellen Erfpachtkader. Grondprijzen • Vaststellen (kader) grondprijzen. Kaderstelling, toezicht en verantwoording • Vaststellen programmabegroting en programmarekening. • Opstellen omgevingsvisie, Omgevingsplannen en gebiedsvisie. • Opstellen plannen en verantwoording programmabegroting en meerjarenprognose grondexploitaties (MPG). • Opstellen plannen en beleid. • Toetsen van plannen aan beleid en wetgeving.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://hilversum.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/86c7029a-6d48-46e5-9bb3-031d69feedae?agendaItemId=bf8f66ab-5471-4639-822c-74add4045d02