30. Raadsinformatiebrief 2024-19 inzake Actieplan omBUIGen

Raadsinformatiebrief Zaak nr.

1404404

Aan

College van burgemeester en wethouders Gemeenteraad

RIB nr.

2024 - 19

Portefeuillehouder

B. Heller

Datum

21 maart 2024

Informatie bij

Remco de Man, Renee Bollebakker

Tel. nr.

06 188 78 426

Van

Onderwerp Actieplan omBUIGen

Kernboodschap Gemeenten verlenen bijstand aan inwoners die langdurig onvoldoende middelen hebben. Hiervoor ontvangen gemeenten een gebundelde uitkering van de Rijksoverheid: de Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorzieningen Gemeenten (hierna: BUIG). Daarnaast begeleiden ze inwoners in de bijstand (terug) naar werk. De gemeente Hilversum heeft al een aantal jaar hogere kosten aan uitkeringsregelingen dan het ontvangen budget. Om een gezond financieel beleid te voeren en om zoveel mogelijk inwoners duurzaam naar werk te begeleiden is een actieplan opgesteld. Met dit actieplan verwachten wij dit nadeel te kunnen reduceren. Het nadeel (verschil baten en lasten) wordt: 2024: nadeel 1.675.000 2025: nadeel 1.375.000 2026: nadeel 675.000 (conform begroting) Middels deze raadsinformatiebrief informeren wij uw raad over het actieplan.

Aanleiding Gemeenten hebben de verantwoordelijkheid om bijstand te verlenen aan inwoners die langdurig over onvoldoende middelen beschikken om in hun noodzakelijke kosten voor levensonderhoud te voorzien. En hebben daarnaast de verantwoordelijkheid om inwoners in de bijstand naar werk te begeleiden. Deze verantwoordelijkheden liggen vast in de participatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz 2004. Gemeenten ontvangen voor de uitvoering van deze taken een gebundelde uitkering van de rijksoverheid: de BUIG. De hoogte van het budget per gemeente wordt bepaald door de rijksoverheid aan de hand van een verdeelsleutel. Gemeenten mogen een overschot vrij besteden, maar moeten een tekort in beginsel ook zelf opvangen. Situatie in Hilversum De gemeente Hilversum heeft al een aantal jaar een tekort op het budget van de uitkeringsregelingen. Ondanks dat op lokaal en regionaal niveau is ingezet op re-integratie naar werk, is het tekort de afgelopen jaren licht toegenomen. Hierover is uw raad via een collegebrief geïnformeerd op 13 november 2023. In diezelfde collegebrief heeft het college aangegeven een actieplan op te stellen om het tekort terug te dringen. De raadsinformatiebrief die nu voor u ligt informeert u over het actieplan omBUIGen (bijlage 1).

Actieplan omBUIGen Het actieplan omschrijft mogelijke oorzaken en verklaringen van het tekort, op welke actiepunten de gemeente wanneer gaat inzetten en welke effecten dat oplevert. Het actieplan is tot stand gekomen in samenspraak met team werk en participatie, financiën en beleidsmedewerkers werk en participatie en inburgering. De adviesraad sociaal domein ontvangt de conceptversie ter informatie. Actiepunten betreffen de volgende onderwerpen: 1. statushouders (eerder aan het werk helpen door een snelle inburgering); 2. re-integratie (meer aanbod voor mensen met een (middel)grote afstand tot de arbeidsmarkt); 3. preventie (voorkomen dat inwoners herinstromen); 4. handhaving (voorkomen dat inwoners doelbewust of onbewust onterecht bijstand ontvangen); 5. nazorg en parttime werken (begeleiding aan mensen die (deels) uitgestroomd zijn om herinstroom te voorkomen); 6. basisbanen en jobcarven (creëren van aanvullende werkplekken binnen publieke en maatschappelijke ruimte voor inwoners met een bijstandsuitkering); 7. inkomsten uit marginaal ondernemen (ondersteuning bijstandsgerechtigden met ondernemerschap). Verwacht effect Naast de maatschappelijke effecten van de te nemen maatregelen, zoals een hogere participatiegraad, afname van hulpvragen en verbeterde bestaanszekerheid, heeft dit actieplan financiële effecten.

Met de maatregelen in het actieplan verwacht het college het tekort op de BUIG over de jaren heen te verminderen. Een kanttekening hierbij is echter wel dat gemeenten invloed hebben op de lasten van de BUIG. De baten (landelijk BUIG-budget) daarentegen zijn zeer onvoorspelbaar. Gemeente Hilversum heeft hier geen invloed op en valt niet goed te begroten. Hierdoor kunnen alsnog tekorten ontstaan, die buiten de invloedsfeer van de gemeente liggen.

Consequenties Vanwege de onvermijdelijke toestroom van statushouders en de ontwikkeling en uitvoering van een welkomstprogramma wordt gevraagd om 2 extra fte (€ 160.000). Daarnaast dienen de budgetten BUIG aangepast te worden (2024: €1000.000 en 2025: €700.000) De financiële gevolgen zullen via de voorjaarsnota 2024 verwerkt worden.

Vervolgtraject Het actieplan wordt vanaf het eerste kwartaal 2024 uitgevoerd. De evaluatie van de acties en het effect is opgenomen in de planning, evenals de tussentijdse monitoring. In juni komen we terug bij uw raad voor de aanvraagprocedure van de vangnetuitkering. De acties in dit plan vormen onderdeel van deze aanvraag. Burgemeester en wethouders van Hilversum, de gemeentesecretaris,

de burgemeester,

mr. C.P. Torres Barrera

dr. ir. G.M. van den Top

Bijlage(n): 1. Actieplan omBUIGen Deze raadsinformatiebrief is digitaal beschikbaar op internet onder “Vergaderstukken”, B en W-vergadering van 19 maart 2024.

27 FEBRUARI 2024

OMBUIGEN ACTIEPLAN TERUGDRINGEN TEKORT BUIG-BUDGET

GEMEENTE HILVERSUM

INLEIDING Gemeenten hebben de verantwoordelijkheid om bijstand te verlenen aan inwoners die over onvoldoende middelen beschikken om in noodzakelijke kosten voor levensonderhoud te voorzien. En daarnaast de verantwoordelijkheid om inwoners in de bijstand naar werk te begeleiden. Deze verantwoordelijkheden liggen vast in de Participatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz 20041. Gemeenten ontvangen voor de uitvoering van deze taken een gebundelde uitkering van de rijksoverheid: de Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorzieningen Gemeenten (hierna: BUIG). De hoogte van het budget wordt bepaald door de rijksoverheid op basis van een verdeelsleutel. Gemeenten mogen een overschot vrij besteden, maar moeten een tekort in beginsel zelf opvangen. Dit geeft gemeenten een prikkel om zoveel mogelijk mensen uit een uitkering te houden en aan het werk te helpen en houden. Aanleiding De gemeente Hilversum maakt al een aantal jaar meer kosten aan uitkeringsregelingen dan dat zij ontvangt aan budget. Ondanks dat dit op lokaal en regionaal niveau wordt ingezet op re-integratie naar werk, is de afgelopen jaren een stijgend tekort zichtbaar. De gemeente Hilversum wil de middelen zo effectief en efficiënt mogelijk in zetten en een gezond financieel beleid voeren. Om het tekort en de toename ervan terug te dringen, is dit actieplan opgesteld. Leeswijzer Het actieplan bestaat uit de volgende onderdelen: -

de contextfactoren (wat is de Hilversumse praktijk);

-

de actiepunten (waarop gaat de gemeente inzetten);

-

de verwachte effecten (wanneer zijn de resultaten zichtbaar).

IOAW: inkomensvoorziening voor oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers IOAZ: inkomensvoorziening voor oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen Bbz 2004: besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/uitkering-oudere-werklozen-ioaw-iow-ioaz 1

CONTEXT De gemeente Hilversum heeft al een aantal jaar tekort op het BUIG-budget. Onderstaande tabel laat de ontwikkeling van dit tekort zien. Omschrijving Uitkeringen Overige inkomsten BUIG budget (rijk)

€ € €

Nadeel

€

2.435 €

Vangnet (rijk) Nadeel

€ €

-490 1.945 €

2018 2019 31.980 € 32.280 € -515 € -1.030 € -29.030 € -28.940 €

2020 32.830 € -960 € -31.310 €

2021 33.560 € -760 € -31.720 €

2022 32.530 € -190 € -29.780 €

2023 35.620 -500 -31.980

2.310 €

560 €

1.080 €

2.560 €

3.140

2.310 €

560 €

1.080 €

€ -400 2.560 € 2.740 (bedragen x €1.000)

In 2017 heeft de gemeente een onderzoek laten uitvoeren naar de oorzaken van het tekort op de BUIG. Een deel van de verklaring is het verdeelmodel dat de rijksoverheid hanteert bij de verdeling van het landelijk beschikbare budget voor BUIG. Dat is echter een deel van het verhaal. In dit hoofdstuk wordt de landelijke en lokale context geschetst. Landelijke ontwikkelingen Hilversum is een zogenaamde nadeelgemeente. De opbouw van het bijstandsbestand en de omgevingsfactoren zijn in Hilversum anders dan het landelijk gemiddelde dat de rijksoverheid hanteert voor de berekening van het budget. Dat is niet uniek. Uit de praktijk blijkt dat de verdeelsleutel voor meer gemeenten slecht uitvalt. Landelijk is er aandacht voor de verdeelsleutel en hoe deze uitpakt. In 2023 zijn verschillen tussen tekort- en overschotgemeenten onderzocht: voor gemeenten met een groot aandeel huishoudens met huurtoeslag, een groot aandeel echtscheidingen, een groot aandeel (voormalig) studenten met psychische problematiek en een groot aandeel loonkostensubsidies 2 pakt de verdeelsleutel vaker nadelig uit. Deze factoren hangen veelal samen met een centrumfunctie van een gemeente. Hilversum vervult een centrumfunctie in de regio Gooi en Vecht. Het onderzoek heeft nog geen gevolgen voor de verdeelsleutel. In juni 2023 is landelijk onderzocht welke invloed gemeenten hebben op een tekort of overschot 3.

De uitkomst is dat gemeenten geen invloed hebben op de inkomsten (het te ontvangen BUIG-budget). Op de uitgaven hebben gemeenten wel invloed: door lokale keuzes in beleid en uitvoering kunnen gemeenten uitgaven beperken. Daarnaast stelt het onderzoek dat gemeenten meer aandacht kunnen vragen voor het tekort en de bereidheid dit te veranderen. Echter, het onderzoek stelt ook dat gemeenteraden kunnen wennen aan een meerjarig tekort. Of dat andere tekorten zoals in de Jeugdzorg of Wmo groter zijn en daardoor meer politieke aandacht krijgen. Zowel landelijk als lokaal.

2 SEO en Atlas Research in opdracht van het ministerie van sociale zaken en werkgelegenheid: meerjarige tekorten en

overschotten op het bijstandsbudget (2022). 3 AEF in opdracht van het ministerie van sociale zaken en werkgelegenheid: verklaringen voor tekorten en overschotten op het bijstandsbudget (2023).

Lokale ontwikkelingen Elk halfjaar publiceert Divosa de benchmark BUIG. Gemeente Hilversum gaat naar aanleiding van deze benchmark halfjaarlijks in gesprek met Divosa over de ontwikkelingen in het budget, de vergelijking met andere gemeenten en de lokale ontwikkelingen. In 2023 hebben de volgende lokale ontwikkelingen invloed op het BUIG-tekort: - de kosten per uitkering; - de mismatch tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt; - de instroom van statushouders. Divosa adviseerde aan gemeenten in 2023 om meer in te zetten op: re-integratie, preventie en handhaving. Afgelopen jaar heeft de gemeente Hilversum daarom al acties ingezet om het tekort terug te dringen: 1. Begin 2023 is de aanbestedingsprocedure voor de re-integratiediensten voor onze inwoners afgerond. Het resultaat is dat de gemeente meer regie heeft op de ingekochte trajecten en dat er een nieuw en meer divers re-integratieaanbod is dat meer rekening houdt met de mate van afstand tot de arbeidsmarkt van een inwoner. 2. Sinds eind oktober 2023 hanteert de gemeente de SMART-methodiek bij aanmelding door klantmanagers en rapportages van re-integratiepartners. Klantmanagers en partners hebben hier een training voor gevolgd. De gemeente beoogt onze inwoners meer doel- en resultaatgericht te begeleiden en te ondersteunen. 3.

Sinds eind oktober 2023 kunnen de klantmanagers andere voorzieningen inzetten, gericht op participatie in de maatschappij. Denk aan laagdrempelige activiteiten zoals een sport- en beweegprogramma, motivatie trainingen, sociale activering, vrijwilligerswerk, oriëntatietrajecten gericht op het verwerven van inkomsten etc. De implementatie- en doorwerking op financiën van de acties kost tijd.

omBUIGen Hilversum werkt regionaal samen op gebied van werk en participatie. De gemeenten Blaricum, Eemnes, Huizen, Laren, Gooise Meren, Wijdemeren en de regio Gooi en Vecht werken gezamenlijk aan het programma “Werk en Participatie 2022-2026”. En blijven de kernwaarden en de ambities uit de in 2023 vastgestelde Hilversumse visie sociaal domein “Wij zijn Hilversum” leidend. Dit actieplan is opgesteld om toekomstige tekorten zoveel als mogelijk te voorkomen of te verkleinen. Dit hoofdstuk beschrijft recente- en nieuwe aanpassingen in de uitvoering, ten behoeve van het terugdringen van het tekort. Per aanpassing wordt ingeschat wat dit vraagt, wanneer er uitgevoerd wordt, en wat het kan opleveren. De aanpassingen betreffen de volgende onderwerpen: •

statushouders;

•

re-integratie;

•

preventie;

•

handhaving;

•

nazorg en parttime werken;

•

basisbanen en jobcarven;

•

inkomsten uit marginaal ondernemen.

Statushouders Om het aandeel statushouders in het bijstandsbestand terug te dringen en zo het volume van het bestand te beïnvloeden zetten we in op vier acties: 1 Een vroege start van inburgering De wettelijke verplichting start pas bij vestiging ín de gemeente. Hilversum gaat het inburgeringsproces eerder starten (conform het idee achter de nieuwe inburgeringswet): als de statushouder al is gekoppeld aan de gemeente, maar nog op het AZC verblijft. Impact Door een vroege start tijdens het verblijf op het AZC verliest de statushouder geen waardevolle tijd en wordt de wachttijd op huisvesting zinvol ingevuld. De statushouder kan hierdoor sneller participeren op de arbeidsmarkt. Naar verwachting kort dit een traject in met drie maanden. Investering en dekking

Planning

Voor eventuele reiskosten van het AZC naar de

In Q1 en Q2 2024 fasegewijze oplevering.

taalschool en de trajeckosten worden gedekt vanuit de huidige begroting.

2 Verhoogde taakstelling en intensivering inzet voor statushouders via een welkomstprogramma We willen statushouders zo snel mogelijk laten meedoen in Hilversum. In het kader van integratie en inburgeren is het zinvol om statushouders daarom een welkomstprogramma aan te bieden zodra zij in onze gemeente komen wonen of zodra zij vanuit het AZC gekoppeld zijn aan onze gemeente. Om dit te bewerkstelligen, in combinatie met een verhoogde taakstelling is capaciteitsuitbreiding nodig.

Impact Het welkomstprogramma heeft een maatschappelijke impact. Namelijk, statushouders zijn snel bekend met lokale instanties en instellingen waaronder de gemeente, politie, Versa, Bibliotheek, zorginstanties en ook werkgevers en vacatures. Statushouders zijn ook snel bekend met rechten en plichten van de Wet inburgering en Participatiewet.

Wij zullen de inzet bij de uitvoering van de Wet Inburgering intensiveren. Er is een duidelijke rol en taakverdeling tussen de taken van de gemeente (Inburgeringswet & Participatiewet), woningbouwverenigingen (huisvesten) en Vluchtelingenwerk (“welkom in de Wijk”). De gemeente heeft een regierol om toe te zien dat deze taken uitgevoerd worden. Wanneer deze taken naar behoren gedaan worden, zal dat direct effect hebben op de beschikbaarheid van de inwoner voor het inburgeringstraject dan wel de beschikbaarheid voor de arbeidsmarkt.

Door extra inzet faciliteren we een vroege kansrijke start in Hilversum en geven hiermee uitvoering aan de doorgaande lijn en doorstroom naar inburgering en werk. Mensen kunnen eerder geholpen worden en dat bespoedigt de integratie.

Investering en dekking

Planning

Er is extra capaciteit nodig vanwege de toename van

In Q1 2024 opzetten.

statushouders (een onvermijdelijke ontwikkeling) en het

In Q2 2024 starten.

ontwikkelen en uitvoeren van het welkomstprogramma.

In Q2 2025 evalueren.

Via de voorjaarsnota 2024 zal een voorstel worden

In Q1 en Q2 2024 werving en selectie.

ingediend om de capaciteit met 2 fte (€ 160.000) uit te bereiden. De overige activiteiten worden gedekt vanuit de eerder vrij gemaakt middelen via de voorjaarsnota 2023.

3 Duale trajecten De gemeente wil meer specifieke werkgelegenheidsprojecten en (leerwerk)trajecten samenstellen en zorgen dat vraag en aanbod op elkaar worden afgestemd. Het combineren van inburgering en werken: zgn. duale trajecten staan hierbij centraal. Impact Er is een grote vraag naar arbeidskrachten, in bijna elke sector. Door de juiste voorwaarden te scheppen en vraag en aanbod goed op elkaar af te stemmen kan duurzame uitstroom gerealiseerd worden. Er zijn hoogopgeleide statushouders die op hun eigen niveau graag willen werken maar daarvoor goede begeleiding en ondersteuning nodig hebben. Hiermee kan de gemeente maximaal tien statushouders versneld uit de bijstand laten uitstromen. Investering en dekking

Planning

Afhankelijk van de verkenning volgen kosten voor

In Q1 2024 verkenning benodigde financiële middelen

inkooptrajecten. Dit wordt gedekt uit de huidige

met o.a. partners Tomin, UAF en taalscholen.

begroting.

In Q2 2024 randvoorwaarden uitwerken en implementeren. In Q3 2024 starten.

Re-integratie Inzetten op re-integratie is een van de adviezen van Divosa om een BUIG-tekort terug te dringen. Recent is het re-integratieaanbod van de gemeente Hilversum vernieuwd. 4 Nieuw re-integratieaanbod Wegens de mismatch op de arbeidsmarkt is het re-integratieaanbod vernieuwd. De nieuwe aanbieders zetten meer in op mensen met een (middel)grote afstand tot de arbeidsmarkt. Impact Gemiddeld maken 43% van de uikeringsgerechtigden gebruik van het re-integratieaanbod in Hilversum. Landelijk is dit gemiddelde 58%. Dit is een verschil van 15%. Door in te zetten op het vernieuwede re-integratieaanbod verwacht de gemeente dit gat te dichten. Naar verwachting stromen hierdoor meer mensen uit de groep met een (middel)grote afstand tot de arbeidsmarkt uit naar (betaald) werk, opleiding of ondernemerschap. Inwoners gaan een actieve bijdrage leveren in de samenleving door naar vermogen inkomsten te verwerven en te participeren. We verwachten een jaar na invoering eerste financiële effecten, doordat meer inwoners uitstromen uit de bijstand. Investering en dekking

Planning

De kosten worden gedekt vanuit de huidige

In Q2 2023 uitgevoerd.

begroting.

In Q4 2024 evalueren.

Preventie Naast inzetten op re-integratie, adviseert Divosa om in te zetten op preventie om een BUIG-tekort te beperken. In de huidige werkwijze krijgen inwoners na toekenning van een uitkering, een 'intake reintegratiegesprek’. 5 Toegang Participatiewet De werkwijze van de toegang wordt vernieuwd. Iedere inwoner krijgt meteen een intake re-integratiegesprek met de klantmanager. De re-integratie activiteiten starten na het gesprek met de klantmanager. In hetzelfde gesprek doet de klantmanager een uitvraag op álle leefgebieden. Belemmeringen die inkomstenverwerving of participatie in de weg staan, worden in een vroegtijdig stadium preventief opgepakt. Impact Door deze aanpassing start de inwoner eerder met de re-integratie activiteiten. De inwoner krijgt daarnaast eerder begeleiding en ondersteuning bij de hulpvragen op leefgebieden. Het eerder starten met re-integratie vergroot de kans op het verwerven van inkomsten of als dat (nog) niet mogelijk is: deelname aan laagdrempelige activeringsactiviteiten of het aanvaarden van passende interventies op de leefgebieden. Wij verwachten binnen twaalf maanden een stijging van inkomsten bij de inwoners die na 1 september 2024 zijn ingestroomd. De gemeente bespaart ook op het aantal kortdurende toekenningen, door instroom in het voortraject te voorkomen.

Investering en dekking

Planning

De kosten worden gedekt vanuit de huidige begroting.

In Q3 2024 oplevering nieuwe werkwijze.

Handhaving Handhaving is volgens Divosa één van de belangrijkste knoppen om aan te draaien. Hilversum heeft lange tijd zonder fraudepreventiemedewerkers gewerkt. Het handhavingsbeleid is verouderd. Er wordt een nieuw lokaal handhavingskader opgesteld dat aansluit bij de visie sociaal domein en drie wetsvoorstellen die naar verwachting in 2024 of 2025 van kracht zijn: de Participatiewet in balans, het wetsontwerp sociale zekerheid en het wetsvoorstel terugvordering en verhaal. 6 Versterkt handhavingskader Handhaving wordt vormgegeven vanuit het nieuwe perspectief dat preventie en menselijke maat leidend zijn. Doel is voorkomen dat men bewust of onbewust onterecht bijstand ontvangt en daardoor in de problemen komt. De versterkte toegang gaat hierbij helpen. Hierin werkt de gemeente Hilversum samen met de gemeente Gooise Meren en de Sociale Recherche Gooi en Vechtstreek. De 2 reguliere handhavingsmedewerkers kunnen hun werkzaamheden hierdoor effiectiever en efficienter uitvoeren. Door deze samenwerking kan bovendien beroep worden gedaan op elkaars expertisse en indien nodig op de elkaars capaciteit. Impact Hulpvragen op alle leefgebieden nemen af door vroegtijdige inzet van interventies en preventie. De inwoner krijgt eerder begeleiding en ondersteuning bij de hulpvragen op alle leefgebieden. De inzet van handhavers zorgt dat inwoners niet onterecht bijstand ontvangen.

Zij richten zich in eerste instantie vooral op preventie, totdat er een nieuw handhavingskader is vastgesteld. Daarna acteren ze aan de hand van de opgestelde handhavingskaders. Landelijk incasseren gemeenten ongeveer 25% van de vorderingen. In Hilversum ligt dit percentage op 17%. Door het innen te intensiveren en in te zetten op preventie verwacht de gemeente het aantal openstaande incasso’s te verkleinen. Investering en dekking

Planning

Het opstellen van een nieuw handhavingskader brengt

In Q4 2024* of in 2025 oplevering nieuw

geen extra kosten met zich mee voor de gemeente. De

handhavingskader.

handhavingsmedewerkers zijn al in dienst maar gaan

*De planning is sterk afhankelijk van de landelijke

op een andere manier uitvoering geven aan hun taken

ontwikkelingen.

waardoor de bestaande capaciteit efficienter wordt ingezet.

Nazorg en parttime werken Herinstroom in de bijstand komt veel voor. In Hilversum stroomt 10% binnen een halfjaar terug en 15% na een jaar. Dat is iets hoger dan de landelijke cijfers. Zowel landelijk als lokaal is er veel aandacht voor de herinstroom. Om parttime werken meer te laten lonen lanceerde de rijksoverheid de landelijke agenda breed offensief. Daarnaast stelt het college in het coalitieakkoord “Hilversum koesteren” de volgende ambitie: “Begeleiding geven aan mensen die uitgestroomd zijn naar een baan om uitval te voorkomen.” Het college stelt structureel middelen beschikbaar.

7 Breed offensief In juni 2023 implementeerde de gemeente Hilversum de landelijke agenda breed offensief. De agenda bevatte onder andere maatregelen over de verruiming van het vrijlaten van inkomen voor bijstandsgerechtigden en de borging van jobcoaching.

Impact Het breed offensief maakt: -

jobcoaching beter vindbaar voor inwoners, zodat dit vaker wordt ingezet;

-

parttime arbeid voor inwoners met een arbeidsbeperking aantrekkelijker, doordat zij voor een langere periode een hoger inkomen mogen vrijlaten;

-

het adminstratieveproces van loonkostensubsidie makkelijker, zodat werknemers deze inwoners sneller aannemen.

Het doel is om meer mensen met een arbeidsbeperking aan het werk te helpen en (parttime) arbeid meer te laten lonen. Door een nieuwe inzet van jobcoaching verhoogt het uitstroompercentage. We verwachten een jaar na invoering eerste financiële effecten, doordat meer inwoners uitstromen uit de bijstand. Investering en dekking

Planning

Dit is kostenneutraal voor de gemeente.

In Q2 2023 uitgevoerd.

8 Intensiveren nazorg en inpassen in caseload Elk jaar keren vijftig inwoners binnen zes maanden na uitstroom terug in de bijstand. Het takenpakket van de huidige klantmanagers wordt uitgebreid om de nazorg te intensiveren. Dit is mogelijk door een capaciteitsuitbreiding van 1,5-2 FTE. Impact Duurzaam aan het werk zijn zorgt voor financiële onafhankelijkheid, structuur, zelfvertrouwen, afname mentale klachten, en een verhoogd gevoel van eigenwaarde bij inwoners. Maatschappelijke baten zijn: verlaagde kosten GGZ, afname overlastmeldingen, verminderde mantelzorg en afbouwende schuldhulpverlening. Twaalf maanden na de start wordt financieel effect verwacht omdat we voorkomen dat zes personen herinstromen. Investering en dekking

Planning

Dit is een invulling van de ambities uit het

In Q1 2024 vormgeving intensivering nazorg.

coalitieakkoord, waarvoor middelen beschikbaar zijn

In Q2 2024 werving nieuwe klantmanagers.

gesteld. Het betreft structureel geld, waaruit de kosten

In Q3 2024 implementatie.

voor capaciteitsuitbreiding worden gedekt.

Basisbanen en jobcarven Om de werkgelegenheid in de gemeente Hilversum te stimuleren en de werkzekerheid te vergroten onder inwoners met een bijstandsuitkering zetten we in op de volgende actie: 9 Nieuwe werkgelegenheid in de publieke sector De publieke sector leent zich om aanvullend werk, in andere woorden basisbanen, te organiseren. Zo kan de basisbaan een positieve bijdrage leveren aan de leefbaarheid binnen de publieke en maatschappelijke ruimte van Hilversum. De basisbaan is een doorstroombaan. Dit dient als opstap naar regulier betaald werk. Het experimenteren met de basisbaan is opgenomen in het coalitieakkoord.

Impact We verwachten dat acht bijstandsgerechtigden starten met een basisbaan die gericht is op doorstroom. Hierdoor dalen de maatschappelijke kosten en stijgen de maatschappelijke baten (gezondheid, zelfredzaamheid, zelfontwikkeling). Om dit in beeld te brengen hebben we de intentie om aan te sluiten op de tool: Maatschappelijke Kosten-Baten Analyse (MKBA) loonkostensubsidie (LKS). Deze wordt ontwikkeld door Berenschot, Divosa, Cedris en is in de afrondende fase. Investering en dekking

Planning

Dit is een invulling van de ambities uit het coalitieakkoord,

In Q1 2024 uitwerking concept basisbanen en plan

waarvoor middelen beschikbaar zijn gesteld. Het betreft

van aanpak.

incidenteel geld, waaruit de kosten voor acht basibanen

In Q2 selecteren potentiële werknemers en creëren

gedekt kunnen worden.

basisbanen. In Q3 en Q4 realisatie basisbanen.

Inkomsten uit marginaal ondernemen Soms verrichten mensen op bescheiden schaal werkzaamheden voor eigen rekening en risico. Ze kunnen niet voldoen aan de criteria van het Bbz 2004, omdat ze op jaarbasis te weinig uren als zelfstandige werken, maar ze verdienen hiermee een inkomen dat lager is dan de geldende bijstandsnorm. De gemeente heeft in 2020 het beleid verruimt ten gunste van de bijstandsgerechtigden. Men mag (marginaal) ondernemen binnen de bijstandswet en er is een vrijlating van inkomsten van toepassing op de inkomsten die gegenereerd worden. Dit kan worden ingezet voor bijstandsgerechtigden die weinig kans maken op de reguliere arbeidsmarkt en (door lichamelijk of psychisch problematiek) niet in staat zijn om uren uit te breiden. 10 Inkomsten uit marginaal ondernemen/Project sociale corporatie Bloei De sociale corporatie Bloei heeft een projectplan ingediend voor subsidie over de periode van één jaar. Maximaal tien leden of bijstandsgerechtigden worden begeleid bij het ondernemerschap met marginale inkomsten. In de opdracht aan Bloei kan gefocust worden op uitkeringsgerechtigden vanwege de beoogde besparing op de BUIG. Kwetsbare niet uitkeringsgerechtigde inwoners worden verwezen naar andere voorzieningen zoals dagbesteding. Impact Kwetsbare inwoners gaan een actieve bijdrage leveren in de samenleving door naar vermogen inkomsten te verwerven en te participeren.

We stimuleren daarnaast ondernemerschap en creëren mogelijkheden voor bijstandsgerechtigden die vanwege beperkingen niet meer uren kunnen werken. Dit kan een jaarlijkse besparing opleveren van gemiddeld twee uitkeringen. Investering en dekking

Planning

De kosten worden gedekt vanuit de huidige

In Q1 2024 opdrachtverstrekken aan Bloei.

begroting.

In Q2 2024 kandidaten werven.

VERWACHTE EFFECTEN In de voorgaande hoofdstukken hebben we toegelicht hoe het komt dat Hilversum een tekort heeft op de BUIG, waar de invloed van de gemeente zit en welke aanpassingen de komende twee jaar in de uitvoering worden doorgevoerd om het tekort terug te dringen. In dit hoofdstuk gaan we in op de te verwachten financiële effecten en de tijdlijn. Financieel effect Het budget in de tabel hieronder is de begroting voor de uitvoering van Inburgering en Participatie (Re-integratie) in Hilversum, conform de programmabegroting 2024. Omschrijving 2024 Participatiebudget € 1.446 € Coalitieakkoord 2022-2026 € 275 € Uitvoering Inburgering € 275 € SPUK Inburgering* € 1.900 Uitvoering Werk & Participatie en Inburgering € 3.896 € (Programma 3/taakveld 6.5) *Spuk inburgering: Het rijk vergoedt de gemaakte kosten voor 100%.

2025 1.484 € 450 € 275 €

2026 1.477 € 450 € 275 €

2027 1.477 € 300 € 275 €

2.209 €

2.202 €

2.052 € 2.052 (bedragen x €1.000)

2028 1.477 300 275

In de tabel hieronder zijn de kosten gespecifeerd per maatregel. De dekking voor deze kosten is grotendeels te vinden in het participatiebudget, het inburgeringsbudget, het coalitieakkoord en de SPUK Inburgering. Voor het benodigd budget van € 160.000 zal een voorstel gedaan worden via de voorjaarsnota 2024. Ref.

Omschrijving 1 Een vroege start van inburgering 2 Verhoogde taakstelling en intensivering 3 Duale trajecten 4 Nieuw re-integratieaanbod 5 Toegang Participatiewet 6 Versterkt lokaal handhavingskader 7 Breed offensief 8 Intensiveren nazorg en inpassen in caseload 9 Nieuwe werkgelegenheid in de publieke sector 10 Inkomsten uit marginaal ondernemen Totaal benodigd budget Dekking uit Participatiebudget Coalitieakkoord 2022-2026 Uitvoering Inburgering Extra budget verhoogde taakstelling en intensivering (vjn2024)

2024

2025

2026

2027

2028

€ € € € € € € € € € €

5 € 360 € 50 € 75 € 100 € - € - € 150 € 50 € 75 € 865 €

5 € 360 € 50 € 150 € - € - € - € 150 € 150 € 50 € 915 €

5 € 360 € 50 € 150 € - € - € - € 150 € 150 € 50 € 915 €

5 € 360 € 50 € 150 € - € - € - € 150 € - € 50 € 765 €

5 360 50 150 150 50 765

€ € € €

230 € 275 € 200 € 160 €

105 € 450 € 200 € 160 €

105 € 450 € 200 € 160 €

105 € 105 300 € 300 200 € 200 160 € 160 (bedragen x €1.000)

Niet alles kan gedekt worden vanuit de huidige begroting. Voor enkele acties wordt in de voorjaarsnota 2024 een voorstel gedaan voor een uitbreiding van budget voor capaciteit. Dit betreft capaciteit op het dossier inburgering. De bedragen uit de tabel hierboven betreffen de kosten voor het realiseren van acties, zie hieronder het effect van de acties op de BUIG.

Beoogde besparing Met de inzet van de omBUIG acties trachten wij onderstaande besparingen te kunnen realiseren. Ref. 1.2.3

Omschrijving Inburgering statushouders 4 Nieuw re-integratieaanbod 5 Toegang Participatiewet 6 Versterkt lokaal handhavingskader 7 Breed offensief 8 Intensiveren nazorg en inpassen in caseload 9 Nieuwe werkgelegenheid in de publieke sector 10 Inkomsten uit marginaal ondernemen Totaal OmBuiging

2024 € € € € € € € € €

2025 10 € 100 € 75 € 100 € 50 € - € 15 € 50 € 400 €

2026 10 € 170 € 125 € 165 € 50 € 100 € 30 € 50 € 700 €

2027

2028 150 € 150 170 € 170 125 € 125 165 € 165 50 € 50 75 € 75 65 € 65 50 € 50 850 € 850 (bedragen x €1.000)

150 € 170 € 125 € 165 € 50 € 75 € 65 € 50 € 850 €

Financieel effect op de BUIG In 2024 stijgen de prijzen van uitkeringen landelijk met gemiddeld 3,75%, wanneer wij geen actie zouden ondernemen resulteert dit in een nadeel van € 2 miljoen. Echter met dit actieplan verwachten wij dit nadeel te kunnen reduceren naar € 1.6 miljoen in 2024 en vanaf 2026 conform de begroting van € 675.000. In de voorjaarsnota 2024 zullen wij voorstellen de nadelen te verwerken. (-/-: voordeel/ +/+: nadeel) Omschrijving 2024 2025 2026 2027

Uitkeringen Loonkostensubsidie OmBUIGen

€ € €

35.400 € 1.400 € -300 €

35.400 € 1.400 € -600 €

35.400 € 1.400 € -750 €

35.400 1.400 -750

Overige inkomsten OmBUIGen

€ €

-480 € -100 €

-480 € -100 €

-480 € -100 €

-480 -100

BUIG budget (rijk) Vangnet (rijk)

€ €

-34.245 € - €

-34.245 € - €

-34.795 € - €

-34.795 -

Saldo prognose Huidige begroting (PB 2024)

€ €

1.675 € 675 €

1.375 € 675 €

675 € 675 €

675 675

Extra budget (voorjaarsnota 2024)

€

1.000 €

700 €

- € (bedragen x €1.000)

In de voorjaarsnota 2024 zullen wij bovenstaande begrotingswijzigingen voorstellen. Kanttekening Gemeenten hebben invloed op de lasten van de BUIG, dit betekent dat gemeente Hilversum alle nodig actie zal uitvoeren om de lasten zo laag als mogelijk te houden, om zo de te korten op de lasten te kunnen reduceren. De baten (landelijk BUIG-budget) daarentegen zijn zeer onvoorspelbaar. Gemeente Hilversum heeft hier geen invloed op en valt niet vooraf goed te begroten. Hierdoor kunnen alsnog tekorten ontstaan, die buiten de invloedsfeer van de gemeente ligt.

Zie hieronder de ontwikkeling van het BUIG-budget de laatste jaren: Jaar Voorlopig Buig budget € Definitief Buig budget € Saldo €

2018 27.610 € 29.030 € 1.420 €

2019 29.650 € 28.940 € -710 €

2020 30.190 € 31.310 € 1.120 €

2021 32.310 € 31.720 € -590 €

(+/+: voordeel/ -/-: nadeel) 2022 2023 32.180 € 32.580 29.780 € 31.980 -2.400 € -600 (bedragen x €1.000)

Planning In onderstaande tabel is de planning van dit actieplan weergeven, per actie is het volgende toegelicht: -

de voorbereidingsfase in het paars;

-

de oplevering of start met het vinkje

-

de uitvoerende fase in het rood;

-

de eerste zichtbare financiële effecten met de ster

-

de evaluatie aangegeven met het lemniscaat

Q1 2024

Q2 2024

Statushouders 1 Vroege start inburgering 2 Welkomstprogramma 3 Duale trajecten 4 Capaciteit

Re-integratie 5 Nieuw aanbod

Preventie 6 Toegangsproces

Handhaving 7 Nieuw beleidskader

Nazorg en parttime werken 8 Breed Offensief 9 Intensiveren nazorg

Jobcarven en basisbanen 10 Werk publieke sector

Inkomsten uit marginaal ondernemen 11 Project Bloei

Monitoring actieplan

;

Q3 2024

;

.

Q4 2024

Q1 2025

Q2 2025

Q3 2025

Q4 2025

De evaluatie van de acties en het effect is opgenomen in de planning. Voor de monitoring (van de voortgang) van het actieplan in zijn totaliteit wordt elk halfjaar een korte voortgangsrapportage opgesteld. Dit loopt gelijk met de publicatie van de benchmark BUIG van Divosa. Beide worden periodiek besproken met de verantwoordelijk wethouder. Elk jaar wordt een terugkoppeling gegeven in het college.