1d. Verslag Organisaties aan het woord mei 2022
Tekst van het document
Organisaties aan het woord
Verslag voorjaar 2022 1
Inhoudsopgave 1
2.
3.
4.
5
6
7
8
2
Inleiding
3
‘Inwoners aan het woord’ als vertrekpunt
3
Organisaties verder in gesprek
3
Aanpak
5
2.1. Themabijeenkomsten
5
2.2. Doelgroepsessies
5
2.3. Verslaglegging
6
Buitengebied
7
3.1. Opmerkingen en uitgangspunten
7
3.2. Dilemma’s en vraagstukken
8
3.3. Oplossingen en combinaties
9
Tuinstad
11
4.1 Opmerkingen en uitgangspunten
11
4.2 Dilemma’s en vraagstukken
12
4.3 Oplossingen en combinaties
13
Werk en economie
16
5.1 Opmerkingen en uitgangspunten
16
5.2. Dilemma’s en vraagstukken
17
5.3. Oplossingen en combinaties
18
Voorzieningen in Hilversum
20
6.1. Opmerkingen en uitgangspunten
20
6.2. Dilemma’s en vraagstukken
21
6.3. Oplossingen en combinaties
21
Samenvattingen doelgroepsessies
23
7.1. Samenvatting verslag bijeenkomst Programma Groen
23
7.2. Samenvatting verslag bijeenkomst Cultureel Erfgoed
23
7.3. Samenvatting verslag bijeenkomst Platform Economie
24
7.4. Samenvatting verslag bijeenkomst Sportberaad
25
7.5. Samenvatting verslag bijeenkomst Cultuur
26
Vervolg
28
1 Inleiding Hoe ziet Hilversum eruit in 2040? En hoe werken
voor Dudok. Met een ruimtelijke opzet en met ruimte
en leven we dan samen? Het is belangrijk dat
voor spelen, ontmoeten en groen. Een stad die goed
naast inwoners ook organisaties als ondernemers,
bereikbaar is. Waar veel aandacht is voor gezondheid
belangenorganisaties, verenigingen, maatschap
en duurzaamheid, en ingericht op het veranderende
pelijke organisaties en ketenpartners daarover
klimaat. Een stad (of dorp) die het beste biedt van
meedenken en meepraten.
twee werelden, het liefst met meer eigen identiteit.
Dit verslag is een vervolg op ‘Inwoners aan het woord’.
Daarbij vroegen inwoners de komende jaren aandacht
Daarin hebben inwoners van Hilversum in 2021 hun
voor de volgende onderwerpen in de leefomgeving:
gedachten en wensen gedeeld over heden en toe
groen in en om Hilversum, woningen, en meer in het
komst van Hilversum. Dat was een eerste stap in de
algemeen architectuur/bebouwing, verkeer, bereik
participatie voor de Omgevingsvisie. Een volgende
baarheid, energietransitie, klimaat, duurzaamheid en
stap is gezet in het voorjaar van 2022. Toen hebben
de voorzieningen in de stad en in de wijken.
vertegenwoordigers van verschillende organisaties hun gedachten en wensen gedeeld. De opbrengsten
En daarnaast voor andere onderwerpen die invloed
hiervan zijn samengevat in dit verslag: ‘Organisaties
hebben op de leefomgeving: (verkeers)veiligheid,
aan het woord’.
sfeer, meedoen en andere (sociale) onderwerpen, zoals werkgelegenheid, gezondheid en bevolkings
‘Inwoners aan het woord’ als vertrekpunt
opbouw.
‘Inwoners aan het woord’ was het vertrekpunt voor de gesprekken met organisaties. De inwoners heb
De Omgevingsvisie gaat dan ook niet alleen over de
ben samen de (gewenste) identiteit van Hilversum
fysieke leefomgeving, over hoe Hilversum eruitziet.
geschetst. Zij lieten ook weten wat zij goed vinden
De visie gaat ook over hoe we in de gemeente samen
aan hun huidige leefomgeving en wat beter kan, met
werken en samen leven.
daarbij ook concrete ideeën.
Organisaties verder in gesprek Zij kwamen tot een toekomstbeeld van Hilversum.
Over de onderwerpen die inwoners aangaven, zijn
De identiteitsvraag ‘wat voor gemeente wil Hilversum
organisaties verder met elkaar in gesprek gegaan.
in 2040 zijn?’ was uitgangspunt. Al verschilden de ge
Zoals belangenorganisaties, ondernemers, keten
dachten over de precieze invulling en de weg ernaar
partners, verenigingen en maatschappelijke organi
toe, in grote lijnen ontstond een vrij eensgezind beeld:
saties. Ieder vanuit hun eigen invalshoek. Dat gebeurde tijdens vier bijeenkomsten in maart en april
Duidelijk is dat iedereen een groen(er) Hilversum
2022:
wil, met het dorpse karakter en toch stadse voorzie ningen. Een goed evenwicht tussen rustig wonen en
→
Twee bijeenkomsten gingen over het thema
reuring. Met een ziekenhuis, sport, winkels, uitgaan
‘fysieke leefomgeving’: eerst het buitengebied en
en cultuur naar ieders smaak. Een gezellige stad waar
vervolgens de stad.
mensen bij elkaar betrokken zijn en kunnen meedoen.
→
Twee bijeenkomsten gingen over ‘Hoe leven en
Een stad met een diverse bevolking en een diverse,
werken we samen in het Hilversum van 2040?’.
maar toch samenhangende bebouwing. Afgestemd
Dit thema was opgedeeld in werk en economie en
op de verschillende (woon)behoeften en met respect
vervolgens voorzieningen.
3
Allemaal onderwerpen die niet los van elkaar gezien
Leeswijzer
kunnen worden. In dit verslag is per bijeenkomst
≥
beschreven wat de gesprekspartners belangrijk vinden, welke dilemma’s en vraagstukken zij zien, en
Hoofdstuk 2 gaat over de aanpak. Wie hebben meegepraat en op welke manier.
≥
mogelijke oplossingen.
In hoofdstuk 3 tot en met 6 staan de opbrengsten van de vier bijeenkomsten met organisaties: over het buitengebied, de stad, werk en economie, en
Behalve de vier bijeenkomsten met verschillende organisaties, voerde de gemeente een vijftal
voorzieningen. ≥
gesprekken met (per keer) een bepaalde doelgroep en onderwerp. Deze gesprekken gingen over groen, sport, economie, cultureel erfgoed en cultuur. Samenvattingen van deze doelgroepsessies zijn ook opgenomen in dit verslag. De informatie vanuit inwoners en organisaties vormt de basis voor een stadsgesprek op 12 mei 2022 over de Omgevingsvisie.
4
In hoofdstuk 7 staan de samenvattingen van de doelgroepsessies.
≥
Hoofdstuk 8 benoemt kort het vervolg van het participatietraject.
2. Aanpak Dit hoofdstuk gaat over de aanpak van het
Programma
participatieproces voor organisaties. Eerst over
De bijeenkomsten begonnen met een inleiding vanuit
de themabijeenkomsten, dan over de doelgroep
de gemeente over het betreffende onderwerp. Ook
sessies en ten slotte over de verslaglegging.
werd kort met elkaar gepraat over nut en noodzaak van een Omgevingsvisie.
2.1. Themabijeenkomsten De themabijeenkomsten vonden plaats op 21 en 23
Daarna gingen de aanwezigen in drie groepen uit
maart en op 4 en 6 april. Voor iedere bijeenkomst
een. Zij gingen per groep in gesprek. Hun ideeën,
waren allerlei organisaties uitgenodigd die te
gedachtegangen, dilemma’s, vraagstukken, stand
maken hebben met het onderwerp van die keer:
punten en oplossingen werden bijgehouden op
buitengebied, tuinstad, werk en economie, en
‘tafelkleden’, grote vellen papier. Vanaf de bijeen
voorzieningen. De opzet was om steeds mensen
komst op 23 maart zijn van de groepsgesprekken ook
van verschillende soorten organisaties bij elkaar
korte verslagen gemaakt. Vervolgens kwam ieder
te brengen, met verschillende invalshoeken en
een weer bij elkaar. Samen werden de belangrijkste
deskundigheid. Op die manier konden zij de
uitkomsten naar voren gebracht en nabesproken.
onderwerpen van verschillende kanten belichten.
Ook kon iedereen zelf dilemma’s en aandachtspunten delen via een digitaal systeem.
Aanwezig Over het totaal van de bijeenkomsten kwamen
De presentaties, tafelkleden, groepsverslagen en
vertegenwoordigers van organisaties voor natuur,
digitale uitkomsten zijn te vinden op de website
landbouw, landgoederen, bedrijven, ondernemers
www.hilversum2040.nl
verenigingen, zorg, welzijn, maatschappelijke organisaties, bibliotheek, fietsersbelangen en
2.2. Doelgroepsessies
openbaar vervoer, huurdersbelangen, woning
Naast de themabijeenkomsten voerde de gemeente
corporaties, (drink)water, energie, energietransitie,
gesprekken met specifieke doelgroepen in de samen
klimaat, duurzaamheid, milieu, in- en verkoop lokaal
leving. Het ging om het Sportberaad, Platform Eco
voedsel, recreatie, horeca, brandweer, telefoon/tv/
nomie, Programma Groen, Cultuurnetwerk en een
internet, architectuur en cultureel erfgoed.
gesprek over cultureel erfgoed.
→
Op 21 maart (buitengebied) en 23 maart (tuinstad)
Er is besproken wat de betrokkenen belangrijk vinden
waren er beide keren 25 deelnemers.
op hun gebied, wat beter kan, wat nodig is voor de
Op 4 april (werk en economie) en 6 april
toekomst en waar zij kansen zien. De deelnemers
(voorzieningen) beide keren 12 deelnemers.
kwamen met verschillende concrete tips en ideeën.
Bij de sessie over werk en economie (4 april) was
Verder vulde een aantal ondernemers een enquête in
minder verscheidenheid in opkomst dan gehoopt.
over wat zij belangrijk vinden voor de toekomst.
→
Daar waren vooral ondernemers. Zij vonden de bijeenkomst daardoor enigszins vergelijkbaar met de
De verslagen van de vijf doelgroepsessies en de
eerdere doelgroepsessie met ondernemers.
uitkomsten van de ondernemersenquête staan op www.hilversum2040.nl.
5
2.3. Verslaglegging
tekstbureau heeft de samenvattingen licht geredi
Een onafhankelijk tekstbureau verzorgde de verslag
geerd. Ze zijn te vinden in hoofdstuk 7.
legging. Het tekstbureau werd aangestuurd en bijgestaan door Bij de vier bijeenkomsten was steeds een schrijver van
een redactieteam. Het redactieteam bestond uit onder
het tekstbureau aanwezig. Ook is gebruik gemaakt van
meer drie inwoners van Hilversum en een onafhanke
de verslagen van de groepsgesprekken en van de aan
lijk voorzitter. Twee van de drie inwoners maken ook
tekeningen op de ‘tafelkleden’. Het tekstbureau heeft
deel uit van de klankbordgroep Omgevingsvisie. De
de informatie gerangschikt en samengevat.
klankbordgroep reflecteert op het proces en helpt/ denkt mee om de achterban van de leden te bereiken.
Van de doelgroepsessies zijn samenvattingen van
De klankbordgroep is echter geen onderdeel van de
de verslagen aangeleverd. Deze samenvattingen zijn
organisatie of de gemeente en geen legitimatie van
goedgekeurd door aanwezigen van de sessies. Het
het proces over de Omgevingsvisie.
6
3. Buitengebied Sessie 21 maart 2022
kwamen, werden allerlei onderwerpen over het bui tengebied van verschillende kanten bekeken. Daarbij
De bijeenkomst van 21 maart ging over het
kwamen de volgende opmerkingen en uitgangspunten
buitengebied. Het was de eerste van twee
naar boven.
bijeenkomsten over hoe Hilversum er in 2040 uit zou moeten zien.
Natuur beschermen Met bijna 50% aan natuurgebied werd Hilversum een
Hilversum heeft een groot buitengebied. Hier be
unieke gemeente genoemd. Het klimaatpanel van de
vinden zich natuurgebieden, landbouwgrond, land
Verenigde Naties werd aangehaald. “Dat zegt: zorg
goederen en onder meer een sportvliegveld en een
dat de helft van het aardoppervlak uit natuur bestaat.”
kazerne. Natuurgebieden maken bijna 50% uit van de
De deelnemers waren het er over eens dat de natuur
gemeente. Veel inwoners gaven in ‘Inwoners aan het
rond Hilversum in stand moet blijven. Niet dat al
woord’ aan dat ze de natuur om Hilversum zeer waar
les per se hetzelfde moet blijven. Wel moet je goed
deren. Ze willen het beschermen en er recreëren.
nadenken over wat je doet, en hoe natuur eventueel met andere functies is te combineren. In ieder geval
Tijdens de bijeenkomst op 21 maart hebben verte
geen natuur opofferen aan woningbouw. “De natuur
genwoordigers van verschillende organisaties over
heeft geen stem. Wij mensen moeten het geluid van
het buitengebied gepraat. Het buitengebied heeft
de natuur laten horen en meenemen.”
te maken met onder meer stikstofuitstoot, klimaat verandering, teruggang van biodiversiteit en toena
Landbouw en landgoederen
me van recreatie. Hilversum staat ook voor opgaven
Ook agrarisch gebied heeft natuurwaarden, en de rol
zoals de energietransitie, herstel en verbetering van
van landbouw als natuurbeheerder wordt onderschat,
biodiversiteit, bodem- en waterkwaliteit, waterma
zo werd gesteld. Het punt is dat voor de landbouw
nagement, klimaatadaptatie, de groeiende bevolking
perspectief mist. “Het zijn onzekere tijden voor de
en mobiliteit. Wat zijn de gevolgen van deze ontwik
landbouw. De gevolgen van de stikstofdiscussie zijn
kelingen voor het buitengebied? En ook: welke rollen
niet duidelijk, agrariërs weten niet waar ze aan toe
kunnen de natuurgebieden, landbouw en de rest van
zijn. Ze durven daardoor niet te investeren.” Ook werd
het buitengebied spelen? Wat is daarbij belangrijk?
benadrukt om met al die uitdagingen de voedsel
Waar moeten we om denken? En wat is er nodig voor
productie niet te vergeten.
die mogelijke rollen? Kortom: hoe krijgen we een toe komstbestendig buitengebied?
Daarnaast werd gevraagd om een duidelijke visie voor de landgoederenzone. “Het gebied is verrommeld en
Aanwezige organisaties
vraagt om een integrale aanpak.”
De deelnemers aan de bijeenkomst waren van verschillende organisaties: voor natuur, landbouw,
Water
landgoederen, cultureel erfgoed, brandweer, duur
Tijdens gesprekken over water kwam naar voren dat
zaamheid, milieu, energie, water, huurders, lokaal
sommige delen van de gemeente vaak te nat zijn,
voedsel, zorg, recreatie en horeca.
terwijl in andere delen verdroging nu al een probleem is. “Door deze gevolgen van de klimaatverandering,
3.1. Opmerkingen en uitgangspunten
wordt de drinkwatervoorziening heel spannend”,
Voordat de dilemma’s en vraagstukken op tafel
stelde een deelnemer. “Maar je kunt ook in de stad
7
veel doen, zoals regenwater opvangen.” Genoemd
Belangen
werd ook dat het watersysteem van Hilversum invloed
Aan bod kwamen de verschillende agenda’s, de
heeft op gebieden eromheen. Dat geldt dus ook voor
verschillende belangen die spelen. Ook werd geld te
de keuzes die Hilversum voor het watersysteem maakt.
sturend genoemd. De wens werd uitgesproken om vanuit de verschillende hoeken juist samen te werken,
Geen eiland
en zo de benodigde doelen te halen. “Het algemeen
Hilversum is dan ook geen eiland, werd gezegd.
belang moet staan als een huis.”
Gemeente, waterschap, provincie en Rijk zijn
Gedrag
bijvoorbeeld samen verantwoordelijk voor doelen van
Gedrag van inwoners werd gezien als een belangrij
de Europese Kaderrichtlijn Water. Ook wat andere
ke factor in het slagen van veranderingen. Bijvoor
kwesties betreft kan Hilversum niet in zijn eentje aan
beeld meer biologische voeding kopen, de fiets in
de slag. “Er wonen 200.000 mensen in het Gooi.”
plaats van de auto pakken en energiezuinig zijn. De
Hier werd ook stikstof genoemd. “Stikstof bedreigt
Omgevingsvisie kan gedragsverandering stimuleren,
natuur rond Hilversum, maar het komt van alle kanten
was de gedachte.
aangewaaid.” En: “Maak ook keuzes op nationaal niveau. Sommige problemen moeten door of met het
Keuzes, kaders, groei en onomkeerbaarheid
Rijk worden opgelost.”
‘Er is geen ruimte voor alles, we zullen keuzes moeten maken’, was de teneur van de gesprekken. In het
Vliegveld
verlengde daarvan werd het stellen van kaders
Onderwerp van gesprek was ook Vliegveld Hilversum,
genoemd “voor het algemeen belang”. Daarnaast
een sportvliegveld met drie grasbanen. Aan de ene
kwam het advies om schotten tussen dossiers weg te
kant ging het over overlast, aan de andere kant over
halen. Het zijn aspecten waarvoor de Omgevingsvisie
kansen voor natuur en recreatie op en rond het vlieg
als een goede mogelijkheid werd gezien. Daarbij werd
veld. Ook zijn er ideeën voor een woonwijk. Dat werd
gezegd: “Je moet heel specifiek kijken wat belangrijk
onder meer een bedreiging genoemd voor de natuur
is. Dan kan je keuzes maken die recht doen aan de
waarden in de omgeving. “Een belangrijke natuur
lange termijn en oplossingen daarvoor.”
verbinding (van hoog naar laag en van nat naar droog) wordt dan geblokkeerd.”
Bij die keuzes vroegen deelnemers aandacht voor het concept van groei. Waarin wil Hilversum groeien en
Vanuit Vliegveld Hilversum was niemand in de gele
waarin niet? Een ander aandachtspunt dat veel bijval
genheid naar de bijeenkomst te komen. Het bestuur
kreeg, was onomkeerbaarheid. “Als we iets weg
heeft zijn standpunten toegestuurd, te vinden op de
gooien, krijg je het niet terug.” Onomkeerbaarheid
website www.hilversum2040.nl. Daarin worden onder
werd zelfs een van de belangrijkste punten van de bij
andere genoemd de recreatieve functie (ook voor
eenkomst genoemd. “Het dwingt je om na te denken
niet-vliegers), de aandacht voor natuur en verduur
wat je wilt voor je kinderen.”
zaming en de maatschappelijke functie, denk aan traumavluchten en vluchten voor onderzoek.
3.2. Dilemma’s en vraagstukken De deelnemers kwamen tot een aantal dilemma’s en vraagstukken. Duidelijk was in ieder geval dat allerlei onderwerpen op elkaar ingrijpen.
8
≥
GAAT BEHOUD VAN NATUUR EN LANDSCHAP
≥
VOOR DE GROEI VAN HILVERSUM OF ANDERS OM? OF KAN HET SAMENGAAN?
WAT WORDT HET TOEKOMSTIGE GEBRUIK VAN HET VLIEGVELD?
Over het vliegveld zijn cruciale keuzes te maken,
Een bijkomende vraag was: mag de stad groeien, ook
vonden deelnemers aan de bijeenkomst. Blijft het een
in de hoogte, om het buitengebied te beschermen?
vliegveld? Komt er woningbouw – een bestemming
En wat kan er dan, zonder dat het zichtbaar wordt
die door de gespreksdeelnemers wordt afgewezen.
vanuit het buitengebied? Genoemd werd hier de
Krijgt het een natuurfunctie? Een andere recreatie
term ‘illusielandschap’: eventueel hoog bouwen ín
bestemming? Een combinatie met landbouw? Of een
Hilversum, maar aan de randen niet.
combinatie van meer functies? Het gebied vraagt om een integrale visie: “Bekijk het vanuit alle kanten.”
Onderliggend was de vraag of Hilversum wel moet willen groeien. Of misschien wel in aantal inwoners,
≥
IN HOEVERRE KUNNEN BELANGEN VAN BIJVOORBEELD NATUUR, LANDBOUW, ENER
maar bijvoorbeeld niet in auto- en energiegebruik.
GIE, WATER, VERKEER EN RECREATIE SAMEN ≥
KAN DE NATUUR BLIJVEN ZOALS DIE IS OF
GAAN IN HET BUITENGEBIED?
MOETEN WE NAAR ANDERE NATUURTYPEN?
Aanvullend op deze vraag: kunnen wonen, werken en
“De natuur rond Hilversum is door menselijk ingrijpen
welzijn in harmonie zijn met de bebouwde omgeving
zo gevormd. Kan alles blijven zoals het is?”, vroegen
en het buitengebied? “Voor energieopwekking is een
deelnemers aan de discussies zich af. Als voorbeeld
gigantische oppervlakte aan zonnepanelen nodig of
werden de heidegebieden genoemd. “Met de
heel veel windmolens”, werd bijvoorbeeld gezegd.
klimaatverandering kunnen die nog maar enkele
Een aantekening daarbij was dat dat niet allemaal in
decennia bestaan.” De huidige inzet op behoud en
het buitengebied van Hilversum zou moeten. “Maar
herstel van heidegebieden kan juist ook leiden tot
ook boeren zitten klem.” Als zij meer gebied zou
meer droogte en hittestress, zo werd gesteld.
den krijgen, kunnen ze extensiever gaan werken. “Maar waar is de ruimte?” En over een eventuele
≥
WAT KUNNEN WE DOEN TEGEN VERDROGING?
omschakeling naar ecosierteelt: “Daar is op de veiling
Al is het op sommige plekken soms juist te nat,
geen vraag naar.” Vraag was ook hoe er ruimte blijft
verdroging is een belangrijk thema. Verdroging heeft
voor recreatie, wat onder meer belangrijk is voor het
consequenties voor de natuur, landbouw, levering van
welzijn. Verder zijn de natuurgebieden graag gebruik
drinkwater, en ook voor de brandveiligheid van de
te routes naar school en werk.
natuur. Maatregelen in het ene gebied hebben ook invloed op omliggende gebieden. De Hilversumse
Veel van wat is besproken komt samen in de vraag:
Meent moet bijvoorbeeld continu ontwaterd worden. Hierdoor worden de omliggende natuurterreinen ook ontwaterd.
≥
HOE VINDEN WE IN HET BUITENGEBIED RUIM TE VOOR NOODZAKELIJKE VERANDERINGEN EN TEGELIJK VOOR BEHOUD VAN DE EIGEN
Wat moeten we doen om brandveiligheid te
HEID VAN DE GEMEENTE HILVERSUM?
versterken? Of bijvoorbeeld water vast te houden en te gebruiken bij droogte? En ook in dit verband weer
3.3. Oplossingen en combinaties
die vraag: “Past de huidige inrichting van de natuur
Tijdens de gesprekken werden mogelijke oplossingen
nog wel?”
aangedragen.
9
Zones instellen
Verder komt op een aantal plekken kwelwater
Verschillende zones instellen werd genoemd als een
omhoog, zoals vlak bij het vliegveld en bij het Raabos
oplossing voor gecombineerd gebruik van natuur
bij Kerkelanden. Benut deze kansen voor de natuur,
gebieden. Daarbij werd gedacht aan kerngebieden
was het advies.
met meer rust, en activiteiten zoals recreatie vooral aan de randen.
Energie Kleine windmolens (tot 10 meter hoog) werden
Ook werd het belang aangegeven van robuuste
een interessant alternatief genoemd voor grote
natuur. Dat is onder meer te bereiken met het
windmolens. Over zonnepanelen waren de
vergroten van natuurgebieden en met verbindingen
aanwezigen het erover eens om eerst te kijken naar
tussen natuurgebieden onderling en met de
daken in bebouwd gebied en langs snelwegen.
omgeving.
“Pas als al die mogelijkheden zijn benut, komt het buitengebied in aanmerking.”
Landbouw Men zag ook mogelijkheden voor het combineren van
Wel werd gevraagd om duidelijke keuzes op nationaal
landbouw met andere functies. Zoals landbouw met
niveau om zo te zorgen voor meer samenhang in de
educatie of met recreatie. Als een voorbeeld werd een
duurzame oplossingen.“Nu rommelen we allemaal
landbouwwinkel genoemd met een ‘ommetje’ in de
maar wat aan in ons eigen gebied. Het is bijvoorbeeld
directe omgeving.
veel logischer om windenergie grootschalig op zee te ontwikkelen of één groot zonnepark in Flevoland.”
Daarnaast werd gesteld dat ontwikkeling van natuur en landbouw niet los van elkaar zijn te zien.
Bouwen
Zorg voor meer samenwerking tussen boeren en
De deelnemers vonden duidelijke keuzes nodig
natuurbeheerders, werd gezegd. Leg daarbij meer
waar je gaat bouwen. En eerst binnen de stad alle
nadruk op de rol van de boeren als natuurbeheerder.
mogelijkheden benutten voor je naar het buitengebied
Ondersteun boeren ook bij maatregelen die nadelig
kijkt. Aangeraden werd om de grenzen vast te leggen
zijn voor de landbouw, zoals waterpeilverhoging. Een
van bebouwde en onbebouwde omgeving. Verplicht
andere genoemde maatregel was meer grond voor de
bovendien om in woningbouwplannen recreatie en
boeren, zodat minder intensieve landbouw mogelijk is.
natuur op te nemen, in samenhang met bestaande groen- en recreatiestructuren.
Water Naaldbos omvormen naar loofbos, zoals nu al
Wat daar mooi bij past was een idee voor voedsel
gebeurt, heeft een positieve invloed op onder meer
bossen aan de randen van de stad.
de grondwaterstand. Daarnaast werd genoemd dat het opvangen van regenwater mogelijk moet zijn op veel plekken in het buitengebied. Dat kan een buffer vormen voor droge tijden. “Let wel op de waterkwaliteit als het daarna in de natuurgebieden terechtkomt.”
10
4. Tuinstad Sessie 23 maart 2022
belangen, woningcorporaties, (drink)water, energie, energietransitie, klimaat, brandweer, telefoon/tv/
‘Tuinstad in transitie’ was het onderwerp van de
internet, duurzaamheid, architectuur en cultureel
tweede bijeenkomst over de fysieke leefomgeving.
erfgoed.
Uit ‘Inwoners aan het woord’ blijkt dat heel veel
4.1 Opmerkingen en uitgangspunten
inwoners onder meer het groen, de architectuur van
Al pratend kwamen er bij de deelnemers allerlei
Dudok en het dorpse karakter waarderen. Gemeente
gedachten en standpunten naar boven. Ze gaven aan
architect Dudok heeft vanaf de jaren ‘30 in de 20e
wat zij in de basis belangrijk vinden in de discussie
eeuw het concept van de tuinstad toegepast in het
over de toekomst van Hilversum.
toen sterk groeiende Hilversum. Behalve woningen en markante gebouwen ontwierp hij samenhangende
Opwarming en natuur
buurten en wijken, met voorzieningen in de eigen wijk
De opwarming van de aarde tegengaan, werd ge
en met veel groen. Deze tuinwijken zijn kenmerkend
noemd als eerste prioriteit. Daarmee kwam ook de
voor Hilversum.
energietransitie naar voren als belangrijk onderwerp, en dan vooral wat verwarming van woningen en ge
Tijdens de bijeenkomst op 23 maart is besproken
bouwen betreft.
hoe de ontwikkelingen van de 21e eeuw in ‘tuinstad’ Hilversum vorm kunnen krijgen. Zoals de energie
Daarnaast kwam nadrukkelijk aan de orde om – bij
transitie, klimaatverandering, biodiversiteit, wooncrisis,
voorbeeld bij woningbouw of wegen – geen keuzes
vervoer en bevolkingsgroei. Zoals het nu gaat, zal het
te maken met onomkeerbare gevolgen voor de natuur.
aantal inwoners in 2040 gegroeid zijn van zo’n 91.000
Er wordt grote waarde gehecht aan de grote groen
naar 105.000 inwoners. Ook is de samenstelling aan
gebieden rondom Hilversum. Om de wens voor meer
het veranderen: meer ouderen, minder jongeren en
openbaar groen ín de stad te realiseren, moet dan wel
gezinnen omdat die vertrekken wegens woninggebrek,
op de een of andere manier ruimte komen.
meer mensen met verschillende sociaalculturele achtergronden en kleinere huishoudens.
Wonen en (samen)leven Veel aandacht ging ook naar wonen. Naar de beno
Allemaal ontwikkelingen die vragen om aanpassingen
digde woningen zelf en naar de manier waarop we
en ruimte. Ruimte die beperkt is in Hilversum. Wat
wonen en met wie. Misschien moeten we niet vast
betekenen deze ruimteclaims voor de toekomst
houden aan hoe we gewend zijn om te wonen en
van Hilversum? En hoe verhouden die zich tot de
leven, maar andere manieren verkennen.
omgevingskwaliteiten die veel inwoners koesteren? Waar en hoe zijn slimme combinaties te maken? En wat
Verder kwam de vraag of de gemeente een beeld
is nodig om eventueel noodzakelijke veranderingen te
heeft van de leegstand in Hilversum, en of die ge
versnellen of doelen in 2040 te halen? Aan de hand van
monitord kan worden.
deze vragen gingen deelnemers in gesprek.
Denk aan mogelijkheden en innovatie Aanwezige organisaties
Vernieuwen is in het algemeen iets om rekening mee
Er waren vertegenwoordigers van organisaties voor
te houden. Dat wil zeggen: bij het aandragen van
natuurbescherming, fietsersbelangen, huurders
ideeën komt al gauw de reactie dat iets niet kan, zo
11
vertelde een deelnemer. Waarom niet meer kijken naar
maatschappelijk veld, zoals de organisaties vanavond
hoe iets wél zou kunnen? Bovendien: “Naar 2040 toe
aanwezig, moet ze daarbij helpen. We moeten het
zullen er allerlei innovaties zijn. Ga niet alleen uit van
verhaal samen vertellen.”
het heden.” Hoe dan ook was de boodschap aan de gemeente:
Gedrag
maak duidelijke keuzes, want de ruimte is beperkt.
Voor een deel zullen oplossingen liggen in sturen op gedrag, zo werd aangegeven. Een eerste stap is be
4.2 Dilemma’s en vraagstukken
wustwording van gedrag.
De volgende dilemma’s en vraagstukken over ‘de tuinstad in transitie’ werden als de belangrijkste
Duidelijkheid
genoemd. In het vervolg van het gesprek kwamen zij
Gesteld werd dat een toekomstvisie begint bij goede
tot een aantal bijkomende vragen. Over een aantal
principes en kaders. Daarbij dachten de deelnemers
vraagstukken waren zij het eens.
onder meer aan: ≥ →
Het maken van een groene en sociale leef
IS DE OPENBARE RUIMTE ER VOOR AUTO’S OF VOOR MENSEN EN GROEN?
omgeving.
De auto is een veelgebruikt en geliefd vervoermiddel
→
Niet bouwen in de natuurgebieden.
in Hilversum. Er werd gesteld dat veel mensen hun
→
De klimaatcrisis aanpakken met meer dan alleen
auto voor de deur willen en met de auto naar het
zonnepanelen.
centrum rijden, waar ze dan ook willen parkeren.
Sturen op de gewenste bevolkingssamenstelling
Keerzijden van de vele auto’s (en vrachtauto’s) zijn
en de groei die daarbij hoort.
slechte luchtkwaliteit, (fossiel) energieverbruik, ver
Stel kwaliteit altijd boven kwantiteit.
keersopstoppingen en het grote beslag dat de auto op
→ →
de openbare ruimte legt. Zowel op de weg als op de De aanwezigen gaven aan dat er meer ingrijpen door
parkeerplaatsen in het centrum en in woonwijken, en
de overheid nodig is. “Stel duidelijke regels en dwing
foutgeparkeerd op de stoep.
verduurzaming af.” Wel andersoortige regels dan nu, want veel plannen lopen nu stuk op de regeldruk van
De aanwezigen waren er snel uit over dit dilemma:
de gemeente, zo is de ervaring.
autogebruik en autobezit moeten wat hen betreft flink omlaag. Dan komt er meer ruimte voor bijvoorbeeld
Ook het belang van een aansprekend verhaal kwam
voetgangers, spelen en ontmoeten. Maar ook voor
naar voren: ‘Dudok door de ogen van de toekomst’. Of
meer openbaar groen binnen Hilversum. Dat open
‘Dudok 2.0’.
baar groen voor veel mensen een wens is, bleek ook uit het verslag ‘Inwoners aan het woord’. Meer groen
Kunnen kiezen met lef
draagt bij aan de leefkwaliteit, aan biodiversiteit en
Er was een pleidooi om het de gemeenteraad mak
bijvoorbeeld aan opvang van regenwater in onverhar
kelijker te maken. “De politiek moet lef en leider
de grond.
schap tonen om tot toekomstgerichte oplossingen te komen. Daar horen soms ook pijnlijke beslissingen
Er is begrip voor mensen die willen autorijden. “Maar
bij”. Dat werd lastig genoemd, onder meer omdat
voor 2040 zal er wel iets moeten.” De vraag was wel
een gemeenteraad slechts vier jaar zitting heeft. “Het
hoe je het voor elkaar krijgt dat automobilisten zich
12
op andere manieren gaan verplaatsen. Daarbij werd
Bij kwaliteit werd ook gedacht aan voorzieningen.
opgemerkt dat Hilversum al best goed op weg is,
Die zijn nu al aan het verdwijnen uit de buurten.
maar ook dat het fietsnetwerk niet compleet is en
Tegelijkertijd vergrijst de bevolking en krijgen mensen
verschillende knelpunten heeft. De verwachting is
juist behoefte aan meer voorzieningen in hun buurt,
dat de fietstunnel bij het centraal station een nieuw
bijvoorbeeld omdat ze minder mobiel zijn.
knelpunt wordt.
Andere genoemde dilemma’s en vraagstukken: Een andere vraag was hoe je ervoor kunt zorgen dat
→
Beperkte ruimte speelt ook onder de grond. Daar
er behalve in de openbare ruimte, ook in tuinen meer
liggen heel veel kabels en leidingen. Een deel
groen komt. Oftewel hoe je inwoners kunt bewegen
nemer gaf aan dat dat bijvoorbeeld beperkingen
tot ‘tegels eruit en planten erin’.
kan geven voor de aanplant van bomen. →
≥
Hoogbouw of alleen laagbouw? Kies bij eventuele
KIEZEN WE VOOR BEELD/STADSGEZICHT OF
hoogbouw niet voor hoger dan 20 meter, zo werd
VOOR DE TOEKOMST?
gezegd. “Hoger dan 20 meter past niet bij een
Het dilemma van beeld/stadsgezicht of toekomst
compacte tuinstad.” Daarbij aansluitend de vraag:
speelt bijvoorbeeld bij oplossingen voor de
blijft Hilversum een dorp, of ontwikkelt ze door
energietransitie, biodiversiteit en de wooncrisis. De
naar een stad als het gaat om wonen?
deelnemers aan de bijeenkomst vonden de toekomst
→
Gebouwen en mobiliteit binnen twee generaties
daarbij belangrijker dan het beeld. “Zoals zonne
fossielvrij: hoe vind je daarvoor lef in de
panelen op daken. Dat staat minder mooi, maar voor
gemeenteraad?
de kinderen kiezen we voor de toekomst.”
→
Een andere kwestie was collectief belang versus individueel belang. Daarover werd gezegd dat
≥
HOE KAN JE GROEI BEWERKSTELLIGEN MET
er veel valt te winnen: “Door in buurten meer
BEHOUD VAN KWALITEIT?
collectief te gaan samenwerken, kan de kwaliteit
Die groei gaat over de verwachte 105.000 inwoners
van samenleven verbeteren”.
in 2040. Behalve meer verkeer en meer behoefte aan voorzieningen, zal dan ook de vraag naar geschikte
4.3 Oplossingen en combinaties
en betaalbare woningen groeien. Hoe gaat zich
Tijdens de gesprekken over dilemma’s en vraagstukken
dat verhouden tot de nu al beperkte ruimte en tot
kwamen de deelnemers al met een aantal mogelijke
bijvoorbeeld groen? En als er meer woningen komen,
oplossingen.
blijft er dan genoeg ruimte over voor bedrijven? Of zijn er interessante combinaties mogelijk, zodat bedrijven
Verkeer en parkeren
de stad niet hoeven te verlaten?
Om auto’s terug te dringen is het zaak om autorijden (en parkeren) in Hilversum minder aantrekkelijk te
Er werd naar voren gebracht dat Hilversum in het jaar
maken. Maar de beste insteek is om alternatieven
1958 ook al 100.000 inwoners had. “Het past dus
juist aantrekkelijker te maken. “Zodat het logisch
wel.” In verband daarmee kwam de vraag of er echt
wordt dat je geen auto meer hebt of minder
meer woningen gebouwd moeten worden. Misschien
autorijdt.” Oplossingen daarvoor zitten deels in
zijn er ook andere oplossingen. Daarbij was er wel
de inrichting. Bijvoorbeeld betere fietspaden en
het besef dat de huishoudens toen gemiddeld groter
meer fietssnelwegen. Een voorstel was om een
waren. En hoeveel wíl Hilversum eigenlijk groeien?
hoofdinfrastructuur voor de fiets te maken langs de
13
‘radialen’ van Dudok: de straten van het centrum naar
komen aan de groei van het aantal inwoners van
de buitengebieden. “Dat zijn ook mooie zichtlijnen en
Hilversum.
oriëntatiepunten.”
Groen, klimaat en energietransitie Een invulling van Dudok 2.0: “Zorg dat alles wat
Over energietransitie werd gezegd: “Zet in op
echt nodig is, op loopafstand is.” Dan is de auto
alles, zodat het elkaar aan kan vullen. We moeten
minder nodig. Ook zijn voorzieningen dan makkelijker
alle mogelijke bronnen van duurzame energie
bereikbaar voor bijvoorbeeld ouderen.
tegelijkertijd benutten.” Dus ook zonnepanelen op daken. En stop met gas en leg warmtenetten aan in
Andere ideeën waren buurtkarretjes voor
de grond. “Dit altijd in combinatie met duurzame
boodschappen, elektrische koeriersdiensten, en
opwekking.”
deelauto’s goedkoper maken dan een eigen auto bezitten. Ook werd geopperd om waar mogelijk,
Er werd ook aandacht gevraagd voor bijvoorbeeld een
parkeren op eigen terrein te verplichten. Of
gezondere, lokale voedselketen.
simpelweg minder parkeerplekken. Met minder autorijden en minder autobezit zullen die ook minder
Verder werd voorgesteld om publieke ruimte te
nodig zijn. Dan komt er meer ruimte voor groen en
gebruiken voor waterberging. Zoals stenen eruit,
bredere stoepen.
waardoor de grond meer water vasthoudt en er minder in het riool komt. Zo’n oplossing kan in
Wonen
combinatie met meer ruimte om te spelen.
Gesproken werd over nieuwe vormen van wonen en samenleven. Er zijn best mensen die op de
Een tegeltax kan een stimulans zijn om ook in tuinen
een of andere manier willen samenwonen. “Dan
tegels te verwijderen en te vervangen door groen.
zijn er minder woningen nodig, het is goed
Daarnaast zouden er in iedere straat bomen moeten
tegen eenzaamheid en het kost minder energie.”
komen.
Bijvoorbeeld woonvormen met jongeren en ouderen. “Als je gemengd wonen bevordert, komen de
Onder de grond
grotere huizen vrij voor jonge gezinnen.” Ook werd
Bij bomen en warmtenetten kwam een kanttekening
gedacht aan de terugkeer van (nieuwe vormen van)
dat het onder de grond al erg druk is met kabels
bejaardenhuizen en hofjes.
en leidingen. De tegenwerping was dat je dat niet moet gebruiken als beperking, maar dat je kijkt naar
Als we meer woningen willen, dan moeten we
mogelijkheden. Bijvoorbeeld kabels en leidingen niet
niet uitbreiden maar verdichten, werd gezegd.
altijd naast elkaar, maar onder elkaar leggen. Of onder
Bijvoorbeeld met woningen in of boven bedrijfs- of
een fietspad. In ieder geval: niet steeds opnieuw de
winkelpanden of in garages. Of door woningen
straat open, maar alles in één keer. Dat alles vraagt
te splitsen. Is nieuwbouw nodig, bouw dan
wel om een plan voor de lange termijn.
kleine woningen. “Kijk ook nadrukkelijk naar de villagebieden”, werd gezegd over die nieuwe kleine
Minder regels
woningen en woningsplitsing. Ook (niet te hoge)
Zorg voor minder regels, was een veelgehoorde
hoogbouw kwam aan de orde, passend op de plek. Al
oproep. Dat maakt oplossingen makkelijker, zoals
werd ook genoemd dat er misschien grenzen moeten
zonnepanelen op daken, woningen in garages en
14
bedrijfspanden, woningen splitsen en dakkapellen, bijvoorbeeld voor woningvergroting of -splitsing. Regels maken het nu soms ook onmogelijk om bij elkaar te gaan wonen. Denk aan de korting op de AOW voor ouderen die samen gaan wonen. “Dit soort mechanismen beperken de doorstroming.”
Gebruikmaken van kennis Om met lef beslissingen te kunnen nemen is veel kennis nodig, en integraal werken en denken. Het advies aan de gemeente daarbij was: maak gebruik van kennis die er is, ook bij inwoners, organisaties en bedrijven. Laat op die manier experts op hun vakgebied meedenken.
15
5 Werk en economie Sessie 4 april 2022
Er staan wel winkels leeg, maar de vraag naar bedrijfsruimte is groter dan het aanbod. Een van de
Werk en economie waren op 4 april onderwerp
gevolgen is dat er geen ruimte is voor (snel)groeiende
van gesprek: ‘de economie als motor van welvaart
bedrijven.
en welzijn’. Het was de eerste van de twee bijeenkomsten over hoe we in Hilversum samen
De deelnemers aan de bijeenkomst hebben het niet
willen werken en leven.
alleen gehad over hoe de economie kan inspelen op de ontwikkelingen nu en in de toekomst, maar ook
Hoe werken mensen in 2040 in Hilversum en wie
hoe de economie eraan kan bijdragen. Zoals aan
werken er? Wat voor werk doen ze? Waar wonen
vraagstukken over energie, water, klimaat, mobiliteit,
ze en hoe gaan ze naar hun werk? En hoe duurzaam
welzijn en over maatschappelijke tweedeling. Een
zijn wonen, werken en reizen in de toekomst? Het
ander gespreksonderwerp was wat er nodig is
waren allemaal vragen die voorbijkwamen tijdens de
voor een goed vestigingsklimaat in Hilversum: voor
bijeenkomst over werk en economie.
bedrijven én voor werknemers.
Er zullen de komende tijd namelijk veel veranderingen
Aanwezige organisaties
zijn, met invloed op werk en economie. Zaken
Bij deze bijeenkomst waren vertegenwoordigers
als energietransitie, klimaat en mobiliteit. Maar
van bedrijven, een zorginstelling, maatschappelijke
bijvoorbeeld ook de beroepsbevolking: de mensen die
organisaties en ondernemersverenigingen.
de leeftijd hebben om te werken. De verwachting is dat de beroepsbevolking gaat krimpen in Hilversum.
5.1 Opmerkingen en uitgangspunten
Aan de ene kant door vergrijzing. Aan de andere kant
Deelnemers vonden de volgende punten belangrijk in
doordat steeds meer jongeren en gezinnen geen
de discussie over werk en economie.
woning kunnen vinden en weggaan uit Hilversum. Verder heeft Hilversum relatief veel mensen met een
Mobiliteit belangrijk voor economie
afstand tot de arbeidsmarkt. Meer dan het landelijk
Mobiliteit is belangrijk voor de economie. Daarover
gemiddelde.
zijn alle deelnemers het eens. In Hilversum is bereikbaarheid een probleem, met name door de
Kenmerkend voor Hilversum is ook dat er veel
hoeveelheid auto’s in en rond de stad. Dit komt onder
hoger opgeleiden zijn en veel mensen die praktisch
meer doordat veel mensen van buiten in Hilversum
zijn opgeleid. De groep daartussen is klein. In die
werken en veel inwoners buiten de stad werken.
groep zitten bijvoorbeeld de technische mensen,
Bereikbaarheid vraagt nieuwe oplossingen. De
waarvan er juist meer nodig zijn voor onder andere de
deelnemers kijken daarvoor naar de fiets. Ook hubs
energietransitie.
aan de randen van de stad worden veel genoemd.
Voor bedrijven geldt iets vergelijkbaars. Er is een
Economie en werk belangrijk voor Hilversum
aantal grote bedrijven en er zijn veel kleine bedrijven.
Ook over het belang van economie en werk voor
Bedrijven daar tussenin – met tien tot honderd
Hilversum zijn de deelnemers eensgezind. Een
medewerkers - zijn er weinig in Hilversum.
gezonde economie en een succesvol bedrijfsleven zijn belangrijk voor de stad. Als het goed gaat met
Verder is er in Hilversum weinig ruimte voor bedrijven.
16
de economie, komen er vaak meer voorzieningen.
Winkels, maar ook bijvoorbeeld op cultureel gebied.
belangrijke bijdrage. De lokale kracht is er. Mobiliseer
Andersom geldt dat ook. Als de economie hapert, is
die kracht, stellen de deelnemers. Ondernemers zijn
er geen geld voor oplossingen. Economische groei is
goed in vernieuwen en oplossingen bedenken én
dus een belangrijke basis voor een goede toekomst.
uitvoeren. Veel ondernemers vinden dat de gemeente
Daarbij gaat het niet alleen om marktwerking. Want
daar beter gebruik van kan maken. Door bedrijven
marktwerking is niet de oplossing voor alles. Er moet
de ruimte te geven om nieuwe dingen te proberen.
ook oog en ruimte zijn voor sociaal ondernemerschap,
En door ondernemers serieus te nemen. “Ga mee
aldus de deelnemers.
ondernemen met de ondernemers”.
Ruimte voor verduurzamen en vernieuwen
5.2. Dilemma’s en vraagstukken
Voor een gezonde economie is het ook belangrijk dat
Wat werk en economie betreft kwamen de gesprekken
bedrijven kunnen verduurzamen en vernieuwen, werd
uit op de volgende vraagstukken.
gezegd. Daarvoor hebben zij ruimte nodig. Ruimte in vierkante meters én ruimte in regelgeving. Daarnaast
≥
HOE ZORGEN WE ERVOOR DAT ER VOLDOENDE
zijn er mensen nodig die kunnen bijdragen aan de
WONINGEN ZIJN VOOR DE MENSEN DIE DE
vernieuwingen. Om ervoor te zorgen dat die er ook
ECONOMIE NODIG HEEFT?
in de toekomst zijn, is het belangrijk dat jongeren in
Werk is belangrijk voor mensen, maar mensen zijn ook
Hilversum willen blijven wonen.
nodig voor werk. Om genoeg personeel te houden en te kunnen vinden, moeten er voldoende woningen zijn
Wonen plus bereikbaarheid
in Hilversum. Zeker nu mensen overal aan het werk
Voor de ondernemers zijn wonen en bereikbaarheid
kunnen, kiezen ze voor werk dicht bij huis. Hoe we
de sleutels voor een succesvolle economie. Wonen
zorgen voor voldoende woningen voor werknemers,
en werken zijn voor hen geen tegenstellingen. Juist
is voor ondernemers daarom een belangrijke vraag.
de combinatie kan ook kansen bieden. Om voldoende
En zet je in op inwoners van Hilversum die nu nog
woningen te kunnen bouwen, zou hoogbouw op
niet werken of trek je nieuwe mensen aan die al
sommige plekken mogelijk moeten zijn. Kijk goed naar
gekwalificeerd zijn?
wat in welk gebied mogelijk en wenselijk is, vinden de ondernemers. Maak gebiedsplannen of gebiedsvisies.
≥
WELKE ALTERNATIEVEN ZIJN ER VOOR DE AUTO?
Grote vraagstukken landelijk oplossen
Ook bereikbaarheid vraagt keuzes. Mensen moeten op
De deelnemers weten dat ondernemers niet hét
hun werk kunnen komen. Nu en in de toekomst. Maar
antwoord hebben op alle vragen voor de toekomst. De
de vraag is of het nodig is dat de auto altijd direct voor
grote vraagstukken als de energietransitie, klimaat
de deur kan worden geparkeerd. Zijn er alternatieven
verandering en kloof tussen arm en rijk kunnen niet
die beter zijn voor bepaalde gebieden in de stad?
lokaal worden opgelost. Daarvoor heb je de landelijke overheid nodig. En ook Europa speelt daarin een rol.
≥
HOE GAAN WE OM MET DE SCHAARSE RUIMTE VOOR BEDRIJVEN?
Lokaal aanpakken
Een belangrijke kwestie voor de Hilversumse
Maar, zoals een ondernemer zei: “Misschien kun je een
economie is de schaarste aan ruimte. Hoe ga je hier
probleem niet lokaal oplossen, je kunt het wel lokaal
slimmer mee om? Kun je functies combineren? Dat
aanpakken.” Daaraan leveren juist lokale bedrijven een
maakt bedrijventerreinen aantrekkelijker. Daarnaast
17
wordt het ontbreken van ruimte voor bedrijven die
kunnen doorstromen naar ander werk, ontstaat er
willen doorgroeien als probleem gezien. Als die ruimte
ruimte voor mensen die nog aan het begin van hun
er niet is, gaan die bedrijven verder kijken.
loopbaan staan. Zorg voor ruimte voor middelgrote bedrijven. Bedrijven die kunnen doorgroeien, bieden
≥
WELKE LIJN KIEST HILVERSUM?
ook doorgroeimogelijkheden voor mensen. Denk ook
Tot slot noemden de deelnemers het belang van
integraal, kijk over grenzen heen. Oplossingen per
keuzes maken. Welke keuze is niet eens altijd het
sector werken niet meer.
belangrijkste, maar wel dat er een lijn wordt uitgezet. Hilversum zou bijvoorbeeld kunnen kiezen voor een
Geschikte woningen
duidelijk profiel. Zoals Eindhoven zich profileert als
Voor het gebrek aan geschikte woningen voor mensen
Brainport, zou Hilversum ‘Mediastad’ kunnen worden.
die in Hilversum (willen) werken, zou hoogbouw
Door het maken van keuzes ontstaat focus. Als je een
volgens de deelnemers een oplossing kunnen zijn. Je
gezamenlijk doel hebt, weet je ook waarin je als stad
moet dan wel goed kijken waar dat wel en waar het
en als ondernemers moet investeren.
niet kan. Hoogbouw hoeft ook niet direct een flat of wolkenkrabber te zijn. Vijf bouwlagen in plaats van
5.3. Oplossingen en combinaties
drie, levert ook al veel extra woonruimte op.
Al hadden de deelnemers niet hét antwoord op alle vragen voor de toekomst, ze kwamen wel met een
Ook het mogelijk maken van wonen bij het werk,
aantal oplossingen.
wordt genoemd. ‘De oude zusterflat bij het ziekenhuis was best een goed idee.’ Wonen boven winkels en
Investeren in mensen
bedrijven biedt ook kansen. In een compact centrum
Voor het tekort aan personeel kijken de deelnemers
waar wonen en werken samengaan, ontstaat reuring.
naar twee opties. De meeste ondernemers en organisaties vinden het belangrijk dat de gemeente
Een aantal deelnemers wijst erop dat het belangrijk
werk voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt
is dat plannen voor de lange termijn iets opleveren.
stimuleert. Bijvoorbeeld met een vergoeding,
Wonen boven winkels is voor de verhuurder niet
regelingen, bemiddeling of ondersteuning op de
altijd interessant en maakt de verkoop van vastgoed
werkvloer. Schakel ook het regionale mobiliteitsteam
moeilijk. Maar als panden lang leeg staan, gaat dat
(RMT) in. Zorg voor laagdrempelig werkgeverschap en
ten koste van de uitstraling van de stad. Dit geldt
diversiteit in de lokale economie.
bijvoorbeeld voor de winkelruimtes aan de rand van het centrum.
Een aantal deelnemers ziet de oplossing in het creëren van aantrekkelijk werk waarmee Hilversum
Door wonen boven winkels te stimuleren, worden
nieuwe mensen kan aantrekken. Niet iedereen hoeft
deze buurten levendiger en minder uitgestorven.
in Hilversum te werken. Door te kiezen voor hoog
Kijk daarbij ook naar de parkeernormen, vinden de
gekwalificeerd werk, kan de economie groeien.
deelnemers. Daarvoor zou de norm voor hoeveel
Dat biedt bedrijven ook de mogelijkheid om kansen
parkeerplaatsen er beschikbaar moeten zijn voor
te bieden voor mensen met een afstand tot de
een bepaald aantal woningen minder streng kunnen
arbeidsmarkt. Maar dat hoeft niet structureel.
worden toegepast. Dan wordt wonen boven winkels
Een andere oplossing die wordt genoemd, is
makkelijker.
investeren in een leven lang leren. Wanneer mensen
18
Slim combineren op bedrijventerreinen
visies waarin die ideeën een plek krijgen. “Kom met
Ook voor het creëren van aantrekkelijke bedrijven
vergezichten!” Kijk ook goed naar pareltjes in de stad,
terreinen, zien de deelnemers een oplossing in
werd gezegd, zoals winkelcentra Kerkelanden en
het combineren van functies. Denk niet in hokjes,
Seinhorst. Wat maakt die zo aantrekkelijk en wat kun
maar combineer waar dat kan. Wonen en bedrijven.
je daarvan leren?
Bedrijven en leren. Wonen, leren en bedrijven. Slim met de ruimte omgaan.
Behoud kwaliteit leefomgeving De schaarste aan ruimte mag niet ten koste gaan
Het Circusterrein is bijvoorbeeld heel geschikt om
van de kwaliteit van de leefomgeving. “Maak zero-
wonen en bedrijven te combineren. Maar denk
emissie-zones”, stelt een deelnemer voor. En
ook eens aan een campus op Bedrijventerrein Zuid
behoud het groen. Dat is nodig. Voor een gezonde
West. Jongeren kunnen daar bij de vele beeld- en
leefomgeving, voor schone lucht en tegen hittestress.
geluidbedrijven direct praktijkervaring opdoen.
Dat wordt in de toekomst nog belangrijker.
Aantrekkelijke en vitale bedrijventerreinen, trekken ook weer personeel. Meng betaalbaar wonen met
Bereikbaarheid: fiets, hubs en elektrisch vervoer
kleinschalige creatieve bedrijvigheid en groen. Dat
Voor de bereikbaarheid van Hilversum kijken
zorgt voor levendigheid. En gebruik alle daken in de
de deelnemers vooral naar de fiets. Fietsen kan
stad voor zonnepanelen. Dan heb je geen zonneparken
aantrekkelijker worden gemaakt. Dat kan bijvoorbeeld
nodig in het buitengebied.
met goede fietspaden en voorzieningen voor fietsers, zoals fietsenstallingen.
Het Mediapark was niet vertegenwoordigd op de bijeenkomst, maar heeft ‘Een ontwikkelperspectief
Ook hubs aan de rand van de stad worden genoemd.
voor een toekomstbestendig Media Park’ toe
Goederen voor winkels kunnen op deze plekken
gestuurd (zie www.hilversum2040.nl). Daarin staan
worden overgeladen in elektrische bezorgauto’s
verschillende kansen benoemd voor combinaties
en e-bakfietsen. En voor personenvervoer kunnen
van functies op het terrein die kunnen bijdragen aan
elektrische busjes worden ingezet. De busjes kunnen
bedrijvigheid in Hilversum. Zoals met hogescholen
werk bieden aan mensen die nu moeilijk een baan
en startups die kunnen zorgen voor een innovatief
vinden.
klimaat. En een hart met winkels, horeca en mogelijk heden om te sporten, verblijven en zelfs te wonen. Zo kan het park een aantrekkelijke locatie worden voor nieuwe en al gevestigde bedrijven, staat te lezen in het rapport.
Gebiedsplannen samen met ondernemers en bewoners Voor het combineren van functies, is het volgens de deelnemers belangrijk om goed per gebied te kijken wat mogelijk is. Maak gebiedsplannen, wordt veel genoemd, en doe dat samen met ondernemers en bewoners. Ideeën zijn er voldoende, zorg voor
19
6 Voorzieningen in Hilversum Sessie 6 april 2022
Aanwezige organisaties In de bijeenkomst op 6 april stonden de
Aanwezig waren vertegenwoordigers van organisaties
voorzieningen in Hilversum centraal.
voor zorg, welzijn, klimaat, fietsers/openbaar vervoer, een woningcorporatie, bibliotheek en brandweer.
Inwoners zijn blij met het dorpse karakter in combi natie met de stadse voorzieningen. Zoals de horeca,
6.1. Opmerkingen en uitgangspunten
sport, cultuur en het ziekenhuis. De vraag is of
De volgende gedachtegangen kwamen naar voren bij
Hilversum in 2040 nog steeds een dorp met stadse
de gesprekken over voorzieningen.
voorzieningen wil zijn. En met welke voorzieningen, en waar die in Hilversum te vinden zullen zijn. Waar is
Meegroeien
in de toekomst behoefte aan en hoe bereiden we ons
Als de bevolking groeit, moeten de voorzieningen
daarop voor? De deelnemers spraken erover tijdens de
meegroeien, meenden de deelnemers. Dat zorgt
bijeenkomst over voorzieningen.
ervoor dat mensen zich verbonden voelen met de stad en dat ze elkaar ontmoeten. Dat is belangrijk voor hun
De verwachting is namelijk dat de bevolking de
welzijn en dat is wat voorop moet staan. “Een onsje
komende twintig jaar verder groeit en dat de samen
welzijn scheelt een kilo zorg”, aldus een van hen.
stelling verandert. Er zal dan sprake zijn van dubbele vergrijzing: mensen worden niet alleen ouder, er
Cultuur en erfgoed
komen ook meer oudere mensen. Zij wonen langer
Ook culturele voorzieningen en cultureel erfgoed zijn
in een eigen huis en willen het liefst ook in hun
belangrijk: die maken dat inwoners trots zijn op hun
eigen buurt blijven wonen. Daarvoor moeten de
stad. Veel jonge mensen die bijvoorbeeld vanwege
voorzieningen (voor ontmoeting, gezondheid en
hun werk op het Mediapark naar Hilversum zijn
welzijn) wel dichtbij zijn. Jongeren en gezinnen
verhuisd, voelen zich hier niet geworteld. Ze gaan nog
hebben ook zo hun eigen wensen wat voorzieningen
steeds uit in Amsterdam, aldus de deelnemers.
betreft. Daarnaast is de diversiteit toegenomen: er zijn meer mensen met verschillende sociaal-culturele
Spreiden
achtergronden, vooral als gevolg van migratie, en
Volgens de deelnemers is het van belang om de
de inkomensverschillen worden steeds groter. Ook
voorzieningen over de wijken te spreiden. Nu organi
heeft Hilversum meer kleine huishoudens en dat
seren sommige (welgestelde) wijken die “van zich af”.
aantal zal waarschijnlijk toenemen. Verder hecht een
Ze hebben geen trek in bijvoorbeeld een zorginstelling
deel van de inwoners aan rust, terwijl een ander deel
in hun buurt en beschikken over het geld en de kennis
meer levendigheid wil: meer plekken om elkaar te
om daartegen juridische stappen te ondernemen. Het
ontmoeten, meer sport en cultuur in de buurt.
gevolg is dat zulke voorzieningen zich concentreren in wijken die toch al veel op hun bordje krijgen.
De deelnemers bespraken ook hoe we de voorzieningen in Hilversum betaalbaar en te
Gemengde wijken zijn daarom noodzakelijk, aldus de
organiseren kunnen houden. Een andere vraag was
deelnemers. Volgens een van hen zou je het chique
hoe we komen tot sterke, sociale, veilige en inclusieve
Noordwest eigenlijk een ‘probleemwijk’ moeten
wijken in 2040. En is Hilversum in 2040 nog steeds de
noemen: er is weinig diversiteit, er wonen vooral
centrumgemeente van de Gooi & Vechtstreek?
ouderen, mensen ontmoeten elkaar niet, er zijn geen
20
speeltuintjes. “Deze wijk heeft enorm veel potentie,
moeten aansluiten bij het aantal inwoners en de
maar we slaan hem altijd over.”
bevolkingssamenstelling.
Leren van Dudok
Daarbij brachten zij drie vraagstukken naar voren:
Laten we lering trekken uit de historie, stelde een
→
Hoe kunnen we de openbare ruimte zo inrichten
deelnemer voor. De architect Dudok stond in de
dat die bijdraagt aan de diversiteit van en de
jaren dertig van de vorige eeuw voor vergelijkbare
sociale samenhang tussen bewoners?
uitdagingen. Hij wilde het leven in Hilversum voor
→
iedereen fijn maken, met winkels, bibliotheken en veel groen in de wijken. Met visie en leiderschap kunnen
Dan gaat het vooral over waar we welke woningen bouwen en waar welke voorzieningen komen.
→
Hoe creëren we daarvoor voldoende draagvlak?
we ook nu tot oplossingen komen. Daarbij moeten we wel keuzes durven maken en die moeten we
Nu is er in sommige wijken weerstand van
vervolgens goed uitleggen.
bewoners tegen bepaalde voorzieningen. Daardoor concentreren die voorzieningen zich in andere wijken.
Sociale aspect voorop in ruimte
“Hoe nodigen we draagkrachtige Hilversummers uit
Bij alle ruimtelijke ontwikkelingen zou het sociale
om medeverantwoordelijkheid te nemen voor alle
aspect van wijken voorop moeten staan, meende een
Hilversummers?”
andere deelnemer. Denk bijvoorbeeld aan meer ruimte voor de fiets, want op de fiets (en lopend) kom je elkaar makkelijker tegen dan in de auto. En als er meer
≥
HOE ZORGEN WE ERVOOR DAT IEDEREEN MEEPRAAT?
voorzieningen in de buurt zijn, zullen mensen niet zo
De jongere inwoners (20-30 jaar) worden gemist. “Alle
snel de auto pakken. De straat wordt dan ook minder
mensen maken de stad en iedereen moet meedoen in
gedomineerd door de auto. “Nu is de stoep vaak een
de ontwikkeling naar Hilversum 2040.”
soort parkeerplaats.” Tegelijk is lef en leiderschap nodig omdat er keuzes
Even uit balans
gemaakt moeten worden.
Hilversummers willen een balans tussen rust en reuring, zo bleek uit de eerdere gesprekken met
6.3. Oplossingen en combinaties
inwoners. Maar misschien moeten we de komende
De deelnemers kwamen met een aantal oplossingen.
twintig jaar juist wel even uit balans, suggereerde iemand. “Al is het maar voor het klimaat. Als we nu
Gevarieerder woningaanbod
zonnepanelen plaatsen en windmolens op de hei
Een belangrijke sleutel om tot gemengde wijken te
zetten, zijn we over twintig jaar hopelijk weer in
komen, ligt volgens de deelnemers in een gevarieerder
evenwicht.” Want: “Dit gaat over het Hilversum van
woningaanbod. Er moeten niet alleen dure, maar ook
onze kleinkinderen.”
goedkopere woningen gebouwd worden.
6.2. Dilemma’s en vraagstukken
Een van de ideeën om van Noordwest een meer
Een leefbare toekomst voor alle inwoners van
diverse wijk te maken, is om bestaande gebouwen
Hilversum moet het doel zijn, vonden de deelnemers.
een andere invulling te geven. Zo zouden grote villa’s
Daarvoor zijn vitale wijken met een diverse bevolking
gesplitst kunnen worden in kleinere wooneenheden,
en voldoende voorzieningen nodig. Die voorzieningen
zodat ook jonge gezinnen hier een plek kunnen
21
krijgen. Een andere mogelijkheid is er een woonvorm
worden, benadrukten de deelnemers. Dus niet
voor ouderen te vestigen. Dat maakt het voor hen
eenmalig, maar blijvend (‘interactieve wijken’), en
mogelijk om langer in de wijk te blijven wonen.
zeker ook met jongeren. Organiseer bijvoorbeeld een ‘Pizza Party’, luidde een suggestie. “Trek de Oude
Veilige gebouwen
Haven in met pizza’s en ga daar met de jongeren in
De verminderde zelfredzaamheid van alleenwonende
gesprek.”
ouderen is ook voor de brandweer een punt van zorg. Samen met bijvoorbeeld woningcorporaties en
Ruimte voor ideeën
zorgpartijen wordt onderzocht hoe de risico’s ‘aan de
Daarnaast is ‘maakruimte’ nodig, zoals iemand
voorkant’ beperkt kunnen worden, bijvoorbeeld door
het noemde, voor bewoners die met eigen ideeën
gebouwen veiliger te maken.
komen. Zij lopen nu vaak tegen belemmeringen aan, bijvoorbeeld in de regelgeving.
15-minuten-samenleving waar in Frankrijk naar gestreefd wordt, als inspirerend
Voorzieningen spreiden over wijken én gemeenten
voorbeeld. Alle belangrijke voorzieningen dienen
En tot slot, benadrukte een deelnemer, moeten de
binnen 15 minuten bereikbaar te zijn. De auto kan dan
voorzieningen niet alleen over de wijken gespreid
blijven staan, mensen gaan lopen of fietsen en komen
worden maar ook over de omliggende gemeenten. Nu
elkaar weer tegen.
worden die bijna altijd naar Hilversum doorgeschoven,
Een deelnemer noemde de ‘15-minuten-samenleving’
zonder dat deze gemeenten meebetalen. “Die
Samenspraak met bewoners Wat er ook gaat gebeuren, de ontwikkelingen moeten in samenspraak met de bewoners vormgegeven
22
Gooistad? Die is er al.”
7 Samenvattingen doelgroepsessies De voorgaande hoofdstukken gingen over de vier gezamenlijke bijeenkomsten voor verschillende
aandragen. →
Breng het kennisniveau omhoog. Informeer
organisaties. Los daarvan voerde de gemeente vijf
en inspireer inwoners in buurten en geef
gesprekken met specifieke doelgroepen.
ze praktische handvatten. Adviseer over de juiste soorten beplanting, zeker in versteende wijken.
De gesprekken gingen over groen, cultureel erf goed, economie, sport en cultuur. Ook dit ter
→
Vergroen schoolpleinen.
voorbereiding op de Omgevingsvisie. De verslagen
→
Ga de hoogte in met bijvoorbeeld klimplanten;
van de vijf doelgroepsessies zijn te vinden op
maak verticale tuinen. Maak een aansprekend
www.hilversum2040.nl. In dit hoofdstuk staan
voorbeeld om te inspireren, bijvoorbeeld op het marktplein.
samenvattingen van de verslagen. →
7.1. Samenvatting verslag bijeenkomst Programma Groen
Groenadvies is een structureel en onvoorwaardelijk onderdeel bij plannen.
→
Verplicht een percentage groen bij nieuwbouw, of neem groen als uitgangspunt.
7 december 2021 →
Eerst informeren en stimuleren door het
De gemeente sprak met Hilversumse partijen
weggeven van gratis zaden, planten of
die zich inzetten voor een groener Hilversum.
regentonnen. Kom daarna met regels, zoals
Onderwerp was het Programma Groen, een
een verplicht percentage groen in de tuin.
nieuw gemeentelijk beleidsplan dat moet gelden tot 2040. De bijeenkomst leverde allerlei tips en aanbevelingen op.
7.2. Samenvatting verslag bijeenkomst Cultureel Erfgoed 17 februari 2022
Aanwezige organisaties UF035, Vrienden van het Boombergpark, H100,
Verschillende organisaties gaven hun kijk op
Stichting De Hof, Pinetum Blijdenstein, Vonk,
cultureel erfgoed. Tijdens een bijeenkomst op 17
Veehouder & Kinderboerderij Hilversumse Meent,
februari sprak de gemeente met hen over heden
gemeente Hilversum.
en toekomst van cultureel erfgoed in Hilversum.
Samenvatting van het verslag → Gebruik het beeld en de kwaliteiten van de tuinstad als basis en stip op de horizon: de bomenstad van de jaren ‘50. → Geef kwalitatieve routes en structuren zoals de Dudok-radialen een impuls en voeg groen toe in de wijken. → Koppel groene lopers aan het thema gezond heid om bewegen te stimuleren. → Creëer fijne groene plekken voor ontmoeting met buren. Kijk naar lokale situaties en behoeften. Laat bewoners groene kansen
De stedenbouwkundige en architectonische identiteit van Hilversum was een van de gespreksonderwerpen. Vervolgens werd gepraat over ontwikkelingen in de samenleving en in de omgeving die invloed hebben het cultureel erfgoed. Een ander onderwerp was hoe het erfgoed van betekenis kan blijven.
Aanwezige organisaties Vrienden van het Gooi, Erfgoedhuis, Naerdincklant Archeologie, Stichting De Hof, Geopark, Dudok Architectuurcentrum, Historische Kring Albertus Perk, Heemschut/Cuypersgenootschap
23
Samenvatting van het verslag → Hilversum is een verwaaide, niet zo samen hangende verzameling van steden bouwkundige delen met eigen bijzondere kwaliteiten. Ze zijn verbonden met het groen en door Dudok. De ontwikkeling van de stad kun je goed beleven aan de hand van het illusielandschap, de stedenbouw en de gebouwen. Zoals het brinkdorp (centrum), de villawijken en de stedenbouwkundige delen van Dudok. Dudok is bijvoorbeeld te herkennen in de begrenzing in Oost en de verbinding tussen de stad en de omringende natuur. In veel opzichten is Hilversum een voor Nederland unieke tuinstad met enkele beschermde stadsgezichten en vele monumenten. → Hilversum kent een grote culturele diversiteit. Daarbij is de invloed van de ‘grote stad’ altijd al aanwezig geweest en is Hilversum vanwege ligging en natuur (gezondheid) aantrekkelijk voor stedelingen om zich te vestigen. → Spanning is er altijd in Hilversum. De spanning tussen dorp en stad is iets goeds. Hilversum is in de nabijheid van steden. Hilversum heeft geen stadse allures, de eigen identiteit maakt Hilversum. De diversiteit en vormgeving ervan maken Hilversum een aantrekkelijke plek om te wonen. → Iedereen ziet de demografische ontwikkeling (vergrijzing en de problemen op de woning markt) en de vraag naar ruimte voor wonen, werken, energietransitie/duurzaamheid, leren en ontspannen.
Er is een groeiende behoefte aan ruimte, aan functies, aan plekken. Het is belangrijk een visie en regie op de toekomst te hebben en geen korte-termijn-oplossingen te bedenken. → Behoud bij vernieuwing de identiteit en diversiteit, en voorkom verschraling van het tuinstadkarakter. Hilversum heeft altijd balans