Document · PDF

10. Raadsinformatiebrief 2024-42 inzake Voorlopige doorrekening Meicirculaire 2024 gemeentefonds

GEMEENTERAAD 10 juli 2024, gemeente HilversumBij agendapunt: Ingekomen stukken - Ter kennisneming30.918 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Raadsinformatiebrief Van

Burgemeester en Wethouder/Burgemeester

Zaak nr.

1484761

Aan

Gemeenteraad

RIB nr.

2024-42

Portefeuillehouder

J. Kalk

Datum

11 juni 2024

Informatie bij

Ed Heijnis

Tel. nr.

(035) 629 2796

Onderwerp Voorlopige doorrekening Meicirculaire 2024 gemeentefonds

Aanleiding Aanleiding voor deze brief is de publicatie van de meicirculaire gemeentefonds door het Rijk op 27 mei 2024. Deze circulaire informeert gemeenten over de gemeentefondsuitkeringen. Het college hecht aan snelle informatievoorziening aan de gemeenteraad, om die reden legt het college nu een voorlopige doorrekening van deze meicirculaire aan u voor.

Kernboodschap Tijdens het opstellen van onze voorjaarsnota 2024 was deze meicirculaire nog niet beschikbaar. Op basis van de destijds bij ons bekende informatie hebben wij een inschatting gemaakt van de te verwachten algemene uitkering ontwikkelingen en de financiële effecten voor de gemeente Hilversum. De inschattingen op de meicirculaire zoals opgenomen in de voorjaarsnota van de gemeente Hilversum zijn positiever dan de daadwerkelijke effecten van de meicirculaire. De belangrijkste oorzaken hiervoor zijn het naar beneden bijstellen van de verwachte economische groei door het rijk op basis van gegevens van het Centraal Economisch Planbureau (CEP) en de inschatting van het rijk dat de belastingcapaciteit van de gemeente Hilversum zal toenemen. In onderstaande tabel is het daadwerkelijk effect van de meicirculaire afgezet tegenover de inschattingen van de voorjaarsnota 2024. Voor een getailleerde toelichting op het “Totaal effect meicirculaire 2024 t.o.v. de decembercirculaire” wordt verwezen naar Bijlage 1 - Toelichting meicirculaire mutaties.

-/- is Voordeel en +/+ is Nadeel 2026 2027 2028

Omschrijving

2024

2025

Inschatting meicirculaire 2024 Voorjaarsnota Rijk (opschalingskorting BBP en acrres jeugd) Inschattingen meicirculaire voorjaarsnota 2024

-3.000 -3.000

-4.250 791 -3.459

-4.250 -3.750 -8.000

-4.250 -4.125 -8.375

-4.250 -4.500 -8.750

Totaal effect meicirculaire 2024 (t.o.v. decembercirculaire)

-2.961

324

-1.498

-969

-1.663

3.783

6.502

Verschil voorjaarsnota en meicirculaire

7.406 7.087 Bedragen x €1.000

In de meicirculaire zijn (nog) niet alle door ons verwachtte componenten verwerkt. Mogelijk zal een deel van deze voordelen op een later moment alsnog worden verwerkt. Wij verwachten dat de komende circulaires meer duidelijkheid bieden op onder andere loon -en prijscompensatie, WMO en jeugd. Het lijkt erop dat een aantal zaken, in afwachting van een nieuw kabinet, nog niet verwerkt is in de meicirculaire. Onderstaand schetsen wij een scenario waarin een inschatting is opgenomen van in toekomstige circulaires te verwerken loon -en prijscompensatie, WMO en jeugd. Na verwerking van die aannames verwachten we dat de inkomsten vanuit de algemene uitkering vanaf 2025 per saldo € 1.600.000 lager zullen uitvallen dan eerder verondersteld bij het opstellen van de voorjaarsnota 2024. -/- is Voordeel en +/+ is Nadeel 2026 2027 2028

Omschrijving

2024

2025

Inschattingen meicirculaire voorjaarsnota 2024

-3.000

-3.459

-8.000

-8.375

-8.750

Totaal effect meicirculaire 2024 (t.o.v. decembercirculaire) Verwachte toekomstige effecten algemene uitkering

-2.961 -39

324 -2.183

-1.498 -4.902

-969 -5.806

-1.663 -5.487

1.600

Verschil inschatting voorjaarsnota en meicirculaire

1.600 1.600 Bedragen x €1.000

De uitkomsten van de meicirculaire onderschrijven nogmaals de onzekere tijden waarin we ons begeven met betrekking tot de ontwikkelingen van de algemene uitkering en daarmee onze gemeentefinanciën. De komende maanden zullen in het teken staan van het exacter kunnen duiden van de effecten van de meicirculaire voor onze begroting en het vinden van een oplossing om deze tegenvaller het hoofd te kunnen bieden. In de programmabegroting worden oplossingsrichtingen nader in kaart gebracht.

Vervolgtraject In lijn met de financiële verordening worden de saldi verwerkt in de programmabegroting 2024, de programmabegroting 2025 en de bijbehorende meerjarenraming t/m 2028. Een deel van het financiële effect is al verwerkt in de voorjaarsnota 2024. De resterende effecten worden betrokken in de eindejaarsrapportage 2024 en bij het opstellen van de programmabegroting 2025.

Burgemeester en wethouders van Hilversum, de gemeentesecretaris,

de burgemeester,

mr. C.P. Torres Barrera

dr. ir. G.M. van den Top

Bijlage(n): 1. 2.

Toelichting meicirculaire mutaties (onderaan deze RIB) Meicirculaire 2024

Deze raadsinformatiebrief is digitaal beschikbaar op internet onder “Vergaderstukken”, B en W-vergadering van 11 juni 2024.

Bijlage 1 – Toelichting meicirculaire mutaties -/- is Voordeel en +/+ is Nadeel 2026 2027 2028

Omschrijving

2024

2025

1a Volume accres historisch BBP 1b LPO accres prijs BBP 2 Incidentele compensatie overschakeling naar BBP systeem 3 Hoeveelheidsverschillen, uitkeringsbasis -en factor 4 Schrappen oploop opschalingskorting 5 WOZ, waardemutaties, waardering en rekentarieven 6 Plafond BCF, afrekening 2023 en bijstelling 2024 en verder 7 Besparingsverlies Jeugd 8 Overige verschillen

1.538 2.648 -3.693 -1.517 427 -2.123 -241

2.178 6.117 -3.345 -2.535 1.862 -1.030 -2.612 -311

-4.134 7.148 -687 -923 -3.433 1.866 -1.030 -305

Totaal effect meicirculaire 2024 (t.o.v. decembercirculaire)

-2.961

324

-1.498

-4.111 7.472 -555 -876 -3.421 1.867 -1.030 -315

-4.155 7.228 -437 -1.359 -3.418 1.869 -1.030 -361

-969 -1.663 Bedragen x €1.000

1. Accres a) Volume accres: In de meicirculaire 2024 is de nieuwe financieringssystematiek vervroegd van 2027 naar 2024. Dit betekent dat de koppeling van het accres aan de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp) met ingang van 2024 is ingevoerd. Het volume accres wordt vanaf 2024 gebaseerd op een 8-jaars historisch gemiddelde (t-9 t/m t-2) van de ontwikkeling van het bbp. Door het toepassen van de ontwikkeling van het bbp vanaf 2024 zijn de tranches voor de jaren 2024 en 2025 lager en vanaf 2026 en verder hoger dan in de septembercirculaire 2023. b) Loon en Prijs Ontwikkeling (LPO) accres: In de meicirculaire 2024 is het LPO accres eerst geactualiseerd voor de macro-economische cijfers van het Centraal Economisch Plan (CEP) 2024. Vervolgens is de indexatie voor loon- en prijsontwikkeling vanaf 2024 gebaseerd op de prijs bruto binnenlandse product (pbbp). Door en lagere verwachting van de LPO daalt het accres ten opzichte van de septembercirculaire. Een en ander resulteert in een lager LPO accres voor de jaren 2024 t/m 2028. Een lagere LPO ontwikkeling leidt ook tot een lagere kostenontwikkeling dan bij de septembercirculaire was verwacht.

2. Incidentele compensatie overschakeling naar BBP systeem. Het accres op basis van de oude ‘trap-op-trap-af’-systematiek is voor de periode 2022- 2025, bezien vanuit historisch perspectief, relatief hoog. Door de accres-tranches vanaf 2024 te baseren op het bbp valt het accres voor de jaren 2024 en 2025 lager uit dan op basis van de ‘trap-op trap-af’ systematiek. Dit heeft invloed op de lopende begroting van gemeenten. Om die reden is door het Rijk besloten de impact hiervan volledig (2024) en deels (2025) te dempen door middel van incidentele compensatie. Ook voor 2026 tot en met 2029 vindt incidentele compensatie plaats. De incidentele compensatie in 2024 en 2026 tot en met 2029 is zodanig dat per saldo het vervroegen van de bbp-systematiek geen budgettaire gevolgen heeft. 3. Hoeveelheidsverschillen, uitkeringsbasis en uitkeringsfactor De berekening van de algemene uitkering bestaat uit de vermenigvuldiging van het aantal eenheden van alle maatstaven met het bijbehorende bedrag per eenheid. De som van deze producten, de zogenaamde uitkeringsbasis, wordt vervolgens vermenigvuldigd met de uitkeringsfactor. Door wijzigingen in aantallen eenheden, bedrag per eenheid en de uitkeringsfactor wijzigt de algemene uitkering. Voorbeelden van maatstaven zijn het aantal inwoners, oppervlakte in hectares, aantal woningen, aantal uitkeringsgerechtigden etc. 4.

Schrappen opschalingskorting De opschalingskorting werd in 2015 ingevoerd als prikkel voor gemeenten om te fuseren. Het idee van het toenmalige kabinet was dat grotere gemeenten veel schaalvoordelen hebben, waarbij een korting op het gemeentefonds gerechtvaardigd was. In die tijd wilde het Rijk nog toe naar een systeem met alleen maar 100.000-plus gemeenten. De oploop van de opschalingskorting wordt vanaf 2026 structureel geschrapt. Dit resulteert in een plus van € 675 miljoen op het gemeentefonds. Voor Hilversum betekent dit een extra bedrag van € 3,4 miljoen vanaf 2026. 5. WOZ, waarde-mutaties, waardering en rekentarieven De jaarlijkse aanpassing van de gewichten (rekentarieven) van de verdeelmaatstaf onroerendzaakbelasting is doorgevoerd. Daarnaast is rekening gehouden met een nieuwe inschatting van onze belastingcapaciteit in 2024. 6. Plafond BCF, afrekening 2022 en nieuwe raming 2024 en verder Via de septembercirculaire 2023 is een voorschot voor het jaar 2023 verstrekt. Via deze meicirculaire volgt de afrekening voor het jaar 2023. Het betreft een voordeel van € 1.093.000 ten opzichte van het voorschot zoals verleend via de septembercirculaire 2023. Het totaalbedrag van vanuit het BTW Compensatiefonds komt daarmee voor 2023 uit op € 2,964 miljoen. De afrekening over het jaar 2023 heeft ook structurele gevolgen.

In de programmabegroting 2024 en de bijbehorende meerjarenraming 2025 t/m 2028, wordt de raming met structureel € 1,093 miljoen per jaar verhoogd naar € 2,225 miljoen per jaar. € 2,225 miljoen is 75% van de werkelijke ontvangst over het jaar 2023. Conform onze bestendige gedragslijn ramen we in de programmabegroting t een bedrag van 75% van het werkelijk ontvangen bedrag van t-1. 7. Besparingsverlies Jeugd In het coalitieakkoord Rutte IV is een aanvullende besparing in het kader van Jeugdzorg (wat zowel jeugdhulp als jeugdbescherming en jeugdreclassering omvat) oplopend naar structureel € 511 miljoen vanaf 2027 opgenomen. De geraamde besparing van € 500 miljoen in 2025 kan nog niet gerealiseerd worden, omdat de maatregelen die tot besparing moeten leiden nog niet zijn gerealiseerd. Om die reden wordt in 2025 incidenteel € 500 miljoen toegevoegd aan de algemene uitkering van het gemeentefonds. Voor Hilversum betekent dit extra middelen ten bedrage van € 2,6 miljoen. In de budgettaire bijlage bij het hoofdlijnenakkoord van de formerende partijen is opgenomen dat de besparing van € 511 miljoen op jeugdzorg ook voor 2026 en verder vervalt. Dit is uiteraard nog niet definitief en dus ook niet in de meicirculaire opgenomen.

8. Overige verschillen Het betreft een verzameling overige verschillen. Hierbij moet gedacht worden aan extra middelen voor; Aanpak armoede en schulden, werkdruk verlaging jeugdbescherming, suppletie uitkering Bommenregeling, Nationaal actieplan dakloosheid, Beschermd wonen, Participatie, Armoedebestrijding kinderen etc. Het genoemde saldo op deze regel betreft de uitkomst van extra middelen minus extra lasten van corresponderende uitgavenbudgetten in de betreffende jaren.

Gemeentefonds

Meicirculaire 2024

de gemeentebesturen, ter attentie van de raden en de colleges van B&W

DGOBDR/ Bestuur, Financiën en Regio’s Turfmarkt 147 Den Haag Postbus 20011 2500 EA Den Haag www.rijksoverheid.nl Contactpersoon eventuele vragen per e-mail postbus.gf@minbzk.nl Datum 27 mei 2024 Kenmerk 2024-0000287430

Onderwerp Doelstelling Juridische grondslag Relaties met andere circulaires

Ingangsdatum Geldig tot

meicirculaire gemeentefonds 2024 bekendmaking van beleid en het geven van informatie decembercirculaire 2023 (2023-0000718122); septembercirculaire 2023 (2023-0000570821); meicirculaire 2023 (2023-0000285703) 27 mei 2024 1 juli 2025

Meicirculaire gemeentefonds 2024

Voorwoord

Voor u ligt de meicirculaire gemeentefonds 2024. Deze circulaire informeert u over de gemeentefondsuitkeringen voor 2024 en verder, gebaseerd op de voorjaarsbesluitvorming van het Rijk. De politiek-bestuurlijke zaken worden in hoofdstuk 1 belicht. De circulaire is in belangrijke mate een financieel-technisch document. Vooral de latere hoofdstukken richten zich op de doelgroep van financieel specialisten. Ik wens u veel succes toe bij de uitvoering van uw taken. Mede namens de Staatssecretaris van Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst, De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

Hugo de Jonge

Meicirculaire gemeentefonds 2024

Inhoudsopgave 1

Hoofdpunten ............................................................................................................. 1 1.1

Inleiding............................................................................................................ 1

1.2

Algemene uitkering............................................................................................. 1

1.3

Decentralisatie- en integratie-uitkeringen .............................................................. 2

Algemene uitkering .................................................................................................... 3 2.1

Inleiding............................................................................................................ 3

2.2

Wijzigingen in de omvang van de algemene uitkering ............................................. 3

Afspraken tussen Rijk en medeoverheden over stabielere en beheersbare financiering 4

1a.

Schrappen oploop opschalingskorting ............................................................. 5

1b.

Bijstelling accres-tranches ............................................................................. 5

1c.

Incidentele compensatie ................................................................................. 10

Afrekening ruimte onder plafond BCF 2023 .......................................................... 13

Diversen .......................................................................................................... 14

Dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulden ...................................... 14

Correctie extrapolatie participatie........................................................................ 15

Werkdrukverlaging jeugdbescherming ................................................................. 15

Vrijval reservering compensatieregelingen Voogdij 18+ ......................................... 15

Loon- en prijsbijstelling Voogdij 18+ ................................................................... 16

Ketensystemen jeugd ........................................................................................ 16

10.

Compensatieregeling niet beoogde kosten jeugdzorg ............................................. 16

11.

Besparingsverlies Jeugd ..................................................................................... 16

12.

Wmo hulpmiddelen ........................................................................................... 17

13.

Overgangsrecht levenslang ................................................................................ 17

14.

Landelijke Vreemdelingen Voorziening ................................................................. 17

15.

Kiescollege niet ingezetenen............................................................................... 17

16.

Handelsregister ................................................................................................ 18

17.

Basisregistratie Personen (BRP) experiment ......................................................... 18

18.

Handhaving energielabel C kantoren ................................................................... 18

2.3

Verdeling mutaties algemene uitkering................................................................ 19

2.4

Overige mededelingen algemene uitkering .......................................................... 19

2.4.1

Bommenregeling .............................................................................................. 19

2.5

Veranderingen in het verdeelstelsel .................................................................... 21

2.5.1

Maatstaf OZB: WOZ-waardering en aanpassing rekentarieven ................................ 21

2.5.2

Maatstaven, gewichten, uitkeringsfactor en overige uitkeringsonderdelen ................ 21

Decentralisatie- en integratie-uitkeringen.................................................................... 27 3.1

Inleiding.......................................................................................................... 27

3.2

Omvang en verdeling decentralisatie- en integratie-uitkeringen.............................. 27

Uitvoeringskosten Omgevingswet........................................................................ 28

Voorkomen van dakloosheid ............................................................................... 29

2a.

Nationaal actieplan dakloosheid ................................................................... 29

Meicirculaire gemeentefonds 2024

2b.

Pilot dakloze EU-burgers ............................................................................. 29

Uitvoeringskosten Lbv en Lbv-plus ...................................................................... 29

Bodembescherming ........................................................................................... 30

Regionale doelgroepspecifieke aanpak ................................................................. 31

Gemeentelijke antidiscriminatie voorzieningen ...................................................... 31

Faciliteitenbesluit opvangcentra .......................................................................... 31

Maatschappelijke begeleiding ............................................................................. 32

Einde lening inburgeringsplicht (ELIP) ................................................................. 32

10.

Social Labs....................................................................................................... 33

11.

Behoud sociale voorzieningen Groningen ............................................................. 33

12.

LHBTI-beleid Regenboogsteden........................................................................... 33

13.

Outreachend werken ......................................................................................... 34

14.

Veilige steden ................................................................................................... 34

15.

Ex ante Impact analyse NPLV ............................................................................. 34

16.

Weerbare gemeenschappen tegen ondermijnende criminaliteit ............................... 34

17.

Versterking arbeidsmarktregio’s .......................................................................... 35

18.

Knelpunten verdeelsystematiek .......................................................................... 35

19.

DU Jeugd ......................................................................................................... 35

20.

Compensatieregeling niet-beoogde kosten jeugdzorg ............................................ 35

21.

Vrijval reservering compensatieregelingen Voogdij 18+ ......................................... 36

22.

Tegemoetkoming sociaal ontwikkelbedrijven ......................................................... 36

23.

Verhoging rijksbijdrage beschut werk .................................................................. 36

24.

WSW extrapolatie ............................................................................................. 36

25.

Beschut werk extrapolatie .................................................................................. 36

26.

Loon- en prijsbijtelling 2024 Participatie .............................................................. 37

27.

Loon- en prijsbijtelling 2024 Beschermd wonen .................................................... 37

3.3.

Verdeling bestaande decentralisatie- en integratie-uitkeringen en overige mededelingen .......................................................................................................... 38

3.3.1. Armoedebestrijding kinderen ............................................................................. 38 3.3.2. Kinderen in een AZC ......................................................................................... 38 3.3.3. Voorschoolse voorzieningen peuters ................................................................... 38 3.3.4. Basisregistratie Personen (BRP): centralisering inschrijving vergunninghouders........ 38 3.3.5. Vangnet constructie energietoelage .................................................................... 39 4

Overige mededelingen .............................................................................................. 41 4.1

Inleiding.......................................................................................................... 41

4.2

Gemeentefondstotalen, bevoorschotting en nominale ontwikkelingen...................... 41

4.3

Landelijk gemiddelde kengetal belastingcapaciteit ................................................ 42

4.4

Nieuw proces belastingcapaciteit 2024 WOZ ........................................................ 42

4.5

Advies raming ruimte onder het plafond BCF ....................................................... 43

4.6

Toezicht en handhaving aanpassing kwaliteitseisen kinderopvang ........................... 43

4.7

Stand van zaken versterken dienstverlening gemeenten........................................ 44

Meicirculaire gemeentefonds 2024

4.8

Redelijk peil 2025 ............................................................................................. 44

4.9

Integraal overzicht financiën gemeenten ............................................................. 44

4.10

Analyse gemeentebegrotingen ........................................................................... 45

4.11

Website gemeentefinanciën: www.findo.nl ........................................................... 45

Bijlagen........................................................................................................................ 47 Bijlage 2.1.1 Bedragen per eenheid en uitkeringsfactor 2024 ............................................ 48 Bijlage 2.1.2 Bedragen per eenheid 2024 per cluster ....................................................... 49 Bijlage 2.1.3 Bedragen per eenheid en uitkeringsfactor 2025 ............................................ 51 Bijlage 2.1.4 Bedragen per eenheid 2025 per cluster ....................................................... 52 Bijlage 2.2.1 Opbouw algemene uitkeringen 2024-2029 ................................................... 54 Bijlage 2.2.2 Overzicht mutaties 2023 BTW-compensatiefonds .......................................... 55 Bijlage 2.4.1 Suppletie-uitkering bommenregeling ........................................................... 56 Bijlage 2.5.1 Aanvullende informatie uitkeringsfactor ....................................................... 57 Bijlage 2.5.2 Volumina maatstaven 2024-2029 ............................................................... 59 Bijlage 3.2-1 Decentralisatie-uitkering Uitvoeringskosten omgevingswet ............................ 62 Bijlage 3.2-2a Decentralisatie-uitkering Nationaal actieplan dakloosheid.............................

66 Bijlage 3.2-2b Decentralisatie-uitkering Pilot dakloze EU-burgers ...................................... 67 Bijlage 3.2-3 Decentralisatie-uitkering Uitvoeringskosten Lbv en Lbv-plus .......................... 68 Bijlage 3.2-4 Decentralisatie-uitkering Bodembescherming ............................................... 70 Bijlage 3.2-6 Decentralisatie-uitkering Gemeentelijke antidiscriminatie voorzieningen .......... 71 Bijlage 3.2-7 Decentralisatie-uitkering Faciliteitenbesluit opvangcentra .............................. 75 Bijlage 3.2-8 Decentralisatie-uitkering Maatschappelijke begeleiding ................................. 76 Bijlage 3.2-9 Decentralisatie-uitkering Einde lening inburgeringsplicht (ELIP) ...................... 80 Bijlage 3.2-12 Decentralisatie-uitkering LHBTI-beleid Regenboogsteden ............................. 84 Bijlage 3.2-14 Decentralisatie-uitkering Veilige steden ..................................................... 85 Bijlage 3.2-15 Decentralisatie-uitkering Ex ante Impact analyse NPLV ................................ 86 Bijlage 3.2-16 Decentralisatie-uitkering Weerbare gemeenschappen tegen ondermijnende criminaliteit .......................................................................................... 87 Bijlage 3.3.1 Decentralisatie-uitkering Armoedebestrijding kinderen ..................................

88 Bijlage 3.3.2 Decentralisatie-uitkering Kinderen in een AZC .............................................. 92 Bijlage 3.3.3 Decentralisatie-uitkering Voorschoolse voorzieningen peuters ........................ 94 Bijlage 4.8 Redelijk peil 2025 ........................................................................................ 98

Meicirculaire gemeentefonds 2024

Hoofdpunten

1.1

Inleiding

Deze circulaire informeert gemeenten over de gemeentefondsuitkeringen. Het gemeentefonds is de grootste inkomstenbron van de gemeenten. Daarnaast bepalen factoren als belastingopbrengsten, gemeentelijke rentebaten, dividendopbrengsten en grondexploitatie mede de financiële ruimte van gemeenten. Zij vallen echter buiten het bestek van deze circulaire. Gemeenten ontvangen in principe op drie tijdstippen in het jaar informatie over de gemeentefondsuitkeringen: in mei op basis van de Voorjaarsnota, in september op basis van de Miljoenennota en in december, ter afronding van het lopende jaar, op basis van de Najaarsnota. De informatie is steeds onder het voorbehoud van parlementaire goedkeuring. De indeling van de circulaire is afgestemd op de soorten uitkeringen die het gemeentefonds kent: de algemene uitkering, de decentralisatie- en de integratie-uitkeringen. 1.2

Algemene uitkering

Afspraken tussen Rijk en medeoverheden over stabielere en beheersbare financiering Het Rijk, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), het Interprovinciaal overleg (IPO) en de Unie van Waterschappen (UvW) hebben tijdens het Bestuurlijk Overleg Financiële Verhoudingen (BOFv) de afgelopen weken in constructieve sfeer om de tafel gezeten om afspraken te maken over een stabiele en betere beheersbare financiering voor de komende jaren. Afgesproken is dat vanaf 2026 de oploop van de opschalingskorting definitief wordt geschrapt. Daardoor krijgen gemeenten € 675 miljoen extra en provincies ruim € 40 miljoen meer. Verder is besloten om de nieuwe financieringssystematiek (bbpsystematiek) al vanaf dit jaar in te voeren, zodat de financiering stabieler wordt. Deze overgang heeft, met uitzondering van het jaar 2025, geen financiële gevolgen voor gemeenten en provincies. Om in de toekomst verantwoordingslasten te beperken en bestedingsvrijheid te bevorderen wordt, naast de lopende inspanningen om de financiële verhoudingswet aan te passen, een plan uitgewerkt om te komen tot een vermindering van het aantal (nieuwe) specifieke uitkeringen. Ook is gesproken over een gedeelde verantwoordelijkheid om aan de balans tussen ambities, taken, middelen en uitvoeringskracht te werken.

Zo gaan Rijk en gemeenten gezamenlijk werken om de beheersbaarheid van de uitgaven in relatie tot de wettelijke zorgtaken van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) 2015 te borgen. Rĳk en gemeenten werken er gezamenlijk aan om het openeinde-deel van de regeling te beëindigen.

1 Meicirculaire gemeentefonds 2024

Afgesproken is dat in de toekomst (een nader te bepalen deel van de) Wmo 2015 niet langer via de algemene uitkering van het gemeentefonds gaat, maar via een aparte financiering. Afhankelijk van de gekozen bekostigingsvorm wordt een passende, geobjectiveerde indexering ontwikkeld die rekening houdt met de kostenontwikkeling en demografie en vergrijzing. Op het BOFv van juni zal er een voorstel worden besproken op welke wijze die uitgangspunten verder worden uitgewerkt, ook in samenhang met het al lopende houdbaarheidsonderzoek. Besparingsverlies Jeugdzorg De geraamde besparing van uit het coalitieakkoord Rutte IV op de jeugdzorg (zowel jeugdhulp, jeugdbescherming als jeugdreclassering) oplopend naar structureel € 511 miljoen in 2027, kan in 2025 nog niet gerealiseerd worden, omdat de maatregelen die tot besparing moeten leiden nog niet zijn gerealiseerd. Om die reden wordt in 2025 incidenteel € 500 miljoen toegevoegd aan de algemene uitkering van het gemeentefonds. Plafond BTW-compensatiefonds Deze circulaire biedt informatie over de definitieve afrekening van de ruimte onder het plafond van het BTW-compensatiefonds (BCF) over 2023. Bij Miljoenennota 2024 werd de ruimte onder het plafond voor 2023 geraamd op € 443,2 miljoen. Bij de definitieve afrekening blijkt deze ruimte te zijn toegenomen met € 246,5 miljoen.

Dit overschot wordt toegevoegd aan het gemeentefonds en provinciefonds. Het aandeel van gemeenten daarin bedraagt € 213,8 miljoen. 1.3

Decentralisatie- en integratie-uitkeringen

De circulaire bevat voor uitkeringsjaar 2024 en verder ook een aantal wijzigingen in de decentralisatie- en integratie-uitkeringen. Het gaat zowel om de aanpassing van bestaande als om nieuwe uitkeringen. In hoofdstuk 3 is een compleet overzicht opgenomen. De belangrijkste wijzigingen die in deze circulaire verwerkt zijn betreffen: -

De integratie-uitkering Participatie wordt opgehoogd om gemeenten tegemoet te komen bij de financiële uitdagingen die zij ervaren rondom de infrastructuur van

sociaal ontwikkelbedrijven (€ 63,9 miljoen in 2024). Daarnaast wordt de begeleidingsmiddelen van beschut werk structureel verhoogd. Het gaat om € 23,1 miljoen in 2024 oplopend naar € 65,3 miljoen in de structurele situatie (2048). -

De decentralisatie-uitkering Uitvoeringskosten Omgevingswet. Bij deze circulaire wordt € 71,5 miljoen uitgekeerd zodat de ontvangende partijen in hun transitie ervoor kunnen zorgdragen dat ze aangesloten, geoefend en ingeregeld zijn en voldoen aan de in de Omgevingswet gestelde eisen.

De integratie-uitkeringen Beschermd wonen en Participatie zijn geïndexeerd. De loon- en prijsbijstelling 2024 bedraagt € 89 miljoen voor Beschermd wonen en € 113,3 miljoen voor Participatie.

2 Meicirculaire gemeentefonds 2024

Algemene uitkering

2.1

Inleiding

Binnen het gemeentefonds is de algemene uitkering de grootste component. Het bedrag aan algemene uitkering wordt verdeeld over de gemeenten via maatstaven, zoals het inwonertal en de oppervlakte van een gemeente, een aan de maatstaven gekoppeld gewicht (bedrag per eenheid) en de uitkeringsfactor (de voor alle gemeenten gelijke vermenigvuldigingsfactor). Die drie componenten zijn aan wijzigingen onderhevig. Dit hoofdstuk geeft informatie over de aanleiding voor die wijzigingen en over de uitwerking ervan. In paragraaf 2.2 worden de wijzigingen in de omvang van de algemene uitkering behandeld en in paragraaf 2.3 worden de consequenties daarvan voor de verdeling aangegeven. In paragraaf 2.4 volgen de overige mededelingen over de algemene uitkering en paragraaf 2.5 informeert de gemeenten over een aantal gegevens voor de berekening van de algemene uitkering, te weten: maatstaven, gewichten en uitkeringsfactoren. Het totaal van alle wijzigingen vindt zijn neerslag in de bijlagen 2.1.1 tot en met 2.1.4, die overzichten bevatten van maatstaven, bedragen per eenheid en uitkeringsfactoren. De algemene uitkering is vrij besteedbaar voor gemeenten. Eventuele opmerkingen die over de algemene uitkering in deze circulaire worden gemaakt, zijn niet meer dan voorbeelden die illustreren met welke kosten gemeenten geconfronteerd worden. Dit inzicht is ook van belang voor de Tweede Kamer.

Met de betreffende teksten wordt niet beoogd het bestedingsdoel nader te omschrijven, of op welke wijze dan ook de middelen te oormerken. 2.2

Wijzigingen in de omvang van de algemene uitkering

Tabel 2.2.1 bevat de wijzigingen in de omvang van de algemene uitkering over de periode 2024 tot en met 2029 ten opzichte van de decembercirculaire 2023. Het betreft achtereenvolgens: 1. Algemene mutaties Deze mutaties hebben betekenis voor de financiële ruimte van de gemeenten, zonder veranderingen in het takenpakket. 2. Taakmutaties Deze mutaties hebben betrekking op taakmutaties bij gemeenten en hebben corresponderende gevolgen voor inkomsten of uitgaven. De mutaties zijn geordend volgens de clusterindeling van het gemeentefonds om gemeenten een overzicht te bieden per beleidsterrein. De clusterindeling, naar gelijksoortige gemeentelijke beleidsvelden, is een hulpmiddel bij het onderhoud van de verdeling. De clusterindeling heeft geen gevolgen voor de bestedingsvrijheid van de algemene uitkering. Tabel 2.2.1 geeft een totaalbeeld van de mutaties in de omvang van de algemene uitkering van circulaire op circulaire. De mutaties hebben betrekking op 2024 en verder en worden

3 Meicirculaire gemeentefonds 2024

onder de tabel toegelicht. In bijlage 2.2.1 zijn de mutaties uit tabel 2.2.1 samengenomen met de mutaties uit eerdere circulaires. Deze bijlage geeft een totaalbeeld van de mutaties van jaar op jaar.

Tabel 2.2.1 Ontwikkeling algemene uitkering, mutaties ten opzichte van de decembercirculaire 2023 (in duizenden euro's)

stand decembercirculaire 2023

1a) 1b) 1c) 2) 3)

algemene mutaties Schrappen oploop opschalingskorting Bijstelling accres-tranches Incidentele compensatie Afrekening ruimte onder plafond BCF 2023 Diversen

2024

2025

2026

2027

2028

2029

38.393.830

40.348.642

38.363.467

40.130.076

41.672.812

-813.089 719.400 213.835

-1.610.194 649.150

675.000 -593.902 135.640

675.000 -666.974 109.430

675.000 -608.373 87.520

675.000 1.147.906 63.150

40.000

40.000 8.425

40.000 17.856

30.000

30.000 32.124 -712 1.749

30.000 32.124

1.749

-110

taakmutaties 4) 5)

cluster Participatie Dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulden Correctie extrapolatie participatie

6) 7) 8) 9) 10) 11)

cluster Individuele voorzieningen Jeugd Werkdruk verlaging jeugdbescherming Compensatieregeling Voogdij 18+ Ketensystemen jeugd Loon- en prijsbijstelling voogdij 18+ Compensateregeling niet beoogde kosten jeugdzorg Besparingsverlies Jeugd

12) 13)

cluster Wmo Wmo hulpmiddelen Overgangsrecht levenslang

14)

cluster Sociale basisvoorzieningen Landelijke Vreemdelingen Voorziening

-14.700

15) 16) 17)

cluster bestuur en ondersteuning Kiescollege niet ingezetenen Handelsregister BRP experiment

237 -1.075 821

18)

cluster Infrastructuur Handhaving energielabel C kantoren

-712 1.749 -27.876

4.500

stand deze circulaire

38.546.920

500.000 6.700

-538

39.996.921

1.157

-538

126

38.683.666

40.350.993

41.938.845

43.681.232

Toelichting 1.

Afspraken tussen Rijk en medeoverheden over stabielere en beheersbare financiering

De ontwikkeling van het gemeente- en provinciefonds wordt voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van het accres. In deze circulaire is een nieuwe accresraming opgenomen voor het jaar 2024 en verder. Dit voorjaar is gesproken over een stabiele en beter beheersbare financiering van gemeenten en provincies. In constructief overleg met de VNG en het IPO – in gewaardeerde aanwezigheid van de UvW – is besloten over te gaan tot het schrappen van de oploop van de opschalingskorting in combinatie met het vervroegd invoeren van de nieuwe financieringssystematiek in 2024. Dit houdt in dat de koppeling van het accres aan de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp) per 2024 vervroegd is ingevoerd. De gekozen vorm van indexatie levert door de vormgeving op twee componenten de gewenste stabiliteit op. Uitgangspunt is dat de fondsen (gemeentefonds en provinciefonds) meerjarig de ontwikkeling van het nominaal bbp volgen. De indexatie is gesplitst in een volumedeel en een prijsdeel. De volumeontwikkeling van de fondsen wordt gebaseerd op een 8-jaars (t-9 t/m t-2) historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bbp, waardoor het fonds minder schommelt (volumedeel). De indexatie voor inflatie volgt de prijs bbp van

4 Meicirculaire gemeentefonds 2024

het lopende jaar, waardoor de fondsen reëel ‘op niveau’ blijven (prijsdeel). Belangrijk is dat het accres een generieke indexatie betreft die bestaat uit een prijsdeel en een volumedeel. In het volumedeel van de bbp zit ook de stijging van lonen door volumegroei van de economie. In het prijsdeel zit het deel van de loonontwikkeling voortkomend uit prijsstijgingen. Het prijsdeel van de bbp-systematiek is daarin dus niet een-op-een vergelijkbaar met de Loon Prijs Ontwikkeling (LPO) zoals die ook wordt gebruikt bij de LPO-indexatie van de Rijksbegroting. Het accres is beleids- en bestedingsvrij. De wijze waarop (het volume- en prijsdeel) wordt ingezet is aan de gemeente. De basis voor de grondslag waarover de indexatie wordt berekend is (1) het jaarlijks budget in het gemeente- of provinciefonds voor zover dit verantwoord wordt op het uitgavenplafond Rĳksbegroting, exclusief middelen in het sociaal deelfonds en corona- en Oekraïne-noodmaatregelen, en (2) het nog niet in het gemeente- of provinciefonds verwerkte volume-accres. Het jaarlijks budget bevat zowel de algemene uitkering als de decentralisatie-uitkeringen. Het accres is naar eigen inzicht van een individuele gemeente of provincie in te zetten. Het accres wordt dan ook door de fondsbeheerders niet toegerekend aan specifieke clusters binnen de algemene uitkering en/of decentralisatie-uitkeringen.

In de Voorjaarsnota van het lopend jaar wordt de tranche van het lopend jaar definitief, de gemeenten en provincies worden hierover geïnformeerd in de meicirculaire. De bbp groei (zowel volume als prijs) is daarbij gebaseerd op de CEP raming van het CPB. 1a.

Schrappen oploop opschalingskorting

De oploop van de opschalingskorting wordt vanaf 2026 structureel geschrapt. Dit resulteert in een plus van € 675 miljoen op het gemeentefonds. 1b.

Bijstelling accres-tranches

Actualisatie voor CEP24 Voor een juiste overgang naar de bbp-systematiek is eerst het accres uit de Miljoenennota 2024 geactualiseerd op basis van de oude afspraken (Bevroren trap-op-trap-af voor het volumedeel en LPO voor het prijsdeel). Deze actualisatie is, zoals gewoonlijk, op basis van de meest recente economische raming van het CPB (CEP24) gedaan. Door een lagere verwachting van LPO in met name de loonvoet van 2025 en 2026 daalt het accres op basis van oude afspraken ten opzichte van de Miljoenennota 2024. Dit leidt dus ook tot een lagere kostenontwikkeling van gemeenten en provincies dan bij de Miljoenennota 2024 was verwacht.

5 Meicirculaire gemeentefonds 2024

In onderstaande tabel zijn de mutaties in de LPO-index opgenomen: Tabel 2.2.2: Indices CPB LPO CEP24

2024

2025

2026

Loonvoet sector overheid

6,5%

4,4%

3,8%

Netto materiele consumptie

2,9%

2,2%

Overheidsinvesteringen

3,0%

2,0%

2,2%

Gemiddelde index (60% loon, 20% consumptie, 20% investeringen)

5,06%

3,45%

3,18%

Indices CPB LPO MEV24

2024

2025

2026

Loonvoet sector overheid

6,7%

5,3%

4,7%

Netto materiele consumptie

3,5%

2,0%

Overheidsinvesteringen

3,1%

1,9%

Gemiddelde index (60% loon, 20% consumptie, 20% investeringen)

5,31%

3,93%

3,57%

Verschil (nieuw-oud)

-0,25%

-0,48%

-0,39%

In onderstaande tabel is het accres opgenomen uit de Miljoenennota 2024 en de septembercirculaire 2023. Vervolgens is een tabel opgenomen van het accres op basis van de oude afspraken (Bevroren trap-op-trap-af voor het volumedeel en LPO voor het prijsdeel) en geactualiseerd voor de indices uit het CEP24. Tabel 2.2.3 Accres Miljoenennota 2024 Gemeentefonds Bedragen in miljoenen euro

2024

2025

2026

2027

2028

tranche 2024 volume

1.135

tranche 2024 prijs

2.026

1.842

1.838

1.832

1.444

1.441

1.436

tranche 2026 volume

1.464

tranche 2026 prijs

1.365

1.362

1.358

tranche 2027 volume

706

703

tranche 2027 prijs

1.117

1.114

tranche 2025 volume

920

tranche 2025 prijs

1.557

tranche 2028 volume

670

tranche 2028 prijs

997

Totaal accres

3.161

5.639

6.114

7.928

9.575

6 Meicirculaire gemeentefonds 2024

Tabel 2.2.4 Accres Miljoenennota 2024 Gemeentefonds na actualisatie o.b.v. CEP24 Bedragen in miljoenen euro

2024

2025

2026

2027

2028

2029

tranche 2024 volume

1.135

tranche 2024 prijs

1.932

1.738

1.735

1.729

1.265

1.263

1.259

tranche 2026 volume

1.464

tranche 2026 prijs

1.189

1.187

1.183

tranche 2027 volume

697

695

tranche 2027 prijs

1.025

1.022

tranche 2028 volume

678

tranche 2028 prijs

1.025

tranche 2025 volume

920

tranche 2025 prijs

1.365

tranche 2029 volume

664

tranche 2029 prijs

1.067

Totaal accres

3.067

5.352

5.656

7.371

9.054

10.786

Deze tabel geeft de mutaties in de Miljoenennota stand n.a.v. de CEP24 indexatie weer: Tabel 2.2.5 Mutaties accres sinds Miljoenennota 2024 Gemeentefonds Bedragen in miljoenen euro

2024

2025

2026

2027

2028

‒ 94

‒ 104

‒ 103

‒ 192

‒ 179

‒ 178

‒ 176

‒ 175

tranche 2027 volume

‒8

tranche 2027 prijs

‒ 92

tranche 2024 volume tranche 2024 prijs tranche 2025 volume tranche 2025 prijs tranche 2026 volume tranche 2026 prijs

tranche 2028 volume

tranche 2028 prijs

Totaal accres

‒ 94

‒ 286

‒ 458

‒ 557

‒ 521

Overgang naar bbp-systematiek vanaf 2024 Nadat het accres uit de Miljoenennota 2024 is geactualiseerd voor de meest recente economische raming van het CPB is de bbp-systematiek per 2024 vervroegd ingevoerd op basis van CEP24.

7 Meicirculaire gemeentefonds 2024

De berekening van het gecombineerde bbp-index is weergegeven in tabel 2.2.6. Tabel 2.2.6 Berekening gecombineerde bbp-index 2024

2025

2026

2027

2028

2029

8-jaars historisch gemiddelde bbp (t-2 t/m t-9)

2,3%

2,1%

2,0%

1,8%

1,7%

1,6%

Prijs bbp

4,0%

2,3%

2,6%

2,5%

Gecombineerde bbp-index

6,35%

4,45%

4,61%

4,45%

4,22%

4,12%

Door het vervroegen van de bbp-indexatie zijn er meerdere mutaties met betrekking tot het accres. De (voor het volumedeel incidentele) tranches 2022 en 2023 zijn bij de betreffende Voorjaarsnota onderdeel geworden van de grondslag van het accres. De volume tranches 2024 en 2025 worden met het vervroegen van de bbp-systematiek structureel in plaats van incidenteel, de prijs tranches waren al structureel. Het vastgezette volume accres 2026 uit het coalitieakkoord wordt eveneens vervangen door een bbp volume tranche. Het accres op basis van de oude ‘trap-op-trap-af’-systematiek is voor de periode 20222025, bezien vanuit historisch perspectief, relatief hoog. Door de accres-tranches vanaf 2024 te baseren op het bbp valt het accres voor de jaren 2024 en 2025 lager uit dan op basis van de ‘trap-op trap-af’ systematiek. Dit heeft invloed op de lopende begroting van gemeenten en provincies. Om die reden is besloten de impact hiervan volledig (2024) en deels (2025) te dempen door middel van incidentele compensatie in de grondslag. Ook voor 2026 tot en met 2029 vindt incidentele compensatie plaats. De incidentele compensatie in 2024 en 2026 tot en met 2029 is zodanig dat per saldo het vervroegen van de bbp-systematiek geen budgettaire gevolgen heeft. De incidentele compensatie in de grondslag is naar eigen inzicht van een individuele gemeenten of provincie in te zetten.

In combinatie met het definitief schrappen van de oploop van de opschalingskorting resulteert het in een structurele plus van € 675 miljoen vanaf 2026 voor gemeenten en € 44 miljoen voor provincies. In onderstaande tabel 2.2.7 is het accres opgenomen uit de Miljoenennota 2024 geactualiseerd voor het CEP24, deze is identiek aan tabel 2.2.4. Vervolgens is een tabel opgenomen met het nieuwe accres op basis van de bbp-systematiek. Door met name de lagere raming van de loonvoet in 2025 en 2026 leidt dit tot een lager accres. In tabel 2.2.9 is het verschil tussen het accres uit de Miljoenennota 2024 op basis van de CEP24 cijfers en de bbp-systematiek weergeven. Daarbij is aangeven hoeveel de incidentele compensatie is in de grondslag.

8 Meicirculaire gemeentefonds 2024

Tabel 2.2.7: Accres Miljoenennota 2024 na CEP24 Bedragen in miljoenen euro

2024

2025

2026

2027

2028

2029

tranche 2024 volume

1.135

tranche 2024 prijs

1.932

1.738

1.735

1.729

1.265

1.263

1.259

tranche 2026 volume

1.464

tranche 2026 prijs

1.189

1.187

1.183

tranche 2027 volume

697

695

tranche 2027 prijs

1.025

1.022

tranche 2028 volume

678

tranche 2028 prijs

1.025

tranche 2025 volume

920

tranche 2025 prijs

1.365

tranche 2029 volume

664

tranche 2029 prijs

1.067

Totaal accres

3.067

5.352

5.656

7.371

9.054

10.786

Wordt: Tabel 2.2.8 Accres Voorjaarsnota 2024 (bbp-systematiek vanaf 2024) Bedragen in miljoenen euro

2024

2025

2026

2027

2028

2029

tranche 2024 volume

836

822

770

768

765

764

tranche 2024 prijs

1.512

1.487

1.394

1.390

1.384

1.383

tranche 2025 volume

812

761

759

756

755

tranche 2025 prijs

908

851

849

845

tranche 2026 volume

742

740

737

736

tranche 2026 prijs

1.003

1.001

997

996

tranche 2027 volume

711

708

707

tranche 2027 prijs

1.045

1.041

1.040

tranche 2028 volume

690

tranche 2028 prijs

1.044

1.043

tranche 2029 volume

676

tranche 2029 prijs

1.086

Totaal accres

2.348

4.028

5.520

7.261

8.966

10.723

9 Meicirculaire gemeentefonds 2024

Tabel 2.2.9 Mutaties bbp-systematiek 2024

2025

2026

2027

2028

2029

tranche 2024 volume

-299

-313

770

768

765

764

tranche 2024 prijs

-420

-445

-344

-345

-346

tranche 2025 volume

-108

761

759

756

755

tranche 2025 prijs

-457

-414

tranche 2026 volume

-722

-724

-727

-728

tranche 2026 prijs

-186

-187

tranche 2027 volume

tranche 2027 prijs

tranche 2028 volume

tranche 2028 prijs

Bedragen in miljoenen euro

tranche 2029 volume

tranche 2029 prijs

Totaal accres

-719

-1.324

-136

-109

-88

-63

Compensatie in grondslag

719

649

136

109

Totaal na compensatie

-675

De bijstelling van de accrestranches in de opbouwtabel van de algemene uitkering (tabel 2.2.1) is de optelsom van:

de mutaties in het accres (‘trap-op trap-af’ systematiek) als gevolg van de actualisatie van het accres van stand Miljoenennota 2024 naar stand Voorjaarsnota 2024 (CEP24) (tabel 2.2.5);

de mutaties als gevolg van de overstap van de ‘trap-op trap-af’ systematiek naar de bbp-systematiek met ingang van 2024 (tabel 2.2.9).

Verder wordt in deze circulaire de tranche 2029 toegevoegd. Dit betreft de mutatie in het accres van 2028 op 2029 uit tabel 2.2.8 (€ 10.723 - € 8.966 miljoen), gecorrigeerd voor het structureel doorwerken van de mutatie ad € -609 miljoen in 2028 (€ -521 miljoen uit tabel 2.2.5 en € -88 miljoen uit tabel 2.2.9). 1c.

Incidentele compensatie

De overgang van de huidige ‘trap-op trap-af’ systematiek naar de bbp-systematiek wordt in de jaren 2024-2029 (gedeeltelijk) gecompenseerd zoals hiervoor aangegeven (tabel 2.2.9). Aanvullende afspraken Als onderdeel van het hierboven beschreven en met de VNG en het IPO overeengekomen besluit is ook gesproken over enkele inhoudelijke (budgettaire) thema’s: Wmo, fysiek domein en de provinciale opcenten. Dit heeft geleid tot enkele concrete afspraken Wet maatschappelijke ontwikkeling (Wmo) Het is een gedeelde verantwoordelijkheid van Rijk en gemeenten om samen aan de balans

10 Meicirculaire gemeentefonds 2024

tussen ambities, taken, middelen en uitvoeringskracht te werken. Vanwege de houdbaarheid en beheersbaarheid van de Wmo gaat het er nadrukkelijk om, om de financiële aspecten (inclusief de financieringsvorm), de uitvoeringspraktijk, de inhoudelijke sturing (incl. beleidsopties) en de rolneming door zowel Rijk als gemeenten in samenhang te bespreken (art 108 Gemeentewet). Indien deze samenhangende aanpak in combinatie met monitoring goed wordt uitgevoerd werken Rijk en gemeenten gezamenlijk aan de beheersbaarheid van de uitgaven van gemeenten en hun wettelijke zorgtaken Wmo. Rijk en gemeenten werken er gezamenlijk aan om het openeinde-deel van de regeling te beëindigen. Afgesproken is dat in de toekomst (een nader te bepalen deel van de) Wmo niet langer via de algemene uitkering van het gemeentefonds gaat, maar via een aparte financiering. Qua financieringsvormen zal in ieder geval worden gekeken naar de opties van een Bijzondere Fonds Uitkering en een constructie als de BUIG (bijstand) met daarbij oog voor de verantwoordelijkheidsverdeling tussen Rijk en gemeenten.

Bij de uitwerking van de financieringsvarianten zullen de inzichten worden benut die zijn en worden opgedaan bij de ontwikkeling van financieringsvarianten voor jeugd die momenteel plaatsvindt door een werkgroep van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), Financiën en de VNG. Afhankelijk van de gekozen bekostigingsvorm wordt een passende geobjectiveerde indexering onderzocht (die aansluit bij de raming die het CPB doet in het kader van het houdbaarheidsonderzoek) en daardoor ook rekening houdt met kostenontwikkeling en demografie/vergrijzing. Het Rijk treft vooruitlopende op de uitwerking een reservering voor een aanvullende indexering voor demografie bovenop de bbp-systematiek. Uitgaande van de demografie raming van het CPB voor de Wet langdurige zorg (Wlz) van 1,7 procent en de actuele CBS-realisatie reserveert het Rijk op de Aanvullende Post vanaf 2026 een jaarlijkse tranche van circa € 75 miljoen additioneel oplopend tot € 300 miljoen in 2029 voor gemeenten. Het streven is dat er met ingang van 2026 nadere afspraken zijn. Op het BOFv van juni zal er een voorstel worden besproken op welke wijze bovengenoemde uitgangspunten verder worden uitgewerkt, ook in samenhang met het houdbaarheidsonderzoek.

Met bovenstaande afspraken werken gemeenten en Rijk aan een goede balans van taken en middelen en daarmee een voor gemeenten rechtvaardige risicoverdeling. Fysiek domein (infrastructuur, natuur en openbaar vervoer) Op het fysiek terrein spelen een aantal fundamentele ontwikkelingen die veel van overheden vragen en financieel grote gevolgen kunnen hebben. Het openbaar vervoer staat voor meerdere uitdagingen: verduurzamen van de exploitatie, onzekerheid op de aanbestedingsmarkt, behoud van sociale veiligheid, innoveren voor een betere aansluiting op de mobiliteitsbehoeften. Recent is vanuit de motie Bikker (2023)

11 Meicirculaire gemeentefonds 2024

structureel € 300 miljoen beschikbaar gesteld voor het (regionaal 1) OV. Dit mede in het licht van voorgenoemde ontwikkeling. Er is geen volledig kwantitatief inzicht in de kostenontwikkeling beschikbaar gebleken. Het is van belang een volledig beeld te hebben op de impact van deze vraagstukken op de exploitatie van het openbaar vervoer door provincies. Vervangingsinvesteringen en onderhoud van bestaande infrastructuur vormen naast de grote opgaven voor nieuwe aanleg van infrastructuur een aanzienlijke uitdaging voor gemeenten, provincies en het Rijk. Het is van belang om een compleet beeld te hebben van de financiële impact van de benodigde vervangingsinvesteringen en onderhoudskosten. De natuuropgave van de provincies is groot en uitdagend. Daarbij spelen onder andere vragen rondom structurele beheertaken. Op dit moment is er geen volledig kwantitatief inzicht in de kostenontwikkelingen Kabinet en het IPO erkennen dat er onderzoek nodig is naar de vraag of de bbpsystematiek evenredig meebeweegt met de ontwikkeling van de kosten op deze drie beleidsterreinen openbaar vervoer, infrastructuur en natuur. Daarbij dient goed gekeken te worden naar uitvoeringscapaciteit, trends, ontwikkelingen en prognoses, juridische en financiële obstakels. Waarbij dit ook in het licht van de gehele overheidsfinanciën wordt bekeken.

Op deze dossiers is daarom in het kader van de Voorjaarsnota 2024 afgesproken dat in voorbereiding op het BOFv van juni 2024 de concrete vraagstukken nader worden uitgewerkt. Het gaat het om de balans tussen ambitie, taken, middelen en uitvoeringskracht. Voor deze drie beleidsterreinen zal in samenspraak met de betrokken beleidsverantwoordelijke departementen tot een verdere concretisering van de handelingsperspectieven en oplossingsrichtingen worden gekomen. Streven is om door de verdere uitwerking, indien mogelijk, zo snel mogelijk een meer compleet beeld te hebben van aard en omvang en mogelijke maatregelen. Daarbij zal zowel gekeken worden naar de financiële aspecten, de inhoudelijke sturing als de rolneming door zowel Rijk als medeoverheden. Inzet specifieke uitkeringen De afgelopen jaren is het aantal specifieke uitkeringen (Spuks) en de daaraan verbonden uitgaven sterk gestegen (realisatie 2023: 153 Spuks, totaalbedrag € 18,3 miljard 2). Dit is onwenselijk vanwege het uitgangspunt dat financiële middelen vanuit het Rijk aan medeoverheden bij voorkeur bestedingsvrij en zonder oormerk ter beschikking gesteld

1 2

Het regionaal openbaar vervoer wordt aangestuurd door provincies en vervoerregio’s Kamerstukken II 2023/24, 36 410-B, nr. 12

12 Meicirculaire gemeentefonds 2024

worden. Bovendien zijn aan specifieke uitkeringen hoge verantwoordings- en controlelasten verbonden. De gezamenlijke inzet van Rijk, VNG en IPO is daarom gericht op een beperking van het aantal specifieke uitkeringen en het verminderen van de verantwoordingslasten. Naast de lopende inspanningen om de Financiële verhoudingswet (Fvw) aan te passen en daarmee het uitkeringsstelsel te vernieuwen, zal een plan worden uitgewerkt om te komen tot doorlichting en waar mogelijk het verminderen van het aantal (nieuwe) specifieke uitkeringen. Bestaande specifieke uitkeringen zullen daarbij tegen het licht worden gehouden met de vraag of ze op korte termijn al kunnen worden opgenomen in het gemeentefonds en provinciefonds. Nog voor de zomer maken we afspraken over de verdere uitwerking hiervan met de medeoverheden. 2.

Afrekening ruimte onder plafond BCF 2023

De bijdrage van het Rijk aan het BCF is geplafonneerd. Het plafond van het BCF is sinds 2015 gekoppeld aan de accrespercentages zoals die volgen uit de normeringssystematiek voor het gemeentefonds en provinciefonds. Het plafond van het BCF wordt daarnaast aangepast voor taakmutaties (zoals decentralisaties) die gepaard gaan met toevoegingen of onttrekkingen aan het BCF. Hierdoor hebben decentralisaties geen effect op de ruimte onder het plafond van het BCF. Als het plafond overschreden wordt, komt het verschil ten laste van het gemeente- en het provinciefonds. Bij een realisatie lager dan het plafond komt het verschil ten gunste van het gemeente- en provinciefonds. Bij Miljoenennota 2024 werd de ruimte onder het plafond voor 2023 voor de gemeenten geraamd op € 359 miljoen. Bij de definitieve afrekening blijkt deze ruimte te zijn toegenomen met € 214 miljoen. Dit overschot wordt toegevoegd aan het gemeentefonds. Doordat het gemeente- en provinciefonds in 2022 en 2023 op een verschillende wijze zijn geïndexeerd (bevroren volume accres gemeentefonds) verschilt voor 2023 de indexering van het gemeentefonds-deel van het BCF-plafond van de indexering van het provinciefonds-deel van het BCF-plafond. Daarom wordt de afrekening van de ruimte onder het BCF-plafond voor 2023 apart verrekend met respectievelijk het gemeente- en provinciefonds.

13 Meicirculaire gemeentefonds 2024

Onderstaande tabel bevat een cijfermatig overzicht van de realisatie van 2023: Tabel 1 plafond BCF 2023 (bedragen x € 1.000) Stand Meicirculaire 2024

Stand Septembercirculaire 2023

Verschil

2023

BCF Plafond totaal

4.727.432

4.458.229

269.203

Plafondaandeel gemeenten

4.191.470

3.956.900

243.570

w.v. stand septembercirculaire 2023

3.956.900

w.v. taakmutaties

234.570

w.v. toevoeging accres

Uitgaven gemeenten

3.618.268

3.597.533

20.735

573.202

359.367

213.835

Ruimte onder het plafond gemeenten

2023

Bijlage 2.2.2 bevat zoals gebruikelijk een overzicht van alle mutaties van het plafond BCF die verband houden met taakverschuivingen tussen gemeenten en provincies enerzijds en het Rijk anderzijds voor 2023. Het gaat om alle overboekingen die betrekking hebben op de periode tussen de septembercirculaire en de meicirculaire. Er is een ondergrens gehanteerd van € 0,1 miljoen. 3.

Diversen

Dit betreft een aantal kleine mutaties die vanwege hun omvang niet via de reguliere verdeelsystematiek kunnen worden uitgekeerd. Daarom worden deze als algemene mutatie verwerkt en via de uitkeringsfactor verdeeld. Het betreft middelen ten behoeve van de Wet kenbaarheid publiekrechtelijke beperkingen onroerende zaken, project Beter Kenbaar, en negatieve bijstellingen vanwege de Wet visueel gehandicapten en Knelpunten verdeelsystematiek. Per saldo gaat het om een mutatie van € -110.000 in 2029. 4.

Dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulden

Vanuit de Aanpak Geldzorgen, Armoede en Schulden, die in juli 2022 aan de Tweede Kamer is gepresenteerd, heeft het kabinet via het gemeentefonds € 40 miljoen aan structurele middelen voor betere dienstverlening door gemeenten op het gebied van armoede en schulden beschikbaar gesteld. Deze middelen zijn voor 2023 incidenteel aan gemeenten beschikbaar gesteld. De toekenning vanaf 2024 zal structureel plaatsvinden om gemeenten verder in staat te stellen om strategisch en doelgericht te handelen en hun activiteiten uit

14 Meicirculaire gemeentefonds 2024

te breiden zoals het verdubbelen van het gebruik van schuldhulpverlening en het bevorderen van activiteiten om armoede onder kinderen te bestrijden. Zie ook paragraaf 2.2-6 van de meicirculaire 2023. De bijbehorende middelen worden toegevoegd aan het cluster Participatie. 5.

Correctie extrapolatie participatie

In 2018 zijn door de betrokken departementen: het ministerie van Financiën, het ministerie van BZK en het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW), afspraken gemaakt over de overheveling van de onderdelen Wajong en Regulier werk van de integratie-uitkering Participatie naar de algemene uitkering. Deze overheveling is in de meicirculaire met ingang van 2023 (zie ook paragraaf 2.2-13 en 3.2-2 van de meicirculaire 2022) uitgevoerd. Bij de overheveling zijn de departementen overeengekomen om de meerjarige oploop van deze twee onderdelen jaarlijks via een correctie op de extrapolatie te blijven compenseren, zoals ook te doen gebruikelijk was bij de integratie-uitkering Participatie. Daarom wordt de correctie op de extrapolatie voor 2028 van € 8,4 miljoen en voor 2029 van € 17,9 miljoen in deze circulaire in de algemene uitkering verwerkt. Vanaf extrapolatiejaar 2030 maakt deze jaarlijkse correctie standaard onderdeel uit van de extrapolatie. De bijbehorende middelen worden toegevoegd aan het cluster Participatie. 6.

Werkdrukverlaging jeugdbescherming

In oktober 2023 hebben het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) en de VNG een bestuurlijk akkoord gesloten over het verlagen van de werkdruk in de uitvoering van de jeugdbescherming en jeugdreclassering door de gecertificeerde instellingen (GI’s). Hiervoor is € 60 miljoen benodigd. In het bestuurlijk akkoord is afgesproken dat het ministerie van JenV vanaf 2024 structureel jaarlijks € 30 miljoen bijdraagt aan deze werkdrukverlaging. Het bestuurlijk akkoord is van kracht, tot het moment dat een wettelijke regeling voor het Toekomstscenario of een wettelijke regeling voor een landelijk tarief voor maatregelen van jeugdbescherming en jeugdreclassering in werking treedt, al dan niet als onderdeel van een wettelijke regeling ter implementatie van de Hervormingsagenda. Met het bestuurlijk akkoord zijn afspraken gemaakt hoe gemeenten en GI’s aan de hand van het inlooppad stapsgewijs toewerken naar het landelijk tarief. Met dit inlooppad wordt het landelijk tarief en de daarbij passende werkdruk zo spoedig mogelijk, doch uiterlijk 1 januari 2026 gerealiseerd. Zie het bestuurlijk akkoord voor nadere informatie over het landelijke tarief. De bijbehorende middelen worden toegevoegd aan het cluster Individuele voorzieningen jeugd. 7.

Vrijval reservering compensatieregelingen Voogdij 18+

In de meicirculaire 2022 is het budget van de integratie-uitkering Voogdij 18+ overgeheveld naar de algemene uitkering. Zie paragraaf 2.2-17 en 3.2-1 van die circulaire. Op de integratie-uitkering is een reservering achtergebleven voor eventueel nog toe te kennen compensatieregelingen. Dit restbudget (€ 32,1 miljoen) wordt nu voor 2025 en verder overgeheveld naar de algemene uitkering zie ook paragraaf 3.2-21. De bijbehorende

15 Meicirculaire gemeentefonds 2024

middelen worden toegevoegd aan het cluster Individuele voorzieningen jeugd. 8.

Loon- en prijsbijstelling Voogdij 18+

Op de integratie-uitkering Voogdij 18+ was in de ontwerpbegroting 2024 nog een reservering opgenomen voor eventueel nog toe te kennen compensatieregelingen (zie ook paragraaf 3.2-7 hierboven). Over dat budget is, zoals te doen gebruikelijk, loon- en prijsbijstelling toegekend. Omdat het budget van de reservering in deze circulaire wordt overgeheveld naar de algemene uitkering, wordt ook de toegekende loon- en prijsbijstelling van structureel € 1,7 miljoen toegevoegd aan de algemene uitkering. De bijbehorende middelen worden toegevoegd aan het cluster Individuele voorzieningen jeugd. 9.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Hilversum&id=99e8780b-1cc7-4266-8bc9-4c405d43ea25