Transitieviesie Warmte (1 raadsvoorstel)

Zaaknummer: 74572

gemeente Hilvarenbeek

Voorstel aan de raad In de vergadering van Behandeld in college op Behandeld in commissie(s) Agendapunt Beleidsveld Onderwerp

: 3 februari 2022 : 21 december 2021 : Ruimte van 20 januari 2022 : : : vaststelling Transitievisie Warmte Hilvarenbeek

Voorstel De “Transitievisie Warmte Hilvarenbeek 2022” vast te stellen. Inleiding In het landelijke Klimaatakkoord is afgesproken dat de CO2-uitstoot in 2030 met 49% moet zijn afgenomen en in 2050 met 95% (t.o.v. 1990). Eén van de vervolgafspraken in het landelijke Klimaatakkoord is dat alle gemeenten uiterlijk eind 2021 een Transitievisie Warmte (hierna TvW) moeten vaststellen. In de TvW leggen gemeenten vast hoe en volgens welk tijdspad de overstap plaatsvindt naar een aardgasvrij en duurzaam warmtesysteem voor de gebouwde omgeving. Het uiteindelijke doel is dat alle woningen en gebouwen in ons land in 2050 aardgasvrij zijn. Het proces om te komen tot de TvW is eind 2020 gestart. U bent als raad vanaf de start hierbij betrokken via raadsinformatiebrieven en een raadsinformatiebijeenkomst op 24 februari 2021. De commissie Ruimte is tijdens haar vergadering op 17 juni verder geïnformeerde over het proces. Op 30 september hebben we, aan de hand van een discussienota, met de commissie van gedachten gewisseld over de richting en het ambitieniveau van de TvW. De input die we tijdens die commissievergadering hebben verzameld hebben we meegenomen in de TvW die nu ter vaststelling voorligt. Argumenten 1.1

Met de transitievisie Warmte geeft de gemeente Hilvarenbeek uitvoering aan de afspraken uit het landelijke Klimaatakkoord In het landelijke Klimaatakkoord is vastgelegd dat gemeenten uiterlijk eind 2021 een TvW moeten vaststellen. Gemeenten hebben hiermee van het rijk de regiorol gekregen over de lokale warmtetransitie. Achterliggende gedachte hierbij is dat gemeenten met hun kennis van lokale kansen en belemmeringen een goede positie hebben om met de stakeholders in gesprek te gaan en afspraken te maken. Belangrijk hierbij is dat de transitie niet alleen een technisch-economische opgave is, maar ook een sociale opgave. Het proces voor de TvW is daarom opgebouwd uit beide sporen, het technische spoor en het sociale spoor.

1

Raad van 3 februari 2022, nr.

1.2

De TvW is de nadere uitwerking van de Regionale Structuur Warmte uit de Regionale Energieen Klimaatstrategie Op 10 juni jl. heeft uw raad de Regionale Energie- en Klimaatstrategie Hart van Brabant (REKS) vastgesteld. Een onderdeel van de REKS is de Regionale Structuur Warmte. In de Regionale Structuur Warmte staat o.a. hoeveel warmte we in de regio nodig hebben, in hoeverre we de warmtevraag kunnen terugdringen (bijv. door isolatie) en welke duurzame warmtebronnen er binnen de regio beschikbaar zijn. In de TvW is de Regionale Structuur Warmte op lokaal niveau verder uitgewerkt. 1.3

De TvW is tot stand gekomen in samenwerking met stakeholders en vertegenwoordigers van onze inwoners. De overgang naar aardgasvrij wonen en werken heeft grote gevolgen voor onze inwoners en ondernemers. Draagvlak voor de warmtetransitie is daarom erg belangrijk. Om deze reden hebben wij inwoners en ondernemers vanaf de start meegenomen in het proces om te komen tot de TvW. Naast gesprekken met mensen van de dorpcoöperaties hebben wij op 28 april een digitale informatieavond gehouden. Hierbij werden onze inwoners en ondernemers geïnformeerd over het proces van de TvW en konden zij meedenken en aangeven wat zij belangrijk vinden bij die transitie. Behalve inwoners hebben wij ook andere stakeholders (door middel van meerdere stakeholderssessies) betrokken bij het opstellen van de TvW. Dit zijn de woningcorporatie Leystromen, energiecoöperatie Hilverstroom, Ondernemend Hilvarenbeek, ContourdeTwern, Waterschap De Dommel, ZLTO en netbeheerder Enexis. De input die we hebben opgehaald tijdens de gesprekken en werksessies hebben we meegenomen bij het opstellen van de TvW. 1.4 De TvW is een koers voor een geleidelijke overgang naar een aardgasvrije gemeente In de TvW schetsen we een geleidelijke overgang naar een aardgasvrij Hilvarenbeek. De koers is mede bepaald aan de hand van een analyse naar technische mogelijkheden voor duurzame warmte.

Daarnaast heeft de discussie in de commissie Ruimte richting gegeven aan de ambitie en de koers voor de komende jaren. Dat heeft geleid tot een aanpak die recht doet aan de ambitie, de technische mogelijkheden en het sociaal-maatschappelijke draagvlak. De koers in de TvW is als volgt: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Er worden geen wijken of buurten van het aardgas afgehaald voor 2030; Er wordt ingezet op energie besparen en isoleren; Individuele maatregelen voor verduurzaming worden gestimuleerd; In buurten die kansrijk zijn voor collectieve maatregelen wordt het gesprek aangegaan; Voor oudere woningen en de langere termijn is er een voorkeur voor duurzaam gas; Er wordt bekeken hoe we energiearmoede tegen kunnen gaan.

Per buurt is een inschatting gemaakt van welke aanpak kansrijk is. De oplossingen voor aardgasvrije warmte in de diverse buurten staan echter nog niet vast. De TvW is een eerste verkennende stap. Elke vijf jaar maken we een geactualiseerde versie (dit is vastgelegd in het Klimaatakkoord). 1.5

De keuze van zogenaamde ‘kansrijke wijken en buurten’ in de TvW is gebaseerd op een multicriteria analyse In samenspraak met de stakeholders is een zogenaamde multi-criteria analyse uitgevoerd om een rationele keuze te kunnen maken van welke buurten in onze gemeente kansrijk zijn in het kader van de warmtetransitie. Hierbij is onder andere gekeken naar; de aanwezigheid van duurzame warmtebronnen, natuurlijke momenten (bijv. geplande werkzaamheden in een wijk), het woningbezit van de woningcorporatie, de technische staat van woningen en gebouwen, de betaalbaarheid van de maatregelen en eventuele lopende duurzaamheidsinitiatieven in buurten. Uit de analyse komt naar voren dat een vijftal de wijken/ buurten geschikt zijn om met een 2

Raad van 3 februari 2022, nr.

collectieve aanpak voor de warmtetransitie te starten. In deze wijken en buurten gaan we na vaststelling van de TvW in gesprek met de inwoners en ondernemers. We onderzoeken of er voldoende draagvlak is (en wat er nodig is) om stappen te zetten richting aardgasvrij. 1.6

In de TvW is de aanpak vastgelegd die wij de komende jaren in het kader van de warmtetransitie willen uitvoeren Concreet is de opgave, voor de gemeente Hilvarenbeek, dat we 20 % van 12.800.000 m3 aardgasgebruik vóór 2030 moeten verminderen in de gebouwde omgeving (woningen, bedrijven en instellingen). In de TvW is vastgelegd dat wij hiervoor inzetten op energie besparen en isoleren. Om dit te realiseren is een aanpak met drie sporen voorgesteld: - Spoor 1 gaat uit van een generieke aanpak met communicatie en advies; - Spoor 2 gaat uit van een collectieve aanpak in kansrijke buurten; - Spoor 3 is een sociaal-maatschappelijke aanpak om energiearmoede tegen te gaan. Alle drie de sporen zijn gebaseerd op gerichte communicatie. Daarom starten we in 2022 met het opstellen van een communicatie- en Participatiestrategie. Zo krijgen we inzicht in wat we gaan doen, wanneer, wat hiervoor nodig is en wat dit gaat kosten. Het college zal dit plan vaststellen. Kanttekeningen 2.1 Er bestaat onzekerheid over betaalbaarheid en toekomstige ontwikkelingen De oplossingen om woningen en gebouwen aardgasvrij te maken brengen kosten met zich mee. Hoe die kosten worden verdeeld en hoe we ervoor kunnen zorgen dat de warmtetransitie voor iedereen haalbaar en betaalbaar is, zijn vraagstukken die op landelijk niveau moeten worden opgelost.

Om de warmtetransitie lokaal op gang te brengen worden gemeenten vanuit het Rijk in deze taak ondersteund met brede doeluitkering. Hoe groot die uitkeringen zijn en wanneer die beschikbaar komen beslist een volgend kabinet. Daarnaast zijn er nog veel onzekerheden over andere duurzame energietechnieken. Zo weten we nog niet of en wanneer groen gas/ Waterstof beschikbaar komt voor verwarming van gebouwen. Of welke bruikbare nieuwe technieken de komende jaren ontwikkeld gaan worden. 2.2 De wettelijke instrumenten voor gemeenten zijn nog niet toereikend We staan aan het begin van een lang traject. Als gemeente hebben we op dit moment geen bevoegdheid om voor bestaande bouw te besluiten dat er geen aardgas meer wordt gebruikt, noch dat gebouweigenaren kunnen worden verplicht om op een warmtenet aan te sluiten. Hiervoor wordt op landelijk niveau gewerkt aan een nieuwe Warmtewet, waarmee warmte-netten beter worden gereguleerd en waarin gemeenten nieuwe bevoegdheden krijgen rondom het aansluiten op warmtenetten en belangen van inwoners worden beschermd. 2.3

De ambities en de daarmee gepaard gaande impact zijn groot. Daarom is draagvlak essentieel en moeten er voldoende financiële middelen zijn. Na vaststelling van de TvW gaan we samen met betrokken stakeholders aan de slag om uitvoering te geven aan de aanpak die in de TvW is opgenomen. We starten met opzetten een communicatiestrategie. Hierin bepalen we wat we gaan doen, wanneer en met wie. Goede informatie aan inwoners is belangrijk om duidelijkheid te bieden en draagvlak te vergroten. Voor het realiseren van verdere acties zijn we sterk afhankelijk van financiële middelen van het rijk en/of subsidies. Het tempo waarin we te werk gaan wordt uiteindelijk bepaald door de beschikbaarheid van middelen en capaciteit in combinatie met draagvlak in de verschillende buurten. Samenwerking Omdat de gemeenten Goirle, Hilvarenbeek en Oisterwijk op hetzelfde moment voor eenzelfde opdracht staan, is besloten om het proces voor het opstellen van de TvW zoveel mogelijk in GHO3

Raad van 3 februari 2022, nr.

verband te doorlopen. Op deze manier kon kennis op dit onderwerp worden gedeeld en konden taken waar mogelijk efficiënter in gezamenlijkheid worden uitgevoerd. Uitgangspunt daarbij was dat iedere gemeenteraad zijn eigen lokale TvW vaststelt. De TvW is tot ook stand gekomen in samenwerking met alle betrokken stakeholders; inwoners, ondernemers, woningcorporaties, energiecoöperaties, ContourdeTwern, onderwijs, waterschap, ZLTO en netbeheerder Enexis. In de bijlagen van de TvW is het proces en de bijdragen van de stakeholders nader beschreven. De stakeholders worden –na vaststelling van de TvW- ook betrokken bij de uitvoering van de visie. Met name wooncorporatie Leystromen is een belangrijke partner in deze. Zowel vanuit de gemeente als vanuit Leystromen is behoefte om samen op te trekken bij de aanpak voor de warmtetransitie. Ook het Energiehuis, uitgevoerd door energiecoöperatie Hilverstroom, krijgt een belangrijke rol bij de verdere aanpak (spoor 1 en 2). De opgebouwde lokale kennis en ervaring in de energietransitie is een goede basis om mee verder te gaan. Voor het tegengaan van energiearmoede zoeken we de samenwerking met sociaal-maatschappelijke partners. Discretie en maatwerk staan hier voorop.

Financiën Het vaststellen van de TvW heeft geen directe financiële consequenties. Echter, de regierol die onze gemeente in het kader van de warmtetransitie heeft bij de uitvoering van de TvW, zal de komende jaren wel behoefte aan extra capaciteit en middelen met zich meebrengen. Wij zijn hierbij sterk afhankelijk van financiële middelen van het rijk. Op dit moment is nog niet duidelijk hoeveel geld het rijk de komende jaren aan onze gemeente beschikbaar stelt om deze regierol te kunnen vervullen. In de Septembercirculaire 2021 heeft het rijk bepaald dat voor gemeenten en mede-overheden in 2022 incidenteel een totaalbedrag van € 72,5 miljoen beschikbaar komt voor de uitvoering van het Klimaatakkoord. Dit om te voorkomen dat de uitvoering van het Klimaatakkoord stil komt te vallen. Een deel van dit bedrag zal via de gemeenten lopen. Besluitvorming over de uitkeringsvorm en de verdeelsystematiek vindt later plaats. Het is aan een nieuw kabinet om een besluit te nemen over de totale uitvoeringskosten voor de periode na 2022. Zodra meer bekend is over welke verdeelsystematiek wordt gehanteerd voor gemeenten, dan informeren we uw raad hierover. Voor verdere onderzoeken naar haalbare en betaalbare warmtetechnieken zijn er bij het rijk, bij de provincie en in regio hart van Brabant ontwikkelingen gestart.

Het programmabureau Regio Hart van Brabant bereid op dit moment, in samenwerking met de woningcorporaties in de regio, een Europese subsidieaanvraag (ELENA-subsidie) voor ten behoeve van de uitvoering van de warmtetransitie. Hiermee hoopt de regio enkele miljoenen aan onderzoeks- en ontwikkelsubsidie te verwerven. In de TvW is gesteld dat we als gemeente dergelijke ontwikkelingen afwachten en niet zelf de onderzoeken starten. We zijn wel bereid tot samenwerking bij onderzoeken als we als gemeente Hilvarenbeek betrokkenheid hierin hebben. Communicatie De warmtetransitie is niet alleen een technisch-economische opgave, maar ook een sociale opgave. Het is een complex traject met een lange adem, waarbij onze inwoners en ondernemers nadrukkelijk betrokken moeten worden. De gebouwen kunnen technisch nog zo geschikt zijn om aardgasvrij te worden, wanneer iemand niet wil of niet kan meedoen, zal er niets gebeuren. Vanaf de start hebben we daarom alle betrokken stakeholders meegenomen in het proces om te komen tot de TvW. Voor inwoners is in april 2021 een digitale informatiebijeenkomst geweest over de TvW. In januari 2022 is weer een bijeenkomst gepland. Daarbij worden inwoners geïnformeerd over de TvW voordat uw raad die vaststelt. Na vaststelling van de TvW, worden de stakeholders en inwoners weer betrokken bij de uitvoering van de visie.

Voor de verdere communicatie is belangrijk dat een gerichte communicatie- en 4

Raad van 3 februari 2022, nr.

participatiestrategie wordt gevolgd. Die geeft inzicht in het Wat, Hoe, Wanneer en Wie. Waar mogelijk bepalen we die strategie samen met Goirle en Oisterwijk zodat de communicatie naar inwoners eenduidig is. Vervolg Zoals in de TvW en hierboven is aangegeven, gaan we na vaststelling van de TvW eerst de communicatie- en participatiestrategie bepalen. We ontwikkelen een collectieve aanpak voor de gehele gemeente Hilvarenbeek die is gericht op het nemen van ‘geen spijt maatregelen’ (bv. isoleren, plaatsen van zonnepanelen, etc.). Daarna gaan we met onze inwoners, ondernemers en overige stakeholders in de kansrijke buurten in gesprek, om samen met hen te onderzoeken of er voldoende draagvlak voor collectieve stappen. In het landelijke Klimaatakkoord is vastgelegd dat de TvW iedere vijf jaar moet worden geëvalueerd en geactualiseerd. Medio 2026 moet er dus weer een actuele TvW worden opgesteld. Tussentijds is het nodig de voortgang te volgen en op tijd bij te sturen als blijkt dat de koers of de aanpak buiten beeld raken of wellicht effectiever kunnen. In onze raadsinformatiebrieven over duurzaamheid informeren we u verder over de voortgang van de uitvoering van de TvW.

Bijlagen -

Transitievisie Warmte gemeente Hilvarenbeek 2022

burgemeester en wethouders van Hilvarenbeek,

burgemeester Evert Weys

secretaris Frank Jansen

5