Rekenkamerrapport Cultuur Telt (3 rapport)

13 oktober 2025 Aan de raadsleden van Hilvarenbeek, Namens de Rekenkamer in Midden-Brabant (RMB) bied ik u ter behandeling ons rapport Cultuur Telt aan. De RMB vraagt de raadsgriffier - met afschrift aan gemeentesecretaris en het college van burgemeester en wethouders - het rapport voor te leggen aan uw gemeenteraad. De RMB verneemt graag tijdig wanneer uw gemeenteraad het rapport wil agenderen. De RMB is vanzelfsprekend bereid om vooraf technische vragen van uw gemeenteraad te beantwoorden en desgewenst een beeldvormende presentatie te verzorgen. Zoals gebruikelijk plaatsen wij ons rapport op de RMB-website. Gewoonlijk nemen we hierbij een termijn van twee weken in acht, na de aanbieding aan uw gemeenteraad. Met vriendelijke groeten, Kees van Daal Voorzitter RMB Rekenkamer in Midden-Brabant | Goed functionerende gemeente (r-mb.nl)

HILVARENBEEK CULTUUR TELT

Rapport voor gemeenteraad Aangeboden 13 oktober 2025

1

INHOUDSOPGAVE 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Inleiding Beleidskader voor cultuurbeleid Hilvarenbeek Subsidieverlening Cultuurnota 2025 Ervaren rol van de gemeente Hilvarenbeek door de culturele sector Conclusies en aanbevelingen Bestuurlijke reactie B&W

BIJLAGEN 1. Richtinggevende onderzoeksvragen 2. Overzicht onderzochte culturele instellingen 3. Subsidieverlening aan geselecteerde instellingen

2

Hoofdstuk 1. 1.1

Inleiding

Wat is de taak van de Rekenkamer?

De Rekenkamer in Midden-Brabant (hierna RMB) is ingesteld door de gemeenteraden van Dongen, Goirle, Hilvarenbeek en Loon op Zand. De RMB doet onderzoek ten behoeve van de gemeenteraden. De taak van de RMB is het toetsen van het door het gemeentebestuur gevoerde beleid op drie onderdelen: 1. Rechtmatigheid: voldoet de uitvoering aan de wettelijke kaders en regelgeving? 2. Doelmatigheid: is de voorbereiding en uitvoering van beleid kostenbewust verlopen? 3. Doeltreffendheid: zijn de beoogde effecten van het beleid ook daadwerkelijk behaald? Het doel van een onderzoek is om inzicht te bieden in de prestaties van de gemeente als geheel en het formuleren van aanbevelingen voor de toekomst. Meer informatie over ons vindt u op onze website: Rekenkamer in Midden-Brabant | Goed functionerende gemeente (r-mb.nl)

1.2

Cultuur, van waarde naar impact

In 2024 en 2025 heeft de Rekenkamer Midden-Brabant (RMB) een onderzoek uitgevoerd naar cultuur, genaamd ‘Cultuur telt’. De aanleiding voor dit onderzoek is de visie, van onder andere de provincie Noord-Brabant, dat cultuur bijdraagt aan de leefbaarheid en levendigheid van dorpen. De provincie wijst daarbij ook op de intrinsieke waarde van cultuur (zie onderstaand kader).

3

In onze documentenstudie en orienterende gesprekken bij de vier gemeenten (juniaugustus 2024) kwam naar voren dat de geïnterviewden vonden dat cultuur bijdraagt aan de vorming van sterke gemeenschappen, ook wel genoemd de sociale basis. Juist die samenhang en het versterken van lokale gemeenschappen is in vrijwel alle Nederlandse gemeenten een onderdeel van het coalitieakkoord. Het ondersteunen van cultuur is daarmee belangrijk in het beleid van een gemeente om de leefbaarheid, sociale verbondenheid en vitaliteit van de gemeenschap te verbeteren. Men spreekt in dit verband wel van de impact van cultuur, ofte wel de veranderingen die het culturele aanbod in een gemeente teweeg kan brengen. Naast de genoemde effecten kan men ook denken aan de bijdrage van cultuur aan persoonlijke ontwikkeling, of talentontwikkeling. Een van de belangrijkste opgaven bij het bepalen van de waarde van cultuur in de gemeente is het meten van deze culturele impact. 1.3

Doel van het onderzoek

Het doel van dit onderzoek is drieledig. Allereerst draait het om de vraag: Welke rol wil de gemeente spelen bij lokale cultuur? Daarnaast is van belang: welke culturele impact levert de inzet van de gemeente op? En vanzelfsprekend: hoe meet en monitor je dit? Daarbij wordt subsidiebeleid nadrukkelijk gezien als instrument om gestelde doelen te bereiken. Daarnaast hopen we met dit onderzoek elkaar te inspireren, van elkaar te leren en bij te dragen aan de discussie over de lokale culturele infrastructuur, het gebruik van middelen en het bereiken van maatschappelijke doelen. 1.4

Vraagstelling van het onderzoek

Voor de gemeente is onderzocht hoe het cultuurbeleid is vormgegeven, hoe de subsidiemiddelen worden ingezet en wat de ervaringen van de culturele instellingen zijn. Dit onderzoek maakt deel uit van een bredere studie "Cultuur telt" waarin meerdere gemeenten zijn betrokken om inzicht te krijgen in het functioneren van het cultuurbeleid, de effecten ervan en de relatie tussen gemeenten en culturele instellingen. De hoofdvraag is: Welke rollen spelen de gemeenten Dongen, Goirle, Hilvarenbeek en Loon op Zand bij de ontwikkeling van de lokale culturele sector? De richtinggevende onderzoeksvragen staan in Bijlage 1, waarin de verdeling van de onderzoeksvragen over de hoofdstukken van dit rapport is aangegeven. 1.5

Afbakening van het onderzoek

Het onderzoek richt zich op de huidige bestuursperiode (2022-2026) en betreft de culturele instellingen die subsidie ontvangen van de gemeente Hilvarenbeek. De selectie van deze instellingen staat in paragraaf 1.6. Wat we niet onderzoeken in dit onderzoek zijn: • Accommodaties, zoals wijkcentra • Verenigingsleven • Evenementen 4

• •

1.6

Erfgoed Dorpskernen

Selectie culturele instellingen

We onderzoeken de culturele instellingen die de hoogste subsidiebedragen ontvangen in Dongen, Goirle, Hilvarenbeek en Loon op Zand. Zie onderstaand overzicht. Dongen Stichting Donckhuys Bibliotheek Theek 5 KunstPodium Goirle Jan van Besouw/S.C.A.G (Sociaal Culturele Accommodaties Goirle) Bibliotheek Goirle (onderdeel van BMB, Bibliotheek Midden-Brabant) Factorium Hilvarenbeek Elckerlyc Bibliotheek Hilvarenbeek (onderdeel van de Bibliotheek Midden-Brabant, BMB) Cultuurschool Hilvarenbeek1 Loon op Zand Bibliotheek (onderdeel van BMB, Bibliotheek Midden-Brabant) Sophia’s Vereeniging Het Klavier

1.7

Aanpak van het onderzoek

Voor dit onderzoek zijn beleidsdocumenten bestudeerd. Daarnaast zijn interviews gehouden met beleidsmedewerkers en gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van culturele instellingen. Tot slot is per gemeente een focusgroep georganiseerd met de stakeholders om een breder perspectief te krijgen op het lokale cultuurbeleid.

De Cultuurschool Hilvarenbeek is een doorstart van het MDT-collectief. (https://www.cultuurschoolhilvarenbeek.nl/) 1

5

Werkwijze Deel 1: Subsidieverlening De RMB belicht in iedere gemeente de subsidieverlening aan de 3 grootste culturele instellingen dan wel de organisaties die culturele activiteiten uitvoeren (bv. in de multifunctionele accommodaties). Naast bestudering van begrotingen en andere financiële stukken is ook hier de visie open uitvoering van het lokale subsidieproces van belang. In de gesprekken is dan ook aandacht voor de effectiviteit en de monitoring van de resultaten. Werkwijze Deel 2: Ambities, doelen en rollen van de gemeente De RMB onderzoekt het lokale cultuurbeleid van onze gemeenten, uitgaande van de vastgestelde hogere ambities en concrete beleidsdoelen. Om een goed beeld te krijgen gaat de RMB niet alleen in gesprek met de wethouders en de beleidsmedewerkers van onze gemeenten, maar ook met de directeuren/vertegenwoordigers van de culturele instellingen. In de vorm van interviews en focusgroepen staat het delen van verkregen ervaring en kennis centraal. Dit maakt dat de conclusies en aanbevelingen van het rapport van de RMB in 2025 goed aansluiten op de lokale praktijk. 1.8

Leeswijzer

Dit rapport beschrijft in hoofdstuk 1 de aanleiding, het doel en de aanpak van het onderzoek. Hoofdstuk 2 geeft het formele beleidskader, waarbinnen de gemeente het cultuurbeleid vormgeeft en uitvoert. Hoofdstuk 3 beantwoordt de onderzoeksvragen voor wat betreft het onderzoek naar de subsidieverlening aan de drie grootste culturele instellingen. Hoofdstuk 4 beantwoordt de onderzoeksvragen voor wat betreft het onderzoek naar de cultuurnota "Cultuur met karakter - eigenzinnig en vernieuwend" (2025-2028), die begin 2025 door de gemeenteraad is vastgesteld. Hoofdstuk 5 geeft een beeld van hoe de culturele instellingen de rol van de gemeente ervaren. In hoofdstuk 6 staan de conclusies en aanbevelingen voor de gemeente Hilvarenbeek.

6

Hoofdstuk 2.

2.1

Beleidskader voor cultuurbeleid Hilvarenbeek

Beleidsvrijheid gemeente

De beleidsvrijheid voor een gemeente is bij kunst en cultuur groot. Rijk en provincie hebben hiervoor weinig kaders bepaald. De provincie Noord-Brabant heeft het Beleidskader Levendig Brabant 2030 opgesteld. Provinciale Staten ziet dit als een integraal provinciaal beleidskader voor cultuur, erfgoed, sport en vrijetijd. De Omgevingsvisie is de basis van Levendig Brabant 2030. 2.2

Onderzoeksvragen

In dit hoofdstuk beantwoordt de RMB de onderzoeksvragen over het gemeentelijke beleidskader voor het cultuurbeleid (zie Rekenkamerbrief aan de gemeenteraden aangeboden op 25 september 2024 en bijlage 1 van dit rapport). Richtinggevende onderzoeksvragen: • Hoe ziet de lokale culturele sector eruit? En wat is de actuele situatie van de culturele sector? • Wat zijn de (door de raad vastgestelde) concrete doelen van de gemeenten op het gebied van cultuur?

2.3

Bestuursakkoord 2022-2026

In het bestuursakkoord 2022-2026 wordt ‘cultuur’ verbonden met economische bedrijvigheid, toerisme, evenementen, festivals en ook natuurbeheer (cultuurhistorische waarde van het gebied). In het bestuursakkoord 2022-2026 geeft de gemeente aan: “Wij koesteren onze cultuur en ons culturele erfgoed. Bestaande subsidies en faciliteiten vanuit de gemeente blijven bestaan en we ondersteunen onze culturele verenigingen en initiatieven onder andere door blijvend evenementen mogelijk te maken en zo min mogelijk te beperken via regelgeving.” De gemeente positioneert zich hiermee als facilitator en subsidiënt van de culturele sector, waarbij ze stabiliteit en continuïteit biedt en kiest voor een beperkte mate van regulering.

7

2.4

Subsidiekaders

Gemeente Hilvarenbeek beschikt over enkele kaderstellende documenten op het gebied van subsidieverstrekking: • Algemene subsidie verordening (ASV) uit 2015: Hierin heeft de raad verschillende beleidsterreinen aangewezen waarvoor subsidie kan worden verstrekt, waaronder cultuur en recreatie. • Beleidsregels subsidieverstrekking gemeente Hilvarenbeek 2024: Hierin stelt het college van B&W nadere regels ter uitwerking van de ASV. Deze beleidsregels worden jaarlijks opgesteld c.q. geactualiseerd. 2.5

Cultuurnota 2025

De gemeente Hilvarenbeek beschikt sinds januari 2025 over een cultuurnota ("Cultuur met karakter – eigenzinnig en vernieuwend"). Daarvoor werd gewerkt zonder cultuurnota. In 2023 was de gemeente gestart met een inventarisatie waarna gedurende 2024 de cultuurnota is geschreven. De programmabegroting 2024 vermeldde hierover: "We hebben in 2023 de huidige situatie ten aanzien van de culturele sector in beeld gebracht. Op basis van zowel deze inventarisatie als een intensief participatietraject definiëren we in 2024 wat we onder cultuur verstaan en wat de kaders zijn van het op te stellen cultuurbeleid. Deze input zetten we af tegen de door de raad gewenste situatie en we maken inzichtelijk welke (financiële) impact dit met zich meebrengt." 2.6

Andere beleidskaders van de gemeente Hilvarenbeek

Hilvarenbeek hanteert het zogenaamde “rugzakjesbeleid” voor cultuureducatie. Daarbij worden subsidies via de inwoners ingezet ten behoeve van cultuureducatie ( Rugzakje Gemeente Hilvarenbeek).

2.7

Bibliotheekwet

Het Rijk heeft met de Bibliotheekwet (WSOB) van 2015 de rol van openbare bibliotheken in Nederland versterkt. In 2025 en 2026 ontvangen de gemeenten de zogenaamde ‘decentralisatie-uitkering’ voor de versterking van de bibliotheek. Er komt een nieuwe wet die iedere gemeente de wettelijke taak geeft vanaf 2026 te zorgen dat haar inwoners toegang hebben tot een volwaardige bibliotheek, ondersteund door een financiele regeling. 2.8

Bevindingen RMB over beleidskader • • •

De gemeente Hilvarenbeek bevindt zich op een belangrijk moment met haar cultuurbeleid. De gemeente heeft in januari 2025 voor het eerst een overkoepelende cultuurnota vastgesteld getiteld "Cultuur met karakter - eigenzinnig en vernieuwend" (2025-2028). In het bestuursakkoord 2022-2026 wordt 'cultuur' verbonden met economische bedrijvigheid, toerisme, evenementen, festivals en natuurbeheer.

8

• • •

Hilvarenbeek beschikt over kaderstellende documenten op het gebied van subsidieverstrekking: de Algemene subsidie verordening (ASV) uit 2015 en de Beleidsregels subsidieverstrekking 2024. De ordening van beleidsterreinen in de ASV sluit niet helemaal aan op de meer gedetailleerde beleidsregels voor subsidieverlening. Voor cultuureducatie hanteert de gemeente onder meer het "rugzakjesbeleid" waarbij subsidies via de inwoners worden ingezet.

9

Hoofdstuk 3.

3.1

Subsidieverlening

Inleiding

Het onderzoek naar de subsidieverlening aan de drie grootste culturele instellingen heeft de RMB in eigen beheer uitgevoerd. In dit hoofdstuk beantwoordt de RMB de onderzoeksvragen over de subsidieverlening door de gemeente aan de culturele instellingen (zie Rekenkamerbrief aan de gemeenteraden aangeboden op 25 september 2024 en bijlage 2 van dit rapport). Richtinggevende onderzoeksvragen: • Wat wil de gemeente/raad bereiken door middel van subsidieverlening aan de culturele instellingencultuur? • Hoe is het subsidiebeleid vormgegeven? • Op welke andere manieren dan subsidieverlening ondersteunt de gemeente de culturele sector? • Hoe meet en monitort de gemeente de inzet van de middelen van de gemeente bij het cultuurbeleid (geld, personeel, kennis en andere ondersteuning)? • Op welke wijze legt B&W verantwoording af aan de gemeenteraad over de ambities en resultaten van het cultuurbeleid? 3.2

Selectie culturele instellingen

De culturele instellingen die we in Hilvarenbeek onderzocht hebben: 1. Bibliotheek Midden-Brabant o Verzorgt het bibliotheekwerk in de gemeente o Ontvangt verschillende subsidies voor bibliotheekwerk, boekstartcoach en cultuurcoach (tot en met 2024)2 o Ontvangt middelen vanuit het Rijk voor het Informatiepunt digitale overheid (IDO) 2. Cultureel Centrum Elckerlyc o Fungeert als centraal cultuurhuis o Biedt huisvesting aan maatschappelijke/culturele partijen o Faciliteert participatie en ontmoeting

Vanaf 2025 krijgt de cultuurcoach een andere invulling door middel van een ‘cultuurverbinder’, buiten de bibliotheek. 2

10

3. MDT (Muziek Dans Theater) collectief 3 o Verzorgt cultuureducatie (zowel binnen- als buitenschools) o Richt zich op kunst- en cultuurparticipatie voor kinderen van 4-18 jaar 3.3

Doelen subsidieverlening

In deze paragraaf geven we antwoord op de onderzoeksvragen over de doelen van het subsidiebeleid. Welke doelen streeft de gemeente na met haar subsidiebeleid? Hilvarenbeek werkt met een Algemene Subsidie verordening (ASV) die stamt uit 2015. In het verlengde daarvan beschikt de gemeente over beleidsregels. Deze worden jaarlijks opgesteld. De meest recente versie is die van 2025. De ASV stelt dat voor een limitatieve reeks beleidsterreinen subsidies kunnen worden verstrekt. Dit betreft onder andere sport en cultuur & recreatie. De indeling van de beleidsregels is vergelijkbaar, maar overigens niet identiek. Welke rol wil de gemeente spelen bij de lokale cultuur? Er wordt (onder andere) subsidie verstrekt aan: • Bibliotheek: Bibliotheek Midden-Brabant (BMB) • Sociaal-cultureel centrum: Elckerlyc • Kunst- en cultuuronderwijs: Cultuurschool Hilvarenbeek. Op de website van de Cultuurschool Hilvarenbeek staat dat deze school een doorstart is van het MDTcollectief. Het betreft een samenwerking tussen kunstdocenten die actief zijn binnen de cultuureducatie in de Gemeente Hilvarenbeek. 3.4

Middelen subsidieverlening

In deze paragraaf geven we antwoord op de onderzoeksvragen over de middelen van die voor het subsidiebeleid worden ingezet. Op welke wijze subsidieert de gemeente de culturele sector? De gemeente Hilvarenbeek ondersteunt de culturele sector voornamelijk via financiële middelen (subsidies) en het beschikbaar stellen van accommodaties. In het subsidiebeleid (de verordening en de beleidsregels) zijn subsidieplafonds (per thema) en specifieke eisen, criteria en voorwaarden opgenomen voor de subsidieontvangers. Bij de drie onderzochte instanties is er sprake van jaarlijkse subsidies.

3

Het MDT (Muziek Dans Theater) Collectief is opgevolgd door de Cultuurschool Hilvarenbeek.

11

Hoe wordt het subsidiebeleid ingezet als instrument om gestelde doelen te bereiken? Voor verschillende culturele instellingen en activiteiten worden specifieke subsidiedoelen geformuleerd in de beleidsregels subsidieverstrekking. Welke geldstromen zijn er en hoe lopen deze? De gemeente Hilvarenbeek zet voor cultuur de volgende financiële middelen in: Bibliotheek (2024): Bibliotheekwerk: €319.100 Informatiepunt digitale overheid: €15.572 (geen subsidie, maar financiering via rijksmiddelen) • Boekstartcoach: €10.000 • Cultuurcoach: €28.292 (andere invulling vanaf 2025) Cultureel Centrum Elckerlyc (2024): • Huisvesting maatschappelijke partijen: €169.216 + €393 indexatie • Participatie en ontmoeting: €122.781 Cultuureducatie (2024, begroot): • Binnenschoolse educatie: €34.400 • Buitenschoolse educatie: €20.000 • •

Welke voorwaarden worden aan de subsidies gesteld? Voor de verschillende subsidies gelden specifieke voorwaarden. Bij het cultureel centrum Elckerlyc ligt de nadruk op huisvesting van maatschappelijke partijen en het faciliteren van participatie en ontmoeting. Voor bijvoorbeeld de bibliotheek gelden voorwaarden zoals: • • •

Organisatie moet gecertificeerd zijn volgens de certificeringnormen openbare bibliotheken Organisatie maakt deel uit van het landelijk netwerk van openbare bibliotheken Organisatie werkt waar mogelijk samen met cultuurpartners binnen de gemeente

Bij subsidies voor cultuureducatie wordt bijvoorbeeld gekeken naar de bijdrage aan de vrijetijdsbesteding van kinderen tussen 4 en 18 jaar. 3.5

Effecten subsidieverlening

In deze paragraaf geven we antwoord op de onderzoeksvragen over de effecten van het subsidiebeleid. Welke effecten wil de gemeente bereiken met het subsidiebeleid? In Bijlage 2 geeft de RMB per onderzochte culturele instelling een overzicht van de aanvraag en de besluiten van B&W, die bij de toekenning verwijst naar de indicatoren, criteria en subsidievoorwaarden zoals die in de beleidsregel beschreven staan.

12

Hoe beoordeelt de gemeente de prestaties van de gesubsidieerde instellingen? De gesubsidieerde instellingen moeten verantwoording afleggen over de besteding van de subsidies. Uit de beschikbare documenten blijkt niet expliciet dat er een systematische beoordeling plaatsvindt van de prestaties van gesubsidieerde instellingen op basis van vooraf geformuleerde criteria of indicatoren. In de ambtelijke werkwijze is voor deze beoordeling wel aandacht, waarbij de verantwoordingen van de gesubsidieerde instellingen worden beoordeeld door een beleidsadviseur. Zie ook de volgende onderzoeksvraag. Hoe meet en monitort de gemeente het subsidiebeleid? In de Bijlage beleidsindicatoren van de programmabegroting is geen vermelding van cultuur. Er zijn in de formele beleidskaders (subsidieverordening, cultuurnota) geen duidelijke indicatoren vastgesteld om de effectiviteit van het subsidiebeleid te meten. Wel worden jaarlijks bij de subsidieverlening afspraken gemaakt tussen gemeente en de betrokken culturele instelling. Het gaat om indicatoren, criteria en subsidievoorwaarden. Bijlage 2 geeft de RMB een beschrijving van deze werkwijze voor het begrotingsjaar 2024.

De gemeente Hilvarenbeek oriënteert zich op ervaringen bij andere gemeenten met ‘impact gericht subsidiëren’, vanuit de gedachte of de effectiviteit van de subsidieverlening meetbaar is (zonder de verantwoordingsdruk bij instellingen en gemeente te vergroten).

3.6

Verantwoording subsidieverlening aan de gemeenteraad

In deze paragraaf geven we antwoord op de onderzoeksvragen over de verantwoording over het subsidiebeleid. Hoe is de verantwoording van subsidies door de instellingen aan de gemeente ingericht? De verantwoording van subsidies verloopt via de regelingen zoals vastgelegd in de Algemene Subsidieverordening en de beleidsregels subsidieverstrekking. Instellingen dienen jaarlijks verantwoording af te leggen over de bestede middelen en de bereikte resultaten. Op welke wijze legt B&W verantwoording af aan de gemeenteraad over de ambities en resultaten van het subsidiebeleid? Uit de beschikbare documenten is niet duidelijk hoe B&W specifiek verantwoording aflegt aan de gemeenteraad over de ambities en resultaten van het subsidiebeleid op het gebied van cultuur. Er wordt wel melding gemaakt van de inventarisatie van de culturele sector in 2023 en de ontwikkeling van een cultuurnota in 2024, maar een structurele verantwoordingssystematiek is niet zichtbaar.

13

3.7

Bevindingen RMB over subsidieverlening

De RMB heeft het volgende beeld gekregen bij de subsidieverlening aan de drie onderzochte culturele instellingen (Elckerlyc, bibliotheek en Cultuurschool Hilvarenbeek): Belangrijkste bevindingen van de RMB bij hoofdstuk 3 (Subsidieverlening): • De beleidsregels voor subsidieverlening worden jaarlijks opgesteld. De meest recente versie is die van 2025. • De subsidieverlening aan de instellingen in Hilvarenbeek gebeurt jaarlijks op individuele basis. In het subsidiebeleid zijn subsidieplafonds (per thema) en specifieke eisen, criteria en voorwaarden opgenomen voor de subsidieontvangers. • Voor verschillende culturele instellingen en activiteiten worden specifieke subsidiedoelen geformuleerd in de beleidsregels subsidieverstrekking. • Een systematische evaluatie van de effecten van de subsidieverlening in relatie tot de gestelde doelen gebeurt op ambtelijk niveau. • De gemeente heeft de ambitie om te komen tot een betrouwbare beoordeling van de effectiviteit van de subsidieverlening (bv. ‘impact gericht subsidiëren’). • Een structurele systematiek voor de verantwoording van het subsidiebeleid aan de gemeenteraad is niet zichtbaar.

14

Hoofdstuk 4.

4.1

Cultuurnota 2025

Inleiding

In dit hoofdstuk beantwoordt de RMB de onderzoeksvragen over de cultuurnota 2025. (Zie Rekenkamerbrief aan de gemeenteraden aangeboden op 25 september 2024 en bijlage 1 van dit rapport). Hiervoor is gebruik gemaakt van de cultuurnota "Cultuur met karakter - Eigenzinnig en vernieuwend" voor de gemeente Hilvarenbeek (2025-2028). Richtinggevende onderzoeksvragen: • Wat wil de gemeente/raad bereiken met het cultuurbeleid? • Hoe is het cultuurbeleid vormgegeven? • Op welke manieren ondersteunt de gemeente de culturele sector? • Hoe meet en monitort de gemeente de resultaten van het cultuurbeleid? • Op welke wijze legt B&W aan de gemeenteraad verantwoording af over de ambities en resultaten van het cultuurbeleid? 4.2

Doelen cultuurbeleid

In deze paragraaf geven we antwoord op de onderzoeksvragen over de doelen van het cultuurbeleid. Welke doelen streeft de gemeente na met haar cultuurbeleid? In de programmabegroting 2024 stelt de gemeente: “Wij leveren onverminderd een grote bijdrage aan de culturele basis. Dit doen we onder andere door het faciliteren van Cultureel Centrum Elckerlyc, te zorgen dat er een bibliotheek is waar mensen de kans krijgen hun talenten te ontplooien en optimaal deel te nemen aan onze samenleving, te zorgen dat muziekverenigingen, musea, en cultuurhistorische bezienswaardigheden blijven bestaan én het stimuleren van binnen- en buitenschools cultuuronderwijs.” In de in januari 2025 vastgestelde cultuurnota wordt als toekomstig perspectief benoemd: In 2029 is Hilvarenbeek een gemeenschap waar kunst en cultuur goed geworteld zijn in het dagelijks leven van de inwoners. Er is een laagdrempelig aanbod dat voor iedereen toegankelijk is, of je nu een kunstvorm wilt beoefenen, van een voorstelling wilt genieten of een cultuurmanifestatie wilt bijwonen. Dat vraagt om een passende 15

infrastructuur van culturele voorzieningen en om een organisatiestructuur die vruchtbare mengvormen kent van vrijwilligers en professionals en waarin samenwerking de sleutel vormt voor succes. In het culturele klimaat dat de gemeente voor ogen staat, staan de inwoners centraal. Met cultuureducatie en kunstonderwijs wil de gemeente de inwoners zo laagdrempelig mogelijk in de gelegenheid stellen zich te vormen en te werken aan creativiteit en hun persoonlijke ontwikkeling. Daarnaast wil de gemeente inwoners stimuleren tot gezamenlijke cultuurbeleving, samenspel en culturele ontmoetingen, waardoor de kernen van de gemeente sterk zijn in gemeenschapszin en verbondenheid. De gemeente wil samen met de inwoners werken aan een blijvend netwerk met noodzakelijke voorzieningen waarin iedereen cultuur kan beoefenen en beleven. Dit beleid is in lijn met de gemaakte afspraken uit het Hilvarenbeekse samenlevingsakkoord en is tot stand gekomen met input van het culturele veld. Met dit nieuwe beleid wil de gemeente een basis leggen voor een levendige, duurzame en veerkrachtige cultuur in Hilvarenbeek. Hiermee wordt niet alleen cultuur, maar ook de maatschappelijke samenhang en leefbaarheid versterkt. Welke rol wil de gemeente spelen bij de lokale cultuur? In het bestuursakkoord 2022-2026 geeft de gemeente aan: "Wij koesteren onze cultuur en ons culturele erfgoed.

Bestaande subsidies en faciliteiten vanuit de gemeente blijven bestaan en we ondersteunen onze culturele verenigingen en initiatieven onder andere door blijvend evenementen mogelijk te maken en zo min mogelijk te beperken via regelgeving." De gemeente typeert zichzelf als ‘adaptieve facilitator’ en positioneert zich als subsidiënt van de culturele sector, waarbij ze stabiliteit en continuïteit wil bieden en kiest voor een beperkte mate van regulering. In de cultuurnota 2025-2029 staan drie rollen van de gemeente bij cultuur: 1. Stimuleren van creatieve ontwikkeling 2. Bevorderen van culturele ontmoeting en beleving 3. Ondersteunen van het organiserend vermogen 4.3

Middelen cultuurbeleid

In deze paragraaf geven we antwoord op de onderzoeksvragen over de middelen die voor het subsidiebeleid worden ingezet. Op welke wijze ondersteunt de gemeente de culturele sector? Voor de uitvoering van het nieuwe cultuurbeleid (in de kunst- en cultuurnota) is in beeld gebracht welke extra middelen hiervoor nodig zijn. Hierbij gaat het om een structureel budget van € 19.075 (€ 4.075 voor de herwaardering van de functie van docenten en € 15.000 voor de coördinatie en loketfunctie van een cultuur educatieve organisatie).

16

Daarnaast betreft het eenmalige middelen (€ 20.000 in 2025; €10.000 voor de organisatie van cultuureducatie en € 10.000 voor de pilot Cultuurverbinder en € 10.000 in 2026 ter voortzetting van de pilot Cultuurverbinder). Bij de behandeling van de Voorjaarsnota 2025 vindt een integrale afweging plaats over het beschikbaar stellen van deze middelen. 4.4

Effecten cultuurbeleid

In deze paragraaf geven we antwoord op de onderzoeksvragen over de effecten van het cultuurbeleid. Welke effecten wil de gemeente bereiken met het cultuurbeleid? De cultuurnota "Cultuur met karakter - Eigenzinnig en vernieuwend" voor de gemeente Hilvarenbeek (2025-2028) beschrijft de visie, ambities en doelstellingen voor het cultuurbeleid, maar bevat geen concrete methodologie voor het meten van de resultaten of de impact van dit cultuurbeleid. Ook in de Bijlage beleidsindicatoren van de programmabegroting vermeldt niets over cultuur. Er zijn in de formele beleidskaders (subsidieverordening, cultuurnota) geen duidelijke indicatoren vastgesteld om de effectiviteit van het cultuurbeleid te meten. Wel worden jaarlijks bij de subsidieverlening afspraken gemaakt tussen gemeente en de betrokken culturele instelling. Het gaat om indicatoren, criteria en subsidievoorwaarden. In hoofdstuk 3 en bijlage 2 geeft de RMB een beschrijving van deze werkwijze voor het begrotingsjaar 2024. Een actuele ontwikkeling in 2025 is: in het uitvoeringsprogramma (bij de cultuurnota) wordt aangegeven dat jaarlijks een ‘meedenkgroep’ wordt geformeerd om te evalueren en het doelbereik van het cultuurbeleid te verbeteren. Hoe meet en monitort de gemeente het cultuurbeleid? De cultuurnota vermeldt met betrekking tot evaluatie en bijsturing: 1.

"Jaarlijks maken we een uitvoeringsagenda, zodat we ieder jaar onze voortgang kunnen volgen en onze inzet kunnen bijstellen. In 2028 evalueren we het cultuurbeleid en bepalen we onze inzet voor de toekomst." (Blz. 3) 2. "In de uitvoeringsagenda leggen we vast hoe we aan de slag gaan met de ambities uit het cultuurbeleid. Daarin beschrijven we de rol en activiteiten van de gemeente Hilvarenbeek en wat we verwachten van onze partners. Ieder jaar stellen we de uitvoeringsagenda bij zodat we het juiste doen om onze ambities te bereiken en mee kunnen bewegen met de vraagstukken en uitdagingen van dat moment." (Blz. 7-8) 3. Er wordt melding gemaakt van een meedenkgroep die betrokken zal worden bij de evaluatie: "Deze meedenkgroep willen we voortzetten om te evalueren en bij te schaven gedurende de looptijd van het beleid." (Blz. 4) 4. Voor de Cultuurverbinder is een specifieke evaluatiemethode benoemd: "We starten de pilot van de Cultuurverbinder voor een periode van twee jaar. Aan het eind van eerste jaar evalueren we en stellen we bij indien nodig. Aan het eind van het tweede jaar evalueren we en onderzoeken we op welke manier we de pilot voortzetten." (Blz. 16) 17

4.5

Verantwoording cultuurbeleid aan de gemeenteraad

In deze paragraaf geven we antwoord op de onderzoeksvragen over de verantwoording over het cultuurbeleid. Op welke wijze legt B&W verantwoording af aan de gemeenteraad over de ambities en resultaten van het cultuurbeleid? De cultuurnota is vastgesteld in januari 2025. Het was in deze nota niet duidelijk hoe B&W specifiek verantwoording wil afleggen aan de gemeenteraad over de ambities en resultaten op het gebied van cultuur. De Cultuurnota vermeldde: "Jaarlijks maken we een uitvoeringsagenda, zodat we ieder jaar onze voortgang kunnen volgen en onze inzet kunnen bijstellen. In 2028 evalueren we het cultuurbeleid en bepalen we onze inzet voor de toekomst." (Blz. 3). Met ingang van april 2025 stelt B&W deze uitvoeringsagenda op, dat met een raadsinformatiebrief (RIB) aan de gemeenteraad wordt gestuurd. 4.6

Bevindingen RMB bij Cultuurbeleid

Op basis van de cultuurnota "Cultuur met karakter - Eigenzinnig en vernieuwend" voor de gemeente Hilvarenbeek (2025-2028) heeft de RMB het volgende beeld gekregen: • De gemeente typeert zichzelf als een ‘(adaptieve) facilitator’. • De cultuurnota beschrijft de visie, ambities en doelstellingen voor het cultuurbeleid, maar bevat geen concrete methodologie voor het meten van de resultaten of de impact van dit cultuurbeleid. • Het was in de cultuurnota nog niet duidelijk hoe B&W specifiek verantwoording wil afleggen aan de gemeenteraad over de ambities en resultaten op het gebied van cultuur (effectiviteit van cultuurbeleid). • Een actuele ontwikkeling in april 2025 is: jaarlijks stelt B&W vanuit de cultuurnota een uitvoeringsagenda op, dat met een raadsinformatiebrief (RIB) aan de gemeenteraad wordt gestuurd.

18

Hoofdstuk 5.

5.1

De ervaren rol van de gemeente Hilvarenbeek door de culturele sector

Inleiding

Het onderzoek naar de relatie tussen de gemeente en de drie geselecteerde culturele instellingen heeft de RMB uitbesteed aan een extern bureau (Claudia de Graauw), dat het onderzoek heeft uitgevoerd. Dit onderzoek is uitgevoerd in de periode maart-mei 2025. In dit hoofdstuk beantwoordt de RMB de onderzoeksvragen over de relatie tussen de gemeente en de geselecteerde culturele instellingen (zie Rekenkamerbrief aan de gemeenteraden aangeboden op 25 september 2024 en bijlage 1 van dit rapport). Richtinggevende onderzoeksvragen: • Welke rol(len) speelt de gemeente? • Welke rol(len) zou de gemeente willen spelen? • Welke rol(len) verwacht de culturele sector van de gemeente? • Welke verbetermogelijkheden zien de gemeente en de culturele instellingen bij de invulling en uitvoering van het lokale cultuurbeleid?

5.2

Aanpak onderzoek met interviews en focusgroep

Om antwoord te krijgen op de vraag naar de ervaren rol van de gemeente Hilvarenbeek zijn interviews gehouden met vertegenwoordigers van de drie grootste instellingen/ organisaties. Daarna hebben de geïnterviewden een focusgroep gevormd om te reflecteren op de voorlopige beelden, die uit de interviews waren voortgevloeid. De beleidsmedewerker van de gemeente heeft ook deelgenomen aan de focusgroep (op 8 mei 2025). In dit hoofdstuk volgt een weerslag van de interviews en de focusgroep. De RMB merkt bij dit hoofdstuk op, dat de instellingen niet allemaal hetzelfde denken over de verhouding met de gemeente. In dit hoofdstuk gaat het om hun ervaringen en percepties. Zij zijn belangrijk om een beeld te krijgen van de relaties. Het kan dus gebeuren dat de vermelde ervaringen en percepties onderling van elkaar afwijken of zelfs tegenstrijdig zijn.

19

5.3

Welke rol(len) ervaren de culturele instellingen van de gemeente?

De culturele instellingen ervaren de volgende rollen van gemeente: 1. Beleidsmaker en -bepaler: De gemeenteraad van Hilvarenbeek heeft in januari 2025 een cultuurnota vastgesteld in samenspraak met culturele instellingen en verenigingen. De partijen die betrokken waren bij dit onderzoek hadden inspraak en er is draagvlak voor deze nota. De ontwikkeling van de nota wordt als een goede stap ervaren waarbij organisaties goed werden meegenomen. 2. Subsidieverstrekker: De gemeente Hilvarenbeek verstrekt subsidies. Hiernaast blijkt de gemeente een zogenaamd "rugzakjesbeleid" te hanteren voor het cultuuronderwijs. De Cultuurschool is hiervan grotendeels afhankelijk. Een belangrijk knelpunt is dat indexering van de rugzakjes al jaren uitblijft, terwijl andere kosten (zoals huur) wel geïndexeerd worden. Dit wordt als oneerlijk ervaren. 3. Facilitator van multifunctionele accommodaties: Het Elckerlyc wordt gezien door de verschillende partijen als multifunctionele accommodatie (MFA). Er lopen gesprekken over het vervullen van een meer verbindende rol voor zowel het culturele als maatschappelijke veld. Elckerlyc gaat goed, maar blijft kwetsbaar. Recent heeft de gemeenteraad een bezoek gebracht aan Elckerlyc waarbij de organisatie hun droom en concrete plannen heeft kunnen presenteren. 4. Bewaker van financiële middelen: De gemeente wordt beschreven als "financieel gedreven".

De gemeenteraad van Hilvarenbeek is erg financieel gedreven en financiën zijn vaak leidend. De culturele instellingen missen wel eens erkenning en waardering voor hun activiteiten. Er wordt aangegeven dat er vaker gesprekken over inhoud zouden moeten zijn in plaats van vooral over financiën. Aanvullende observaties uit het groepsgesprek: •

•

•

Ervaren verbondenheid: Ondanks knelpunten wordt benadrukt dat cultuur goed geworteld is in Hilvarenbeek en dat er een sterke verbinding is met het sociale domein in de praktijk. Gebrek aan structurele coördinatie: Voor de Cultuurschool ontbreekt structurele ondersteuning vanuit de gemeente, waardoor er geen overkoepelend samenwerkingsplatform bestaat. Dit maakt het aanbod kwetsbaar - als er iemand uitvalt door ziekte, kunnen lessen niet doorgaan. Wisselende contactpersonen: Door personeelswisselingen bij de gemeente moest het verhaal steeds opnieuw worden verteld, wat de continuïteit belemmerde.

20

5.4

Welke rol(len) verwacht de culturele sector van de gemeente?

De culturele instellingen noemen de volgende verbetermogelijkheden bij de rolvervulling door de gemeente Hilvarenbeek: •

Erkenning intrinsieke waarde cultuur: Culturele partijen wensen dat kunst en cultuur ook als doelen op zich mogen bestaan zonder dat deze altijd in financiële zin iets hoeven op te leveren. Cultuur is een basiselement van de samenleving en hoeft niet steeds bewezen te worden. De waarde van cultuur wordt te snel omgezet in financiële parameters, terwijl cultuur ook gewoon een verrijking van de opvoeding kan zijn zonder financiële vertaling.

•

Structurele borging cultuurbeleid: Bij instellingen heerst een gevoel van ‘onzekere tijden’, die niet wordt gevoed door de gemeente Hilvarenbeek, maar wel door de nationale en internationale politiek. Er is hierom behoefte aan een betere structurele borging van cultuur (voor de komende bestuursperiode 20262030).

•

Lange termijn financiering: De culturele sector wil meer zekerheid door lange termijn financiering, zodat de organisaties weten waar ze aan toe zijn en zij toekomstbestendig kunnen werken. Zij denken aan een termijn van 4 jaar.

•

Inhoudelijke dialoog: Er is behoefte om vaker met de gemeente in gesprek te gaan over inhoud in plaats van financiën. Er wordt gevraagd om meer begrip en waardering voor ondernemende cultuurpartijen.

•

Faciliterende rol gemeente: De culturele sector verwacht een meer ondersteunende en faciliterende gemeente, met name om het organiserend vermogen van culturele partijen te versterken. Vanuit de gemeente is het belangrijk om vertrouwen uit te stralen - heb vertrouwen in de professionals die actief zijn.

•

Regionale samenwerking: Betere samenwerking tussen gemeenten (in de regio) zou tot grote efficiëntie kunnen leiden, vooral voor regionaal opererende organisaties zoals de bibliotheek.

Concrete verwachtingen •

Indexering subsidies: Betere indexatie van subsidies, met name bij de rugzakjes. Het niet indexeren van de rugzakjes terwijl de huur wel geïndexeerd wordt, zorgt voor minder budget voor cultuurdocenten. Dit wordt als oneerlijk ervaren omdat overal geïndexeerd wordt behalve bij de rugzakjes.

•

Coördinatie Cultuurschool: Structurele ondersteuning voor een coördinerende rol bij de Cultuurschool, die momenteel alleen op papier bestaat doordat alles op vrijwillige basis gebeurt. Er is behoefte aan een structurele oplossing waarbij meer samenhang tussen de aanbieders/ondernemers ontstaat. 21

Gezamenlijk gesignaleerde verbetermogelijkheden

5.5

•

Ontschotting beleidsdomeinen: Betere verbinding tussen cultuur en sociaal domein. Dit vraagt bewustwording van alle beleidsmedewerkers die nu vaak in hun eigen beleidsgebied werken. Ontschotting kan ook helpen om gevolgen van personeelswisselingen op te vangen.

•

Proactieve houding: De verschillende partijen tonen momenteel een afwachtende houding, terwijl ze ook daadkrachtig willen zijn. Er is behoefte aan een duidelijk 'startsein' om gezamenlijk in actie te komen.

•

Zichtbaarheid en erkenning: De culturele sector wil graag meer zichtbaarheid bij de gemeenteraad. Organisaties zouden de gemeente meer mee kunnen nemen door verhalen te delen en de culturele impact concreet te laten ervaren. Er wordt geopperd dat bestuurders zouden moeten denken: "dit vind ik belangrijk en daar ga ik voor." Bevindingen RMB over de ervaren rollen

De RMB merkt bij dit hoofdstuk (nogmaals) op, dat de instellingen niet allemaal hetzelfde denken over de verhouding met de gemeente. In dit hoofdstuk ging het om hun ervaringen en percepties. Zij zijn belangrijk om een beeld te krijgen van de relaties. Het valt de RMB op dat de relaties tussen de gemeente en de culturele instellingen goed zijn en dat de betrokkenen elkaar goed kunnen vinden. Zij waarderen ook hoe de cultuurnota tot stand is gekomen. Het valt de RMB ook op dat de gemeente zichzelf typeert als een ‘adaptieve facilitator’, maar dat de culturele instellingen de gemeente (nog) zien in haar min of meer klassieke rollen (zoals beleidsbepaler en subsidieverstrekker). Er lijkt een initiatief of een ‘startsein’ nodig om de gemeente en de culturele instellingen te bevestigen in hun gezamenlijke wens om proactief te zijn. De RMB heeft de uitkomsten van de interviews en de focusgroep verwerkt in hoofdstuk 6, waarin we conclusies trekken en aanbevelingen doen.

22

Hoofdstuk 6

6.1

Conclusies en aanbevelingen

Inleiding

In de periode november 2024 – mei 2025 heeft de RMB onderzoek gedaan naar het cultuurbeleid in Hilvarenbeek. In dit hoofdstuk trekken we conclusies en doen we ook aanbevelingen. 6.2

Conclusies

De hoofdvraag van dit onderzoek van de RMB is: "Welke rollen spelen de gemeenten Dongen, Goirle, Hilvarenbeek en Loon op Zand bij de ontwikkeling van de lokale culturele sector?" Hieronder trekken we conclusies voor de gemeente Hilvarenbeek op basis van dit onderzoek. Algemeen • •

•

•

In januari 2025 heeft de gemeenteraad de overkoepelende cultuurnota heeft vastgesteld, getiteld "Cultuur met karakter - eigenzinnig en vernieuwend" (2025-2028). De gemeente typeert zichzelf als een adaptieve facilitator die drie hoofdrollen vervult: het stimuleren van creatieve ontwikkeling, het bevorderen van culturele ontmoeting en beleving en het ondersteunen van het organiserend vermogen. In april 2025 heeft B&W vanuit de cultuurnota een uitvoeringsagenda opgesteld, die met een raadsinformatiebrief (RIB) aan de gemeenteraad wordt gestuurd. De uitvoeringsagenda is bedoeld om de gemeenteraad zicht te geven op het cultuurbeleid en de daaruit volgende activiteiten.

23

Financiën/subsidieverlening • • •

De beleidsregels voor subsidieverlening worden jaarlijks opgesteld. De meest recente versie is die van 2025. De subsidieverlening aan de instellingen in Hilvarenbeek gebeurt jaarlijks op individuele basis. In het subsidiebeleid zijn subsidieplafonds (per thema) en specifieke eisen, criteria en voorwaarden opgenomen voor de subsidieontvangers. De gemeente heeft de ambitie om de effectiviteit van de subsidieverlening meetbaar te maken (zonder de verantwoordingsdruk bij instellingen en gemeente te vergroten).

Culturele impact/Waarde van cultuur • • •

De gemeente bevindt zich op een veelbelovend startpunt, maar de gemeente moet nog bruggen slaan tussen ambitie en uitvoering tussen beleid en beleving. Hoewel de cultuurnota visie, ambities en doelstellingen beschrijft, ontbreekt nog een werkwijze voor het meten van resultaten of culturele impact. Hierbij kunnen de culturele instellingen en de gemeente – als partners - van elkaar leren en vervolgens – als sluitstuk - de verantwoording aan de gemeenteraad versterken.

Borging cultuurbeleid in sociaal domein • •

De cultuurnota positioneert cultuur niet als geïsoleerd beleidsterrein maar plaatst het in een bredere maatschappelijke context. Door cultuur onder te brengen bij het sociaal domein wordt gewerkt aan borging in het bredere gemeentelijk beleid. Dit kan de integratie van cultuur met andere beleidsterreinen bevorderen, wat kan leiden tot sterkere maatschappelijke effecten.

Multifunctionele accommodatie •

De multifunctionele accommodatie Elckerlyc is een centrale plek, waarin de bibliotheek is gevestigd en veel cursussen cultuureducatie worden gegeven.

Communicatie en afstemming • •

In 2023 heeft de gemeente een beleidsadviseur cultuur aangesteld. Dit biedt kansen voor meer gestructureerde afstemming tussen gemeente en culturele instellingen en voor verdere concretisering van de waarde van cultuur voor de gemeenschap.

24

6.4

Aanbevelingen

De RMB doet aanbevelingen om het handelingsperspectief van de gemeenteraad te verbeteren bij het cultuurbeleid: Aanbeveling 1: Verzoek B&W om de effectiviteit van het cultuurbeleid te definiëren en meetbaar te maken, en wel juist in samenwerking met de culturele instellingen. Toelichting: De stakeholders (gemeente en culturele instellingen) stellen dat zij ‘culturele impact’ hebben in de gemeente. Zij bereiken burgers en dragen bij aan een levendige cultuur in Hilvarenbeek. Zij bevorderen cultuurparticipatie. Tegelijkertijd hebben zij (nog) geen gezamenlijk gedragen visie op de maatschappelijke impact van cultuur. De RMB geeft in overweging om hierbij de (actieve) cultuurparticipatie in kaart te brengen, omdat deze relatief goed meetbaar is en de instellingen hierover ook zelf al gegevens verzamelen. In samenwerking kunnen de gemeente en de instellingen komen tot een efficiënte werkwijze; zonder de verantwoordingsdruk te vergroten. Een praktische aanpak past waarschijnlijk het beste bij de stakeholders, die hun eigen visies en ervaringen hebben op dit thema van ‘maatschappelijke impact van cultuur’. De RMB doet deze aanbeveling, omdat we hier een kans zien voor de gemeente en de instellingen om de krachten te bundelen.

Aanbeveling 2: Verzoek B&W de verantwoording aan de gemeenteraad te verbeteren door jaarlijks een raadsinformatiebrief (RIB) te sturen over de subsidieverlening aan culturele instellingen. Toelichting: De RMB beveelt aan dat B&W jaarlijks een RIB aan de gemeenteraad stuurt, en wel na afronding van de jaarlijkse cyclus (vaststelling tot en met verslag) bij de subsidie-verlening: langs deze weg houdt de gemeenteraad zicht op de subsidiekaders en de toepassing ervan. Dan wordt ook expliciet verantwoording afgelegd over de ‘waarde van cultuur’ voor de gemeenschap. De RMB geeft in overweging om deze RIB niet slechts ‘ter kennisname’ op de agenda van de gemeenteraad te plaatsen, maar te benutten om de voortgang bij de geconstateerde verbetermogelijkheden (zie de aanbeveling 3) te bespreken. Aanbeveling 3: Ga – als gemeenteraad - periodiek met B&W in gesprek over de realisatie van de verbetermogelijkheden bij het cultuurbeleid. Toelichting: Het onderzoek laat zien dat er – naast tevredenheid – verbeteringen mogelijk zijn. De RMB stelt voor om bij deze aanbeveling de volgende thema’s mee te nemen: • Beoogde en ervaren rollen van de gemeente: Uit het onderzoek bleek dat de gemeente nog wordt ervaren met haar ‘klassieke’ rollen (zoals beleidsbepaler en subsidieverstrekker), terwijl de gemeente beoogt een ‘adaptieve facilitator’ te (willen) zijn.

De RMB ziet hier geen tegenstelling, maar wel een kans voor de gemeente en de culturele instellingen om naar elkaar toe te groeien. • Behoefte aan proactieve opstelling: uit het onderzoek bleek een behoefte aan een initiatief of een ‘startsein’ om de gemeente en de culturele instellingen te bevestigen in hun gezamenlijke wens om proactief te zijn. 25

•

•

•

•

•

Continuïteit in financiele zin verbeteren: Culturele organisaties ervaren financiële druk doordat subsidies niet meegroeien met stijgende kosten. Ook hebben ze de wens om tot meerjarenafspraken te komen in plaats van een jaarlijkse subsidiecyclus, waardoor ook de verantwoordingsdruk kan verminderen. De RMB geeft dit in overweging, met respect voor het budgetrecht van de gemeenteraad, met de jaarlijkse vaststelling van de gemeentebegroting. Verbetering verantwoording aan gemeenteraad: In de cultuurnota zijn evaluatiemomenten "nog niet duidelijk" omschreven. Het uitvoeringsprogramma van B&W kan voorzien in de informatiebehoefte van de gemeenteraad. We bevelen aan om dit onderwerp op de agenda te houden van het voorgestelde periodieke gesprek tussen B&W en gemeenteraad over het cultuurbeleid, om verdere verbetermogelijkheden bij de verantwoording te verkennen. Regionale samenwerking: de positie van de gemeente kan worden verbeterd door meer samen te werken met andere gemeenten in de regio. Wellicht zijn er leermomenten over de wijze van aansturing en bepaling van impact. Dit punt is des te interessanter omdat culturele instellingen zoals de bibliotheek regionaal georganiseerd zijn. Zo kunnen gemeenten van elkaar en van de regionaal georganiseerde instellingen leren.

Continuïteit Cultuurschool verbeteren: de cultuureducatie is kwetsbaar, omdat bijvoorbeeld bij ziekte van ZZP'ers activiteiten niet worden opgevangen. Voor cultuureducatie is er gebrek aan begeleiding en behoefte aan coördinatie. De RMB weet dat de gemeenteraad hiervoor al aandacht heeft. We bevelen hier toch aan om dit punt op de agenda te houden van het voorgestelde periodieke gesprek tussen B&W en gemeenteraad over het cultuurbeleid. Kaderstelling subsidieverlening aansluiten op cultuurnota: Sinds 2025 heeft de gemeente de cultuurnota als overkoepelend beleidsdocument. Dit biedt de kans om de jaarlijkse beleidsregels voor de subsidieverlening aan culturele instellingen herleidbaar te verbinden met de cultuurnota. Dit creëert duidelijkheid voor zowel de instellingen als de gemeente.

Aanbeveling 4: Verbeter de zichtbaarheid van de culturele instellingen voor de gemeenteraad. Toelichting: De instellingen hebben de wens om hun resultaten aan de raad te tonen. Zij geven aan het belangrijk te vinden om samen trots op Hilvarenbeek te zijn. Zij vernieuwen zich en willen hun visies en activiteiten bekendmaken bij het gemeentebestuur. Tegelijkertijd hebben de instellingen het gevoel te leven in onzekere tijden. De RMB beveelt de gemeenteraad aan om in te gaan op deze behoefte en vervolgens wegen te vinden om de (ervaren) afstand tussen gemeenteraad en culturele instellingen te verkleinen (zoals werkbezoek, aanwezigheid en deelname aan activiteiten).

26

Hoofdstuk 7

Bestuurlijke reactie B&W

27

BIJLAGE 1

RICHTINGGEVENDE ONDERZOEKSVRAGEN

De RMB heeft de onderzoeksopzet met een Rekenkamerbrief op 25 september 2024 aangeboden aan de gemeenteraden van Dongen, Goirle, Hilvarenbeek en Loon op Zand. De richtinggevende onderzoeksvragen in deze Rekenkamerbrief zijn: • Hoe ziet de lokale culturele sector eruit? En wat is de actuele situatie van de culturele sector? • Wat zijn de hogere ambities van de gemeenten op het gebied van cultuur? • Wat zijn de (door de gemeenteraad vastgestelde) concrete doelen van de gemeenten op het gebied van cultuur? • Welke rol(len) speelt de gemeente? Welke rol(len) zou de gemeente willen spelen? En welke rol(len) verwacht de culturele sector van de gemeente? • Wat wil de gemeente(raad) bereiken door middel van subsidieverlening aan de culturele instellingencultuur? Hoe is het subsidiebeleid vormgegeven? • Op welke andere manieren dan subsidieverlening ondersteunt de gemeente de culturele sector? • Hoe meet en monitort de gemeente de inzet van de middelen van de gemeente bij het cultuurbeleid (geld, personeel, kennis en andere ondersteuning)? • Op welke wijze legt B&W verantwoording af aan de gemeenteraad over de ambities en resultaten van het cultuurbeleid? • Welke verbetermogelijkheden ziet de RMB bij de invulling en uitvoering van het lokale cultuurbeleid?

Verdeling onderzoeksvragen over hoofdstukken Hieronder geeft de RMB aan hoe de onderzoeksvragen zijn verdeeld over de hoofdstukken van dit rapport. Hoofdstuk 2 • Hoe ziet de lokale culturele sector eruit? En wat is de actuele situatie van de culturele sector? Zie hoofdstuk 2 • Wat zijn de (door de gemeenteraad vastgestelde) concrete doelen van de gemeenten op het gebied van cultuur? -> zie hoofdstuk 2, par. 2.5. Hoofdstuk 3 • Wat wil de gemeente(raad) bereiken door middel van subsidieverlening aan de culturele instellingencultuur? • Hoe is het subsidiebeleid vormgegeven? • Op welke andere manieren dan subsidieverlening ondersteunt de gemeente de culturele sector? • Hoe meet en monitort de gemeente de inzet van de middelen van de gemeente bij het cultuurbeleid (geld, personeel, kennis en andere ondersteuning)? • Op welke wijze legt B&W verantwoording af aan de gemeenteraad over de ambities en resultaten van het cultuurbeleid? Hoofdstuk 4 • Wat zijn de hogere ambities van de gemeenten op het gebied van cultuur? • Welke rol(len) speelt de gemeente? • Welke rol(len) zou de gemeente willen spelen? • En welke rol(len) verwacht de culturele sector van de gemeente? • Welke verbetermogelijkheden ziet de RMB bij de invulling en uitvoering van het lokale cultuurbeleid?

28

BIJLAGE 2 OVERZICHT ONDERZOCHTE CULTURELE INSTELLINGEN IN DONGEN, GOIRLE, HILVARENBEEK EN LOON OP ZAND Dongen De culturele instellingen die we onderzochten zijn: • • •

Stichting Donckhuys Bibliotheek Theek 5 KunstPodium

Goirle De culturele instellingen die we onderzochten zijn: • • •

Jan van Besouw/S.C.A.G (Sociaal Culturele Accommodaties Goirle) Bibliotheek Goirle (onderdeel van BMB, Bibliotheek Midden-Brabant) Factorium

Hilvarenbeek De culturele instellingen die we onderzochten zijn: • • •

Elckerlyc Bibliotheek Hilvarenbeek (onderdeel van de Bibliotheek Midden-Brabant, BMB) Cultuurschool Hilvarenbeek

Loon op Zand De grootste subsidies binnen cultuur zijn: • • •

Bibliotheek (onderdeel van BMB, Bibliotheek Midden-Brabant) Sophia’s Vereeniging Het Klavier

29

BIJLAGE 2 SUBSIDIEVERLENING AAN GESELECTEERDE CULTURELE INSTELLINGEN IN HILVARENBEEK 1. Bibliotheek Het bibliotheekwerk kent als (brede) doelstelling dat sport en cultuur bijdragen aan participatie. Van Bibliotheek Midden-Brabant wordt als resultaat verwacht: alle inwoners hebben toegang tot kennis, informatie en verhalen en zijn in staat gesteld deze tot zich te nemen. Om dit te kunnen monitoren zijn indicatoren vastgesteld. Van de bibliotheek worden de volgende activiteiten verwacht: • • •

Verzorgen informatie en advies over functies en producten van de bibliotheek. Beschikbaar stellen en (indien van toepassing) uitlenen van fysieke en digitale informatiedragers en informatiebronnen. - Uitvoeren van leesbevorderingprojecten. Organiseren van activiteiten m.b.t. kennis, informatie en verhalen.

Als indicatoren voor het resultaatbereik zijn vastgesteld: • • • • •

Oordeel gebruikers bibliotheek/deelnemers activiteiten Aantal bezoekers bibliotheekvestiging/uitleenpunten (incl. groepsbezoeken) Aantal leden bibliotheek Aantal producten dat wordt uitgeleend Aantal georganiseerde activiteiten

Subsidie aanvraag Naast het ingevulde digitale aanvraagformulier heeft BMB ook een begroting en uitgewerkt subsidieverzoek aangeleverd. BMB stelt dat zij zich inzet voor een samenleving waarin mensen taalvaardig en digitaal vaardig zijn, de weg weten in de informatiemaatschappij, zichzelf kunnen ontwikkelen en in staat zijn om hun creativiteit en innovatief vermogen optimaal te benutten. Een belangrijk kader voor het BMB-beleid vormt de Wet Stelsel Openbare Bibliotheekvoorziening (WSOB) die sinds 2015 van kracht is. Hierin wordt gesteld dat een voor eenieder toegankelijke bibliotheekvoorziening in ieder geval de volgende functies omvat, die bijdragen aan de persoonlijke ontwikkeling en verbetering van de maatschappelijke kansen van het algemene publiek: • • • • •

Ter beschikking stellen van kennis en informatie; Bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie; Bevorderen van lezen en het laten kennismaken met literatuur; Organiseren van ontmoeting en debat; Laten kennismaken met kunst en cultuur;

De strategische koers van de Bibliotheek Midden-Brabant kent vijf bouwstenen: 1. Collectie: De Bibliotheek deelt een rijke en dynamische verzameling aan kennis en verhalen. 2. Programmering: De Bibliotheek organiseert de uitwisseling en creatie van kennis en verhalen ter versterking van de gemeenschap. 3. Publieke plek: De Bibliotheek is de huiskamer van het dorp. 4. Informatie: De Bibliotheek wijst de weg in de informatiesamenleving. 5. Educatie: De Bibliotheek adviseert en doceert in leesplezier en digitale geletterdheid. 30

Besluitvorming gemeente De gemeente heeft de subsidieverlening voor 2024 gecombineerd met het definitief vaststellen van de subsidie(s) van het voorafgaande jaar (2022). In de betreffende B&W nota (uit december 2023) wordt een integraal besluit genomen voor alle aangevraagde subsidies, waaronder die van de bibliotheek. Bibliotheek Midden-Brabant is vervolgens per brief op de hoogte gesteld van dit besluit. In deze brief is gemeld dat de aanvraag voor 2024 is getoetst aan de beleidsregels voor 2024. Dit leidt ertoe dat in de (latere) subsidieverantwoording aandacht gegeven moet worden aan de indicatoren, criteria en subsidievoorwaarden zoals in de beleidsregel beschreven staan. Genomen besluit B&W: 1. Er wordt een lagere subsidie voor 2024 beschikbaar gesteld dan is aangevraagd omdat het beschikbare subsidiebudget in de beleidsregel lager is dan de aangevraagde subsidie. 2. Voor 2024 een subsidie te verlenen aan Bibliotheek Midden-Brabant van € 342.449, voor het maatschappelijke doel en de activiteiten die zijn beschreven in de beleidsregel(s). 3. De subsidie 2022 voor Bibliotheek Midden-Brabant vast te stellen op een bedrag van € 311.297, -. 2. Sociaal-cultureel centrum Het cultureel centrum Elckerlyc ontvangt een tweetal structurele subsidies die hun oorsprong kennen in een ander beleidsterrein (huisvesting maatschappelijke partijen en participatie).

De eerste subsidie heeft tot doel: de huisvesting van maatschappelijke partijen, diensten en activiteiten vinden huisvesting in elkaars fysieke nabijheid waardoor onderlinge kruisbestuiving en synergie ontstaat. De tweede subsidie beoogt: het faciliteren van een sterke lokale gemeenschap. Huisvesting maatschappelijke partijen: Te ontplooien activiteiten: • •

•

Ter beschikking stellen en onderhouden multifunctionele ruimtes. Verzorgen van bijkomende diensten, zoals schoonmaak, bewaking en toezicht, toiletvoorzieningen, opslagruimte, vergadermateriaal, geluidstechnici, kleedruimten, verwarming en verlichting, cafe en/of restauratie. Investeringen in toegankelijkheid.

De indicatoren die een beeld schetsen over het resultaatbereik zijn als volgt: • • •

Bezettingsgraad Variatie in gebruikers Samenwerking tussen gebruikers

Participatie: Te ontplooien activiteiten: • • •

De inzet van vrijwilligers, arbeidsbeperkten en arbeidszoekenden. Het faciliteren van bijeenkomsten gericht op ontmoeting en participatie. Bijdragen aan het realiseren van een dementievriendelijke gemeente en 31

• • • •

een inclusieve gemeente waarin eenieder erbij hoort en mee kan doen Het faciliteren en ondersteunen van vrijwilligersinitiatieven. Het organiseren van de cultuurprijs Hilvarenbeek: de Jan Naaijkensring. Beheer en onderhoud muziekinstrumenten. Ter beschikking stellen van de muziekinstrumenten aan de gebruikers.

De indicatoren die een beeld schetsen over het resultaatbereik zijn als volgt: • • • •

Aantal en soort activiteiten Aantal en diversiteit bezoekers Samenwerking met maatschappelijke organisaties Beheer en onderhoud muziekinstrumenten

Subsidie aanvraag Naast het ingevulde digitale aanvraagformulier heeft Stichting Elckerlyc ook een begroting en jaarplan aangeleverd. De Stichting Elckerlyc stelt dat het cultureel centrum (nog altijd) het centrale, bruisende, culturele hart van de gemeente Hilvarenbeek is waarin inwoners, verenigingen, gemeenschap, maatschappij, kunst en cultuur, informatie en educatie elkaar in een evenwichtige balans ontmoeten, uitdagen, stimuleren, laten groeien en blijvend versterken. In de aanvraag is vermeld dat er wordt gewerkt aan een strategisch meerjarenplan en een financieel meerjarenplan. Een missie/visie traject is inmiddels doorlopen en een bedrijfsplan wordt uitgewerkt na overleg met vaste gebruikers. Besluitvorming gemeente De gemeente heeft de subsidieverlening voor 2024 gecombineerd met het definitief vaststellen van de subsidie(s) van het voorafgaande jaar (2022). In de betreffende B&W nota (uit december 2023) wordt een integraal besluit genomen voor alle aangevraagde subsidies, waaronder die van het cultureel centrum. Stichting Elckerlyc is vervolgens per brief op de hoogte gesteld van dit besluit. In deze brief is gemeld dat de aanvraag voor 2024 is getoetst aan de beleidsregels voor 2024. Dit leidt ertoe dat in de (latere) subsidieverantwoording aandacht gegeven moet worden aan de indicatoren, criteria en subsidievoorwaarden zoals in de beleidsregel beschreven staan.

Genomen besluit B&W: 1. Er wordt een (iets) hogere subsidie voor 2024 beschikbaar gesteld dan is aangevraagd als gevolg van het toepassen van een indexering. 2. Voor 2024 een subsidie te verlenen aan Stichting Elckerlyc van € 169.690,- voor het onderdeel huisvesting maatschappelijke partijen en €122.781,- voor het onderdeel participatie, met als bestemming de maatschappelijke doelen en de activiteiten die zijn beschreven in de beleidsregel(s). 3. De subsidie 2022 voor Stichting Elckerlyc vast te stellen op een bedrag van € 144.303,- (onderdeel huisvesting maatschappelijke partijen) en €122.781,(onderdeel participatie).

32

3. Kunst- en cultuuronderwijs Dit domein is de laatste jaren aan enkele veranderingen onderhevig geweest. Het nog niet zo lang geleden ontstane MDT (Muziek, Dans en Theater) Collectief is in de loop van 2024 overgegaan in de Cultuurschool Hilvarenbeek. In het onderzoek is daarom in beginsel ingegaan op de subsidies (aangevraagd door en verstrekt aan) het MDTcollectief. Het doel van deze subsidie betreft het stimuleren van de ontwikkeling van kinderen in de leeftijd van 4-18 jaar op het gebied van kunst, cultuur, sport en recreatie. Dit met beoogd resultaten: • Er bestaat een breed en samenhangend binnen- en buitenschools aanbod van kunst en cultuur voor kinderen in de leeftijd van 4-18 jaar. • Er is een breed aanbod in vrijetijdsbesteding voor kinderen in de leeftijd van 4-18 jaar. De te ondernemen activiteiten hebben betrekking op: • Organiseren en coordineren van binnen schoolse kunst- en cultuuractiviteiten • Samenwerking stimuleren tussen partijen die betrokken zijn bij binnen schoolse- en buiten schoolse kunst- en cultuuractiviteiten • Aanspreekpunt voor de binnen schoolse activiteiten • Organiseren en coordineren van het samenspel • Samenwerken stimuleren tussen partijen die betrokken zijn bij binnen schoolse- en buiten schoolse kunst- en cultuuractiviteiten • Aanspreekpunt voor het samenspel.