Kadernota gebiedsvisie Molenstraat eo (3 brief van Heemkundekring)

Heemkundige Kring Hilvarenbeek en Diessen

IOANNES GOROPIUS BECANUS

Betreft: Akkermolen Aan : Burgemeester en wethouders gemeente Hilvarenbeek

De Akkermolen staat niet op zichzelf Heemkundige Kring Ioannes Goropius Becanus wil een bijdrage leveren aan de planvorming met betrekking tot de Akkermolen en omgeving. Leidraad is onze beleidsnota van 2018. A. Identiteit behouden Erfgoed is waardevol. Het biedt ons de mogelijkheid de collectieve herinnering te organiseren en verschaft daarmee een identiteit. Daardoor krijgt de wereld om ons heen meer zin en betekenis. Molen De cultuurhistorische betekenis van molen en omgeving is evident. Eeuwenlang heeft de Akkermolen het beeld bepaald van de zuidelijke entree van Hilvarenbeek. In 1340 hoorde de molen bij het Esbeekse leengoed ten Bogaerde en wordt genoemd 'venti de Esbeke'. Vandaar de vroeger ook gebruikte aanduiding Esbeeksche Molen. Tot 1856 betrof het een houten standerdmolen. In dat jaar werd na een brand de huidige stenen molen gebouwd die in 1961 bij weer een brand de wieken verloor. Molens waren brandgevoelig vanwege blikseminslag en oververhitting van de draaiende delen. Molenberg en ‘op en afreede’ Molen en molenberg zijn met elkaar verbonden. De verhoging zorgde ervoor dat de molen meer wind ving en dat er geen water- en vochtproblemen ontstonden. De molenberg is nog goed zichtbaar. Het toegangspad (de op en afreede) eveneens. Gemeint of vroente De Akkermolen is gelegen aan het gemeintje (ook wel vroente genoemd) van het Laag Spul.

Een gemeint was grond van de heer die gemeenschappelijk beheerd en gebruikt werd door de omwonenden. Het waren open gebieden waarop dus geen bebouwing stond. In oude akten wordt deze gemeint beschreven. Zo had Jan van Spreeuwel in de vijftiende eeuw een ‘bremveldeke aan de mulen en drie roeden heiden aan de Spulse Gemeint’. In 1763 wordt nog gewag gemaakt van de gemeint:

Heemkundige kring Hilvarenbeek en Diessen ‘Ioannes Goropius Becanus’

‘Eenen coorn windmoolen staande alhier onder Hilvarenbeek genaamt den Ackermoolen, aldaar rondsom in de vroente’ (Regionaal Archief Tilburg, Schepenbank Hilvarenbeek, toegang 1111, inventarisno. 197, folio 219). Het huidige weidegebied is een deel van de vroegere gemeint. Het mag uniek genoemd worden. In Hilvarenbeek zijn geen andere meer bekend. Zandpaden Voordat de huidige Esbeekseweg werd aangelegd ging alle verkeer van de dorpskern zuidwaarts over het nu nog bestaande pad lang de molen (Molenstraat). Bij de nog aanwezige vijfsprong iets zuidelijker kwam tevens het verkeer uit het noordoosten (Bloemstraatje, het huidige wandel- en fietspaadje), uit het westen (langs de boerderij van Oerlemans) en uit het oosten (Kromstraat) samen. Archeologie De archeologische verwachtingen voor het plangebied zijn hoog, geeft ook de Archeologische Beleidskaart aan. Aan de hoger gelegen noordzuid-route tussen beekdalen vond altijd menselijke activiteit plaats. Iets zuidelijker van het plangebied lag een bijzonder urnenveld uit de Late Bronstijd. Sporen uit andere perioden zijn in het plangebied zeer waarschijnlijk aanwezig. Bescherming De molenromp (en vanzelfsprekend de molenberg) heeft de status van gemeentelijk monument. De Molenstraat en het Bloemstraatje zijn op de Cultuurhistorische Waardekaart geclassificeerd met beschermingswaarde 1.

Wij zien het plangebied als één samenhangend beschermingswaardig gebied met behoud van de zandpaden, de molenromp en het gemeintje. De planontwikkeling biedt kansen om de grote cultuurhistorische waarden te versterken. De molenromp zou gerestaureerd en verder opgebouwd moeten worden met wieken. Openbare toegankelijkheid en gemeenschapsfunctie zijn voorwaarden, die nader ingevuld moeten worden. Eventuele nieuwe bebouwing aan de noordoostelijke en oostelijke kant – op afstand!moet passen bij de sfeer van de molen. Zandpaden en vijfsprong blijven in onze visie behouden. De gemeint blijft open. Zie verder onder B. B. Integraal erfgoedbeleid Erfgoedbeleid moet afgestemd worden op andere beleidsdomeinen. Denk aan ruimtelijke ordening, woningbouw, kunst- en cultuurbeleid, recreatief en onderwijsbeleid, duurzaamheidbeleid. De vele uitbreidingen van de bebouwde kom van Hilvarenbeek vonden plaats volgens het gangbare stramien. De nieuwe bebouwing keerde het omliggende, eeuwenoude landschap de rug toe. De scheidslijn werd een weg, een sloot, een hek, een geluidswal of een groenstrook. Dit plangebied schept een unieke kans om cultuurhistorie integraal te verbinden met een andere, meer duurzame stedenbouwkundige visie. Het oude landschap moet niet buitengesloten maar ruimtelijk omarmd worden. De Spulse Gemeint is één van de laatste akkers die dicht bij de oude dorpskern gelegen zijn.

Ook zonder de extra dimensie van de molen moet dit unieke gebiedje open blijven en zijn extensieve agrarische bestemming behouden.

Heemkundige kring Hilvarenbeek en Diessen ‘Ioannes Goropius Becanus’

C. Betrokkenheid van lokale erfgoedorganisaties Bij het behoud en het bewaren van erfgoed is kennis en inbreng van de lokale erfgoedorganisaties noodzakelijk. De heemkundige kring wil graag betrokken blijven bij de planvorming. Zij ondersteunt de ideeën en voorstellen van de Stichting Akkermolen. D. Betrokkenheid van bewoners en eigenaren Wanneer bewoners en eigenaren zich bewust zijn van de waarde van het erfgoed, is de kans groter dat het op lange termijn bewaard blijft. Educatie en communicatie zijns van groot belang. De gemeente heeft een actieve rol als behartiger van het algemeen belang om de waarde van molen, wegenstructuur en gemeint over te brengen aan eigenaren en omwonenden.

Met vriendelijke groet, Namens het bestuur van Heemkundige kring Hilvarenbeek en Diessen Ioannes Goropius Becanus, Henk Roberts secretaris 9 december 2021

Heemkundige kring Hilvarenbeek en Diessen ‘Ioannes Goropius Becanus’