Aanpassing bindend advies Bopa (1 raadsvoorstel)

Zaaknummer: 1063740

gemeente Hilvarenbeek

Voorstel aan de raad In de vergadering van Behandeld in college op Behandeld in commissie(s) Agendapunt Beleidsveld Onderwerp

: 08 juli 2026 : 12 mei 2026 : Commissie Ruimte van 18 en 25 juni 2026 : 14 : : Aanpassing aanwijzing Bindend Advies bij Buitenplanse Omgevingsplanactiviteiten

Voorstel 1. De bestaande Lijst in te trekken zoals die is opgenomen als “Bijlage A Bindend advies en verplichte participatie” van de “Verordening op de heffing en invordering van leges Hilvarenbeek 2026” (in werking sinds 31 maart 2026). 2. In te stemmen met de gewijzigde Lijst gevallen verplicht bindend advies en participatie. 3. De gewijzigde Lijst als “Bijlage A Bindend advies en verplichte participatie” te publiceren van de verder ongewijzigde “Verordening op de heffing en de invordering van leges Hilvarenbeek” (in werking sinds 31 maart 2026).

Inleiding De gemeenteraad mag gevallen aanwijzen waar bindend advies en/of participatie verplicht is voordat een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (Bopa) verleend kan worden. De Hilvarenbeekse gemeenteraad heeft dat ook gedaan. Er is sprake van een Bopa wanneer op grond van het omgevingsplan (inclusief het tijdelijk deel, zoals de bestemmingsplannen): 1. een activiteit niet is toegestaan op de locatie waar die wordt aangevraagd; of 2. er niet voldaan wordt aan alle beoordelingsregels voor een in het (tijdelijk) omgevingsplan aangewezen vergunningplichtige activiteit; of 3. er niet voldaan wordt aan alle geldende regels voor andere in het (tijdelijk) omgevingsplan aangewezen activiteiten. Een Bopa is daarmee een activiteit die (nog) niet is toegestaan in het omgevingsplan. Het wordt ook een “afwijking van het omgevingsplan” genoemd, omdat dit overeenkomt met de term die in het bestemmingsplan-tijdperk werd gebruikt. Voor een aantal categorieën van deze Bopa’s is bindend advies en/of participatie verplicht. Deze gevallen staan op de Lijst Verplicht bindend advies en verplichte participatie1 (“Lijst”). Deze Lijst wordt als volgt gelezen:

1

De op dit moment geldige versie van deze Lijst (geldend vanaf 25-07-2025) is hier te vinden: https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR742537/1

1

Raad van 8 juli 2026, nr. 14

Afgesproken was om een jaar na de inwerkingtreding van de Omgevingswet deze lijst te evalueren. In samenspraak met de gemeenteraad is dit moment een jaar verzet. De reden was dat eind 2024 het aantal Bopa’s die onder één of meerdere categorieën op deze lijst vallen te beperkt was voor een kwalitatieve evaluatie. Eind 2025 waren er wel voldoende gevallen om een evaluatie goed uit te voeren. Eind 2025 heeft een oriënterende sessie plaatsgevonden met de Commissie Ruimte over dit onderwerp, en is afgesproken om dit ná de verkiezingen van maart 2026 met de nieuwe Raad verder te behandelen. De evaluatie geeft ook aanleiding om de lijst aan te passen.

Argumenten 2.1

Een aantal categorieën worden tekstueel aangepast om deze beter aan te laten sluiten op de Omgevingsvisie en de beleidscyclus van de Omgevingswet. Bij een aantal categorieën is winst te halen door deze aan te laten sluiten op de eigen Omgevingsvisie, het eigen Omgevingsplan en de werking/beleidscyclus van de Omgevingswet. Dat maakt het eenvoudiger om te toetsen aan deze categorieën. Betreft: categorieën 1, 2, 8, 11 en 15.

2.2

De terminologie “bebouwde kom” wordt vervangen door de terminologie van het omgevingsplan. De term bebouwde kom is een verkeerskundige term. De bebouwde kom is niet opgenomen in het omgevingsplan, en daarmee lastig vindbaar voor de ambtenaren bij de gemeente (RO’ers, casemanagers, medewerkers KCC, enzovoort) die vragen en initiatieven van inwoners en bedrijven in behandeling nemen. De grens is ook lastig vindbaar voor deze inwoners en bedrijven. Daarnaast leidt de term “bebouwde kom” tot spraakverwarring. Bij inwoners is meestal het beeld dat de bebouwde kom alles binnen de begrenzing van het dorp is. De verkeerskundige, juridische, definitie is echter anders. 2

Raad van 8 juli 2026, nr. 14

Om de spraakverwarring te voorkomen is het voorstel om aan te sluiten bij de terminologie van het omgevingsplan. Gelet op de definitie van een Bopa (zie kopje ‘Inleiding’) is dit passend: een Bopa is immers een activiteit die (nog) niet is toegestaan in het omgevingsplan. In plaats van “binnen de bebouwde kom” wordt het: “binnen de landelijke kern” (en “buiten de landelijke kern” waar in de huidige Lijst “buiten de bebouwde kom” staat). De Raad, als bevoegd gezag voor het omgevingsplan, beslist zelf over de begrenzing van de landelijke kern in het omgevingsplan. De Raad beslist ook over de aanwijzing van categorieën waarvoor bindend advies nodig is. Door voor deze koppeling te kiezen is het transparant en navolgbaar voor de Raad, voor inwoners, voor bedrijven, voor het bestuur en voor ambtenaren wanneer wat van toepassing is. Omdat voor alle dorpen pas een ‘landelijke kern’ is aangewezen na vaststelling van de derde omgevingsplanwijziging, zal voor de dorpen waar deze nog niet is aangewezen worden teruggevallen op de “bebouwde kom” terminologie. 2.3

Bij enkele categorieën wordt een drempelwaarde toegevoegd zodat duidelijk is wanneer bindend advies verplicht is. Het ontbreken van een drempelwaarde in de Lijst voor een aantal gevallen leidt tot interpretatieverschillen wanneer bindend advies wel en wanneer dit niet verplicht is. Dit kan een drempelwaarde zijn met een bepaald oppervlakte, uitgedrukt in een oppervlaktemaat en/of een percentage. Betreft: categorieën 4, 8 en 15.

2.4

Enkele categorieën worden toegespitst op het beoogde doel. Enkele categorieën beslaan meerdere doelen en/of kunnen leiden tot interpretatieverschillen. De beschrijving van deze categorieën is verduidelijkt. Dit heeft ook als doel om te borgen dat de Raad om bindend advies wordt gevraagd over de activiteiten die zij bedoeld heeft aan te wijzen. Betreft: categorieën 8, 11, 12 en 16.

2.5

De drempel voor bindend advies gaat bij enkele categorieën omhoog. In de huidige Lijst is bindend advies nodig bij het bouwen vanaf negen woningen in een dorp. Het voorstel is om deze drempelwaarde te verhogen: bindend advies is dan nodig vanaf zestien woningen. De Raad heeft bindend adviezen die (deels/volledig) over deze categorie gaan positief ingestoken, d.w.z. dat de Raad het voorstelbaar vindt dat op de voorgestelde locatie het voorgestelde aantal woningen wordt gebouwd. Ook heeft de Commissie Ruimte eind 2025 aangegeven het voorstelbaar te vinden dat deze drempel wordt verhoogd. Het bouwen van woningen kan ook onder een andere categorie vallen, waardoor via een andere route alsnog bindend advies nodig is. Bijvoorbeeld omdat het niet in de Omgevingsvisie past (categorie 1, zoals bij hoogbouw) of omdat er sprake is van een grote maatschappelijke impact (categorie 5). Daarnaast wordt de drempelwaarde van categorie 15 verhoogd. Dit komt omdat in de praktijk blijkt dat de huidige drempelwaarde tot aanvragen voor bindend advies leidt in situaties waar de Raad dit niet had beoogd. Zoals voor de Bopa voor adres Boterpad 6. 3

Raad van 8 juli 2026, nr. 14

Betreft: categorieën 10 en 15. 2.6

De drempelwaarden voor verplichte participatie blijven gelijk met de aanwijzing van bindend advies, op enkele uitzonderingen na. De drempelwaarden voor verplichte participatie en bindend advies zijn voor bijna alle categorieën hetzelfde. Waar er verschillen zijn, blijven deze gehandhaafd. Betreft: categorieën 3, 9, 10, 13 en 14.

2.7

De huidige categorie 15 wordt gesplitst in twee delen. De huidige categorie 15 combineert meerdere zaken in één aanwijzing, wat in de praktijk tot onduidelijkheid leidt. Dat komt ook omdat de systematiek van de Omgevingswet een duidelijke splitsing kent tussen verschillende typen activiteiten. Door deze categorie te splitsen in een “bouwdeel” en een “gebruiksdeel” wordt het makkelijker toepasbaar en beter leesbaar, ook voor inwoners en lokale ondernemers. Betreft: categorie 15.

2.8

Enkele categorieën zijn waar nodig tekstueel aangepast om de leesbaarheid te vergroten. Bij veel categorieën is een tekstuele aanpassing gedaan om de leesbaarheid te verbeteren. Dat heeft geen impact op de inhoud van de aangewezen categorie. Betreft: categorieën 3, 6 en 10.

Kanttekeningen 2.1

De transitieperiode na inwerkingtreding van de Omgevingswet is nog niet voorbij. Per 1 januari 2024 is een lange transitieperiode gestart. Inmiddels heeft de Raad de Omgevingsvisie vastgesteld en zijn enkele omgevingsplanwijzigingen doorlopen. De transitieperiode zal echter nog een aantal jaar duren. Het laten aansluiten van de Lijst op de terminologie en werking van de Omgevingswet betekent dat voor zaken die deze transitie nog niet hebben doorgemaakt een vertaalslag nodig is. Deze vertaalslag brengt extra werk met zich mee. Daar tegenover staat dat bij alles wat wél de transitie heeft gemaakt, die vertaalslag niet meer nodig is. En zou de Lijst niet aansluiten bij de systematiek van de Omgevingswet, wordt het aandeel van zaken waarbij deze vertaalslag nodig is alleen maar groter. Betreft: categorieën 1, 2, 8, 11 en 15, evenals de aanduidingen “bebouwde kom”/”landelijke kern”.

2.2

Het hanteren van “landelijke kern” als vervanger van “bebouwde kom” heeft juridische en praktische gevolgen.

4

Raad van 8 juli 2026, nr. 14

Tot op heden is het gebruik van “bebouwde kom” gewoon. Dat komt enerzijds omdat dit begrip al jarenlang wordt toegepast, en anderzijds omdat er geen geschikt alternatief was. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet is dat alternatief er wel: namelijk een gebiedsaanwijzing opnemen in het omgevingsplan. Die is er, in de vorm van “landelijke kern”. De Raad besluit over de ligging van deze gebiedsaanwijzing. Het hanteren van “landelijke kern” betekent dat de toepassing van een aantal categorieën van de Lijst wordt gewijzigd. De bebouwde kom grens ligt (in bijna alle gevallen) als het ware ‘dieper’ in het dorp dan de buitenste huizen. Dat betekent dat het toetsingskader van een aantal initiatieven verandert. Concreet voorbeeld: Bij het initiatief om drie woningen te bouwen direct aan een dorp, valt dat buiten de bebouwde kom. Er is daarmee (op basis van categorie 14 van de huidige Lijst) sprake van een bindend advies Bopa. Als deze drie woningen wél binnen de aanwijzing “landelijke kern” vallen, is er géén sprake van een bindend advies voor dit initiatief. 2.3

Het toevoegen van drempelwaarden aan en/of het toespitsen van categorieën vermindert de afwegingsruimte. Op de huidige Lijst staan meerdere categorieën waar ruimte is voor interpretatie. Dat betekent dat er meer ruimte is voor bestuurlijke afweging om een aanvraag wel of niet te beschouwen als een bindend advies Bopa. Het leidt tot meer ruimte voor een initiatiefnemer om de discussie aan te gaan of bindend advies nodig zijn. En het biedt de Raad meer ruimte om een categorie zo uit te leggen dat bindend advies wel (of juist niet) nodig is. Met het concreet maken wanneer er sprake is van een bepaalde categorie wordt deze afwegingruimte ingeperkt. De ontstane duidelijkheid kan ook leiden tot een versnelling van de behandeling van de aanvraag, omdat eerder helder is welke stappen wel (of juist niet) nodig zijn. Dit geeft een initiatiefnemer op voorhand ook meer inzicht en zekerheid over het proces.

2.4

Het ophogen van de drempelwaarde leidt ertoe dat de Raad minder vaak om bindend advies gevraagd wordt. Hoe hoger de drempel voor bindend advies, hoe minder vaak bindend advies wordt gevraagd aan de Raad. Bij de bindend advies Bopa gaat het echter om kwaliteit, niet kwantiteit, van het bindend advies. Zodat de Raad geen aanvragen krijgt voor bindend advies over ontwikkelingen waarvan zij het niet nodig vindt.

Samenwerking n.v.t. Financiën Het aanpassen van de Lijst heeft gevolgen voor de werking van de Legesverordening, omdat de Legesverordening onderscheid maakt tussen Bopa’s waarvoor wel en waarvoor geen bindend advies geldt. Dit zal bij de eerstvolgende actualisatie van de Legesverordening worden betrokken en waar nodig tot bijstelling van de leges leiden. Het wijzigen van de Legesverordening is geen onderdeel van dit voorstel.

5

Raad van 8 juli 2026, nr. 14

Communicatie Wanneer het besluit op de Lijst is genomen wordt deze gepubliceerd. Uitvoering Het voorstel wordt via de raadscommissie Ruimte ter besluitvorming aangeboden.

Burgemeester Maarten Houben

Secretaris Frank Jansen

Commissie raadscommissie Dit voorstel is op 18 juni beeldvormend en op 25 juni 2026 oordeelsvormend behandeld in de commissie Ruimte. Dit agendapunt wordt door de commissie gezien als rijp voor besluitvorming en geadviseerd wordt dit als bespreekstuk te agenderen voor in de raadsvergadering van woensdag 8 juli. De griffier, Maarten Janus

Eindvoorstel Het college handhaaft het voorstel zoals genoemd in de paragraaf “Voorstel”.

Burgemeester en Wethouders van Hilvarenbeek, secretaris, Frank Jansen

burgemeester, Maarten Houben

Bijlagen (digitaal in raadsinformatiesysteem) 1. Voorgestelde nieuwe Lijst 2. Voorgestelde nieuwe Lijst met wijzigingen en toelichting 3. Concept raadsbesluit

6