21 Strategische financiële analyse inclusief Voorjaarsnota 2024 (1 raadsvoorstel)

Zaaknummer: 1020121

gemeente Hilvarenbeek

Voorstel aan de raad In de vergadering van Behandeld in college op Behandeld in commissie(s) Agendapunt Beleidsveld Onderwerp

: 4 juli 2024 : 30 mei 2024 : 19 juni 2024 : 21 : Planning en control : Strategische analyse financiën

Voorstel 1. Te kiezen voor scenario II Adaptief Hilvarenbeek uit de Strategische Analyse Financiën en de aan dit scenario gekoppelde ontwikkelingen als volgt vast te stellen: a. de autonome ontwikkelingen te autoriseren in begroting 2024 en in de meerjarenbegroting 2025 - 2028; b. de nieuwe ontwikkelingen, waarbij de knop op ‘aan’ staat te autoriseren in de begroting 2024 en richtinggevend te verwerken in de meerjarenbegroting 2025-2028; c. de dekkingsmaatregelen, waarbij de knop op ‘aan’ staat te autoriseren in de begroting 2024 en richtinggevend te verwerken in de meerjarenbegroting 2025-2028; d. de administratieve ontwikkelingen te autoriseren in onze begroting 2024 en de meerjarenbegroting 2025 – 2028. e. kennis te nemen van de niet financieel vertaalde ontwikkelingen. f. het overzicht met investeringskredieten te autoriseren 2. Kennis te nemen van de stand van zaken collegeprogramma 2023 2026. Inleiding De gemeente Hilvarenbeek wil er voor haar inwoners zijn, zodat er op een fijne manier gewoond, gewerkt en geleefd kan worden. Ook op de grote maatschappelijke opgaven die eraan komen, zoals o.a. de klimaatopgave, versterking biodiversiteit, transities in de zorg, grote verandering in het buitengebied en woningbouw willen we adequaat reageren. Dat is ons beeld voor de toekomst.

Tegelijkertijd loopt het geld dat we krijgen van het Rijk al jaren niet synchroon met ons groeiende takenpakket en ons toekomstbeeld. De houdbaarheid van de gemeentelijke financiën komt daardoor steeds sterker onder druk te staan. Een structureel sluitende begroting richting de toekomst is niet meer te realiseren. Tenzij er scherpe keuzes worden gemaakt. Deze keuzes vragen voor de komende jaren om een andere manier van denken, namelijk een strategische benadering waarin in samenhang keuzes gemaakt kunnen worden. Zodat beleid, uitvoering en dekkingsmaatregelen bij elkaar passen en elkaar versterken. Deze andere manier is , met ondersteuning van BMC, gevonden in het werken via een technisch en a-politiek proces. Daarom zijn de vele maatregelen gecategoriseerd in drie verschillende scenario’s, gebaseerd op de hamvraag ‘Wat voor een gemeente willen we zijn?’. Bij ieder scenario passen verschillende ambities die geld kosten en maatregelen die geld opleveren of kosten besparen. Ook de rollen die 1

Raad van 3 juli 2024, nr. 21

de gemeente aanneemt krijgen een plek in deze scenario’s: kort gezegd wie doet wat en hoe geven we dat vorm. De scenario’s faciliteren de gemeenteraad om in samenhang politieke keuzes te maken die in dezelfde toekomstrichting liggen. Ook toekomstige ontwikkelingen kunnen gespiegeld worden met het door de gemeenteraad te kiezen scenario. Door dat kader krijgt het handelen van het college een duidelijke richting. Het maken van deze scherpe keuzes door te kiezen voor één van de scenario’s heeft grote impact voor inwoners, verenigingen, bedrijven, maatschappelijke partners en onze gemeentelijke organisatie. Toch is het maken van deze keuzes onontkoombaar. Omdat we anders op de langere termijn niet meer in staat zijn om als gemeente bij te dragen aan de gewenste kwaliteit van wonen, werken en leven van onze inwoners. En de grote maatschappelijke opgaven niet kunnen oppakken. Dat willen we niet. Voorstel aan de gemeenteraad is daarom voor één scenario te kiezen dat het beste past bij het soort gemeente dat we willen zijn. Dit wil nog niet zeggen dat we alle daarbij behorende maatregelen exact overnemen: deze worden eerst verder uitgewerkt. Zo wordt inzichtelijk gemaakt wat de financiële consequenties zijn van het al dan niet bijstellen van maatregelen. De keuzes die hieruit volgen, vinden hun plek in toekomstige begrotingen en de Voorjaarsnota 2025.

Argumenten 1.1 Met scenario II zijn we voorbereid op de grote maatschappelijke opgaven die voor ons liggen Het College stelt de raad voor uit de drie opgestelde scenario’s te kiezen voor scenario II Adaptief Hilvarenbeek. We zijn met dit scenario voorbereid op de grote maatschappelijke opgaven die voor ons liggen. Dit in tegenstelling tot scenario I. Ook kiezen we duidelijk voor een gemeente die onderdeel is van de samenleving en kiezen niet voor een geïndividualiseerde samenleving zoals bij scenario III het geval is. Scenario II ligt ook het meest in lijn met de concept Omgevingsvisie die middels een uitgebreid participatietraject is opgesteld. Een nadere analyse van de overeenkomsten tussen de Omgevingsvisie en Strategische analyse financiën vindt u in bijlage 5 van het boekwerk Strategische Analyse Financiën. 1.2 We kiezen voor ambities en maatregelen die met dit scenario samenhangen Aan scenario II zijn ambities en maatregelen om kosten te besparen of inkomsten te verhogen gekoppeld die met dit scenario samenhangen. Allereerst gelden de autonome ontwikkelingen voor alle scenario’s, dus ook voor scenario II. Daarnaast zijn er een aantal nieuwe ontwikkelingen en dekkingsmaatregelingen die volgens de technische benadering gekoppeld zijn aan scenario II. Welke dit zijn ziet u terug in bijlage 6 van het boekwerk Strategische Analyse Financiën.

Ook in het knoppendocument ziet u in tabblad ‘scenario II’ terug wat het kiezen voor scenario II betekent. 1.3 Scenario II heeft geen direct effect op het collegeprogramma Scenario II heeft geen direct effect op het collegeprogramma. De opgaven uit het collegeprogramma zijn met het collegeprogramma ook in onze begroting opgenomen. In scenario II staan geen maatregelen die deze budgetten weer uit de begroting schrapt. Wel omvatten sommige opgaven uit het collegeprogramma planvorming waarvoor incidenteel geld beschikbaar is. Sommige van die opgaven vragen nadere uitwerking waarvoor mogelijk op termijn structurele middelen benodigd zijn. Deze structurele middelen zijn nu nog niet in de begroting opgenomen. De saldi van de meerjarenbegroting in scenario II bieden nog wel enige ruimte hiervoor. 1.4 We voldoen aan onze financiële uitgangspunten. We kiezen er voor de maatschappelijke opgaven centraal te stellen, maar wel met financieel realisme. Daarbij hoort een duurzaam financieel beleid. Dit betekent dat we moeten voldoen aan de eisen vanuit de toezichthouder. De toezichthouder verlangt dat minimaal het eerstvolgende begrotingsjaar, 2025, of het laatste begrotingsjaar, 2028, uit het meerjarenoverzicht structureel 2

Raad van 3 juli 2024, nr. 21

en reëel sluitend moet zijn. Tevens willen we zelf ook een duurzaam financieel beleid voeren, waarbij wordt ingestoken om alle jaarschijven (t/m 2028) structureel sluitend te krijgen. Ook streven we naar een solvabiliteitsratio (schuldpositie) tussen 0,2 en 0,5. Als dit kengetal onder de 0,2 daalt, dan geldt een risicovol profiel. 2.1 U kunt zien wat de voortgang is van het collegeprogramma. Het college B&W heeft in het najaar van 2022 het collegeprogramma 2023 2026 ‘Samen is van iedereen: aan de slag’ (PLAN) vastgesteld. We zijn inmiddels enige tijd onderweg (DO). We houden controle over de uitvoering middels periodieke gesprekken over de actuele stand van zaken (CHECK). Het college monitort de voortgang aan de hand van de volgende vragen: ‘Waar staan we’; ‘Waarop moeten we bijstellen/actie ondernemen’. Dit overzicht over de voortgang is opgenomen als bijlage bij dit raadsvoorstel. Kanttekeningen 1.1 De dekkingsmaatregelen kunnen leiden tot grote effecten Het college beseft zich dat door de dekkingsmaatregelen er grote effecten kunnen optreden en dat dit kan leiden tot andere inzichten bij uw raad. Met de cijfers die nu worden gepresenteerd gaan we ervanuit dat alle dekkingsmaatregelen en ook het nieuw beleid wordt geaccordeerd. Mocht in de besluitvorming hierin worden gemuteerd dan heeft dit consequenties voor de gepresenteerde saldi.

1.2 Er is alleen een prognose van de meicirculaire verwerkt De vertaling van de meicirculaire naar een lokaal financieel effect maakt geen onderdeel uit van de Strategische analyse financiën. Dit is, evenals voorgaande jaren, niet mogelijk in de tijd gezien. Wel hebben we een prognose gemaakt van het lokaal effect van de meicirculaire die we hebben verwerkt in de Strategische analyse financiën. Deze prognose maakt onderdeel uit van de autonome ontwikkelingen. Hierin is de Voorjaarsnota die het Rijk op 15 april presenteerde, met o.a. het vervallen van de opschalingskorting, al meegenomen. We informeren u later met een RIB over de lokale financiële effecten van de meicirculaire, zodat dit nog betrokken kan worden bij de besluitvorming van de strategische analyse. Bij de begroting 2025 wordt vervolgens uitgegaan van de cijfers zoals bekend bij de meicirculaire. 1.3 De effecten van het Hoofdlijnenakkoord zijn nog niet verwerkt Op donderdag 16 mei 2024 presenteerden de onderhandelaars van de formerende partijen PVV, VVD, NSC en BBB een hoofdlijnenakkoord, dat de basis moet vormen voor een nieuw kabinet. Het akkoord heeft ook gevolgen voor de gemeentefinanciën. Wat dit precies betekent, kan op dit moment nog niet geduid worden. Een analyse van BMC schetst een aantal gevolgen. 1.4 We sluiten niet helemaal aan bij het begrotingsadvies VNG van 1 maart 2024 aan haar leden.

De VNG heeft op 1 maart 2024 een begrotingsadvies gegeven aan haar leden. Zij adviseert om ombuigingen voor te bereiden om te komen tot een sluitende begroting. Ook adviseren ze deze ombuigingen nog niet in gang te zetten, maar wel te presenteren wat het effect is van de ombuigingen. De VNG adviseert ook vooral te kijken naar taken in medebewind om op te bezuinigen, waarbij zij zich realiseren dat dit voor elke gemeente om een eigen afweging vraagt die tot andere keuzes kan leiden. 1.5 We zetten de lobbytrajecten richting Rijk onverminderd voort. We zetten onverminderd de lobbytrajecten voort richting Rijk om de financiële positie van gemeenten onder de aandacht te brengen en te verbeteren. Dit doen we in K80-verband waarbij we als gemeente Hilvarenbeek kartrekker zijn van de financiële portefeuille. Aan de andere kant zien we ook de inzet van Raden in Verzet die o.a. het manifest ‘Zonder geld geen gemeenten’ ingediend heeft bij de Tweede Kamer.

3

Raad van 3 juli 2024, nr. 21

Financiën Keuze voor scenario II heeft ook een bepaalde financiële doorwerking. Dit ziet u terug in onderstaande tabel. U ziet dat in dit scenario alle jaren van de volgende begrotingsjaren 2025 tot en met 2028 structureel sluitend zijn. Het laat daarnaast nog ruimte over om binnen dit scenario bepaalde knoppen van dekkingsmaatregelen op ‘uit’ te zetten. Of om bepaalde nieuwe ontwikkelingen (die niet aan dit scenario zijn gekoppeld) toch in de begroting op te nemen. Scenario II: Adaptief Hilvarenbeek Actueel saldo structurele component incidentele component Autonome ontwikkelingen structurele component incidentele component Saldi na autonome ontwikkelingen structurele component incidentele component Nieuwe ontwikkelingen Dekkingsmaatregelen Totaal structurele component incidentele component Saldi Voorjaarsnota(+) 2024 structurele component incidentele component

2024

2025

2026

2027

2028

626 729 -103 -991 -991 0 -365 -262 -103

1.970 2.011 -41 -841 -341 -500 1.129 1670 -541

286 326 -40 50 50 0 336 376 -40

-383 -343 -40 167 167 0 -216 -176 -40

-383 -343 -40 105 105 0 -278 -238 -40

-649 0 -649 -649 0 -1.014 -911 -103

-1.774 1.477 -297 -402 105 832 1.268 -436

-1.351 3.202 1.851 529 1.321 2.187 905 1.281

-1.375 2.683 1.308 876 431 1.092 700 391

-1.092 2.291 1.199 1.199 0 921 961 -40

Met scenario II zal ook de solvabiliteit verder verbeteren in de toekomstige boekjaren. We zaten in de begroting 2024 op de ondergrens van 0,2 in jaar 2028. Met de begroting 2025 is het mogelijk daar een nauwkeurigere uitspraak over te doen. Indicatie is nu dat het kengetal uiteindelijk tussen de 0,2 en 0,3 uitkomt. Uitvoering U bent in de gelegenheid om tot en met 9 juni schriftelijke technische vragen in de dienen. U kunt dit doen met bijgevoegd format. Het college beantwoord deze vragen uiterlijk 13 juni. Op 11 juni is een extra informatieve bijeenkomst vanuit het College gepland. De reguliere plenaire commissie is gepland op 19 juni. U besluit op 4 juli over de Strategische Analyse Financiën en het scenario. Het financieel effect van uw besluit verwerken we richtinggevend in de begroting 2025 en de meerjarenbegroting tot en met 2028. Waar nodig, wordt het gekozen scenario nog verder uitgewerkt richting de voorjaarsnota(+) 2025 en verder verwerkt in de begroting 2026 en meerjarenbegroting tot en met 2029. Burgemeester en Wethouders van Hilvarenbeek, secretaris, burgemeester, Frank Jansen Evert Weys Advies auditcommissie Dit voorstel is behandeld in de auditcommissie van 10 juni 2024.

De auditcommissie brengt het volgende advies uit: De auditcommissie is van oordeel dat de gevolgde werkwijze heeft geresulteerd in een goed leesbaar boekwerk “Strategische analyse financiën inclusief Voorjaarsnota 2024” wat aansluit op 4

Raad van 3 juli 2024, nr. 21

de structuur van de P&C-stukken en waarbij wordt gekeken naar een meerjarenstrategie. Vanuit technisch oogpunt kan dit aan de orde komen in de raadsvergadering op 4 juli 2024. De griffier, Maarten Janus Advies raadscommissie Dit voorstel is op 19 juni 2024 oordeelsvormend behandeld in de plenaire commissie RuimteSamenleving. De commissie adviseert het presidium om dit voorstel als bespreekstuk op de voorlopige agenda van de raadsvergadering van 3 juli 2024 te plaatsen. De griffier, Maarten Janus Eindvoorstel Het college handhaaft het voorstel zoals genoemd in de paragraaf “Voorstel”. Burgemeester en Wethouders van Hilvarenbeek, secretaris, burgemeester, Frank Jansen Evert Weys Bijlagen (digitaal in raadsinformatiesysteem) - Boekwerk Strategische Analyse Financiën - Knoppendocument in Excel - Voortgang collegeprogramma 2023 – 2026 dd mei 2024 - Format schriftelijke vragen - Voortgang collegeprogramma d.d. mei 2024

5