21 Beleid Dorps Bouwen (1 raadsvoorstel)

Zaaknummer: 1012574

gemeente Hilvarenbeek

In de vergadering van Behandeld in college op Behandeld in commissie(s) Agendapunt Beleidsveld Onderwerp

: 14 december 2023 : 31 oktober 2023 : Ruimte van 23 en 30 november 2023 : 21 : Ruimtelijke Ordening : Voorstel wijzigen beleid Dorps Bouwen 2013

Voorstel 1. In te stemmen met de voorgestelde wijzigingen op de beleidsregel Dorps Bouwen en daarmee de beleidsregel opnieuw vast te stellen; 2. Deze gewijzigde beleidsregel als addendum toe te voegen aan de Nota Ruimtelijke Kwaliteit en van toepassing te verklaren; 3. De huidige beleidsregel ‘Dorps Bouwen’ uit 2013 in te trekken. Inleiding De beleidsregel ‘Dorps Bouwen’ is in 2013 vastgesteld door uw gemeenteraad. De afgelopen maanden hebben we een evaluatie naar het beleid ‘Dorps Bouwen’ uitgevoerd en hebben we bij u informatie opgehaald. Naar aanleiding van de uitgevoerde beleidsanalyse, de interviews met diverse stakeholders en de werksessie met de commissie d.d. 5 oktober 2023, willen wij u een voorstel doen toekomen tot het aanpassen van het huidige beleid Dorps Bouwen. Argumenten 1.1 Het beleid Dorps Bouwen dateert uit 2013 en verdient aanpassing naar de huidige tijd In het beleid Dorps Bouwen uit 2013 (bijlage 3) zijn 10 regels opgenomen die we in acht nemen bij de beoordeling van bouwplannen. Als aanvullende punten/gewijzigde punten t.o.v. het huidige beleid uit 2013 stellen we het volgende voor, waarbij de overige punten genoemd in het huidige beleid onveranderd van toepassing blijven. • Toevoeging: x. ‘Een dorp biedt ruimte voor passende woningen voor alle inwoners. Een plan moet passen binnen het actuele woningbouwbeleid.

De woningverdeling en woningtypologieën moeten voldoen aan het actuele woningbouwbeleid.’ • Wijziging: 1. Iedere plek heeft zijn eigen karakteristiek. Deze regel wordt vervangen door: ‘Iedere plek heeft zijn eigen karakteristiek. Initiatiefnemers van plannen moeten deze karakteristiek in beeld brengen en het plan moet een positieve bijdrage leveren aan deze karakteristiek. Dit wil niet zeggen dat het plan een kopie van de bestaande situatie moet worden, maar wel dat het moet passen in de omgeving. De gemeente Hilvarenbeek heeft vele gezichten: gebieden met dorpse waarden bepalend voor de identiteit van de gemeente zoals 1

Raad van 14 december 2023, nr. 21

de historische pleinen en dorpslinten, historische veldlinten en gehuchten, natuurgebieden en landgoederen. Maar ook gebieden met een kleinere invloed op het beeld van het dorp als geheel zoals naoorlogse woonbuurten, bedrijventerreinen en sportparken. Bij de toetsing van bouwplannen houden we rekening met dit onderscheid tussen de verschillende deelgebieden van kernen.’ • Wijziging: 3. Bij bouwplannen is de maat en schaal van belang. Deze regel wordt vervangen door: Bij bouwplannen is de maat en schaal van belang. In bestemmingsplannen is geregeld welke massa nu is toegestaan. Daarnaast moet de maat en schaal kloppen met de omgeving. Bij nieuwe ontwikkelingen sluit de bouwmassa aan bij de omgeving. In de gemeente Hilvarenbeek bestaan de bouwmassa’s overwegend uit één tot twee bouwlagen met een kap. Als uitzondering komen in de huidige situatie ook grotere of hogere bouwmassa’s voor. Nieuwe ontwikkelingen met een afwijkende bouwmassa en een afwijkende maat en schaal zijn alleen mogelijk als uitzondering binnen de dorpse identiteit en als het past binnen de ruimtelijke structuur van de omgeving. Bijvoorbeeld in de vorm van een (hoek)accent, zichtlijn of inpassing in een ruim opgezette groene omgeving. De afwijking in bouwmassa moet leiden tot een versterking van de ruimtelijke structuur en mag geen aantasting van de omliggende dorpse waarden betekenen.

Op andere plekken kan juist een beperktere bouwmassa van één bouwlaag met kap wenselijk zijn, zoals langs de dorpsranden aan het landschap of in smalle, kleinschalige historische straten. De uiteindelijke bouwmassa is altijd maatwerk waarbij de aard van de omgeving leidend is. • Wijziging: 4. In dorpen vindt weinig herhaling plaats. Deze regel wordt vervangen door: ‘In dorpen zijn afwisseling en variatie belangrijk. Ieder gebouw is anders. Lange rijen dezelfde woningen passen niet bij dorps bouwen. Als ieder gebouw een eigen detaillering kent, ontstaat er variatie en variatie draagt bij aan het dorps karakter. Afwisseling is dus belangrijk. Dat betekent dat oud en nieuw naast elkaar kunnen staan’. • Wijziging: 5. Van oudsher is er in de dorpen weinig openbaar groen aanwezig. Deze regel wordt vervangen door: ‘Een groene omgeving met een relatie met het landschap hoort bij een dorp. Voldoende groen zorgt voor een prettige woonomgeving en biedt ruimte voor klimaatadaptatie en biodiversiteit. Van oudsher is er in de historische centra van de dorpen en langs de historische dorpslinten weinig openbaar groen aanwezig. Alleen de belangrijke pleinen en linten waren begeleid met bomen en ander groen. In latere uitbreidingswijken vinden we wel vaak groenstroken terug en daar hoort het zogenaamde kijkgroen bij. In de centra echter niet.

Alleen op de meest markante plekken en in privétuinen of om structuren te begeleiden. Voor de gemeente Hilvarenbeek betekent dit dat privégroen aanwezig moet zijn bij woningen, dat belangrijke straten moeten worden begeleid met bomen en dat buiten de centra groenstroken en wijkgroen (groter dan een groenstrook evt. met bankje, speelvoorzieningen etc.) gewenst zijn.’ • Wijziging: 6. De woningen zijn in beginsel grondgebonden. Deze regel wordt vervangen door:

2

Raad van 14 december 2023, nr. 21

‘Naast grondgebonden woningen is er ruimte voor gestapelde bouw, mits de schaal en maat past binnen de omgeving’. 2.1 De Nota Ruimtelijke Kwaliteit is een toetsingskader waar het beleid Dorps Bouwen in is opgenomen De beleidsregel Dorps Bouwen is in 2013 vastgesteld door uw gemeenteraad en is verwerkt in de Nota Ruimtelijke kwaliteit uit 2016. De Nota Ruimtelijke Kwaliteit uit 2016 is veel breder qua inhoud en juridische status dan alleen de beleidsregel Dorps Bouwen. Deze Nota Ruimtelijke kwaliteit is feitelijk het vastgestelde kader voor de welstandstoetsing binnen de gemeente en deze wordt straks opgenomen in het tijdelijk deel van het omgevingsplan. De aanpassingen worden als addendum, zoals ook bij de Woonvisie is gedaan, opgenomen in de Nota Ruimtelijke Kwaliteit 2016. 2.2 Vanwege de invoering van de Omgevingswet per 1 januari 2024, is het efficiënter om de aanpassing nu te maken Aanpassingen aan de beleidsregel Dorps Bouwen en daarmee aan de Nota Ruimtelijke Kwaliteit en dus het tijdelijk Omgevingsplan na 1 januari 2024 vraagt om een uitgebreide lange voorbereidingsprocedure vergelijkbaar met een bestemmingsplanprocedure met vooroverleggen, inspraak en participatie. Het is daarom efficiënter nu de aanpassing te doen, zodat deze dan ook per 1 januari 2024 direct in het tijdelijk omgevingsplan zit verankerd en gebruikt kan worden.

3.1 De beleidsregel ‘Dorps Bouwen’ uit 2013 heeft na 1 januari 2024 geen status meer De beleidsregel Dorps Bouwen 2013 wordt ingetrokken om twee redenen: beleidsregel heeft na 1 januari 2024 geen status meer onder de Omgevingswet en de beleidsregel is al 1 op 1 vertaald in de NRK 2016. 3.2 De beleidsregel ‘Dorps Bouwen’ is al 1 op 1 vertaald in de Nota Ruimtelijke Kwaliteit Gezien de beperkte aanscherping van het beleid en om snel in een eenduidig toetsingskader voor bouwplannen te voorzien, stellen we u voor om via een raadvoorstel in de laatste cyclus van 2023 de aanpassingen door te voeren als een addendum op de huidige Nota Ruimtelijke Kwaliteit. De huidige beleidsregel Dorps Bouwen uit 2013 moet ingetrokken worden, zodat er één toetsingskader ontstaat. Kanttekeningen 1.1 Het wijzigen van de beleidsregel na 1 januari 2024 dient te geschieden via een thematische wijziging omgevingsplan en vergt meer tijd Om het beleid te wijzigen na 1 januari 2024 is een thematisch wijziging van het op dat moment van rechtswege geldende tijdelijke omgevingsplan nodig. Dit zou een eerste wijziging kunnen zijn voor het thema ‘Welstand’. Er zijn op dit moment echter nog de nodige praktische (technische) onzekerheden over het wijzigen van het tijdelijke van rechtswege geldende omgevingsplan.

Daarnaast gaat de wijziging van het omgevingsplan -anders dan het wijzigen van een beleidsregelvia een procedure waarbij zienswijzen kunnen worden ingebracht en beroep kan worden ingesteld. Daarmee bestaat het risico dat de doorlooptijd van deze optie aanzienlijk langer gaat duren dan het vaststellen van een nieuwe beleidsregel. 1.2 Langere onduidelijkheid over het kader Dorps Bouwen kan vertraging opleveren in onze bouwopgave Er ligt een grote woningbouwopgave voor de gemeente Hilvarenbeek. Herziening van de huidige beleidsregel na 1 januari 2024 levert onduidelijkheid en vertraging op in het beoordelen van de plannen, gezien het wijzigen van het beleid langer en complexer zal zijn onder de omgevingswet. Om de aanvragen snel en consequent te kunnen beoordelen, is het van belang een recent en goed afwegingskader te hebben. Een addendum op de Nota ruimtelijke kwaliteit zoals voorgesteld is hiervoor de beste manier. 3

Raad van 14 december 2023, nr. 21

Samenwerking Voor de evaluatie van het beleid Dorps Bouwen zijn interviews gehouden met verschillende stakeholders, waaronder woningcorporatie Leystromen, de welstandscommissie en Heemkundekringen Hilvarenbeek en Diessen. Financiën De kosten voor de evaluatie van het beleid Dorps Bouwen en het opstellen van het addendum worden gedekt uit de post 6830005/4380002. Communicatie De vaststelling van het addendum heeft voornamelijk gevolgen voor partijen die woningen bouwen of transformeren. Zij zullen dan ook geïnformeerd worden op het moment dat ze nieuwe woningbouwinitiatieven aan ons voorleggen. Ook stakeholders worden op de hoogte gebracht van het addendum en deze worden gepubliceerd op de wettelijk verplichte manier. Anderzijds is de Nota Ruimtelijke Kwaliteit met zijn addendum het toetsingskader voor de commissie Ruimtelijke Kwaliteit (nu nog de welstandscommissie). Uitvoering Het addendum (bijlage 4) is een aanpassing van en aanvulling op de Nota Ruimtelijke Kwaliteit. Het vormt na de vaststelling dan ook één geheel. Voor ontwikkelende partijen is het de leidraad voor de uitwerking van hun plannen. Voor de gemeente is het een kader om initiatieven aan te toetsen. Advies raadscommissie Dit voorstel is behandeld in de commissie Ruimte op 30 november 2023. De commissie is van oordeel dat het voorstel als bespreekstuk voor besluitvorming aan de raad kan worden voorgelegd.

De griffier, Maarten Janus Eindvoorstel Het college handhaaft het voorstel genoemd onder de paragraaf “Voorstel”. Burgemeester en Wethouders van Hilvarenbeek, secretaris, burgemeester, Frank Jansen Evert Weys Bijlagen (digitaal in raadsinformatiesysteem) 1. Raadsbesluit 2. Nota ruimtelijke kwaliteit 3. Beleidsregel Dorps Bouwen, 2013 4. Addendum Dorps Bouwen, 2023 5. Hand out presentatie werksessie commissie burgemeester Evert Weys secretaris Frank Jansen

4