20 Jaarstukken 2023 (4a definitief accountantsverslag 2023)
Tekst van het document
Accountantsverslag Gemeente Hilvarenbeek
Boekjaar 2023
27/06/2024
© Baker Tilly
1
Aan de gemeenteraad van de Gemeente Hilvarenbeek Vrijthof 10 5081 CA HILVARENBEEK
ONDERWERP: Accountantsverslag 2023 DATUM: Breda, 27 juni 2024
Geachte leden van de gemeenteraad, In overeenstemming met de opdracht tot de controle van de jaarrekening 2023 van Gemeente Hilvarenbeek, zoals overeengekomen in onze opdrachtbevestiging 2023, bieden wij u hierbij het accountantsverslag aan.
Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en zijn graag bereid de inhoud van deze rapportage nader toe te lichten. Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) N.V.
Het accountantsverslag bevat bevindingen en conclusies die naar aanleiding van onze werkzaamheden naar voren zijn gekomen. De bevindingen in dit verslag zijn besproken met de portefeuillehouder financiën en een afvaardiging van de ambtelijke organisatie. Wij zijn voornemens u te machtigen om onze goedkeurende controleverklaring op te nemen in uw jaarrekening 2023.
drs. B. (Barry) Smeenk RA Verantwoordelijk accountant
2
Inhoudsopgave
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen interne beheersing
Opdracht, Scope en uitkomsten
Belangrijkste bevindingen
Overige onderwerpen
Bijlagen
Financiële positie
3
Bestuurlijke samenvatting
Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringwaarden x € 1.000
positief is per saldo onttrokken
Mutatie reserves
2023
1,14
2022
MILJOEN EURO
2021
Gerealiseerd saldo baten en lasten
2023 € 4.755
€ 2.296
€4.120
2021
-€ 734
2,30
€7.428
2022
Gerealiseerd resultaat
€ 3.431
1,16
Weerstandscapaciteit *
€ 1.137
€8.468
Risico's totaal * 27%
26%
2023 2022 2021
€2.780 €3.893 €7.842
MILJOEN EURO MILJOEN EURO
€ 1.159
€ 1.058
Weerstandsratio *
23%
2023
€ 324 2021
2021
2022
2023
2022
Schuldquote (gecorrigeerd) 2023
37% -€ 1.324
2021
2023
2023
Solvabiliteit
2,67
2022
1,06
2021
1,08
37%
2022
2021
2022
55% 46%
* U heeft in uw jaarrekening onderscheid gemaakt in structurele risico’s, incidentele risico’s en risico’s ten aanzien van de grondexploitaties en deze tegen de betreffende weerstandscapaciteit weggezet. Bovenstaand laat een totaaltelling van deze risico’s zien. Voor een verdere beschouwing verwijzen we naar pagina 24 van dit verslag.
5
Bestuurlijke samenvatting Wij zijn voornemens om bij de jaarrekening 2023 een goedkeurende verklaring te verstrekken voor de getrouwheid van de jaarrekening.
Het jaarverslag is cf. NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet in materiële zin aan de laatste actuele voorschriften.
Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2023. Gemeente Hilvarenbeek heeft er voor gekozen de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening en de toelichting hierop in de paragraaf bedrijfsvoering onderdeel te laten zijn van het jaarverslag, ondanks dat dit conform de BBV in formele zin nog niet verplicht is. Op deze wijze heeft de Gemeente Hilvarenbeek invulling gegeven aan de aanbeveling van het Rijk om de verantwoording op te nemen, zoals de wetgever had beoogd. Op deze wijze wordt ook invulling gegeven aan de lokale afspraken tussen het college en de gemeenteraad, zoals opgenomen in de aangepaste verordeningen. Tevens kan de toezichthouder en het Rijk gebruik maken van de opgenomen verantwoording. Uit onze controle met betrekking tot ons getrouwheidsoordeel resteren twee ongecorrigeerde controleverschillen. Enerzijds constateren we dat in 2024 nog facturen ontvangen zijn die toezien op 2023, de impact op basis van onze steekproef bedraagt € 127.000 nadelig. Daarnaast constateren we dat de voorziening Rood-met-groen koppeling niet aan de BBV-eisen voldoet. Voor dergelijke constructies dient een bestemmingsreserve gevormd te worden. We adviseren het college deze voorziening vrij te laten vallen en hiervoor een bestemmingsreserve te vormen. De impact van deze bevinding bedraagt € 171.000 (voordelig).
Tevens zijn er enkele beperkte tekstuele en rubriceringscorrecties naar aanleiding van onze controle doorgevoerd.
Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2023 in overeenstemming zijn met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2023 van de Gemeente Hilvarenbeek voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.
Wij hebben geen ongecorrigeerde controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage geconstateerd.
6
Bestuurlijke samenvatting Het boekjaar 2023 sluit met een financieel resultaat van € 2,3 miljoen (voordelig). De totale vermogenspositie van de Gemeente Hilvarenbeek bedraagt € 16,2 miljoen (2022: € 15,1 miljoen) met een solvabiliteitsratio van 26% (2022: 23%). De vermogenspositie is verbeterd ten opzichte van voorgaande jaren. Het college concludeert in de paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing dat de weerstandscapaciteit die beschikbaar is toereikend is om onverwachte tegenvallers op te vangen. 1 januari 2023 is het boekjaar waarop de Gemeente Hilvarenbeek voor het eerst dient te rapporteren in het kader van de rechtmatigheidsverantwoording. Wij constateren dat de Gemeente Hilvarenbeek deze verantwoording heeft opgenomen in de jaarrekening en de bevindingen op het gebied van de rechtmatigheid toereikend heeft toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering. We complimenteren de organisatie met het opgeleverde dossier ter onderbouwing van het rechtmatigheidsoordeel. Wij concluderen dat deze verantwoording een getrouw beeld geeft. Het college constateert terecht dat de verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. Wij willen u erop wijzen dat het totaal van de rechtmatigheidsbevindingen uit komt op € 1.094.000.
Deze bevindingen zien toe op onrechtmatige inkooptrajecten waarbij de Europese aanbestedingsrichtlijnen niet zijn nageleefd. Ten aanzien van de begrotingsrechtmatigheid volgen geen materiële bevindingen. Uit de controles aangaande het misbruik & oneigenlijk gebruik criterium komen geen materiële bevindingen naar voren. Wij adviseren u kennis te nemen van de toelichting die het college opgenomen heeft in de paragraaf bedrijfsvoering. Wij adviseren u erop toe te zien dat de organisatie opvolging geeft aan de benoemde acties om de naleving van de rechtmatigheid te verbeteren. We constateren dat de wisseling van accountant, de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording en het toenemende aantal SiSa-regelingen hebben geleid tot een intensief controleproces, waarbij op een prettige en constructieve wijze met de organisatie is samengewerkt. We merken hierin ook op dat in lijn met voorgaande jaren de controledruk vanuit het Rijk steeds verder toeneemt, wat zich vertaalt in inmiddels 25 te verantwoorden regelingen (2022: 22). Wij merken op dat de toenemende SiSa-regelingen veel van de organisatie vraagt in het kader van de voorbereidingen. De complexe en diversiteit aan wetten en regels leiden er toe dat de voorbereidingen voor de SiSa’s zeer intensief zijn en op punten voor verbetering vatbaar zijn. Wij zullen dit en de overige aandachtspunten in de evaluatie meenemen.
7
Opdracht, Scope en uitkomsten
Opdracht, Scope en uitkomsten Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: - Het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen). - De jaarrekening. - Bijlagen.
De raad heeft in het controleprotocol de rapporteringstolerantie gelijk gesteld aan de verantwoordingsgrens. Het college heeft echter de relevante bevindingen wel opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering.
Met de opdrachtbevestiging 2023 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2023. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Voor een nadere toelichting verwijzen wij tevens naar het in oktober 2023 door ons toegelichte controleplan.
Kernpunten en significante risico’s in de controle Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle: ▪ Waardering van de grondexploitaties; ▪ Getrouwheid rechtmatigheidsverantwoording; ▪ Doorbreking van administratieve organisatie/interne beheersing door het management; ▪ Schattingsposten en veronderstellingen van het management.
Overzicht toleranties De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 461.000. Deze materialiteit sluit aan op het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol. Grondslag
Bedrag
1% lasten inclusief toevoegingen reserves
€ 461.000
Goedkeuringstolerantie onzekerheden 3% lasten inclusief toevoegingen reserves
€ 1.383.000
Goedkeuringstolerantie fouten
Rapporteringstolerantie
5% van de goedkeuringstolerantie
€ 23.000
De toleranties voor de rechtmatigheidsverantwoording zijn vastgelegd in uw financiële verordening en het controleprotocol, zoals vastgesteld door de raad op 1 februari 2024. Grondslag
Uitkomsten Wij zijn voornemens bij de jaarrekening 2023 een goedkeurende verklaring te verstrekken voor de getrouwheid van de jaarrekening. Uit onze controle met betrekking tot ons getrouwheidsoordeel resteren twee ongecorrigeerde controleverschillen. Enerzijds constateren we dat in 2024 nog facturen ontvangen zijn die toezien op 2023, de impact op basis van onze steekproef bedraagt € 127.000 nadelig. Daarnaast constateren we dat de voorziening Rood-met-groen koppeling niet aan de BBV-eisen voldoet. Voor dergelijke constructies dient een bestemmingsreserve gevormd te worden. We adviseren het college deze voorziening vrij te laten vallen en hiervoor een bestemmingsreserve te vormen. De impact van deze bevinding bedraagt € 171.000 (voordelig). Het saldo van deze twee correcties heeft een impact van € 44.000 en valt daarmee ruimschoots binnen onze goedkeuringstolerantie.
Bedrag
Verantwoordingsgrens
3% lasten inclusief toevoegingen reserves
€ 1.385.130
Rapporteringstolerantie
Controleprotocol
€ 1.385.130
9
Opdracht, scope en uitkomsten Frauderisico’s en continuïteit Onze controleverklaring over boekjaar 2023 bevat, gelijk aan voorgaand jaar, een verplichte paragraaf over onze werkzaamheden met betrekking tot fraude en een met betrekking tot continuïteit. Dit op basis van de vanaf 2022 gewijzigde beroepsregels voor accountants (NV COS 700). Hieronder wordt uiteengezet hoe de accountant bij de controleaanpak inspeelt op risico’s ten aanzien van fraude en continuïteit en worden de uitgevoerde werkzaamheden toegelicht. De mate van detail en de omvang van de rapportage over fraude en continuïteit in de controleverklaring hangen onder meer af van de onderkende risico’s, de omvang en aard van de organisatie alsmede de bevindingen naar aanleiding van de werkzaamheden. Frauderisico’s Zoals ook in ons controleplan opgenomen bevindt het college dan wel het management zich in een unieke positie om fraude te plegen, omdat het in staat is de administratieve vastleggingen te manipuleren en frauduleuze financiële overzichten op te stellen door interne beheersingsmaatregelen te doorbreken, die anderszins effectief lijken te werken. Een incentive van het college of management zou hierbij kunnen zijn om op die wijze een betere financiële situatie of prestatie te presenteren. Onze beroepsregels schrijven voor dat de accountant dit risico in zijn controle onderkent.
Uit onze controle zijn geen bijzonderheden gebleken. Continuïteit Als onderdeel van de vereisten voor de nieuwe controleverklaring hebben wij ook de continuïteitsveronderstelling getoetst. Op basis van de huidige inzichten, zoals opgenomen in de voorjaarsnota 2024 heeft Gemeente Hilvarenbeek tot 2026 een sluitende meerjarenbegroting (verwachting voor 2027 € 0,4 miljoen negatief). Vanaf 2027 is nadrukkelijk de terugval van de financiële middelen uit het gemeentefonds zichtbaar. Uw incidentele weerstandscapaciteit is op korte termijn toereikend deze tekorten op te vangen. Wij adviseren u nadrukkelijk te analyseren of de algemene reserves de toekomstig begrote tegenvallers op lange termijn kunnen gaan opvangen. De financiële kengetallen in 2023 inclusief het weerstandsrisico geven geen reden tot twijfel of de gemeente haar activiteiten in continuïteit kan voortzetten. De Gemeente Hilvarenbeek heeft voor 2023 haar financiële positie verbeterd vanuit de positief behaalde resultaten.
Om dit frauderisico te ondervangen hebben wij de volgende werkzaamheden verricht: Analyseren en beoordelen van op basis van risicocriteria geselecteerde journaalposten en hierop specifieke controlewerkzaamheden verricht om de nauwkeurigheid van de geselecteerde journaalposten te controleren; Analyse van aanpassingen die tijdens het opstellen van de jaarrekening zijn gemaakt; Beoordelen van belangrijke schattingen en de schattingsprocessen van het college of management zoals de waardering van de grondexploitaties, vaste activa en vorderingen en het toereikend zijn van voorzieningen. Hierbij hebben we in het bijzonder aandacht gehad voor het inherente risico van vooringenomenheid van het college bij deze posten; Beoordelen van significante transacties buiten het kader van de normale bedrijfsuitoefening om; Doornemen van notulen van vergaderingen van het management, college en de raad.
10
Schattingen Management schattingen Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen en licht deze toe in de jaarrekening. Wij hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2023 beoordeeld en gecontroleerd. De belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreffen:
Schatting
Beoordeling 2023
Beoordeling 2022
Onze zienswijze m.b.t. significante kwalitatieve aspecten en de (mogelijk) kwantitatieve omvang
Waardering van materiële vaste activa
(Evenwichtig) Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de materiële vaste activa een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw materiële vaste activa.
De waardering van de langlopende vorderingen
(Evenwichtig) Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de langlopende vorderingen een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw langlopende vorderingen.
De waardering van grondexploitaties
De waardering van debiteuren De waardering van de voorzieningen
(Evenwichtig) Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de grondexploitatie een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw grondexploitaties. Voor een uiteenzetting hiervan verwijzen wij naar paragraaf “waardering van de grondexploitaties” van dit accountantsverslag. (Evenwichtig) Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de vorderingen een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw vorderingen.
(Evenwichtig) Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de voorzieningen, met uitzondering van de voorziening Rood-met –groen koppeling, een evenwichtig beeld geven van de toereikendheid van de voorzieningen.
11
Belangrijkste bevindingen
De rechtmatigheidsverantwoording Inleiding In de jaarstukken 2023 is door het college verantwoording afgelegd over de rechtmatigheid van de baten en lasten.
De rechtmatigheidsverantwoording Bij onze werkzaamheden hebben wij de volgende bevindingen en aanbevelingen geconstateerd.
Deze verantwoording bestaat uit: − De rechtmatigheidsverantwoording opgenomen in de jaarrekening; en − De toelichting op de rechtmatigheidsverantwoording in de paragraaf bedrijfsvoering.
Wij constateren dat bij start van onze controle er aan de rechtmatigheidsverantwoording veel aandacht is geschonken. We complimenteren de organisatie met het opgeleverde dossier.
Door een wijziging van de gemeentewet in 2023 is deze verantwoording een verplichting voor uw gemeente. De jaarstukken worden opgesteld conform de BBV. Deze verslaggevingstandaard is nog niet geactualiseerd naar de ‘nieuwe’ gemeentewet, waardoor het conform de BBV nog niet verplicht is deze verantwoording toe te voegen aan de jaarstukken. De gemeente heeft er voor gekozen (zoals het Ministerie aanbevolen heeft) om de rechtmatigheidsverantwoording desondanks toch op te nemen in de jaarrekening en toe te lichten in de paragraaf bedrijfsvoering. Op deze wijze wordt ook invulling gegeven aan de lokale afspraken tussen het college en de gemeenteraad, zoals opgenomen in de aangepaste verordeningen. Tevens kan de toezichthouder en het Rijk gebruik maken van de opgenomen verantwoording. Wij willen u erop wijzen dat, vanwege deze wijziging van de gemeentewet, het oordeel in de controleverklaring niet meer toeziet op de rechtmatigheid. De conclusies inzake rechtmatigheid zijn toegelicht door het college op pagina 134 van de jaarrekening. Wij hebben, als onderdeel van de controle op de jaarrekening, de getrouwheid van deze verklaring gecontroleerd.
Voorwaardencriterium Wij constateren dat uw gemeente achteraf een zogenaamde ‘spendanalyse’ uitvoert om mogelijke onrechtmatigheden te analyseren. Uw verbijzonderde interne controle (VIC) heeft deze taak op haar genomen. Er is voor een totaal aan € 1.094.000 aan onrechtmatig aanbestede lasten als fout geconstateerd ten gevolge van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. Deze trajecten zijn inhoudelijk toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering. We adviseren het college een plan van aanpak op te stellen om verdere onrechtmatigheden te voorkomen. Begrotingsrechtmatigheid Wij constateren dat de gemeente een analyse heeft uitgevoerd en gedocumenteerd ten aanzien van de begrotingsrechtmatigheid. Er is geen sprake van overschrijdingen van de lasten. Wel is er sprake van afwijkingen in de vorm van lagere lasten, baten en hogere baten. Afgelopen najaar heeft de commissie BBV nadere uitspraken gedaan over het begrip tijdigheid. Hierin is toegelicht dat alle over- en onderschrijdingen van zowel baten als lasten onrechtmatig zijn, indien zij niet tijdig zijn gemeld. De commissie BBV heeft daarbij geadviseerd om tussen de gemeenteraad en het college hier nadere afspraken over te maken. Deze afspraken zijn vastgelegd de financiële verordening en het controleprotocol.
De toelichting op de rechtmatigheidsverantwoording is door het college van de Gemeente Hilvarenbeek opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering.
13
De rechtmatigheidsverantwoording Kredietrechtmatigheid Voor wat betreft de kredietrechtmatigheid constateren we dat er geen overschrijdingen op kredieten zijn geconstateerd. M&O criterium Wij constateren dat de Gemeente Hilvarenbeek M&O-beleid (Misbruik en Oneigenlijk Gebruik) nog nader dient in te regelen. In 2023 zijn elementen van dit beleid al meegenomen bij de uitvoering van werkzaamheden voor de rechtmatigheidsverantwoording. In de controle zijn geen materiële bijzonderheden geconstateerd. Toelichting paragraaf bedrijfsvoering We constateren dat de toelichting aangaande de rechtmatigheidsverantwoording in de paragraaf Bedrijfsvoering voldoet aan de wettelijk gestelde eisen en aan de afspraken die tussen de raad en het college zijn gemaakt.
14
Grondexploitaties Algemeen De waardering van de grondexploitaties is gebaseerd op diverse schattingen en aannames. De schattingsonzekerheid is door alle externe ontwikkelingen in 2022/2023 toegenomen en vormt daarom een significant risico in onze controleaanpak. De complexiteit in de projectontwikkeling omvat de volgende risico’s: De vraag naar (betaalbare) woningen is fors hoger dan het aanbod. Stijgende energie- en grondstofprijzen; Krapte op de arbeidsmarkt; Stikstofproblematiek; Verduurzamingsopgave; Stijgende rente; Macro-economische factoren zijn minder stabiel.
Waardering inclusief specifieke projectrisico’s Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw grondexploitatie gedurende de afgelopen vier jaar weergegeven. Grafiek ontwikkeling grondexploitaties (x € 1.000) 8.000
2020
6.000
2021
4.000
2022
0 -2.000
De hogere onzekerheid en volatiliteit in de gehanteerde aannames kan doorwerken in het verwachte eindresultaat en de waardering van uw grondexploitaties. Deze hogere mate van onzekerheid maakt het belangrijker om een adequate toelichting op te nemen in de jaarrekening. In de jaarrekening is deze schattingsonzekerheid in tekstuele zin toegelicht, echter niet door middel van scenario-analyses cijfermatig gemaakt. We adviseren het college deze schattingsonzekerheid inclusief een benaderd cijfermatig scenario toe te lichten, zodat de gebruiker van de jaarrekening een beter inzicht krijg in de schattingsgevoeligheid. Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering in opzet en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd. Wij constateren dat in de jaarrekening een verliesvoorziening van € 0,4 miljoen is opgenomen. Voorgaand jaar werd nog verwacht dat het project waar deze voorziening betrekking op heeft winstgevend zou zijn, echter door planinhoudelijke wijzigingen goedgekeurd door de raad is het complex De Welder omgeslagen naar een verlieslatend complex.
2023
2.000 Bruto boekwaarde
Verliesvoorziening
Netto boekwaarde
Ten opzichte van 31 december 2022 is de boekwaarde van de post grondexploitatie afgenomen met € 3,8 miljoen. Deze afname wordt met name verklaard door de verkopen binnen het project Gelderakkers 2. De toename van de boekwaarde per 31 december 2023 is als volgt samen te vatten: (x € 1.000)
2023
2022
Boekwaarde per 1 januari
6.769
4.162
Investeringen
1.394
2,950
Grondverkopen/bijdragen
(5.328)
(328)
Tussentijdse winstneming en vrijval verliesvoorziening
(102)
15
Boekwaarde per 31 december
2.937
6.769
15
Grondexploitaties vervolg + overige bevindingen Resultaat grondbedrijf Het resultaat van het grondbedrijf bedraagt in 2023 € 0,1 miljoen negatief. Dit resultaat bestaat uit (tussentijdse) winstnemingen c.q. toevoeging aan de voorziening. De winstneming ziet toe op diverse projecten. De toevoeging aan de voorziening ziet toe op project De Welder.
Opbrengstenstijging Gezien de hoogte van de marktprijzen per balansdatum houdt de Gemeente Hilvarenbeek op basis van marktinformatie voor de komende jaren geen rekening gehouden met een verhoging van de grondprijzen in haar grondexploitaties. We achten dit een realistisch uitgangspunt.
De parameters voor de grondexploitaties De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van de gemaakte schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de Gemeente exploitatieoverzichten op waarin schattingen zijn opgenomen. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de door Gemeente Hilvarenbeek gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst.
Voorziening Rood-met-groen koppeling De gemeente kent een voorziening Rood-met-groen koppeling ter hoogte van € 171.000. Uit deze voorziening worden kwaliteitsverbeteringen in het buitengebied gerealiseerd. De voeding van deze voorziening gebeurt op basis van een dotatie van € 5 per m 2 verkochte bouwgrond in het buitengebied. Volgens de boekhoudregels dienen dergelijke constructies door middel van tussentijdse winstneming gevoed te worden en via een bestemmingsreserve te lopen. We adviseren het college om in 2024 deze voorziening na goedkeuring van de raad om te zetten in een bestemmingsreserve. Voor de jaarrekening 2023 wegen we de vrijval van deze voorziening mee in onze foutenevaluatie.
Parameters
2023
2022
Schatting 2023
Schatting 2022
Rente
0,83%
0,95%
Disconteringsvoet
2,0%
2,0%
Kostenstijging
7%
9%
Opbrengstenstijging
0%
0%
Kostenstijging De gehanteerde parameter voor de kostenstijging ligt in lijn met de landelijke prijsindexcijfers. De Gemeente Hilvarenbeek heeft voor het prijspeil 2023 rekening gehouden met de inflatie en houdt voor de komende jaren op basis van marktinformatie ook rekening met een inflatie. We achten dit een realistisch uitgangspunt. Daarbij wordt jaarlijks het geldende inflatiepercentage gehanteerd, meerjarig wordt geen indexatie toegepast. Gezien het feit dat merendeel van de kosten in 2024 wordt verwacht achten wij dit een acceptabel uitgangspunt.
Voortgezette controle Om vast te stellen dat de kosten aan het juiste boekjaar zijn toegerekend voeren we een zogenaamde voortgezette controle uit, waarbij wij aan de hand van de facturen ontvangen in 2024 nagaan of deze kosten betrekking hebben op 2023. Op grond van onze werkzaamheden constateren we een drietal facturen die in 2024 zijn verantwoord, maar (gedeeltelijk) betrekking hebben op prestaties geleverd in 2023. Doordat we met een statistische steekproef werken moeten we de uitkomst van onze bevinding extrapoleren. De werkelijke afwijking bedraagt € 4.000 en dit leidt tot een mogelijke geëxtrapoleerde correctie van € 127.000. Omdat het een geprojecteerde fout is heeft het college dit niet verwerkt in haar jaarrekening.
16
Sociaal domein Algemeen De Gemeente Hilvarenbeek voert diverse regelingen uit in het sociaal domein waarbij enkele taken zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden: Uitvoerder
Bepaling last boekjaar
Zelf
Werkelijke lasten
Werkdeel (WSW)
Diamantgroep
Vaste bijdrage op basis van de bijdrage beschikbaar gesteld door het Rijk
Jeugdwet
Hart van Brabant
Werkelijke lasten, gebaseerd op schatting per jaareinde
WMO
Zelf / SIEM
Werkelijke lasten
PGB’s
Sociale verzekeringsbank
Afrekening op basis van werkelijke lasten
Onderdeel
Uitkeringen (Participatiewet)
In de jaarrekening zijn diverse posten en geldstromen inzake het sociale domein verantwoord. Jeugdwet In de regio Midden-Brabant zijn de taken aangaande de jeugdzorg gedelegeerd aan de gemeenschappelijke regeling Hart van Brabant. De kosten aangaande de Gemeente Hilvarenbeek worden daarbij door Hart van Brabant doorbelast. De Gemeente Hilvarenbeek verantwoordt deze kosten op basis van de laatst beschikbare inschatting van Hart van Brabant.
WMO De Gemeente Hilvarenbeek voert de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) deels zelfstandig uit en deels via de samenwerking SIEM. We hebben vastgesteld dat de gemeente in voldoende mate zelf controles op de juistheid van de facturatie van de zorgaanbieders en de prestatielevering uitvoert. Uit onze controle volgen geen materiële fouten of onzekerheden. Een aanvrager van een voorziening, hulp in de huishouding, zorg in natura of een financiële tegemoetkoming (persoonsgebonden budget) is op grond van de WMO een eigen bijdrage verschuldigd. De wetgever heeft bepaald dat de berekening, oplegging en incasso van deze eigen bijdrage wordt uitgevoerd door het CAK. De informatie van het CAK (om privacy redenen beperkt) is ontoereikend om als gemeente de juistheid op persoonsniveau en volledigheid van de eigen bijdragen als geheel te kunnen vaststellen. Door de systematiek te kiezen van het vaststellen van de eigen bijdragen door het CAK, heeft de wetgever in feite bepaald, dat de verantwoordelijkheid voor de juistheid en volledigheid van de eigen bijdragen op grond van de WMO geen gemeentelijke verantwoordelijkheid is. Dit betekent dat door de gemeenten geen zekerheden omtrent omvang en hoogte van de eigen bijdragen kunnen worden verkregen. De Gemeente Hilvarenbeek heeft deze onzekerheid in de jaarrekening 2023 toegelicht.
PGB’s De belangrijkste onzekerheid zit op de Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB). De SVB heeft zelf over 2023 een controleverklaring met beperking ontvangen bij de verantwoording PGB-stromen Jeugdwet en WMO. De Gemeente Hilvarenbeek heeft zelf aanvullende werkzaamheden verricht om de nauwkeurigheid en rechtmatigheid van de kosten te verifiëren zodat deze beperking wordt weggenomen. Uit onze beoordeling van dit onderzoek concluderen we dat de kosten PGB’s getrouw en rechtmatig verantwoord zijn in de jaarrekening 2023.
17
Speerpunten gemeenteraad Tijdens de auditcommissie d.d. 5 februari 2024 heeft u ons een speerpunt meegegeven. De auditcommissie heeft destijds aandacht gevraagd voor grote projecten. Aanvullend op dit verzoek is de Leidraad grote projecten gedeeld. Vanuit de controle hebben we aandacht besteed aan de projecten binnen de grondexploitaties (zoals eerder in dit verslag toegelicht) en daarnaast aan grote investeringen die worden geregistreerd onder de materiële vaste activa. Ten aanzien van de financiële verwerking in de jaarrekening 2023 hebben wij geen bijzonderheden geconstateerd.
Indien er sprake is van een afwijking ten opzichte van de vorige rapportage is het noodzakelijk dat afwijkingen inhoudelijk worden toegelicht. Daarbij vragen wij ook nadrukkelijk de aandacht voor de vraag: “hadden we deze afwijking eerder of nauwkeuriger kunnen inschatten.” Dit laatste met het oog op een steeds verdere verbetering van de schatting die de organisatie en het college aangaande de uitgangspunten maakt. Tot slot adviseren we een risicoparagraaf per project op te nemen, waarin mogelijke risico’s op de drie eerder genoemde aspecten (inhoud, tijd, geld) concreet benoemd worden.
Ten aanzien van de monitoring op de projecten is met name de toekomstige ontwikkeling van belang en hier zijn op grond van het BBV geen nadere voorschriften voor. U wilt echter als raad wel periodiek geïnformeerd worden over de voortgang van majeure projecten. Richting de toekomst is het wenselijk om als raad duidelijke kaders te stellen als het gaat om grote projecten. Hierbij kan ook de wijzen waarop de auditcommissie en de Raad wordt geïnformeerd worden ingebed. Ook de invulling binnen de producten van de P&C-cyclus zou hier onderdeel van kunnen zijn. Om u hierin te adviseren wijzen we u op het feit dat we bij dergelijke majeure projecten b.v. in de planning- en controlcyclus enkele gemeenten zien dat zij kiezen voor een aparte paragraaf in het jaarverslag (vergelijkbaar met b.v. de paragraaf grondbeleid). Een dergelijke paragraaf zou ons inziens de volgende elementen moeten bevatten: Inhoudelijke voorgang van het project(onderdeel), ten opzichte van begroting; Voortgang van het project in tijd (ten opzichte van begroting), al dan niet gespecificeerd naar projectonderdeel; Voortgang van het project in geld (ten opzichte van begroting), al dan niet gespecificeerd naar projectonderdeel.
18
Jaarverslag Jaarverslag In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder het overzicht van baten en lasten met toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2023 is opgenomen. Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening.
Hieronder zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen: Element jaarverslag
Uw jaarverslag bevat in materiële zin de vereiste informatie op basis van artikel Vereisten BBV
24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV. Daarnaast zouden de cijfers 2023 van uw verbonden partijen opgenomen dienen te worden, deze zijn echter nog niet in alle gevallen beschikbaar.
Verenigbaar Overeenstemming
Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele afwijkingen gesignaleerd.
Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag overeenstemt met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden. Alle verplichte paragrafen, met uitzondering van de nieuw voorgeschreven paragraaf Openbaarheid zijn opgenomen en zijn kwalitatief van voldoende
Paragrafen
Verbonden partijen Tijdens onze controle besteden wij specifieke aandacht aan de transacties met verbonden partijen van Gemeente Hilvarenbeek. In het kader van onze controle hebben wij vastgesteld dat: − De (significante transacties met) verbonden partijen toereikend zijn toegelicht in de jaarrekening en paragraaf verbonden partijen; − Geen sprake is van indicaties voor ongeautoriseerde significante transacties met verbonden partijen, welke indicaties geven voor fraude; − Geen sprake is van indicaties dat de van toepassing zijnde wet- en regelgeving niet is nageleefd.
Onze waarneming
niveau. Hoewel de inhoud van de paragraaf Openbaarheid binnen de paragraaf Bedrijfsvoering is beschreven, adviseren we om hier zoals aanbevolen door de Commissie BBV een aparte paragraaf voor op te nemen.
Informatiewaarde
De toelichtingen zijn goed leesbaar en geven een adequate analyse tussen het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen.
Incidentele baten en
De toelichting op de incidentele baten en lasten voldoet aan de eisen vanuit
lasten
het BBV. Fraude en de frauderisicoanalyse is een steeds belangrijker thema. We
Fraude
adviseren u in de paragraaf bedrijfsvoering te rapporteren over de frauderisicoanalyse.
19
SiSa-bijlage en WNT SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2023. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden: − € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is. − 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is. − € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is.
Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken vóór 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa-bijlage. In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.
WNT verantwoording Als onderdeel van onze controle hebben wij de naleving van de Wet normering topinkomens (WNT) gecontroleerd. Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Beide topfunctionarissen zijn per jaareinde 2023 in loondienst en er hebben zich gedurende 2023 geen wijzigingen voorgedaan. Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de jaarrekening. Deze publicatieverplichtingen geldt eveneens voor bezoldiging van niet-topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2023 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.
Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisatie c.q. nevenactiviteiten hebben welke onder de WNT vallen) overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant. De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.
20
Financiële positie
Ontwikkelingen in de jaarcijfers Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31 december 2023 volgens de jaarrekening € 16,2 miljoen en heeft zich de afgelopen jaren als volgt ontwikkeld:
Analyse van het resultaat Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien. Het gerealiseerde resultaat bedraagt afgerond € 2,3 miljoen positief. In de gewijzigde begroting was rekening gehouden met een sluitend saldo.
Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000)
In het samenvattend beeld in het jaarverslag wordt in hoofdlijnen een toelichting op de afwijkingen gegeven. In de toelichting op de programma’s wordt een verder gedetailleerde verklaring gegeven voor de afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Als onderdeel van de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2023 wordt overzichtelijk aangegeven welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken.
18.000 16.000 14.000 12.000
Het jaarrekeningresultaat is € 2,3 miljoen voordeliger dan begroot.
10.000
De belangrijkste afwijkingen zien voornamelijk toe op: • Hogere algemene uitkering/specifieke regelingen; • Voordeel op budgetten, welke niet zijn uitgegeven; • Overige afwijkingen.
8.000 6.000 4.000 2.000 0 2020 Algemene reserve
2021 2022 Bestemmingsreserve
2023
Gerealiseerd resultaat
Het totaal saldo van baten en lasten (exclusief mutatie reserves) bedraagt € 1,2 miljoen voordelig. Per saldo is gedurende 2023 € 1,1 miljoen gedoteerd aan de reserves. Tezamen vormt dit het gerealiseerde resultaat van € 2,3 miljoen.
Een groot deel van bovenstaande oorzaken kon niet in een eerder stadium voorzien worden, enkele afwijkingen wellicht mogelijk wel. We adviseren u, in lijn met de aanbevelingen van de commissie BBV om meer aandacht te hebben voor afwijkingen op baten en lasten, niet zijnde begrotingsoverschrijdingen. Doorlopend is het advies de afwijkingen nader te analyseren waarom deze pas bij het opstellen van de jaarrekening inzichtelijk waren, zodat voordelen eerder richting de raad gemeld kunnen worden.
Van de totale reserves ter hoogte van € 13,9 miljoen is € 5,7 miljoen opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze reserve is ten opzichte van voorgaand jaar toegenomen met € 2,1 miljoen.
22
Financiële positie Weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling) van uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark. Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar de landelijke ontwikkelingen weergegeven: Kengetallen in %
Gemeente Hilvarenbeek
Landelijk
Het kengetal netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten op de exploitatie en is afgenomen in 2023, doordat er is afgelost op de leningenportefeuille.
De solvabiliteit blijft stabiel op 26% in 2023. De VNG hanteert een signaalwaarde als de solvabiliteit onder de 20% komt. Aan de bovenkant oordeelt het VNG dat een solvabiliteit boven de 50% als zeer goed aan te merken is. De Gemeente Hilvarenbeek kent derhalve een toereikende vermogenspositie, al blijft het gezien de geplande rijksbezuinigingen en de verwachte tekorten op termijn zorg deze te monitoren. Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de in exploitatie genomen gronden zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Belastingcapaciteit: de lastendruk in de Gemeente Hilvarenbeek bedraagt 88% en ligt daarmee onder het landelijke gemiddelde. Op basis van het kengetal “structurele exploitatieruimte” blijkt dat er beperkte structurele begrotingsruimte is om tekorten of extra lasten binnen de huidige begroting op te vangen. In vergelijking met landelijk en Brabant is er iets meer ruimte.
Brabant
2023
2022
2023 (begroting)
2022
2023 (begroting)
2022
Netto schuldquote
44
61
71,4
38,8
66,4
33,1
Netto schuldquote gecorrigeerd
37
55
65,4
33,1
61,8
29,7
Solvabiliteit
26
23
30,8
38,9
34,5
40,5
Grondexploitaties
6
16
5,8
6,1
7,6
10,3
Belastingcapaciteit
88
102
105,1
101,5
100,1
96,3
Structurele exploitatieruimte
6
7
0,5
5,2
0,6
5,6
23
Financiële positie Weerstandsvermogen en risicobeheersing In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. Op basis van de inventarisatie van de geïdentificeerde risico’s, waarbij rekening wordt gehouden met kans op voordoen en financiële impact, wordt berekend welk bedrag benodigd is ter dekking van de geïdentificeerde risico’s. U heeft daarin gekozen om de risico’s die incidenteel van aard zijn en de risico’s die structureel van aard zijn apart te presenteren. Daarbij is ten aanzien van de incidentele risico’s ook nog een onderscheid gemaakt van de risico’s voor het grondbedrijf en de overige risico’s. Wij complimenteren u met het goede inzicht wat gegeven wordt.
Hiernaast is het verloop over de afgelopen 3 jaar weergegeven inclusief een kwalificatie van de weerstandsratio. Daarnaast is voor 2023 de opsplitsing naar risicocategorie opgenomen. De weerstandscapaciteit is opgebouwd vanuit de algemene reserves. De weerstandsratio kwalificeert in totaliteit als “uitstekend”. We merken op dat in de weerstandscapaciteit uitstekend is om de incidentele risico’s op te vangen. Wel merken we op dat de gemeentelijke weerstandscapaciteit gezien de geplande rijksbezuinigingen de komende jaren onder druk kunnen komen te staan.
X € 1.000
2023
2022
2021
Weerstandscapaciteit
7.428
4.120
8.468
Risico’s
2.780
3.893
7.842
Weerstandsratio
2,67
1,06
1,08
X € 1.000
2023
Structurele weerstandscapaciteit
€ 1.684
Incidentele weerstandscapaciteit
€ 4.667
Incidentele weerstandscapaciteit grondbedrijf
€ 1.077
Structurele risico’s
€ 1.419
Weerstandsratio
Betekenis
Incidentele risico’s
€ 593
>= 2.0
Uitstekend
Incidentele risico’s grondbedrijf
€ 768
1.4 < 2.0
Ruim voldoende
Weerstandsratio structureel
1,2
1.0 < 1.4
Voldoende
0.8 < 1.0
Matig
Weerstandsratio incidenteel
7,9
0.6 < 0.8
Onvoldoende
Weerstandsratio incidenteel grondbedrijf
1,4
< 0.6
Ruim onvoldoende
24
Bevindingen interne beheersing
Bevindingen interne beheersing Algemeen Naar aanleiding van onze tussentijdse controle over 2023 hebben wij een managementletter uitgebracht. Onze doelstelling van deze controle is om een beeld te krijgen of de interne beheersingsomgeving en de daarin opgenomen maatregelen van interne controle toereikend zijn in het kader van onze opdracht tot de controle van de jaarrekening van uw gemeente. Dit beeld is in belangrijke mate bepalend voor onze risico-inschatting en hiermee voor de omvang en diepgang van onze werkzaamheden die wij bij de jaarrekeningcontrole moeten uitvoeren teneinde de gewenste zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening géén materiële fouten bevat. Uit onze risicoinschatting komen een aantal risicogebieden naar voren die een verhoogd risico met zich meebrengen op een materiële fout in uw jaarrekening. Deze omvatten: − Waardering van uw grondexploitatie; − Invoering van de rechtmatigheidsverantwoording (en de daarbij horende verantwoordelijkheden voor u); − Risico dat het management van de gemeente de procesafspraken doorbreekt, hetgeen een standaard risico is vanuit onze beroepsregels. Dit risico ziet bij uw gemeente met name toe op de schattingsposten in de grondexploitatie en voorzieningen.
Fraude en naleving wet- en regelgeving Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van wet- en regelgeving en voor een cultuur van eerlijkheid en integriteit en dient zowel preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en overtreding van wet- en regelgeving zo veel mogelijk te beperken. De Raad is verantwoordelijk voor het toezicht op het college in de uitvoering van deze taken.
Geautomatiseerde gegevensverwerking Wij rapporteren onze bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking in dit verslag. Hierbij dient opgemerkt te worden dat de accountantscontrole van de jaarrekening niet specifiek is gericht op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. De jaarrekeningcontrole heeft geen tekortkomingen in de continuïteit en betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking aan het licht gebracht.
Wij hebben als onderdeel van de jaarrekeningcontrole 2023 uw inschatting inzake frauderisico’s met betrekking tot uw organisatie besproken. Deze bespreking komt ook voort uit onze verplichte rapportage van de accountant over de uitkomsten van onze werkzaamheden met betrekking tot de ingeschatte frauderisico’s in de controleverklaring.
Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het management gebruik van diverse beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controle technische functiescheiding en periodieke rapportages over financiën. Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij de risico’s met betrekking tot fraude en overtreding van wet- en regelgeving en beoordelen wij de interne beheersingsmaatregelen die gericht zijn op het voorkomen en signaleren van (materiële) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het signaleren van fraude en niet-naleving van weten regelgeving.
26
Bevindingen interne beheersing Fraudebeheersing en onze observaties Om bestuurders en toezichthouders houvast te bieden heeft het NBA in februari 2022 de brochure “Frauderisicobeheersing” uitgebracht. Wij adviseren u om kennis te nemen van de 11 aanbevelingen die hierin zijn gedaan. Onderzoek laat zien dat het grootste deel van de fraudegevallen door middel van een ‘tip’ aan het licht komt. Dit maakt het belang van een fraudemeldpunt en klokkenluidersregeling groot. Het is goed uw medewerkers hier periodiek van bewust te maken. In het kader van onze controle hebben wij geen bevindingen te melden met betrekking tot de naleving van wet- en regelgeving. In de paragraaf ‘Overige bevindingen’ geven wij een nadere toelichting over de verplichting om in onze controleverklaring te rapporteren over fraude. Naleving wet- en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen.
Corruptie en omkopingsrisico’s Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie vaker dan bij andere sectoren voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel transacties met een relatief grote omvang plaatsvinden, de transparantie over marktprijzen niet in alle gevallen voldoende is om te beoordelen en frequent zaken gedaan wordt met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen. Corruptie is een wereldwijd probleem waarbij het uw verantwoordelijkheid is om corruptie binnen uw gemeente te voorkomen. Onze beroepsregels zijn in de praktijkhandreiking “Corruptie, werkzaamheden van de accountant” verder aangescherpt, hetgeen tot aanvullende werkzaamheden heeft geleid. Gemeente Hilvarenbeek beschikt over beschreven procedures ten aanzien van de samenwerking met derden en een intern inkoop- en aanbestedingsbeleid. Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren: − Gemeente Hilvarenbeek heeft zelf werkzaamheden uitgevoerd om te controleren dat de aanbestedingen conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed.
Wij hebben steekproefsgewijs een deel van deze werkzaamheden gecontroleerd; − Door middel van een steekproef vaststellen of voor alle inkopen welke in rekening zijn gebracht aan de gemeente ook een prestatie is geleverd door de tegenpartij; − Door middel van een steekproef vaststellen of bij alle materiële grondaankopen en –verkopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd; − Door middel van een steekproef vaststellen of alle verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt. Uit bovenstaande werkzaamheden zijn – behoudens onze eerdere opmerkingen geen nadere bevindingen voortgekomen.
27
Overige onderwerpen
Overige onderwerpen ESG Het integreren van duurzaamheidsaspecten binnen uw organisatie en bedrijfsvoering wordt de toekomstige norm. De EU zet flink in op het afdwingen van transparantie over het gevoerde duurzaamheidsbeleid. Een voorbeeld daarvan: met ingang van het boekjaar 2025 moeten grote ondernemingen (volgens de jaarrekening criteria) rapporteren over de voortgang en realisatie van hun duurzaamheidsambities (CSRD) en over de bijdrage van hun producten en/of diensten aan een klimaatneutrale economie (EU Taxonomy).
We kunnen concluderen dat het ESG regelgevingskader volop in beweging is. Alles is erop gericht dat organisaties duurzaamheid in hun organisaties verankeren en rapporteren over uw bijdrage/impact op de thema’s Environment, Social en Governance. Vooruitlopend op de wettelijke verplichtingen is eerdere toepassing (op vrijwillige basis) toegestaan. Om sustainability in uw organisatie te integreren kunt u het ESG raamwerk zoals hieronder weergegeven doorlopen.
Hieronder geven wij een opsomming van de meest recente ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid. −
De nadere uitwerking van de CSRD is vorm gegeven in de European Sustainability Reporting Standards (ESRS). Op 31 juli 2023 heeft de Europese Commissie deze ESRS goedgekeurd, waarmee de invoering voor ondernemingen definitief is geworden.
−
De EU Taxonomy (een door de EU opgestelde lijst van producten en diensten die als ‘groen’ aangemerkt mogen worden) wordt ondertussen steeds verder uitgebreid. Aan de lijst worden voortdurend diverse economische activiteiten toegevoegd die gericht zijn op de transitie naar circulariteit, het duurzaam gebruik van water, de preventie en beheersing van vervuiling en de bescherming en het herstel van de biodiversiteit.
−
Een andere verordening die op termijn toepassing zal gaan vinden is de Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD). Deze verordening omvat verplichtingen voor ondernemingen om de impact van haar eigen activiteiten en die van haar waardeketen op het gebied van mensenrechten en natuur en klimaat te identificeren en vervolgens maatregelen te treffen om negatieve consequenties daarvan te voorkomen of te mitigeren. Een onderneming moet kunnen aantonen dat zij al het mogelijke heeft gedaan om hieraan te voldoen. Een belangrijk element uit de verordening is dat bestuurders aansprakelijk kunnen worden gesteld indien niet in voldoende mate gevolg aan deze verordening is gegeven.
Dit is een 8-stappenplan om te komen tot een geïntegreerde duurzaamheidsstrategie en uiteindelijk uw duurzaamheidsverslag. Baker Tilly ESG Advisory kan u bij al deze processtappen (al naar gelang uw behoefte) ondersteunen. Onze verwachting is dat op termijn de rapportageverplichtingen voor ondernemingen ook voor decentrale overheden gaan gelden. We adviseren u hier dan ook al op voor te sorteren.
29
Overige onderwerpen Rapporteringsverplichting werkgebonden personenmobiliteit Per 1 juli 2024 is de nieuwe “Wet Rapportageverplichting werkgebonden personenmobiliteit (WPM)” van toepassing op werkgevers met meer dan 100 medewerkers. Werkgevers hebben een grote rol in het verduurzamen van de werkgebonden personenmobiliteit. Verduurzamen is bijvoorbeeld mogelijk door werknemers thuis te laten werken of het gebruik van openbaar vervoer of een elektrische auto te stimuleren. De verplichte jaarlijkse rapportage houdt in dat werkgevers de werkgebonden kilometers (zowel zakelijke kilometers als woon-werkverkeer) moeten rapporteren. De rapportage wordt onderverdeeld naar soort vervoermiddel, afgelegde kilometers en het brandstoftype. De rapportage over 2024 moet uiterlijk op 30 juni 2025 worden ingediend. De rapportage kan middels een online formulier worden ingediend op de website van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Wet bescherming klokkenluiders In februari 2023 is de “Wet bescherming klokkenluiders” in werking getreden. De wet heeft de voorgaande “Wet Huis voor klokkenluiders” vervangen en hiermee is de EU-klokkenluidersrichtlijn geïmplementeerd. Vanaf 17 december 2023 geldt de wet voor alle werkgevers met 50 werknemers of meer. De wet geldt zowel in de publieke als de private sector.
De wet beschermt melders die een werkrelatie hebben met de organisatie waarover de melding gaat. Naast werknemers kunnen dit bijvoorbeeld ook zzp-ers, stagiairs of uitzendkrachten zijn. Een melding moet gaan over een vermoeden van een misstand. Er zijn twee soorten meldingen, namelijk een inbreuk op een verordening of richtlijn van de EU (Unierecht) en een maatschappelijke misstand. Een inbreuk op het Unierecht is een handeling of nalatigheid die onrechtmatig is of het doel ondermijnt en schadelijk is voor het algemeen belang. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de volksgezondheid of bescherming van het milieu.
Een maatschappelijke misstand is meestal een situatie die meerdere mensen aangaat, regelmatig voorkomt of ernstige gevolgen kan hebben. Een maatschappelijke misstand heeft een of meer van de volgende kenmerken: − Er is sprake van overtreding van de wet of op grond van een wettelijke voorschrift opgestelde interne regels vastgesteld door de werkgever; − Er is gevaar voor de volksgezondheid; − Er is gevaar voor de veiligheid van personen; − Er is gevaar voor de aantasting van het milieu; − Er is gevaar voor het goed functioneren van de organisatie als gevolg van onbehoorlijk handelen of nalaten. Voor alle situaties geldt dat het maatschappelijk belang in het geding moet zijn. Een melding kan worden gedaan bij de werkgever of direct bij een bevoegde autoriteit. Dit moet een externe instantie zijn die hiervoor is aangewezen. Een melding kan zowel schriftelijk als mondeling plaatsvinden. De melder mag niet door de werkgever worden benadeeld omdat hij een melding gedaan heeft. Benadeling kan bijvoorbeeld door middel van ontslag, overplaatsing of het weigeren van een promotie. Deze bescherming geldt ook voor mensen die de melder hebben geholpen bij de melding.
De bescherming bestaat uit een aantal maatregelen: − Verbod op benadeling met verschuiving van de bewijslast in gerechtelijke procedures; − Recht op ondersteuningsmaatregelen waaronder volledig onafhankelijke informatie en kosteloze en gemakkelijk toegankelijke adviezen; − Vrijwaring van procedures (bijvoorbeeld schending van de geheimhoudingsplicht en verboden informatieverwerving); − Geheimhoudingsverplichtingen in het kader van de melding en de opvolging daarvan voor de identiteit van de melder (en andere betrokkenen); − Sancties voor degenen die zich schuldig maken aan het tegenwerken van de melder of het onderzoek.
30
Bijlagen
Bijlage A – SiSa-bijlage Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2023 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken vóór 15 juli 2024 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout, onzekerheid of formele onrechtmatigheid
Nummer
Specifieke uitkering
A16
Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne
B2
Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek
C41B
Regeling specifieke uitkering flexibele inzet woningbouw
C55
Aanpak energiearmoede
C62
Regeling specifieke uitkering kwijtschelding gemeentelijke belastingen
C92
Regeling specifieke uitkering Informatiepunten Digitale Overheid
C94
Regeling houdende regels verstrekking specifieke uitkering aan gemeenten verduurzaming [….] van eigenaars, woonverenigingen en wooncoöperaties
C209
Meerjarige regeling voor huisvesting aandachtsgroepen
D8
Onderwijsachterstandenbeleid 2023-2026 (OAB)
D14
Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingen
E44B
Tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie 2021-2027 (SiSa tussen medeoverheden)
Rechtmatigheidsoordeel specifieke uitkeringen (zoals blijkt uit de controleverklaring):
Goedkeurend
Strekking controleverklaring getrouwheid gehele jaarrekening:
Goedkeurend
Financiële omvang in euro’s
Toelichting fout/onzekerheid
32
Bijlage A – SiSa-bijlage (vervolg) Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2023 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken vóór 15 juli 2024 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout, onzekerheid of formele onrechtmatigheid
Nummer
Specifieke uitkering
E84
Regeling stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen 2022-2023
E87B
Tijdelijke regeling stimuleren maatregelen tweede fase Deltaprogramma zoetwater (SiSa tussen medeoverheden)
F28
Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid
G2
Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_gemeentedeel 2023
G3
Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (uitsluitend levensonderhoud beginnende zelfstandigen)_gemeentedeel 2021
G10
Wet inburgering 2021_ gemeentedeel 2023
G12
Kwijtschelden publieke schulden SZW-domein hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire
G13
Onderwijsroute 2022 deel gemeente
H4
Regeling specifieke uitkering stimulering sport
H12
Regeling specifieke uitkering lokale preventieakkoorden of preventieaanpakken
H30
Specifieke uitkering versterking voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis 2023-2026
H32
H35B
Financiële omvang in euro’s
Toelichting fout/onzekerheid
Regeling specifieke uitkering Meerkosten Energie Openbare Zwembaden
Specifieke uitkering IZA-doelen 2023-2026 (SiSa tussen medeoverheden)
Rechtmatigheidsoordeel specifieke uitkeringen (zoals blijkt uit de controleverklaring):
Goedkeurend
Strekking controleverklaring getrouwheid gehele jaarrekening:
Goedkeurend 33
Bijlage A – SiSa-bijlage (vervolg - Tozo) Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2023 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken vóór 15 juli 2024 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout of onzekerheid
Nummer
Specifieke uitkering
G4
Tozo 1_fundamentele rechtmatigheidseisen
G4
Tozo 1_belangrijke rechtmatigheidseisen
G4
Tozo 2
G4
Tozo 3
G4
Tozo 4
G4
Tozo 5
G4
Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire – gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud in jaar T
G4
Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire – gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen op kapitaalverstrekking in jaar T
Rechtmatigheidsoordeel specifieke uitkeringen (zoals blijkt uit de controleverklaring):
Goedkeurend
Strekking controleverklaring getrouwheid gehele jaarrekening:
Goedkeurend
Financiële omvang in euro’s
Toelichting fout/onzekerheid
34
Bijlage B – Ongecorrigeerde controleverschillen De hieronder opgenomen tabel met ongecorrigeerde controleverschillen is verstrekt aan het college en is als bijlage bij de Bevestiging bij de jaarrekening gevoegd. Wij hebben de ongecorrigeerde verschillen met het college besproken. Wij zijn van mening dat verschillen zoveel mogelijk door het college moeten worden gecorrigeerd, echter wij kunnen instemmen met de overwegingen van het college om deze verschillen niet te corrigeren, aangezien deze bedragen niet materieel zijn voor het inzicht van de jaarrekening. De geconstateerde fouten en onzekerheden ten aanzien van getrouwheid zijn lager dan de door u vastgestelde controletolerantie van 1% respectievelijk 3% van de totale lasten.