19 Kadernotitie huisvesting ontheemden (1 raadsvoorstel)

Zaaknummer: 1019114

gemeente Hilvarenbeek

Voorstel aan de raad In de vergadering van Behandeld in college op Behandeld in commissie(s) Agendapunt Beleidsveld Onderwerp

: 3 juli 2024 : 21 mei 2024 : Samenleving van 15 mei 2024 (themabijeenkomst), 6 juni (beeldvormend) en 13 juni (oordeelsvormend) : 19 : Samenleving : Strategische kadernotitie huisvesting ontheemden

Voorstel • De “strategische kadernotitie huisvesting ontheemden” vast te stellen. Deze kadernotitie gaat over de strategische uitgangspunten voor huisvesting ontheemden, het locatieafwegingskader en het locatiebesluitvormingsproces. Hiermee krijgt u de volgende strategische uitgangspunten voorgelegd: a) Voor wat betreft huisvesting van Asielzoekers en Statushouders uitgaan van de lokale wettelijke taakstelling voor huisvesting; b) Voor wat betreft de huisvesting van Oekraïners vasthouden aan de huidige regionale afspraken en deze opnieuw bekijken als er meer bekend is over de toekomstige status van Oekraïense vluchtelingen; c) Voor wat betreft de ontwikkeling van locaties voor huisvesting uitgaan van: o Structurele huisvesting van statushouders loopt via woningcorporatie Leystromen en eventueel andere woningverhuurders; o Een tijdelijke (ca 10 jaar) tussenvoorziening voor statushouders om de achterstand in te lopen is nodig. Deze tussenvoorziening bestaat uit maximaal 40 woonunits op een locatie en ligt bij voorkeur in of aan de rand van de kern, maar er worden op voorhand geen locaties uitgesloten. o Huisvesting voor asielzoekers in het kader van de Spreidingswet (106 personen) wordt geconcentreerd op 1 of maximaal 2 locaties/accommodaties; o Het ontwikkelen/realiseren van huisvesting en opvanglocaties gebeurt door derden.

• Het locatiebesluitvormingsproces, zoals opgenomen in de “strategische kadernotitie huisvesting ontheemden” vast te stellen; Inleiding Op 28 februari jl. bent u vertrouwelijk bijgepraat over het ontheemden vraagstuk in de Gemeente Hilvarenbeek. Ook bent u via diverse raadsinformatiebrieven in 2023 (60, 73 en 128) geïnformeerd over de stand van zaken van dit vraagstuk. 1

Raad van 3 juli 2024, nr. 19

Via dit raadsvoorstel leggen wij de “strategische kadernotitie huisvesting ontheemden”, inclusief het locatiebesluitvormingsproces, aan u voor. Deze strategische kadernotitie voor de huisvesting van ontheemden is vooruitlopend op het integrale strategisch kader voor de aanpak van ontheemden. Het besluitvormingsproces hiervoor staat begin 2025 gepland. Het komende half jaar wordt dit strategisch kader verder ontwikkeld en integraal afgestemd met de betrokken partners en de samenleving. Dit raadsvoorstel en de kadernotitie gaan in op de uitgangspunten voor huisvesting, de locatieafweging en het locatiebesluitvormingsproces. Huisvesting is de allereerste prioriteit, ook in relatie tot de Spreidingswet en de taakstelling vanuit de Provincie. Pas als huisvesting gepland/gerealiseerd is, komen vraagstukken als inburgering, participatie en onderwijs aan de orde. Vooralsnog wordt hier uitgegaan van de huidige regelingen. Argumenten 1.1 Wettelijke taak huisvesting ontheemden vraagt om kaders om locatiekeuzes te maken Huisvesting van asielzoekers (Spreidingswet) en statushouders (taakstelling huisvesting vanuit de Provincie Noord-Brabant) is een wettelijke taak voor gemeenten. Voor de uitvoering van deze wettelijke taak zijn er door de gemeenteraad vastgestelde kaders nodig om locatiekeuzes te maken.

Voor wat betreft deze taakstellingen kan er weliswaar regionaal tussen doelgroepen uitgeruild worden, maar de gezien de strakke deadlines en het feit dat de totaalopgave hiermee niet wijzigt gaan we vooralsnog uit van de lokale taakstelling. 1.2. Deadline spreidingswet vraagt om raadsbesluit voor de zomer Half september 2024 moet de gemeente Hilvarenbeek haar opgave asielzoekers voor de Spreidingswet kenbaar maken aan de regio. Het is belangrijk dat de gemeenteraad vóór deze deadline de kaders vaststelt waarbinnen het college kan handelen. 1.3. Aanpak ontheemden vraagt een door de gemeenteraad vastgesteld lange termijnperspectief Voor de aanpak is er onder andere een door de gemeenteraad vastgesteld lange termijnperspectief nodig, een strategisch kader voor de integrale aanpak van ontheemden in Hilvarenbeek. Vooruitlopend hierop zijn er uitgangspunten voor huisvesting nodig. 1.4. Achterstand in opgave statushouders vraagt om een tijdelijke tussenvoorziening Sinds februari 2024 staat de gemeente onder actief toezicht van de Provincie Noord-Brabant voor wat betreft statushouders (trede 3A). Het aantal benodigde woningen is groter dan het aantal woningen dat via woningcorporatie Leysstromen (of derden) voor statushouders beschikbaar komt. Het aantal benodigde woningen loopt alleen maar op.

Dit vraagt om door de gemeenteraad vastgestelde kaders, waarbinnen ook andersoortige (tijdelijke) ontwikkelingen mogelijk zijn. 1.5. Toekomstige status Oekraïners is onduidelijk De huidige status van Oekraïners loopt in maart 2025 af. De toekomstige status en regels zijn nog niet duidelijk. Vandaar dat aan u wordt voorgesteld om vast te houden aan de huidige opgave en afspraken tot er meer duidelijkheid is. 1.6. Concentratie van asielzoekers op 1 of 2 locatie(s) vanuit logistieke- en kostenoverwegingen Voor de tijdelijke opvang van asielzoekers is er permanente beveiliging, dagelijks locatie- en facilitair management (catering, schoonmaak, vervoer, was, etc.) nodig. Concentratie op één of twee locatie(s) heeft sterk de voorkeur vanuit praktisch- en kostenoogpunt. 2

Raad van 3 juli 2024, nr. 19

1.7. Financiële kader is de gemeentebegroting –> locatieontwikkeling door derden Locatieontwikkeling gebeurt normaliter en bij voorkeur door derden. Hierbij kan de gemeente faciliteren. In de gemeentelijke begroting en voorjaarsnota zijn geen investeringsmiddelen geraamd om zelf locaties te ontwikkelen. Hierin staan slechts middelen om locatieontwikkeling te versnellen. 2.1. Kaders zijn nodig voor locatieafweging en het locatiebesluitvormingsproces Om een goede afweging te kunnen maken tussen alle mogelijke locaties zijn kaders nodig. Op basis van deze kaders en de wet- en regelgeving kunnen de locaties gewogen worden en kan er een overzicht van kansrijke locaties worden opgesteld. Kanttekeningen 1.1. Beleidskader gaat in op hoofdlijnen en uitgangspunten, realisatie nodig. Het beleidskader realiseert geen huisvesting, maar stelt de uitgangspunten vast waarbinnen huisvesting kan worden ontwikkeld/gerealiseerd. Na vaststelling is ontwikkelpotentie en uitvoeringskracht nodig om daadwerkelijk de opgave te realiseren. 1.2. Niets doen betekent ingrijpen van rijk en/of provincie Als de gemeente Hilvarenbeek geen beleidskader vaststelt en in het verlengde daarvan geen huisvesting realiseert, dan kan het Rijk (spreidingswet) of de Provincie (statushouders) ingrijpen.

Voor wat betreft de taakstelling statushouders wijst de provincie op kosten van de gemeente een locatie in de gemeente aan. In het kader van de spreidingswet wijst het rijk gemeenten aan als er op provinciaal niveau onvoldoende plekken gerealiseerd zijn. Hoe deze aanwijzing er uit gaat zien is nog niet bekend. 1.3. Alternatieve scenario’s ten aanzien van de uitgangspunten Het college adviseert u de hierboven genoemde uitgangspunten om te voldoen aan de wettelijke taakstelling. U kunt echter de keuze maken om hier niet aan te voldoen en daarbij kunt u aan onderstaande scenario’s denken: 1.3.1. Deels voldoen aan de asielopgave & opgave statushouders conform taakstelling realiseren In dit scenario wordt er voor asielzoekers één kleinere accommodatie gerealiseerd voor bijvoorbeeld 50 asielzoekers en wordt daarmee de wettelijke taakstelling niet volledig gerealiseerd. De taakstelling voor statushouders wordt wel gerealiseerd. In dit scenario wordt niet voldaan aan de wettelijke taakstelling voor asielzoekers. Als de totale opgave asielzoekers in de provincie niet wordt opgelost, dan kan gemeente Hilvarenbeek (als gemeente die niet voldoet aan de wettelijke taak) een aanwijzing van het rijk krijgen. 1.3.2. Blijven achterlopen op de taakstelling statushouders & extra opvangplekken voor asielzoekers en/of Oekraïners realiseren Het is een optie om de gesprekken in de regio c.q.

provincie aangaan over het uitruilen van doelgroepen, door bijvoorbeeld te kiezen voor meer Asielzoekers/Oekraïners en te bespreken of andere gemeenten meer statushouders kunnen huisvesten. Echter hiermee wijzigt niet de totale huisvestingsopgave en daarmee ook niet de opgave voor locatieontwikkeling. Deze wordt alleen anders verdeeld. In de praktijk loopt gemeente Hilvarenbeek de afgelopen jaren steeds achter op de taakstelling statushouders en verhoogt de toezichthouder van de provincie steeds de “interventietrede”. Zoals het er nu naar uitziet gaat, bij ongewijzigd beleid, de toezichthouder gemeente Hilvarenbeek op 1 juli 2025 in de laatste interventietrede plaatsen. 1.4. Consequenties hoofdlijnenakkoord 2024-2028 (“strengste asielbeleid ooit “) Het nieuwe hoofdlijnen-/onderhandelingsakkoord spreekt van het “strengste asielbeleid ooit” en van een asielcrisiswet. Op dit moment is nog niet bekend wat dit exact gaat betekenen, wat juridisch 3

Raad van 3 juli 2024, nr. 19

mogelijk is en op welke termijn. Het lijkt erop dat de spreidingswet ingetrokken gaat worden en dat het verboden wordt om statushouders voorrang bij woningtoewijzing te geven. Dit alles neemt echter niet weg dat er een huisvestingsopgave voor deze doelgroepen blijft. Wellicht in een andere vorm en kleinere omvang, maar er blijven locatieontwikkelingen nodig. De consequenties van het nieuwe akkoord worden meegenomen in het vervolgproces en in het locatieafwegingsproces komen we bij u hierop terug. 1.5. Locaties verwerven is niet mogelijk binnen de gemeentebegroting Binnen de gemeentebegroting zijn geen middelen opgenomen voor het verwerven of realiseren van locaties. Uitgangspunt is dat derden de locaties gaan ontwikkelen en realiseren. Een nieuwe afweging is nodig als blijkt dat er onvoldoende externe investeerders zijn. Samenwerking • Interne samenwerking; de strategische kadernotitie is in samenwerking met de integrale projectgroep “ontheemden” opgesteld. Hierin zijn de afdelingen samenleving, ruimte, VTH en communicatie vertegenwoordigd. • Regio samenwerking: voor de uitvoering van de opgave is er afstemming met de regio. Het beleidskader zelf is gemeentelijk. • Externe samenwerking: de uitvoering van het beleidskader vindt in samenwerking met belanghebbenden en betrokken partijen plaats.

Financiën Het financiële kader is de gemeentebegroting van de gemeente Hilvarenbeek en de financiële consequenties van dit raadsvoorstel krijgt u via de voorjaarsnota voorgelegd. Hierin worden geen extra middelen voor realisatie van huisvesting beschikbaar gesteld. Hieronder treft u de financiële (vergoedings-) regelingen aan per doelgroep: • Asielzoekers: volledige vergoeding door het COA tot in ieder geval 31/12/24. • Oekraïners: t/m 2024 vergoeding (+) door het Rijk. Vanaf 2025 is de vergoedingsregeling nog niet duidelijk. • Statushouders: middelen voor inburgering worden door het Rijk, via Specifieke Uitkeringen (SPUK)/ gemeentefonds, vergoed. Statushouders zijn zelf verantwoordelijk voor kosten van huuren levensonderhoud. Als statushouders hier niet in kunnen voorzien, kunnen ze via de participatiewet een uitkering en aanvullende vergoedingen krijgen. Ook kunnen ze aanspraak maken op toeslagen. • De Hotel- en AccommodatieRegeling (HAR) biedt gemeenten de mogelijkheid om gekoppelde vergunninghouders voor maximaal zes maanden tijdelijk onderdak aan te bieden in accommodaties binnen de gemeentegrenzen. • Voor versnellingsinvesteringen voor aankoop van gronden/panden is een voorbereidingskrediet in de voorjaarsnota opgenomen. Ontwikkeling door een derde (voorkeur) moet budgetneutraal gebeuren.

De huur wordt dan vergoed door COA, rijk of statushouders zelf, afhankelijk van het type ontwikkeling. Hieronder treft u de begroting aan zoals deze wordt voorgesteld via de voorjaarsnota: Begroting en meerjarenraming Baten/l Struct./ 2024 2025 2026 2027 2028 asten inc. Verwachte kosten

4

Raad van 3 juli 2024, nr. 19

Programma Structurele aanpak ontheemden

L

I

Voorbereidingskosten versnelling realisatie van locaties voor opvang/huisvesting ontheemden

L

I

Structurele capaciteit opvang vluchtelingen

L

400

100

100

15

15

15

15

150

150

150

150

550

365

165

165

165

400

100

Totaal huidig budget

400

100

Verschil te verwachten kosten en huidig budget

150

265

165

165

165

S

Totaal te verwachten kosten

150

Huidig budget Exploitatieoverschot 2024 Oekraïners

B

I

Voor structureel en incidenteel hanteren we de richtlijnen van de provincie.

Communicatie Voor passende communicatie tijdens het gehele ontheemden programma, gebruiken we een communicatieaanpak. In deze aanpak staan de fasering van het programma, de programmadoelen, de communicatiedoelen, de doelgroepen, de boodschap, communicatiestrategie en een communicatiekalender. De uitgangspunten van deze aanpak: · We zijn transparant en realistisch in onze communicatie; · We communiceren tijdig en anticiperen op vragen en eventuele zorgen; · We bieden ruimte voor debat; · Communicatie is maatwerk per fase en doelgroep. In de kadernotitie treft u de uitgebreide (communicatie)planning aan. Hieronder treft u op hoofdlijnen de communicatie per fase aan. 1) Huidige fase van kader huisvesting vaststellen: in deze fasen wordt de samenleving geïnformeerd over de inhoud en het proces van het kader. 2) Voorhangprocedure concrete locatievoorstellen: in deze fase wordt de omgeving van de diverse locaties geconsulteerd. 5

Raad van 3 juli 2024, nr. 19

3) Integraal kader ontheemden: brede consultatie van de samenleving via onder andere Cimby, een inwonerspanel en inloopbijeenkomsten. Uitvoering Zie procesplanning in kadernotitie. Commissie Samenleving 6 juni Het raadsvoorstel is op 6 juni 2023 beeldvormend behandeld in de commissie Samenleving. In deze vergadering is door de burgemeester aangegeven dat het thans voorgestelde besluit als volgt kan worden aangepast (zie schuin gedrukte tekst): •

•

De “strategische kadernotitie huisvesting ontheemden” vast te stellen. Deze kadernotitie gaat over de strategische uitgangspunten voor huisvesting ontheemden, het locatieafwegingskader en het locatiebesluitvormingsproces. Hiermee krijgt u de volgende strategische uitgangspunten voorgelegd: o Voor wat betreft huisvesting van Asielzoekers en Statushouders uitgaan van de lokale wettelijke taakstelling voor huisvesting; o Voor wat betreft de huisvesting van Oekraïners vasthouden aan de huidige regionale afspraken en deze opnieuw bekijken als er meer bekend is over de toekomstige status van Oekraïense vluchtelingen; o Voor wat betreft de ontwikkeling van locaties voor huisvesting uitgaan van: ➢ Structurele huisvesting van statushouders loopt via woningcorporatie Leystromen en eventueel andere woningverhuurders; ➢ Een tijdelijke (ca 10 jaar) tussenvoorziening voor statushouders om de achterstand in te lopen is nodig. Deze tussenvoorziening bestaat uit maximaal 40 woonunits op een locatie en ligt bij voorkeur in of aan de rand van de kern, maar er worden op voorhand geen locaties uitgesloten. Uitgaande van een gemiddelde bezetting per unit van 2,5 persoon betekent een voorziening van 40 units circa 100 personen.

➢ Huisvesting voor asielzoekers in het kader van de Spreidingswet (106 personen) wordt geconcentreerd op 1 of maximaal 2 locaties/accommodaties; ➢ Het ontwikkelen/realiseren van huisvesting en opvanglocaties gebeurt door derden. Het locatiebesluitvormingsproces, zoals opgenomen in de “strategische kadernotitie huisvesting ontheemden” vast te stellen;

U kunt dit nieuwe voorstel betrekken bij de oordeelsvormende behandeling in de commissie Samenleving van 13 juni 2024.

Burgemeester en Wethouders van Hilvarenbeek, secretaris, burgemeester,

Frank Jansen

Evert Weys

Advies commissie Samenleving 13 juni 2024 De commissie heeft de voorgestelde aanpassing van het besluit bij de bespreking betrokken. De portefeuillehouder geeft aan die aanpassing via een eindvoorstel aan de raad voor te leggen. De 6

Raad van 3 juli 2024, nr. 19

commissie acht het voorstel rijp voor besluitvorming en adviseert om het als bespreekstuk op de voorlopige agenda van de raad van 3 juli te plaatsen. De griffier, Maarten Janus

Eindvoorstel. • De “strategische kadernotitie huisvesting ontheemden” vast te stellen. Deze kadernotitie gaat over de strategische uitgangspunten voor huisvesting ontheemden, het locatieafwegingskader en het locatiebesluitvormingsproces. Hiermee krijgt u de volgende strategische uitgangspunten voorgelegd: o Voor wat betreft huisvesting van Asielzoekers en Statushouders uitgaan van de lokale wettelijke taakstelling voor huisvesting; o Voor wat betreft de huisvesting van Oekraïners vasthouden aan de huidige regionale afspraken en deze opnieuw bekijken als er meer bekend is over de toekomstige status van Oekraïense vluchtelingen; o Voor wat betreft de ontwikkeling van locaties voor huisvesting uitgaan van: ➢ Structurele huisvesting van statushouders loopt via woningcorporatie Leystromen en eventueel andere woningverhuurders; ➢ Een tijdelijke (ca 10 jaar) tussenvoorziening voor statushouders om de achterstand in te lopen is nodig. Deze tussenvoorziening bestaat uit maximaal 40 woonunits op een locatie en ligt bij voorkeur in of aan de rand van de kern, maar er worden op voorhand geen locaties uitgesloten. Uitgaande van een gemiddelde bezetting per unit van 2 tot 2,5 persoon betekent een voorziening van 40 units circa 80-100 personen.

➢ Huisvesting voor asielzoekers in het kader van de Spreidingswet (106 personen) wordt geconcentreerd op 1 of maximaal 2 locaties/accommodaties; ➢ Het ontwikkelen/realiseren van huisvesting en opvanglocaties gebeurt door derden. • Het locatiebesluitvormingsproces, zoals opgenomen in de “strategische kadernotitie huisvesting ontheemden” vast te stellen;

Burgemeester en Wethouders van Hilvarenbeek, secretaris, burgemeester,

Frank Jansen

Evert Weys

Bijlagen (digitaal in raadsinformatiesysteem)

·

Strategische kadernotitie huisvesting;

·

Actueel overzicht statushouders;

·

Factsheet provincie.

7