17 SRBT (6 bijlage 4 Raadsnotitie SRBT versie 24-8)

Zaaknummer: 1010322

gemeente Hilvarenbeek

Raadsnotitie In de vergadering van Behandeld in college op Behandeld in commissie(s) Agendapunt Beleidsveld Onderwerp

:: 22 augustus 2023 : Ruimte van 7 en 14 september 2023 : Ontwikkelstrategie Stedelijke Regio Breda-Tilburg (SRBT) : Ruimte : Ontwikkelstrategie Stedelijke Regio Breda-Tilburg

Inleiding In 2020 startte het proces voor het opstellen van een gezamenlijke koers voor de integrale verstedelijkingsopgave van Brabant en van de Stedelijke Regio Breda-Tilburg. In het Bestuurlijk Overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (BO MIRT, een overleg t ussen Rijk, provincie, vertegenwoordigers regio) van november 2020 hebben de B5 steden, waterschappen, provincie en Rijk een gezamenlijk plan van aanpak vastgesteld. Uitgangspunt daarbij was een proces waarbij de verschillende overheden samenwerken als één overheid. Dit proces heeft in 2021 geresulteerd in de uitwerking van de Verstedelijkingsstrategie Brabant 2040. Parallel aan de uitwerking van de Verstedelijkingsstrategie Brabant 2040 is op de schaal van de SRBT gewerkt aan de uitwerking van de Verstedelijkingsstrategie SRBT. Een conceptversie daarvan is in mei 2022 opgeleverd en aan alle colleges in de regio voorgelegd voor bestuurlijke reactie. Op 14 juni 2022 heeft behandeling in het college van Hilvarenbeek plaatsgevonden. Uw raad is daarover met een raadsinformatiebrief op 7 oktober 2022 geïnformeerd. De uitwerking van de Verstedelijkingsstrategie Brabant 2040 heeft op 21 juni 2022 in het BO Leefomgeving voorgelegen en daar breed draagvlak gekregen. In september 2022 zijn de raden in de SRBT in een webinar geïnformeerd over het proces.

Vanaf het najaar van 2022 is de verdere uitwerking daarvan in een intensief regionaal proces doorgezet tot de eindvorm die het nu heeft, de Ontwikkelstrategie SRBT. Op de schaal van Stedelijk Brabant is op basis van de Verstedelijkingsstrategie Brabant 2040 een Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant 2040 uitgewerkt, waarin de Brabantbrede verstedelijkingsopgaven worden beschreven. De Ontwikkelstrategie SRBT is de bouwsteen geweest voor het Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant. Voorafgaand aan het BO Leefomgeving van 13 juni 2023, waar het Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant ter bespreking voor lag met het Rijk, is het bestuurlijk draagvlak voor de concept Ontwikkelstrategie SRBT in de regio gesondeerd. Ons college heeft zich op 16 mei 2023 over de concept-stukken gebogen en deze reactie op 17 mei naar de bestuurlijk trekkers van SRBT schriftelijk gecommuniceerd. Uw raad is over het collegestandpunt met een raadsinformatiebrief op 22 juni 2023 geïnformeerd. Ook heeft op 9 mei een beeldvormende bijeenkomst in GHOverband plaatsgevonden en op 17 mei is opnieuw vanuit de SRBT een webinar georganiseerd. Naar aanleiding van de bestuurlijke consultatie in de regio zijn de Ontwikkelstrategie SRBT en het Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant aangepast.

De colleges in de SRBT is nu gevraagd om in te stemmen met de Ontwikkelstrategie SRBT en het eindconcept van het Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant 2040. Ons college vindt het belangrijk dat er daarvoor voldoende draagvlak in

1

Raadscommissie van 7 en 14 september 2023, nr. Ontwikkelstrategie Stedelijke Regio Breda-Tilburg (SRBT)

de raad aanwezig is. Daarom wordt uw raad in de gelegenheid gesteld om eventueel wensen en bedenkingen kenbaar te maken voordat een definitief besluit genomen wordt.

Ontwerpbesluit van het college 1. Het college is voornemens in te stemmen met de Ontwikkelstrategie Stedelijke Regio Breda-Tilburg (bijlage 1). 2. Het college is voornemens in te stemmen met Ontwikkelperspectief en eerste uitvoeringsafspraken Stedelijk Brabant 2040 (bijlage 2). 3. Kenbaar maken van geen wensen en bedenkingen in het Bestuurlijk Overleg Stedelijke Regio Breda – Tilburg en aan de stuurgroep. Argumenten en kanttekeningen 1.1. De Ontwikkelstrategie SRBT die nu voor ligt, schetst een gezamenlijk toekomstperspectief op de ontwikkeling van onze regio in woord en beeld (kaart). Deze is in een gezamenlijk proces tot stand gekomen. Dit toekomstperspectief is uitgewerkt in een integrale visie op de kernwaarden, de opgaven, en de ontwikkelprincipes van de regio, evenals de strategieën om die opgaven tot uitvoering te brengen. De Ontwikkelstrategie SRBT (bijlage 1 en 3) is input geweest voor de uitwerking van het Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant 2040. Dat geldt met name voor de regionale paragraaf in hoofdstuk 5 alsmede voor de eerste uitvoeringsafspraken in hoofdstuk 4 van het Ontwikkelperspectief (bijlage 2). De Ontwikkelstrategie SRBT vormt tevens een belangrijke bouwsteen voor het zogenaamde ruimtelijk voorstel dat elke provincie in het kader van de nieuwe nationale Nota Ruimte dit jaar nog aan het Rijk moet doen.

2.1 Voordat het college een definitief besluit neemt, wil zij draagvlak bij de raad peilen. Het besluit is een collegebevoegdheid. Tot nu toe heeft in eerdere consultaties het college zelf een reactie gegeven. Nu is de Ontwikkelstrategie SRBT verder uitgewerkt en wil het college de raad betrekken en eventuele input ophalen. Ook andere SRBT-gemeenten doen dit. Door middel van deze wensen en bedenkingen procedure wordt het bestuurlijk draagvlak voor beide documenten gepeild. 2.2.

In het algemeen zijn we positief dat er een langjarig perspectief ontwikkeld wordt en zien we kansen om daar als gemeente Hilvarenbeek in mee te ontwikkelen. De ontwikkelstrategie SRBT is het afgelopen jaar opgewerkt naar een duidelijk stuk met meer aandacht en invulling op onze eerdere benoemde aandachtspunten voor Hilvarenbeek. Er is namelijk over het geheel in het document meer aandacht voor belangen van het landelijk gebied (rurale ontwikkeling). Een concreet voorbeeld is de ‘dorpenstrategie’ die in 2022 toegevoegd is (Ontwikkelstrategie SRBT, p.62 e.v.) en het belang van de dorpenstrategie wordt ook onderstreept. De ontwikkelstrategie ondersteunt leefbare dorpskernen en het bereikbaar houden van kernen. Voor woningbouw is het afgestemd met de SRBT Woondeal. We kunnen mede invulling geven aan de dorpenstrategie inclusief eigenheid van onze dorpen, waarbij de woonmilieus van Hilvarenbeek de andere stedelijke en hoogstedelijke milieus kwalitatief goed aanvullen. Voor energie en netwerken is de Ontwikkelstrategie afgestemd met de REKS. Recreatie en leisure is in de Ontwikkelstrategie SRBT ook van grote betekenis. Beekse Bergen wordt genoemd als leisure van wereldklasse. Hilvarenbeek heeft landschappelijk binnen SRBT diverse eigen kwaliteiten te bieden en die kunnen we in lijn met de Ontwikkelstrategie versterken.

In de Inzet in hoofdstuk 4 ‘een raamwerk van landschapselementen op de zandgronden in de regio’ en de uitvoering op het thema ‘Voorzieningen leisure en landschap’ bieden kansen voor versterking en profilering van het Hilvarenbeeks landschap en het klimaatakkoord, in lijn met het Samenlevingsakkoord en collegeprogramma van Hilvarenbeek. 2

Raadscommissie van 7 en 14 september 2023, nr. Ontwikkelstrategie Stedelijke Regio Breda-Tilburg (SRBT)

In het activiteiten-/projectenoverzicht bij 4.6 punt N (p.82), vragen we ‘Tilburg-Hilvarenbeek’ toe te voegen. 3.1

De uitwerking van het Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant 2040 en parallel daaraan de Ontwikkelstrategie SRBT, bieden het handvat om slimmer en duurzamer te verstedelijken. Het ontwikkelperspectief en de ontwikkelstrategie betekenen een koerswijziging in de ruimtelijke ontwikkeling van Brabant. Er ligt een forse bouw-, transformatie- en herstructureringsopgave. Om ruimte te bieden aan al die opgaven met behoud van onze ruimtelijke kwaliteit, zullen we slimmer en duurzamer moeten verstedelijken. De grote vraag naar ruimte voor woningen en bedrijvigheid moeten we in samenhang bezien met het oplossen van de opgaven op het vlak van klimaatadaptatie, energietransitie, slimme mobiliteit, biodiversiteit, gezondheid, inclusiviteit en circulaire economie. De Ontwikkelstrategie SRBT en het Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant 2040 bieden het handvat voor de wijze waarop we onze verstedelijkingsopgaven in de SRBT slimmer en duurzamer kunnen oppakken. De inzet en het ‘hoger doel’ van de Ontwikkelstrategie SRBT is: leven, wonen en werken in een groene, gezonde en inclusieve stedelijke regio en het vergroten van die brede welvaart in een goede verdeling over stad en land.

Alleen door de kwaliteit van water, landschap en natuur te benutten en te versterken én de economie toekomstbestendig te maken én het vestigingsklimaat voor wonen en werken te verbeteren én de ruimtelijke kwaliteit te verhogen én samen gericht te investeren in de - voor de regio extra grote mobiliteitstransitie lukt het om meer brede welvaart goed over het mozaïek van stad én land te verdelen. In SRBT willen we verstedelijken met een zachte G: verstedelijking die groen en gezond is en waar brede welvaart goed gedeeld wordt. Dit sluit aan bij het collegeprogramma van Hilvarenbeek. De visie voor de Stedelijke Regio Breda-Tilburg is opgebouwd vanuit vijf ontwikkelprincipes: 1. Bodem- en watersystemen zijn sturend bij ruimtelijke ontwikkelingen; - Robuustheid van de ondergrond is leidend. 2. We realiseren, faciliteren en stimuleren interactiemilieus en innovatie; - Economische innovatie en verstedelijking gaan hand in hand. 3. De juiste woning op de juiste plek; - Werk-met-werk-maken voor een duurzame woningvoorraad. 4. Versnellen mobiliteitstransitie en vergroten nabijheid; - Meer mobiliteitsgelijkheid. 5. Groen en voorzieningen groeien mee met verstedelijking; - Verstedelijking bevordert gezondheid in SRBT. Deze vijf ontwikkelprincipes zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Ze vormen in samenhang het ambitiepakket en de beleidsinhoudelijke basis voor de strategieën en de uitwerkingen die daaruit voort komen. In het Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant zijn de vijf ontwikkelprincipes uit de Verstedelijkingsstrategie Brabant 2040 vertaald naar een aantal hoofdkeuzes en eerste uitvoeringsafspraken op het schaalniveau van heel stedelijk Brabant en op het niveau van de vier stedelijke regio’s daarbinnen. De vijf ontwikkelprincipes Brabantbreed (Ontwikkelperspectief Brabant 2040, p.16) zijn soortgelijk aan die van SRBT. De ontwikkelprincipes sluiten dus goed aan bij de uitgangspunten van de Ontwikkelstrategie SRBT en vice versa. Het Rijk maakt op basis van dit Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant 2040 verdere afspraken met provincie, waterschappen en stedelijke regio’s. Er worden dus geen aparte verstedelijkingsakkoorden (meer) afgesloten met de stedelijke regio’s. Het Ontwikkelperspectief betreft zowel het Brabantbrede als het regionale schaalniveau. Samen 3

Raadscommissie van 7 en 14 september 2023, nr. Ontwikkelstrategie Stedelijke Regio Breda-Tilburg (SRBT)

met de provincie gaan we de hoofdkeuzes en de eerste uitvoeringsafspraken verder uitwerken. Wanneer er een rijksbelang is sluit het Rijk ook aan. 4.1

Onze bestuurlijke reactie van mei is verwerkt, dus hebben we nu geen wensen en bedenkingen. De aandachtspunten die het college in de bestuurlijke consultatie van mei heeft meegegeven, zijn voldoende verwerkt. o Bij Ontwikkelprincipe is de tekst over landbouw genuanceerd, waardoor we voorkomen dat SRBT te sturend of versmallend wordt ten aanzien van oplossingen voor landbouw(ondernemers) zonder het lokale effect daarvan in beeld te hebben. De verwijzing naar de studie Martha Bakker (denkmodel ten aanzien van landbouwtransitie) is nu bijvoorbeeld niet leidend maar verkennend. Tevens is bij de Inzet op pagina 51 een omschrijving over de landbouwtransitie gemaakt, die in lijn is met Brabants Programma Landelijk gebied en Groenblauwe Gebiedsgerichte aanpak. Dat vinden we logisch. o We hebben gevraagd om Hilvarenbeek ook te noemen als bijdrager onder het kopje ‘Landschapscorridors en stadsregionale landschapsparken’. Dat is verwerkt op pagina 74. Overige aandachtspunten: o Governance. Nagenoeg in alle bestuurlijke reacties wordt aandacht gevraagd voor een duidelijke status en legitimatie van de besluitvorming (lees governance) van, door en over de SRBT. Dit is in 5.4 nu extra beschreven. Daar staat ook met welke opdracht de governanceen organisatievraagstukken nu nog worden uitgewerkt.

Nu we naar een samenwerking van 19 gemeenten gaan, kijken we in de op te zetten structuur goed naar goede vertegenwoordiging van het belang van kleine gemeenten. o Dorpenstrategie. We willen vanwege leefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit in Hilvarenbeek het kwalitatief buitenstedelijk bouwen tot de opties laten behoren. De ‘dorpenstrategie’ van SRBT kan daar een kader voor vormen. De dorpenstrategie wordt in de nieuwste versie van de Ontwikkelstrategie SRBT nadrukkelijk genoemd als wezenlijk onderdeel van de strategie en daarbij is ter verduidelijking ook de tekstuele aanvulling gemaakt ‘Onderzoek of en hoe programmatisch ruimte in en aan de rand van de kern kan worden ingezet voor maximaal effect op de breedte aan opgaven.’ o OV-Bereikbaarheid. We zagen beperkte aandacht voor OV-bereikbaarheid van kleine kernen in beide documenten terug. Nu is expliciet beschreven ‘Het onderzoeken naar en introduceren van nieuwe vormen van openbaar vervoer, collectief vervoer en gedeelde mobiliteit voor goed bereikbare dorpen.’ (Ontwikkelstrategie SRBT, p.67) o Plattelandseconomie. is nu tekstueel ook expliciet genoemd in de Ontwikkelstrategie SRBT (laatste bullet p.53). De brede economische verscheidenheid in de SRBT is buiten het op de kaart aangeduide raamwerk benoemd als belangrijk onderdeel van economisch klimaat.

Kanttekeningen 2.1 We hebben nog geen Omgevingsvisie om de Ontwikkelstrategie SRBT en het Ontwikkelperspectief Brabant 2040 aan te toetsen. We zijn nog bezig met het opstellen van de Hilvarenbeekse Omgevingsvisie. In plaats van de Omgevingsvisie hebben we de inhoud kunnen vergelijken met Toekomstvisie 2030 Hilvarenbeek, het Samenlevingsakkoord en collegeprogramma. Dat conflicteert niet. Verder zullen we de Ontwikkelstrategie SRBT in het proces van opstellen van de Omgevingsvisie meenemen en vice versa. 2.2 Regionale samenwerking verschuift van Hart van Brabant naar (meer) SRBT. De regionale samenwerking in de (fysieke) leefomgeving vindt steeds meer plaats in SRBT verband (RIA, Woondeal, Ontwikkelperspectief). In het Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant staat dat we willen afspreken dat de stedelijke regio’s het bestuurlijk verband zijn waarbinnen 4

Raadscommissie van 7 en 14 september 2023, nr. Ontwikkelstrategie Stedelijke Regio Breda-Tilburg (SRBT)

partijen komen tot een integrale aanpak van de verstedelijkingsopgaven. Samenwerking als één overheid is met 9 gemeenten in Hart van Brabant al makkelijker gezegd dan gedaan, maar met 19 gemeenten wordt het er niet eenvoudiger op. Binnen de regionale samenwerking Hart van Brabant hebben we in de kernagenda projecten en prioriteiten vastgelegd. Vanuit de Ontwikkelstrategie SRBT worden daar projecten aan toegevoegd en wordt opgeroepen om mede-eigenaarschap te tonen voor de samenwerking en hierop naar vermogen inzet, kennis en capaciteit in te brengen. Wat hiervan ook voor Hilvarenbeek de consequenties zijn, is op dit moment niet goed te overzien. Uit het stuk blijkt dat de komende periode wordt gebruikt om de Ontwikkelstrategie SRBT uit te werken in een uitvoeringsagenda (met programmalijnen en concrete projecten) en een bijbehorende realisatieen (co)financieringstrategie. 2.3 Om te borgen dat bereikbaarheid van kleine kernen en de opgaven voor woningbouw verder uitgewerkt worden, zullen we daar zelf alert op moeten blijven. Alert blijven voor bereikbaarheid van kleine kernen is slechts weinig concreet gemaakt in het Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant 2040.

Het integraal Multimodaal Mobiliteitspakket SRBT voor alle modaliteiten (weg, OV, bus rapid transport, fiets, spoor, buis, water) is dan de aangewezen plek/platform om aandacht te vragen voor oplossingen voor bereikbaarheid van kleine kernen. Voor woningbouw doen we mee met het uitwerken van de dorpenstrategie, zodat onze lokale opgaven en verwachtingen van de dorpenstrategie in dat gezamenlijke proces meegenomen worden. We bundelen onze kennis om te komen tot een oplossing hoe ruimte in en aan de rand van de kern kan worden ingezet voor maximaal effect op de breedte aan opgaven. 2.4 In de Ontwikkelstrategie SRBT staat een meer actieve en/of andere rol voor circulariteit dan dat we nu in Hilvarenbeek hebben. Op pagina 41 staat een meer actieve rol, “We spelen een actieve en agenderende rol op provinciale en nationale schaal in de transitie naar een circulaire, bio-based, natuur inclusieve economie. Zo zijn we een actieve en volwaardige partner voor onze ondernemers in de landbouw en industrie.”. Dit ontwikkelprincipe ligt in lijn met landelijk en provinciaal beleid en is daarom logisch. Lokaal in Hilvarenbeek ligt het qua richting wel in lijn met het streven naar circulariteit in brede zin inclusief een duurzame landbouw (Samenlevingsakkoord), ook al hebben wij deze aandacht en aanjagende rol met betrekking tot circulariteit in de praktijk (nog) niet.

Bij het hoofdstuk Inzet wordt het overigens minder agenderend omschreven, en vooral als kans. 2.5 Of en welke financiële consequenties er zullen zijn voor de uitvoering is nog niet bekend. De stukken die nu voorliggen hebben geen financiële consequenties. In het proces is input geleverd vanuit de regulier formatie. De uitvoering van de Ontwikkelperspectieven kan wel financiële consequenties hebben. De oproep in de Ontwikkelstrategie SRBT om medeeigenaarschap te tonen voor de samenwerking en hierop naar vermogen inzet, kennis en capaciteit in te brengen kan resulteren in meer ambtelijke capaciteit. De uitvoering van de Ontwikkelperspectieven in concrete projecten kan resulteren in benodigde co -financiering. Anderzijds kan het in instrumenten, kennisuitwisseling, capaciteit ook tot kostenbesparing leiden. Wat dit voor Hilvarenbeek betekent kan op dit moment niet geduid worden. Pas wanneer concrete voorstellen worden gepresenteerd voor een uitvoeringsagenda en de governance - en organisatievraagstukken kunnen we dit beoordelen.

Wensen en bedenkingen van de raad Voorhangprocedure We doen deze voorhangprocedure vrijwillig en stellen de raad in de gelegenheid om wensen en bedenkingen naar voren te brengen (vrijwillige voorhangprocedure). 5

Raadscommissie van 7 en 14 september 2023, nr. Ontwikkelstrategie Stedelijke Regio Breda-Tilburg (SRBT)

De notitie wordt niet als raadsbesluit behandeld (tenzij uw raad er zelf voor kiest om het alsnog in een raadsvergadering te agenderen). Wij hebben de volgende vragen aan uw raadscommissie: 1. Bent u het eens met het ontwerp collegebesluit om in te stemmen met de Ontwikkelstrategie Stedelijke regio Breda-Tilburg? 2. Bent u het eens met het ontwerp collegebesluit om in te stemmen met het Ontwikkelperspectief en eerste uitvoeringsafspraken Stedelijk Brabant 2040? 3. Heeft u nog aanvullende wensen of bedenkingen ten aanzien van Ontwikkelstrategie SRBT of Ontwikkelperspectief Brabant 2040?

Uitvoering Het college zal met de wensen en bedenkingen van de raad een (definitief) besluit nemen en deze in het SRBT-overleg inbrengen. De formele instemming van Ontwikkelperspectief Brabant is voorzien medio september wanneer het nieuwe college van GS naar verwachting is aangetreden. Dat betekent dat dan definitief wordt ingestemd met de eerste afspraken die we maken voor de uitvoering van de opgaven die we gezamenlijk hebben onderschreven. De bestuurlijke afspraken gaan over beleidsvoornemens die na instemming een doorvertaling moeten krijgen in beleid waarvan we de uitvoering samen oppakken. De verdere doorvertaling gericht op de uitvoering vindt plaats in een uitvoeringsagenda die nog opgesteld zal worden in samenwerking met Rijk, provincie, waterschappen en de stedelijke regio’s. In het najaar van 2022 hebben de provincies van de Minister voor VRO de opdracht gekregen om dit jaar een integraal Ruimtelijk Voorstel op te stellen. In dit Ruimtelijk Voorstel worden alle ruimtelijke opgaven die in de provincie spelen ten opzichte van elkaar afgewogen voor de periode tot 2030 en met een doorkijk naar 2050 (de ruimtelijke puzzel). Het gezamenlijk opgestelde Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant 2040 is een van de drie perspectieven die in het Ruimtelijk Voorstel gaan landen. Dus ook via het Ruimtelijk Voorstel krijgt het Ontwikkelperspectief zijn doorwerking.

De andere twee perspectieven in dit verband zijn het perspectief voor natuur, water en landbouw (het Brabants Programma Landelijk Gebied) en het perspectief voor klimaat en energie (o.a. PMIEK). We zullen lokaal, overeenkomend met de beschrijving van de uitvoering op pagina 81, de ontwikkelstrategie vertalen en opnemen in ons eigen (omgevings)beleid, waarmee tevens de lokale democratische legitimatie wordt geborgd. De gemeente werkt momenteel aan de Omgevingsvisie Hilvarenbeek. Het vaststellen van deze omgevingsvisie is een bevoegdheid van uw raad.

Communicatie De bestuurlijk trekker(s) van Stedelijke regio Breda-Tilburg ontvangen schriftelijk het definitieve standpunt van het college. Bijlagen 1. Ontwikkelstrategie Stedelijke Regio Breda-Tilburg ‘Samen bouwen aan het goede nest’ (juli 2023) 2. Eindconcept ‘Ontwikkelperspectief en eerste uitvoeringsafspraken Stedelijk Brabant 2040’ (mei 2023) 3. Integrale kaart Ontwikkelstrategie SRBT 6

Raadscommissie van 7 en 14 september 2023, nr. Ontwikkelstrategie Stedelijke Regio Breda-Tilburg (SRBT)

burgemeester Evert Weys

secretaris Frank Jansen

7