Document · PDF

16 Groenbeleidsplan (3 bijlage 1 Groenbeleidsplan)

Gemeenteraad 26 februari 2026, gemeente HilvarenbeekBij agendapunt: Raadsvoorstel Groenbeleidsplan.14.211 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Groenbeleidsplan Groen, bomen en zandpaden

Colofon Januari 2026

Opgesteld door: Mark van Roij | Projectleider Verkeer & Openbare Werken gemeente Hilvarenbeek Evelien Romme | Groenbeheerder gemeente Hilvarenbeek Josien Hissink | Consultant bomenbeleid en communicatie Bomenwacht Nederland Yochem Hobbelen | Consultant bomenbeleid Bomenwacht Nederland

1. Inleiding

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

1. Inleiding

Inhoudsopgave 1. Inleiding ................................................................................................... 7 1.1

Aanleiding.................................................................................................................... 8

1.2

Afbakening en reikwijdte beleid ................................................................................... 8

1.2.1

1.3

Relatie tot de Omgevingswet .......................................................................................................... 9

Participatie .................................................................................................................. 9

2. Het belang van groen, bomen en zandpaden...........................................10 2.1

Introductie ................................................................................................................. 11

2.2

Groen (beplanting) ..................................................................................................... 12

2.2.1

2.3 2.3.1

2.4 2.4.1

Beplanting draagt bij aan de volgende aspecten: ......................................................................... 12

Bomen ....................................................................................................................... 13 Bomen dragen bij aan de volgende aspecten: .............................................................................. 13

Zandpaden ................................................................................................................. 14 Zandpaden dragen bij aan de volgende aspecten:........................................................................ 15

3. Kaders en areaal......................................................................................16 3.1

Introductie ................................................................................................................. 17

3.2

Wettelijke kaders en beleidskaders ............................................................................ 17

3.2.1 3.2.2 3.2.3 3.2.4 3.2.5

3.3 3.3.1 3.3.2 3.3.3

Europees ....................................................................................................................................... 17 Landelijk ........................................................................................................................................ 17 Provinciaal ..................................................................................................................................... 18 Gemeentelijk ................................................................................................................................. 18 Specifieke regels en technische normen ....................................................................................... 21

Huidige areaal ............................................................................................................ 22 Groen............................................................................................................................................. 22 Bomen ........................................................................................................................................... 23 Zandpaden..................................................................................................................................... 25

4. Uitdagingen en aandachtspunten............................................................26 4.1

Introductie ................................................................................................................. 27

4.2

Overkoepelende aandachtspunten ............................................................................. 27

4.3

Specifieke aandachtspunten ....................................................................................... 28

4.3.1 4.3.2 4.3.3

Groen (beplanting) ........................................................................................................................ 28 Bomen ........................................................................................................................................... 29 Zandpaden..................................................................................................................................... 30

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

1. Inleiding

5. Visie, ambities en doelstellingen .............................................................31 Omgevingsvisie....................................................................................................................... 32 Visie op groen, bomen en zandpaden: Natuurlijk Groen! ......................................................... 32 Ambities ....................................................................................................................................................... 32

5.1 5.1.1 5.1.2 5.1.3 5.1.4

5.2 5.2.1 5.2.2 5.2.3

5.3 5.3.1 5.3.2 5.3.3 5.3.4 5.3.5 5.3.6 5.3.7 5.3.8

Ambitie 1: Behoud van eigenheid ............................................................................... 33 Doelstelling 1: Behoud dorps karakter .......................................................................................... 33 Doelstelling 2: Zandpaden behouden en verbeteren ................................................................... 34 Doelstelling 3: Bijzondere en waardevolle bomen beschermen ................................................... 36 Doelstelling 4: De verbinding van kernen met het buitengebied versterken ............................... 39

Ambitie 2: Biodiversiteit versterken ............................................................................ 39 Doelstelling 5: Inheemse soorten; groen dat past bij de streek ................................................... 39 Doelstelling 6: Respect voor klimaat en natuur in (nieuwe) buurten ........................................... 41 Doelstelling 7: Ecologisch maaibeleid van bermen in het buitengebied waar mogelijk. .............. 42

Ambitie 3: Vergroenen waar mogelijk ......................................................................... 43 Doelstelling 8: Groennorm en bomennorm opstellen .................................................................. 43 Doelstelling 9: Vergroening door particulieren stimuleren........................................................... 48 Doelstelling 10: Inzetten op kwaliteit van het bomenbestand ..................................................... 48 Doelstelling 11: Rekening houden met andere functies ............................................................... 50 Doelstelling 12: Passende boomsoorten toepassen ..................................................................... 52 Doelstelling 13: Bedrijventerreinen vergroenen ........................................................................... 54 Doelstelling 14: Werkproces voor ruimtelijke initiatieven. ........................................................... 56 Doelstelling 15: Waterbergende capaciteit en watervasthoudend vermogen vergroten ............ 58

6. Acties en ontwikkelpunten ......................................................................59 6.1

Opbouw van dit hoofdstuk ......................................................................................... 60

6.2

Ontwikkelkalender per ambitie .................................................................................. 60

6.3

Kostenoverzicht ......................................................................................................... 64

7. Monitoring en evaluatie ..........................................................................65 7.1

Overzicht jaarlijks te monitoren onderwerpen, situaties en kenmerken. ...................... 66

8. Bijlagen ...................................................................................................68 1. Verslag brainstorm gemeentelijke stakeholders................................................................... 68 2. Verslag werksessie maatschappelijke organisaties ............................................................... 68 3. Verslag beeldvormende sessie commissie Ruimte ................................................................ 68

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

1. Inleiding

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

1. Inleiding

Voorwoord Als gemeente Hilvarenbeek zijn we trots op onze groene leefomgeving. Groen heeft voor ons niet alleen een esthetische waarde, maar speelt een cruciale rol in het welzijn van onze inwoners, het behoud van biodiversiteit, en de aanpak van klimaatverandering. Met dit integrale groenbeleidsplan willen wij een samenhangend en toekomstbestendig beleid ontwikkelen waarin groen, bomen en zandpaden elkaar versterken. Het plan biedt richting voor het onderhoud, de uitbreiding en de bescherming van onze groene ruimte, waarbij we oog hebben voor de balans tussen het groenbehoud en de behoeften van onze inwoners. Wij geloven dat de kracht van groen ligt in de verbinding die het biedt tussen mens en natuur. Dit plan richt zich dan ook niet alleen op het behouden van wat we hebben, maar ook op het creëren van nieuwe kansen voor vergroening in onze gemeente. Samen willen we een gemeente bouwen waar groen, recreatie en duurzame ontwikkeling hand in hand gaan. In dit plan komt ook onze nadruk op samenwerking terug. Het is een samenwerking tussen de gemeente, inwoners, natuurorganisaties, agrariërs en andere betrokkenen. Samen willen we zorgen voor een omgeving die niet alleen groen is, maar ook prettig en gezond om in te wonen en te werken.

De integrale benadering van groenbeleid is dan ook een uitnodiging aan iedereen om actief mee te denken en bij te dragen aan de verdere vergroening van Hilvarenbeek. Ik ben dan ook trots op het resultaat van dit plan en ik kijk uit naar de verdere samenwerking met alle betrokkenen om onze groene ambities waar te maken. Cathy Noordergraaf-Jansen Wethouder gemeente Hilvarenbeek

“Samen werken aan een groene en gezonde leefomgeving”

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

1. Inleiding

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

1. Inleiding

1.1 Aanleiding De leefomgeving van gemeente Hilvarenbeek staat voor grote opgaven: klimaatverandering, duurzaamheid en veranderende maatschappelijke wensen vragen om slimme keuzes. De groene openbare ruimte biedt daarbij volop kansen om te werken aan klimaatadaptatie, leefbaarheid en gezondheid. Dit beleidsplan vloeit voort uit een bestuursopdracht en sluit aan bij de veranderende rol van groen in de leefomgeving. Het bestaande bomenbeleid en het beheerplan voor zandpaden vragen om vernieuwing. Ze missen duidelijke normen, sluiten niet meer aan op actuele inzichten en bieden onvoldoende handvatten bij aanleg en herinrichting. Ook is behoefte aan het borgen van budget en voorwaarden voor het beheer van bomen en groen in nieuwbouw of reconstructies. Daarom is er binnen de organisatie behoefte aan een integrale aanpak voor de groene openbare ruimte in de vorm van groen, bomen en zandpaden. In dit beleidsplan zetten we in op effectief en efficient beheer van deze elementen, zodat ecologische én sociale belangen beter worden geborgd. Ze dragen immers niet alleen functioneel bij, maar versterken ook biodiversiteit, gezondheid, recreatie en cultuurhistorie. Zo bouwen we samen met onze inwoners en partners aan een toekomstbestendige, gezonde en aantrekkelijke leefomgeving.

1.2 Afbakening en reikwijdte beleid Dit beleidsstuk is van toepassing op het openbare groen in gemeentelijk eigendom, van bermen tot bomen, en de zandpaden zoals opgenomen in de wegenlegger, waarvoor de gemeente verantwoordelijk is. Het beleid heeft betrekking op al deze elementen binnen de gemeentegrenzen van Hilvarenbeek en geldt zowel binnen als buiten kom. Een uitzondering vormen de niet-gemeentelijke bomen die op de waardevolle bomenlijst staan of daarvoor in aanmerking komen. Deze zijn bijvoorbeeld in eigendom van particulieren, stichtingen, verenigingen of andere overheden. De aanwijzing, het beheer en de ontwikkeling van landschapselementen en de groenblauwe dooradering valt onder het beleid voor natuur en landschap en is niet in dit beleidsplan uitgewerkt. Het Groenbeleidsplan kent geen vaste einddatum, maar zal periodiek worden geactualiseerd op basis van veranderende wet- en regelegeving, ontwikkelingen en nieuwe inzichten. Acties en uitwerkingen worden voor uitvoering ingepland en begroot in jaarschijven. De ontwikkelkalender kent momenteel een tijdshorizon van circa 4 jaar. Acties met een structureel, doorlopend karakter zijn in de financiële begroting van de komende 10 jaar opgenomen.

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

1. Inleiding

1.2.1 Relatie tot de Omgevingswet De ontwikkeling van dit beleidsdocument vindt plaats in de context van de Omgevingswet. De behoefte aan een integrale aanpak binnen de gemeente onderstreept de wens om de inhoud van dit document goed te laten aansluiten op de drie gemeentelijke kernthema’s: een gezonde gemeenschap, een groene economie en een groene leefomgeving. Ook sluit dit traject aan bij het intern gekozen ontwikkelpad van de gemeente richting een ‘netwerksamenleving’. Dit houdt in dat er minder nadruk wordt gelegd op vergunningsplicht en controle, en meer op stimulering, samenwerking en vertrouwen. De uitwerkpunten van dit beleid kunnen in de uitvoeringsplannen van de omgevingsprogramma’s opgenomen worden.

1.3 Participatie Dit beleid is met input van zowel interne als externe stakeholders tot stand gekomen om een goed beeld te krijgen van de kwaliteiten, kansen en knelpunten rond groen, bomen en zandpaden. Dit beeld is meegenomen in het opstellen van dit integrale beleidsplan. De verslagen van de bijeenkomsten zijn te vinden in bijlage 1, 2 en 3.

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

2. Het belang van groen, bomen en zandpaden

2.1 Introductie Gemeente Hilvarenbeek hecht grote waarde aan haar groen, de bomen en de zandpaden als dragers van de leefomgeving. Zij versterken de biodiversiteit, bieden verkoeling en wateropvang, hebben cultuurhistorische waarde en nodigen uit tot recreatie. Groen in de leefomgeving heeft een positief effect op de gezondheid. Bomen bepalen de identiteit, leefbaarheid en biodiversiteit van de gemeente. Zandpaden dragen bij aan landschapsbeleving en historische structuur. In de Omgevingsvisie zijn het versterken van de landschappen om ruimte te geven aan flora en fauna en om de eigenheid van het landschap te herstellen, ambities voor het werken aan een natuurlijke leefomgeving. In de Omgevingsvisie zijn de ambities en gewenste ontwikkelingen voor de gemeente Hilvarenbeek toegelicht in tekst, beeld en kaarten. De belangrijkste ambities en ontwikkelingen staan op de Integrale omgevingsvisiekaart die hieronder is weergegeven (zie ontwerp-omgevingsvisie Hilvarenbeek 2025, deel C, 6.4.5). De ambities worden vervolgens per deelgebied nader beschreven.

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

2. Het belang van groen, bomen en zandpaden

2.2 Groen (beplanting) Het groene karakter van de gemeente wordt breed gewaardeerd en vormt een belangrijke basis voor een gezonde, aantrekkelijke en herkenbare leefomgeving. In de Brabantscant van de GGD1 zijn diverse aspecten van de leefomgeving onderzocht. Gemiddeld is 94% van de inwoners van Hilvarenbeek (ouder dan 18 jaar) tevreden over het groen in de buurt. 89% vindt de buurt aantrekkelijk om in te bewegen zoals hardlopen, wandelen of fietsen. Enige verbetering wordt verwacht door betere toegankelijkheid van groen of parken en door meer groen en water aan te leggen in de buurt. Ten opzichte van het Noord-Brabants gemiddelde, ervaren minder ouders van kinderen in de basisschoolleeftijd (0 tot 11 jaar) in Hilvarenbeek een gebrek aan buurtvoorzieningen zoals een speeltuintje, veilige speelplek, grasveld of gebruiksgroen. Groen bepaalt in hoge mate de sfeer van een plek, het brengt kleur, rust en variatie, maakt de leefomgeving aantrekkelijk en versterkt de verbondenheid van inwoners met de natuur. Groen of beplanting draagt bij aan biodiversiteit doordat flora en fauna er voedsel, beschutting en leefruimte vinden. Zeker wanneer gekozen wordt voor een natuurlijker en minder formele inrichting ontstaat ruimte voor (daar waar kan) spontane vegetatie, bloeiende planten en een grotere variëteit aan soorten.

Naast deze ecologische waarde vervult groen ook een cultuurhistorische waarde, te denken valt bijvoorbeeld aan de Vrijthof in Hilvarenbeek. Groen vervult een belangrijke rol voor de gezondheid en het welzijn van inwoners. Het biedt ruimte voor ontspanning, ontmoeting en beweging en geeft kinderen de gelegenheid om vrij te spelen en te ontdekken.

2.2.1 Beplanting draagt bij aan de volgende aspecten: Cultuurhistorie & identiteit: De Vrijthof en de directe omgeving zijn aangewezen als beschermd dorpsgezicht wat betekent dat het gehele gebied een bijzondere beschermde monumentale status heeft. Recreatie & beleving: Groen maakt woon- en leefomgeving aantrekkelijk, kleurrijk en rustgevend; vergroot de verbondenheid met de natuur. Biodiversiteit: Gevarieerd groen versterkt flora en fauna en vergroot ecologische samenhang, vooral door natuurlijk en minder formeel beheer. Maatschappelijke gezondheid: Groen stimuleert beweging en buitenactiviteiten zoals ontspanning, spel, ontmoeting en beweging. Hierdoor bevordert het welzijn en de leefkwaliteit.

hHps://brabantscan.nl/dashboard/brabantse-omgevingsscan--bros-/groen

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

2. Het belang van groen, bomen en zandpaden

2.3 Bomen Bomen zijn onmisbaar in de leefomgeving en vervullen een brede waaier aan functies. Hun cultuurhistorische betekenis is groot, omdat bomen historische routes en plekken markeren en zo zo een tastbare verbinding met het verleden vormen. In Hilvarenbeek zijn met name lindes en eiken beeldbepalend, waarbij lindes de structuur van de dorpen accentueren en eiken een karakteristieke rol spelen in het buitengebied. Samen geven zij vorm aan de ruimtelijke structuur en versterken zij de identiteit van de gemeente. Bomen (afhankelijk van de soort) dragen bij aan de biodiversiteit doordat ze voedsel en leefruimte bieden aan planten- en diersoorten en zo een cruciaal onderdeel vormen van het stedelijke groen. Ook op het vlak van gezondheid hebben bomen een duidelijke meerwaarde. Ze verbeteren de luchtkwaliteit, slaan CO₂ op, zorgen voor verkoeling in warme periodes, beschermen tegen de schadelijke blootstelling aan UV-straling en dempen geluid, wat zowel het fysieke als mentale welzijn van bewoners en bezoekers ten goede komt. Daarnaast verfraaien bomen het straatbeeld, bieden ze schaduwrijke verblijfsplekken en vergroten ze de recreatieve waarde van de openbare ruimte.

2.3.1 Bomen dragen bij aan de volgende aspecten: Cultuurhistorie & identiteit: Bomen markeren historische routes en plekken; soorten als lindes en eiken bepalen het ruimtelijke karakter van de gemeente en versterken de lokale identiteit. Biodiversiteit: Bomen bieden voedsel en leefruimte voor talloze soorten en vormen een cruciaal onderdeel van het stedelijk ecosysteem. Recreatie & beleving: Bomen zorgen voor een aantrekkelijk straatbeeld, schaduwrijke verblijfsplekken en verhogen de recreatieve waarde van de openbare ruimte. Maatschappelijke gezondheid: Bomen verbeteren luchtkwaliteit, verlagen temperaturen, slaan CO₂ op en bevorderen fysiek en mentaal welzijn.

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

2. Het belang van groen, bomen en zandpaden

2.4 Zandpaden Zandpaden dragen bij aan het unieke landschap van de regio en verbinden natuurgebieden en landbouwgronden. Het onverharde karakter en de vaak kenmerkende namen van de paden dragen bovendien bij aan de herkenbaarheid en de lokale identiteit van de gemeente. Zandpaden hebben een belangrijke cultuurhistorische waarde, omdat ze herinneren aan het oude infrastructuurnetwerk van de regio2. Als oude verbindingsroutes tussen erven, dorpskernen en landbouwgronden weerspiegelen ze de ontwikkeling van het landschap en geven ze inzicht in vroegere gebruikspatronen. De paden vormen een belangrijk onderdeel van het lokale erfgoed, waardoor ze bijdragen aan de identiteit. Veel gebieden die zijn aangewezen vanwege de cultuurhistorische waarden, bevatten zandpaden die beschermd moeten worden. Zie: https://www.brabant.nl/onderwerpen/cultuur-erfgoed-sport-vrijetijd/erfgoed-ruimte/. Vanuit ecologisch oogpunt dragen ze bij aan de biodiversiteit, rijk begroeide bermen kennen en fungeren als ecologische verbindingszones. Onderzoek3 laat zien dat zandwegen aanzienlijk meer soorten herbergen dan andere (verharde en halfverharde) landelijke wegen, waaronder zeldzame en beschermde soorten. Zandpaden helpen de biodiversiteit te behouden door natuurgebieden met elkaar te verbinden.

Weg naar Netersel 1850

Dunsche Dijk 1900

Dunsedijk 2025

Dunsedijk Esbeek door de jd heen, bron: Topo jdreis.nl

Ook voor de maatschappelijke gezondheid spelen zandpaden een rol, omdat ze inwoners en bezoekers uitnodigen om te wandelen, fietsen of paardrijden en zo beweging en natuurbeleving stimuleren. Dit maakt het gebied aantrekkelijk voor toerisme en dat vormt een stimulans voor duurzame recreatie. Zodoende zijn zandpaden niet alleen historisch en cultureel waardevol, maar ook ecologisch en economisch belangrijk.

Zandpaden onderzoek: de natuurwaarden van onverharde paden (HAS 2023)

Ecologische meerwaarde van zandwegen in agrarisch gebied, (WUR 2021) Handreiking | Dit kan jij doen om zandpaden te beschermen, (BMF 2019)

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

2. Het belang van groen, bomen en zandpaden

2.4.1 Zandpaden dragen bij aan de volgende aspecten: Cultuurhistorie & identiteit: Historische routes weerspiegelen de ontwikkeling van het landschap. Het onverharde karakter en de namen van de wegen dragen sterk bij aan herkenbaarheid en plaatselijke identiteit. Biodiversiteit: Zandpaden bieden een gunstiger leefgebied voor flora en fauna en bodemleven dan asfaltwegen. Voor dieren als groene specht, patrijs en loopkevers zijn zandpaden van levensbelang Ze zijn doorlaatbaar voor water, rijk aan bermvegetatie en fungeren als ecologische verbindingszones. Recreatie & beleving: Zandpaden bieden een unieke, rustgevende ervaring voor wandelaars en ruiters en versterken toerisme en lokale beleving door hun gevarieerde karakter. Maatschappelijke gezondheid: Zandpaden stimuleren beweging en natuurbeleving door de wandel-, fiets- en ruiterroutes. Zandpaden maken fijnmazige verbindingen mogelijk en zijn onderlegger voor het Brabantbrede wandelrouteknooppuntenstelsel met de groengele schildjes.

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

3. Kaders en areaal

3.1 Introductie De leefomgeving van gemeente Hilvarenbeek is volop in ontwikkeling. Klimaatverandering, maatschappelijke wensen en nieuwe inzichten op het gebied van duurzaamheid vragen om slimme keuzes. In dit hoofdstuk worden de belangrijkste uitdagingen en aandachtspunten voor groen, bomen en zandpaden beschreven, evenals de opgaven op het gebied van inrichting, beheer, bescherming en communicatie.

3.2 Wettelijke kaders en beleidskaders Dit integrale beleidsplan voor groen, bomen en zandpaden past binnen de landelijke wettelijke kaders en beleidsregels en verordeningen vanuit provincie en waterschap, naast de gemeentelijke lokale regelgeving. Deze kaderstellende documenten, voor zover relevant, zijn hieronder genoemd.

3.2.1 Europees De Europese Natuurherstelverordening, kortweg de Natuurherstelwet, is een belangrijk onderdeel van de Europese Green Deal waarmee Europa de klimaatopwarming wil tegengaan. De Wet is in 2024 in werking getreden met als doel om tegen 2050 alle beschadigde natuur te herstellen en om te vormen naar veerkrachtige ecosystemen. De opgave voor Nederland is om tot 2030 nettoverlies van het totale oppervlak aan stedelijke groene ruimte en stedelijke boomkroonbedekking te voorkomen. Daarna moet het toenemen tot een ‘bevredigend niveau’. Volgens de NHV komt de Europese Commissie uiterlijk 31 december 2028 met een richtinggevend kader om dit niveau te bepalen.

3.2.2 Landelijk Het landelijke beleid (o.a. Nationale Omgevingsvisie en de Nationale klimaatdoelstellingen) richt zich op een klimaatbestendig Nederland in 2050. Groen en water spelen een centrale rol in het opvangen van hitte, droogte, extreme neerslag en overstromingen. Gemeenten worden gestimuleerd om groenstructuren in te zetten voor waterberging, CO₂-opname en klimaatadaptatie. Het Burgerlijk Wetboek legt daarnaast een zorgplicht op voor bomen: regelmatig onderhoud en controle zijn verplicht, met strengere eisen bij verhoogd risico. Bij schade kan een eigenaar aansprakelijk worden gesteld, tenzij hij kan aantonen aan zijn zorgplicht te hebben voldaan. Verder geldt wettelijk dat bomen minimaal 2 meter van de particuliere en private erfgrens moeten staan.

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

3. Kaders en areaal

3.2.3 Provinciaal De provincie Noord-Brabant geeft richting via de Omgevingsvisie4 en Omgevingsverordening5, waarin duurzaamheid, klimaatbestendigheid en landschapskwaliteit centraal staan. In diverse programma’s wordt aangestuurd op acties die (mede) door partners zoals gemeenten, waterschappen, maatschappelijke organisaties en inwoners moeten worden uitgewerkt. Hieronder valt bijvoorbeeld het stimuleren van vergroening in wijken om het aantal vierkante meters groen in de bebouwde kom te laten groeien (programma 4, natuur en milieu). Binnen de Regio Hart van Brabant werken 11 gemeenten samen aan een toekomstbestendig landelijk gebied, een robuust groen-blauw raamwerk, balans tussen stedelijke groei en behoud van landschap, en regionale klimaat- en duurzaamheidsopgaven. In groter verband is Hilvarenbeek onderdeelvan de Stedelijke Regio Breda-Tilburg (SRBT). De SRBT is een samenwerkingsverband van negentien gemeenten, vier waterschappen, de provincie Noord-Brabant en het Rijk, voor de ontwikkeling van de regio. Samen streven we naar een goede balans tussen groei van economie, wonen en mobiliteit, het versterken van de leefkwaliteit en het groen-blauwe karakter van deze regio. Hierbij komen thema’s aan de orde die veelal de gemeentegrenzen overstijgen: woningbouw, werklocaties, wateropgave, natuurontwikkeling, verduurzaming, de mobiliteitstransitie, het landelijk gebied.

Door samen op te trekken kunnen we deze beter, zorgvuldig en in samenhang, oppakken. Ieder vanuit de eigen kwaliteiten, expertise en karakter.

3.2.4 Gemeentelijk Omgevingsvisie De Omgevingsvisie Hilvarenbeek 20506 werkt naar een stip op de horizon in 2050. Voor dit beleidsplan is de volgende beschrijving uit de omgevingsvisie ons vertrekpunt: Hilvarenbeek is de gemeente waar we Samen, gezond groeien. Anno 2050 bestaat de gemeente Hilvarenbeek nog altijd uit zes unieke kernen met bloeiende gemeenschappen.

hHps://www.brabant.nl/onderwerpen/omgevingsbeleid/omgevingsvisie/

hHps://www.brabant.nl/onderwerpen/omgevingsbeleid/omgevingsverordening-noord-brabant/

hHps://www.hilvarenbeek.nl/omgevingsvisie

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

3. Kaders en areaal

De Omgevingsvisie is georganiseerd in 3 thema’s met elk 4 ambities. De volgende aandachtspunten en ontwikkelmogelijkheden voor groen, bomen en zandpaden nemen we mee in dit beleidsplan. 1. 2. 3. 4. 5.

De verbinding vanuit de kernen naar het buitengebied behouden en versterken. Toetsen op het behoud van landschappelijke verbindingen bij ruimtelijke ontwikkelingen De openbare ruimte klimaatadaptief inrichten. Natuurinclusief bouwen stimuleren. De balans tussen inheemse, uitheemse en klimaatbestendige beplanting bewaken (zoveel mogelijk beplanting toepassen die de streekeigen ecosystemen en de identiteit van de gemeente versterkt). 6. Beter maaibeleid introduceren ten gunste van biodiversiteit. 7. Functies slim combineren en kwaliteiten van groen, bomen, zandpaden integreren met onder meer klimaatadaptatie, mobiliteit, recreatie en biodiversiteit.

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

3. Kaders en areaal

Gebiedsgerichte richtlijnen Per gebied geeft de Omgevingsvisie richtlijnen mee voor de ontwikkeling: Kernen Binnen de kernen is het verharde oppervlak verminderd, groter en voller groen toegevoegd en meer ruimte gegeven aan wateropvang. Zowel op openbare als op particuliere gronden, zoals tuinen, stimuleert de gemeente mensen om meer ruimte te geven voor stevig groen. De resultaten hiervan: gezondere plaatselijke ecosystemen, verbetering van biodiversiteit, binnen en buiten de kernen en een aangename verblijf- en buitenbeleving. Kijken we naar de uitstraling van de kernen, dan past de groene aankleding bij de natuur in de streek. De resultaten hiervan: gezondere plaatselijke ecosystemen, verbetering van biodiversiteit, en een aangename verblijf- en buitenbeleving die de identiteit van de gemeente versterkt. Zowel voor de eigen inwoners als voor de recreant. Nieuwe buurten De nieuwe buurten zijn gebouwd met respect voor klimaat en natuur, waarbij groen en water zichtbaar belangrijk zijn. In 'gezonde buurten' staan de actieve leefstijl en de verbondenheid met de omgeving centraal. Er zijn fietsverbindingen richting steden en tussen kernen. Voor kwetsbare inwoners wordt de openbare ruimte toegankelijker gemaakt. Bedrijventerreinen Ook bedrijventerreinen krijgen een groene impuls aan de rand én vanbinnen.

Gezamenlijk zorgen de ondernemers voor minder impact op het milieu en de omgeving, bijvoorbeeld door meer vergroening. Overig gemeentelijk beleid Ook in andere gemeentelijke beleidsplannen wordt de rol van groen bomen en zandpaden benadrukt in het belang van natuurlijke kwaliteiten en streekeigen ecosystemen. In de Nota Ruimtelijke kwaliteit uit 2015 worden deze strategische keuzes praktich vertaald. Hoe moet een nieuwbouwplan worden uitgevoerd zodat het passend is in het landschap, rekening houdend met o.a. ecologische zones en cultuurhistorische waarden. Het Bermenbeheerplan gaat in op de noodzaak om bermen ecologisch te beheren in plaats van regulier beheer in het belang van biodiversiteitsherstel. Hierdoor wordt een habitat gecreëerd voor natuurlijke vijanden van bijvoorbeeld de eikenprocessierups. Dit geldt met name in het buitengebied. In het Handboek Kabels en Leidingen van Hilvarenbeek wordt gewezen op mogelijke schade aan bomen bij werkzaamheden aan kabels en leidingen en hoe dit voorkomen kan worden.

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

3. Kaders en areaal

3.2.5 Specifieke regels en technische normen Groen Het groen wordt onderhouden op kwaliteitsniveau B, via de beeldkwaliteitscatalogus van het CROW. Dit betekent dat het groen schoon is maar niet perfect, met ruimte voor enige onregelmatigheid. De CROW-kwaliteitsniveaus lopen uiteen van A+ (zeer goed/prachtig), naar A, B, C en D (zeer laag met ernstige achterstanden). Bomen

•

Zorgplicht en aansprakelijkheid voor bomen (Burgerlijk Wetboek); Erfgrensregels voor bomen (2 meter afstand). Bron: Burgerlijk Wetboek

•

Omgevingsvergunning nodig voor kappen van bomen met stamomtrek groter dan 90 cm. Bron: Boombeleid 2016; APV-Fysieke Leefomgeving

•

Handboek Bomen van het Norminstituut Bomen wordt gebruikt voor aanleg, inspectie en beheer van gemeentelijke bomen. Bron: Handboek Bomen (via gemeente Hilvarenbeek)

•

Minimale graafafstanden, bescherming van wortels, en verplichte werkplannen staan beschreven in het Handboek Kabels en Leidingen Hilvarenbeek.

•

Voor boombeplanting langs wegen, wordt rekening gehouden met de richtlijnen zoals gesteld door het CROW.

Zandpaden

•

Leidraad Inrichtingsplan Zandpaden: 4 klassen, elk met specifieke richtlijnen voor inrichting, beplanting, beheer. Bron: Leidraad Zandpaden

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

3. Kaders en areaal

3.3 Huidige areaal 3.3.1 Groen In deze paragraaf wordt het gemeentelijk groen beschreven. Gras Om met de grootste groep te beginnen, de gemeente beheert 134 ha gras. Dit is voornamelijk berm (80 ha) en daarnaast 13 ha sportveld, 12 ha ecologische berm, 4,8 ha berm van zandpad, 2,2 ha gazon, 1 ha ruw grasveld en 1 ha anders. Beplan ng De gemeente beheert natuurlijke en cultuurlijke beplanting. Onder natuurlijke beplanting valt de circa 305 ha bosachtig perceel zoals bos, bosplantsoen, geluidswal en houtwallen. Onder cultuurlijke beplanting vallen de hagen en blokhagen (14 km) en circa 4 ha aan heesters, botanische rozen, bodembedekkers en vaste planten die meer aanleg en onderhoud vereisen. Openbaar groen per inwoner in de kernen Van oudsher is er in de dorpen weinig openbaar groen aanwezig. Alleen de belangrijke pleinen en linten zijn begeleid met bomen en ander groen. Het meeste groen in de dorpen is privégroen. Het openbaar groen per inwoner is als volgt weergegeven in onderstaande grafiek. In paragraaf 5.3.1 gaan we hier verder op in.

m2 openbaar groen per inwoner per kern Biest-Houtakker

Esbeek

Baarschot

Diessen

Hilvarenbeek

Haghorst

16 0

Figuur 1: Aantal vierkante meter openbaar groen en par culier groen per inwoner. Bron: Klimaateﬀectatlas

buurtnaam Baarschot Haghorst Biest-Houtakker Esbeek Diessen Hilvarenbeek

m2 openbaar groen per inwoner

m2 niet-openbaar groen per inwoner 29 16 40 32 26 18

totaal 797 509 435 94 15 11

826 524 475 126 41 29

Tabel 1: aantal vierkante meter groen per inwoner per kern, openbaar én niet-openbaar.

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

3. Kaders en areaal

3.3.2 Bomen Gemeente Hilvarenbeek is beheerder van 24.000 individueel geregistreerde straat- en laanbomen. Het aandeel bomen per wijk is in figuur 2 weergegeven als boomkroonbedekkingspercentage. Dit betreft zowel de gemeentelijke als niet-gemeentelijke bomen. In paragraaf 5.3.1 gaan we hier verder op in. Extra beschermwaardig zijn de waardevolle bomen. Voor het kappen van deze bomen is toestemming nodig. Waardevolle bomenlijst De waardevolle bomenlijst is voor het laatst aangepast op 22 januari 2018. Er staan zowel gemeentelijke bomen als bomen van inwoners op de lijst. Kern Hilvarenbeek Diessen Baarschot Biest-Houtakker Haghorst Esbeek Totaal

Aantal bomen 69 32 9 14 9 13 146

Tabel 2: Aantal waardevolle bomen per kern

Boomsoorten In Hilvarenbeek staan 157 verschillende boomsoorten geregistreerd. De soorten zijn verdeeld over 47 verschillende geslachten en soorten met daaronder ruim 100 cultivars. De top 5 boomgeslachten bestaat uit: Quercus (eik), Betula (berk), Tilia (linde), Fagus (beuk) en Acer (esdoorn). Zie figuur 2 hieronder.

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

3. Kaders en areaal

Boomkroonbedekkingspercentage

Boomsoorten

Diessen

Haghorst

Baarschot

Biest-Houtakker

Top 10 boomsoorten. Alleen Quercus rubra (Amerikaanse eik) is uitheems. De categorie ‘overig’ bestaat uit een mix van inheemse en uitheemse soorten.

Meest voorkomende boomsoorten (aflopend) Quercus robur (zomereik)

Hilvarenbeek

Overig Betula pendula (ruwe berk)

Esbeek

Fagus sylvatica (beuk) Tilia europaea (Hollandse linde)

Quercus rubra (Amerikaanse eik) Quercus palustris (moeraseik)

Totale boomkroonbedekking per wijk in gemeente Hilvarenbeek. Zowel gemeentelijke als niet-gemeentelijke bomen zijn hierin meegeteld. Bron: klimaateﬀectatlas (2021).

Quercus robur 'Fatigiate Koster' (zuilvormige eik) Salix alba (schietwilg) Betula pubescens (zachte berk) Alnus glutinosa (zwarte els) 2% 2%

2% 4% 5% 46%

27%

Figuur 2: Boomkroonbedekkingspercentage en boomsoortverdeling gemeente Hilvarenbeek.

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

3. Kaders en areaal

3.3.3 Zandpaden In totaal beheert de gemeente 308 zandpaden met een gezamenlijke lengte van 65,7 kilometer. Naast de gemeente zijn nog 9 andere partijen verantwoordelijk voor het beheer van zandpaden. Zandpaden vallen onder Groenbeheer-wegen, op basis van de ‘Leidraad Zandpaden’ onderscheiden we vier klasses aan zandpaden:

Klasse 1 Ecologisch hoogwaardig / wandelpad

Klasse 2 Ecologisch hoogwaardig / recreaRef in combinaRe met landbouw

Klasse 3 Toegangswegen landbouwpercelen

Klasse 4 Doorgaande wegen landbouwverkeer

Figuur 3: klasse-indeling zandpaden uit de leidraad Zandpaden.

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

4. Uitdagingen en aandachtspunten

4.1 Introductie De leefomgeving van gemeente Hilvarenbeek is volop in ontwikkeling. Klimaatverandering, maatschappelijke wensen en nieuwe inzichten op het gebied van duurzaamheid vragen om slimme keuzes. In dit hoofdstuk worden de belangrijkste uitdagingen en aandachtspunten voor groen, bomen en zandpaden beschreven, evenals de opgaven op het gebied van inrichting, beheer, bescherming en communicatie.

4.2 Overkoepelende aandachtspunten Klimaat De gemeente Hilvarenbeek wordt gemiddeld warmer en droger , en kent op piekmomenten overlast door veel neerslag. Dit heeft nadelige consequenties voor de gezondheid van mens, flora en fauna in het buitengebied maar ook in het stedelijk gebied. Klimaatadaptieve maatregelen zoals minder verharding en meer begroeiing en een ander bodembeheer zijn nodig om de nadelige consequenties op te vangen. Biodiversiteit Het intensieve menselijke grondgebruik heeft ertoe geleid dat de habitats voor flora en fauna zijn verminderd in omvang en kwaliteit en bovendien sterk versnipperd zijn geraakt. Tegelijkertijd speelt de toename van invasieve exoten parten bij de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Gezondheid Voor de gehele bevolking geldt dat overgewicht een groeiend probleem is. Gebrek aan beweging en verantwoord voedsel worden hierbij gezien als de voornaamste oorzaken. In Brabantscan van de GGD7 is opgenomen hoe de inwoners van Hilvarenbeek de woonomgeving beoordelen. Hilvarenbeek is een gezonde gemeente om in te wonen, maar er leven wel ideeën om de openbare ruimte meer uitnodigend te maken, meer buiten te zijn, mensen te ontmoeten en te bewegen. Inzetten op een groene, veilig toegankelijke openbare ruimte waar aanleidingen zijn om elkaar te ontmoeten is daarbij een randvoorwaarde.

Communicatie en participatie Ten aanzien van communicatie en participatie spelen ook een aantal zaken die met dit nieuwe beleid aandacht verdienen. Het tijdig betrekken van belanghebbenden, zoals het Drinkwaterbedrijf, geeft hen de mogelijkheid een rol te spelen bij projecten in de openbare ruimte. Dit kan vertraging in het eindstadium van projecten voorkomen. Door educatie en communicatie over de samenhang tussen natuur en welzijn aan inwoners, kan de weerstand tegen vergroening, de wens om meer verharding of het verstenen van de (kleine) tuinen terugdringen.

hHps://brabantscan.nl/dashboard/brabantse-omgevingsscan--bros-/groen

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

4. Uitdagingen en aandachtspunten

•

Financiële middelen Projecten en een nieuwe werkmethodiek zorgen voor de behoefte aan aanvullende middelen op het bestaande budget.

4.3 Specifieke aandachtspunten 4.3.1 Groen (beplanting) •

Groen heeft ruimte nodig | Net als bij bomen, staat bij groen de boven- en ondergrondse groeiruimte onder druk. Denk aan oevers van beken en bermen langs zandpaden. Om te voorkomen dat groen het onderspit delft in afweging met andere functies en belangen moet de toegevoegde waarde van ‘groen’ expliciet gemaakt worden om er meer gewicht aan te hangen.

•

Groennorm | Er zijn nu geen concrete normen waar qua oppervlakte of aandeel groen inde wijken op teruggevallen kan worden. Zoals uit onderzoek blijkt (GGD) draagt een groene omgeving bij aan maatschappelijk welzijn en sociale gezondheid.

•

Inrichting van de woonomgeving met groen | Eén van de functies van groen is ‘verbinding met het buitengebied’. Een zachtere overgang waarbij groen de wijken in loopt is wenselijk. Men is dan eerder geneigd een wandeling te maken richting het buitengebied, er is een grotere mate van natuurbeleving en de klimaateffecten van groen worden dan ook in de woonbuurten ervaren.

•

Duidelijke inrichtingsprincipes voor groen | De gemeentelijke groenelementen zijn zeer divers van aard. Specifieke doelen, functies en doelgroepen zouden helpen bij het duiden van groen, het formuleren van inrichtingsprincipes en opstellen van beheerplannen voor groen. Bij deze plannen is het van belang om te zorgen voor een praktisch uitvoerbaar beheer en realistische beheerkosten.

•

Beheer en onderhoud | Kostentechnisch moet het beheer praktisch uitvoerbaar en betaalbaar zijn. In de ontwerpfase ontstaan de toekomstige kosten en opgaven voor beheer, wat niet moet leiden tot een onbeheerbare inrichting. Het is nodig om enerzijds aandacht te hebben voor de kwaliteit en kwaliteit van het in te richten groen, maar anderzijds ook de beheerkosten reëel in te schatten.

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

4. Uitdagingen en aandachtspunten

4.3.2 Bomen •

Waardevolle bomen beter beschermen | De huidige lijst met waardevolle bomen is verouderd en mist bomen die inmiddels mogelijk in aanmerking komen voor de verhoogde beleidsstatus. De criteria voor het aanwijzen van waardevolle bomen moeten bovendien herzien worden.

•

Toezicht en handhaving | Ten aanzien van bescherming blijkt dat niet op alle onrechtmatigheden, zoals illegale kap rechtmatig wordt gehandhaafd. En toezicht bij projecten en werkzaamheden kent ook niet de eerste prioriteit.

•

Bomen hebben ruimte nodig | Er zijn steeds meer voorzieningen en belangen die op hetzelfde stuk grond aanspraak willen maken. Het inrichten van groeiplaatsen die voldoen aan de richtlijnen in Handboek Bomen is daardoor een uitdaging.

•

Diversiteit van het bomenbestand | 46% van het bomenbestand bestaat uit zomereiken, die met name in het buitengebied langs de wegen staan. In projecten in gemeente Hilvarenbeek ziet men dat er voorrang wordt gegeven aan inheemse soorten, terwijl in de bebouwde kom ook geschikte uitheemse boomsoorten geplant mogen worden mits van waarde voor de biodiversiteit. Deze zorgen voor meer diversiteit in het bomenbestand en zijn beter bestand tegen klimaatextremen, ziekten en plagen.

•

Veiligheid | Op fietspaden langs zandpaden leidt oppervlakkige beworteling tot gevaarlijke situaties.

•

Bomen in projecten | Bij ruimtelijke ontwikkelingen, reconstructies, projecten en werkzaamheden zoals rioolvervanging of het vernieuwen van bestrating, bestaat het risico dat bomen schade oplopen of vervangen moeten worden.

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

4. Uitdagingen en aandachtspunten

4.3.3 Zandpaden •

Functies van zandpaden benoemen | De draagkracht van zandpaden staat onder druk doordat het gebruik door de jaren heen steeds intensiever geworden. Steeds zwaarder landbouwverkeer, toenemend doorgaand verkeer en toerisme maken gebruik van de zandpaden die hier van oudsher niet op ingericht zijn. Er is behoefte aan een duidelijk standpunt over de functie, de bijbehorende inrichtingseisen en het beschermingsregime van zandpaden.

•

Behoud van zandpaden| Bij de eerste ruilverkavelingen nieuwe stijl in 2000, is rekening gehouden met het evenwicht tussen natuur en landbouw. Ook zijn zandpaden opgeheven die minder belangrijk waren. Heden ten dage is het behoud van zandpaden cruciaal voor cultuurhistorie en de beleving van het landschap. Ze bieden unieke ecologische voordelen die verdwijnen als een zandpad wordt vervangen door verharding. De omgeving dankt zijn aantrekkingskracht voor toeristen en recreanten mede aan de zandpaden. Daarom is het belangrijk om zandwegen te behouden en te integreren in natuur- en landschapsbeheer. Door zandpaden te markeren die onderdeel zijn van een fiets- of wandelroute, wordt duidelijk welke paden in stand gehouden moeten worden. In het Omgevingsplan dienen de waarden, zoals cultuurhistorie, geborgd te worden waardoor omvorming van zandpaden niet zonder vergunning is toegestaan.

•

Beschermen van zandpaden | Het vernielen van zandpaden is een probleem dat ontstaat doordat bijvoorbeeld ‘modderritten’, ‘blubbertochten’ of ‘roadrally’s’ worden georganiseerd. Dit zou strafbaar moeten zijn en niet actief aangeboden mogen worden door recreatieondernemers. De gemeente heeft er extra beheerkosten aan om de zandpaden te herstellen en begaanbaar te houden.

•

Beheer en onderhoud van zandpaden | Bovendien veranderen zandpaden veranderen bij extreme droogte of neerslag in stof- of modderpaden. Met de toename van weersextremen zal dit effect steeds vaker tot overlast leiden. Het voorkomen van overlast vraagt om (kostbare) oplossingen zoals bomen planten die voor beschutting zorgen, en het waterdoorlatend vermogen van de bodem verbeteren. Het omvormen van zandpaden naar (half)verharde wegen heeft grote nadelige effecten voor biodiversiteit en wateropvang.

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

5. Visie, ambities en doelstellingen

Omgevingsvisie De Omgevingsvisie Hilvarenbeek 2050 schetst een toekomst waarin de zes kernen vitaal en aantrekkelijk blijven, met aandacht voor wonen, werken, zorg voor kwetsbare inwoners en behoud van uitstraling. Gelukkig liggen er juist in het landschap en het groen van Hilvarenbeek volop kansen. In de kernvisie staat dat onder andere bodem en water, energie, en de kwaliteit van het buitengebied bepalen hoe de gemeente er in 2050 uit ziet. Bij het aspect ‘uitstraling’ staat: “Het groen binnen en buiten de kernen past bij de natuur in de streek. Zo draagt het bij aan een sterk natuurlijk ecosysteem en de identiteit van de gemeente”. Water en groen worden zelfs leidend bij de inrichting van dorpen en buitengebied.

Visie op groen, bomen en zandpaden: Natuurlijk Groen! Groen en landschappelijke kwaliteiten horen van nature bij onze gemeente, maar het is niet zomaar vanzelfsprekend dat toekomstige generaties hier ook van kunnen genieten. Gemeente Hilvarenbeek geeft in dit beleid aan hoe we met bescherming, beheer, inrichting en communicatie kunnen zorgen voor het behoud van de natuurlijke kwaliteiten zodat die in de toekomst nog steeds aanwezig zijn!

Ambities Onder deze visie scharen we 3 centrale ambities, waarbij we beginnen met het grote geheel: het behoud van eigenheid. Vervolgens zetten we ons in om de biodiversiteit te versterken. De derde ambitie is vergroenen waar mogelijk. Onder iedere ambitie zijn de doelen uitgewerkt in beleidsuitgangspunten, acties en ontwikkelpunten. De uitgangspunten zijn kadervormend voor de te nemen acties en uit te werken ontwikkelpunten. De concrete streefwaardes van de doelen ontbreken ogenschijnlijk, maar die zijn afhankelijk van beschikbaar budget. Met een nulmeting kan de opgave inzichtelijk worden gemaakt en door de urgentie voor verbetering aan te geven, kunnen vervolgens scenario’s worden voorgesteld en gebudgetteerd (hoog, midden, laag). In de ontwikkelkalender (Hoofdstuk 6) staan alle acties en ontwikkelpunten opgesomd met benodigd budget, prioriteit en verantwoordelijk team. De totale ontwikkelkalender heeft een doorlooptijd van 10 jaar.

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

5. Visie, ambities en doelstellingen

5.1 Ambitie 1: Behoud van eigenheid 5.1.1 Doelstelling 1: Behoud dorps karakter Wanneer door ontwikkeling of verkoop van groen steeds meer groen verdwijnt, tast dat de groenstructuur en de openheid in de dorpen aan. Het beschermen en behouden van groen en bomen is daarom van belang. Het uitgangspunt is dat het boomkroonvolume en groene oppervlakte in de kernen niet achteruit mag gaan. In het licht van de Europese Natuurherstelwet wordt op basis van de landelijke nulmeting in 2024 een ontwerp natuurherstelplan opgesteld. Op gemeentelijk niveau zal vervolgens worden bijgedragen door meer stedelijke groene ruimte te creëren en meer boomkroonbedekking. Eventueel volgt er een gemeentelijk natuurherstelplan dat vanaf 2031 nagestreefd moet worden. Tot die tijd mag er ten minste geen achteruitgang zijn van stedelijk groen en boomkroonbedekking. Het sparen en beschermen van bomen en groen bij werkzaamheden, projecten en beheer en onderhoud is daarom van groot belang. Het gaat hierbij om gemeentelijke eigendommen die in het beheersysteem geregistreerd zijn. Bij alle projecten en ruimtelijke initiatieven waarbij bomen en groen betrokken zijn, is de deskundige op gebied van groen en bomen betrokken. Het schema zoals bij doelstelling 7 is weergegeven, is ook van kracht bij interne werkzaamheden van de gemeente. Beleidsuitgangspunten bij Doelstelling 1: Behoud dorps karakter 1.

Behoud van het groen- en bomenareaal in de kernen op basis van nulmeting 2024. 2. Behoud van gemeentelijke bomen bij ruimtelijke projecten en initiatieven is het uitgangspunt. a. Indien behoud niet mogelijk is, wordt onderzoek gedaan naar verplantbaarheid. b. Als verplanten niet mogelijk is, wordt de gekapte boom gecompenseerd door gelijkwaardige herplant op of nabij de betreffende locatie. Bij herplant streven we naar herstel van het verloren boomkroonvolume in uiterlijk 40 jaar. De boomsoort, boomgrootteklasse, groeiplaatsinrichting en het aantal bomen worden meegenomen in het bepalen van de herplantopgave. c. Als herplant niet mogelijk is, wordt de monetaire boomwaarde berekend en gecompenseerd.

Acties bij Doelstelling 1: Behoud dorps karakter A-1 Waar mogelijk meer boomkroonvolume en groen realiseren om de bomennorm en groennorm na te streven. Dit doen we in participatie met aanwonenden en belanghebbenden. Zowel in woongebieden als op bedrijventerreinen zoeken we

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

5. Visie, ambities en doelstellingen

samenwerking en stimuleren we bewoners en ondernemers om enerzijds op eigen terrein te vergroenen en anderzijds mee te denken over de openbare ruimte. We houden hierbij rekening met de uitgangspunten voor aanplant om overlast te voorkomen en functies te versterken. We gaan uit van circa 500 extra bomen met onderbeplanting in de komende 10 jaar.

5.1.2 Doelstelling 2: Zandpaden behouden en verbeteren In Brabant bestaan nog zandpaden en zandwegen die er al in de prehistorie lagen, waar later de Romeinen gebruik van maakten, waar in de Middeleeuwen handelslui en pelgrims overheen trokken en waarover legers passeerden. Maar waarvoor ze ook gebruikt zijn, altijd staat een zandpad voor verbinding tussen gemeenschappen, zowel letterlijk als figuurlijk: zandpaden en zandwegen verbinden de Brabantse mens. Naast de cultuurhistorische waarden zorgen zandpaden voor ecologische verbindingen tussen natuurgebieden. Ze maken deel uit van het natuurlijk leefgebied van wat leeft en bloeit. Zo nemen patrijzen er zandbaden, liggen reptielen er in de zon en kan bijvoorbeeld de loopkever een zandpad veel makkelijker oversteken dan een verharde weg. Om over 100 jaar nog steeds van kenmerkende zandpaden in het buitengebied te kunnen spreken, zullen deze beschermd moeten worden. De Brabantse Milieufederatie geeft in de handreiking ‘Dit kan jij doen om zandpaden te beschermen’8 advies over hoe zandpaden behouden kunnen worden. De paden met de gebiedseigen zandlaag zijn van belang voor (zeldzame) plantengemeenschappen in de bermen. Door het aanbrengen van een gebiedsvreemde (kalkhoudende) laag zal er invloed zijn op de vegetatie. Het nemen van maatregelen betekent dat er een belangenafweging gemaakt moet worden.

Volgens de Structuurvisie Buitengebied tast het verharden van zandpaden en soms het gebruik ervan, door groot materieel, de landschappelijke kwaliteit aan. Deze zandpaden moeten landschappelijk passend worden ingericht en ecologisch worden beheerd. De gemeente erkent de veelzijdige waarde van zandpaden en zet in op het behoud, de bescherming en – waar mogelijk –herstel van zandpaden. Zandpaden worden niet omgevormd naar (half)verharde wegen tenzij er een zwaarwegend motief is. Bij toekomstige ontwikkelingen in het buitengebied wordt gestreefd naar het zorgvuldig inpassen van zandpaden, waarbij het functionele, landschappelijke en ecologische belang wordt meegewogen. Toch is ook behoefte aan handelingsperspectief bij hoge onderhoudskosten en herhaaldelijke klachten over slechte begaanbaarheid en verminderde bereikbaarheid (denk ook aan hulpdiensten),

Handreiking ‘Dit kan jij doen om zandpaden te beschermen (BMF, 2019)

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

5. Visie, ambities en doelstellingen

stof- of modderoverlast en de vraag om (half) verharde fietspaden. De verkeersfunctie, snelle fietsverbindingen en het veiligheidsaspect verdienen ook aandacht. Alternatieven voor omvorming (en daarmee het verlies) van zandpaden bieden kansen voor duurzame instandhouding. Te denken valt aan het planten van bomen langs het pad om de weersinvloeden te beperken, een palenrij, varkensruggen, slagboom, tourniquettes, draaihekken of het plaatselijk verstevigen van paden met halfverharding. Door alternatieve routes voor het verkeer aantrekkelijk te maken kunnen de paden ontzien worden van de zware belasting. Om andere vormen van overlast tegen te gaan kan met extra onderhoudsbudget meer worden gesproeid en geschaafd om de weg in goede conditie te houden. Beleidsuitgangspunten bij Doelstelling 2: Zandpaden behouden en verbeteren 3. Zandpaden met een bijzondere waarde zoals natuurwaarde of archeologische- of cultuurhistorische waarde worden niet verhard. 4. Woningen en bedrijven aan zandpaden moeten bereikbaar zijn voor hulpdiensten en bezoekers. 5. Als de bereikbaarheid van woningen en bedrijven voor hulpdiensten niet gewaarborgd kan worden, is het beschermen of verbeteren van het pad noodzakelijk. 6. Zandpaden die geen verbindingsweg zijn, kunnen worden afgesloten voor gemotoriseerd verkeer (uitgezonderd bestemmingsverkeer) ten behoeve van het terugdringen van overlast. 7.

Recreatieve routes zijn beschermwaardig, denk aan fietsknooppuntenroutes, ruiterroutes, wandelroutes. Plekken waar ongelukken ontstaan door wortelopdruk op fietspaden moeten worden hersteld.

Ontwikkelpunt bij Doelstelling 2: Zandpaden behouden en verbeteren O-1 O-2

We ontwikkelen een afwegingskader en handelingsruimte bij veelvuldige klachten over overlast en slecht begaanbare zandpaden. Verkeersbesluit opstellen om kwetsbare zandpaden minder te belasten en motorcrossers en jeeps voor dagrecreatie op zandpaden te weren. Deze verergeren de problematiek m.b.t. stofoverlast en modderpoelen. Het aanstellen van toezichthouders en handhavers is bij de uitvoering van het verkeersbesluit een aandachtspunt.

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

5. Visie, ambities en doelstellingen

Acties bij Doelstelling 2: Zandpaden behouden en verbeteren A-2

A-3

Functie (bestemmingen) toekennen aan zandpaden en vastleggen in gemeentelijk systeem. Hierbij wordt de intensiteit van het gebruik meegenomen. Ecologische, cultuurhistorische en de recreatieve/verbindende waarden van zandpaden in beeld brengen en een beheerplan maken voor herstel en kwalitatieve instandhouding. Kansen en mogelijkheden voor behoud en herstel van bestaande paden verkennen. Leefgebieden van flora en fauna beschermen, maatregelen benoemen en hierbij inwoners en belanghebbenden betrekken d.m.v. educatie en bewustwording.

5.1.3 Doelstelling 3: Bijzondere en waardevolle bomen beschermen Bomen zijn belangrijke groene dragers in de bebouwde kom en worden voor de lange termijn aangeplant. Gezien hun belangrijke functie, past het in deze tijd om bomen te beschermen tegen kap. Het beschermen van bomen is een belangrijke koers voor dit nieuwe beleid voor groen, bomen en zandpaden. Hierbij hanteren we de volgende uitgangspunten. Beleidsuitgangspunten bij Doelstelling 3: Bijzondere en waardevolle bomen beschermen 8. Bestendig boombeheer houdt in dat een boom zo lang mogelijk behouden blijft en er met redelijke investering voor wordt gezorgd dat hij zo lang mogelijk in goede conditie kan doorgroeien. Hoe waardevoller de boom, hoe hoger deze investering mag zijn. Hiervoor ontwikkelen we een ‘afwegingskader investeringsbereidheid’. 9. Alle individueel geregistreerde gemeentelijke straat- en laanbomen zijn waardevol. Er zijn grofweg 4 redenen om een boom te kappen: Situatie Veiligheidsrisico De boom wordt verwijderd omdat tak- of stambreukrisico als gebrek is geregistreerd en dit niet duurzaam is op te lossen

(Zeer) slechte conditie / afgestorven boom De boom is dood of aan het aftakelen en er zijn geen maatregelen te nemen om dit duurzaam op te lossen.

Vergunningsplicht Het kappen van een gemeentelijke boom die voor een onveilige situatie zorgt, mag alleen zonder vergunning als er een goedgekeurd beheerplan is waarin tevens de herplant staat beschreven. Het kappen van een slechte of afgestorven gemeentelijke boom mag alleen zonder vergunning als er een goedgekeurd beheerplan is waarin tevens de herplant staat beschreven.

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

5. Visie, ambities en doelstellingen

Vervolg uitgangspunt 9: Situatie Ruimtelijke ontwikkelingen en projecten De boom is onhoudbaar op zijn locatie vanwege bouwwerkzaamheden of reconstructies aan de openbare ruimte.

Vergunningsplicht Het kappen van een gemeentelijke boom in het belang van een ruimtelijke ontwikkeling of vanwege een project, is een vergunningsplichtige activiteit. Het kappen van een gemeentelijke boom die overlast geeft, is een vergunningsplichtige activiteit.

Gegronde overlast De boom geeft op zijn locatie voortdurend overlast en vormt een belemmering voor gebruikers in de omgeving. Denk aan bestratingsopdruk, boomwortels die de fundering aantasten, takken die tegen de gevel groeien of andere zaken. Voor het treffen van maatregelen aan bomen die voor gegronde aanhoudende en niet te verhelpen overlast zorgen, wordt een afwegingskader opgesteld (ontwikkelpunt 3). Het kappen van bomven vindt plaats op basis van de APV.

10. Bij het verwijderen van een gemeentelijke boom, wordt gezorgd voor gelijkwaardige herplant met gebruik van een toekomstbestendige boomsoort die de beoogde functie kan vervullen op die plek. Met gelijkwaardige herplant bedoelen we dat de nieuwe boom/bomen in een toereikende groeiplaats wordt geplant en uiteindelijk (samen) minimaal dezelfde kroonomvang kan bereiken als de verwijderde boom, zie doelstelling 9 en 11). 11. Alle individueel geregistreerde waardevolle bomen zijn beschermwaardig. Dit kunnen zowel gemeentelijke bomen zijn als niet-gemeentelijke bomen (derden: particulieren, bedrijven, private organisaties en instanties). Bij aangetoond en niet te verhelpen veiligheidsrisico of een (zeer) slechte conditie kan positief advies worden gegeven voor het verlenen van een omgevingsvergunning kap. In geval van ruimtelijke ontwikkelingen of overlast is de gemeente zeer terughoudend in het verlenen van een kapvergunning. Enkel wanneer sprake is van maatschappelijk of individueel zwaarwegend belang, kan vanuit een bestuurlijk besluit positief worden geadviseerd. 12. Eigenaren van geregistreerde waardevolle bomen krijgen ondersteuning bij het beheer en onderhoud van hun beschermwaardige boom. 13. Voor toezicht en handhaving is extra capaciteit nodig.

Groenbeleidsplan Hilvarenbeek

5. Visie, ambities en doelstellingen

Ontwikkelpunten bij Doelstelling 3: Bijzondere en waardevolle bomen beschermen O-3

O-4

1 Beschermingsregime opstellen met daarin Aanwijscriteria actualiseren voor waardevolle bomen met objectieve en toetsbare criteria, zoals bomen vanaf een bepaalde omvang of leeftijd en notarieel vastgelegde beschermwaardige bomen. Afwegingskader investeringsbereidheid opstellen waarmee bepaald wordt in hoeverre boomsparende- en levensduur verlengende maatregelen getroffen worden om de kwaliteit van bomen te verbeteren en kap zo lang mogelijk uit te stellen. Afhankelijk van de functie, groeipotentie en financiële waarde van de boom, wordt een reële investering berekend. Voorwaarde is dat de investering voor een duurzame impuls zorgt en niet binnen 10 jaar herhaald hoeft te worden. Denk bijvoorbeeld aan groeiplaatsverbetering, specialistische snoei en kroonverankering. Afwegingskader overlast opstellen om te om te bepalen welke maatregelen getroffen worden bij de verschillende klachten en meldingen ten aanzien van bomen. Hoe waardevoller een boom is, hoe meer overlast ervan geduld mag worden en hoe lichter de maatregelen zullen zijn. Overlast vanwege allergenen toetsen we bijvoorbeeld aan de hand van de bomentabel van de WUR (www.bomentabel.nl). Afwegingskader vergunningverlening herzien. Hierin wordt beschreven op welke gronden positief advies gegeven kan worden voor het verlenen van een omgevingsvergunning kap bij onder andere ruimtelijke initiatieven en overlastsituaties.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/16624580/1