16 bp Gelderakkers 2 (5 bijlage 4 Aangepaste paragraaf 3.2.2 van de toelichting)

3.2.2

Interim omgevingsverordening Noord-Brabant

De Interim omgevingsverordening Noord-Brabant (IOV) is vastgesteld op 25 oktober 2019, de laatste wijziging dateert van 8 december 2020. Net zoals de Omgevingswet een groot aantal wetten vervangt, zo vervangt de Brabantse omgevingsverordening een aantal provinciale verordeningen (Provinciale milieuverordening, Verordening natuurbescherming, Verordening Ontgrondingen, Verordening ruimte, Verordening water en Verordening wegen). De onderwerpen die in de verordening staan, komen uit de provinciale omgevingsvisie en structuurvisie. De onderwerpen die in de Verordening Ruimte stonden en nu dus in de Interim omgevingsverordening, komen uit de provinciale structuurvisie. Daarin staat welke belangen de provincie wil behartigen en hoe ze dat wil doen. De verordening is daarbij een van de manieren om die provinciale belangen veilig te stellen. De provincie wil de ruimtelijke kwaliteit van Brabant bevorderen. Dat betekent dat nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen een bijdrage dienen te leveren aan de kernkwaliteiten van Brabant en dat gemeenten bij ruimtelijke afwegingen het principe van zorgvuldig ruimtegebruik moeten toepassen. Hiermee wordt beoogd de groei en de spreiding van het stedelijk ruimtebeslag op het buitengebied af te remmen. Het provinciale beleid is al jaren gericht op het bundelen van de verstedelijking.

Dit betekent dat de realisering van woningbouw, bedrijventerreinen, overige stedelijke voorzieningen en bijbehorende infrastructuur moet plaatsvinden in de stedelijke concentratiegebieden (bestaand stedelijk gebied van de grotere kernen). Nieuw ruimtebeslag buiten deze gebieden kan slechts als inbreiding of herstructurering in bestaand stedelijk gebied niet tot de mogelijkheden behoren. Zorgvuldig ruimtegebruik is dat als basisprincipe is opgenomen vanuit de zorg voor een goede omgevingskwaliteit, is hierbij uitgangspunt. Dat betekent dat een stedelijke ontwikkeling voor wonen, werken of voorzieningen in beginsel plaatsvindt binnen Stedelijk gebied en dat de ruimte binnen Stedelijk gebied zo goed als mogelijk wordt benut. Hierbij past ook dat er wordt gekeken naar eventuele hergebruiksmogelijkheden van leegstaand of leegkomend erfgoed, zoals industriële complexen, kloosters, verzorgingshuizen et cetera. Het realiseren van een nieuwe stedelijke ontwikkeling dient binnen het 'Stedelijk gebied' plaats te vinden (artikel 3.42 duurzame stedelijke ontwikkeling). In afwijking hierop geldt dat op gronden die zijn aangewezen als 'Verstedelijking afweegbaar', voorzien kan worden van de nieuwvesting van een duurzame stedelijke ontwikkeling, mits voldaan wordt aan een aantal voorwaarden (artikel 3.43 afwijkende regels verstedelijking afweegbaar).

Artikel 3.43 afwijkende regels verstedelijking afweegbaar Het plangebied is in de IOV opgenomen als ‘Landelijk gebied’ met de aanduiding ‘verstedelijking afweegbaar’. De voorwaarden die in artikel 3.43 worden genoemd zijn: a) binnen Stedelijk Gebied is er feitelijk of vanuit kwalitatieve overwegingen onvoldoende ruimte beschikbaar; b) transformatie van cultuurhistorisch waardevol of geschikt leegstaand vastgoed behoort niet tot de mogelijkheden;

c) de ontwikkeling past binnen de regionale afspraken, bedoeld in afdeling 5.4 Regionaal samenwerken; d) de stedenbouwkundige- en landschappelijke inrichting houdt rekening met de omgevingskwaliteit en structuren in het gebied en de naaste omgeving waaronder een duurzame afronding van het Stedelijk Gebied. Voor een bestemmingsplan dat een ruimtelijke ontwikkeling binnen Landelijk Gebied mogelijk maakt, geldt ook artikel 3.9 Kwaliteitsverbetering landschap uit de IOV. Tevens dient sprake te zijn van zorgvuldig ruimtegebruik (artikel 3.6). Artikel 3.9 kwaliteitsverbetering landschap Lid 1 Een bestemmingsplan dat een ruimtelijke ontwikkeling mogelijk maakt in Landelijk Gebied bepaalt dat die ruimtelijke ontwikkeling gepaard gaat met een fysieke verbetering van de landschappelijke kwaliteit van het gebied of de omgeving. Lid 2 Het bestemmingsplan motiveert dat de verbetering past binnen de gewenste ontwikkeling van het gebied én op welke wijze de uitvoering is geborgd door dat: a) dit financieel, juridisch en feitelijk is geborgd in het plan; of b) de afspraken uit het regionaal overleg, bedoeld in afdeling 5.4 Regionaal samenwerken, worden nagekomen.

Lid 3 Een verbetering van de landschappelijke kwaliteit kan mede de volgende aspecten omvatten: a) de op grond van deze verordening verplichte landschappelijke inpassing; b) het toevoegen, versterken of herstellen van landschapselementen die een bijdrage leveren aan de versterking van de landschapsstructuur of de relatie stad-land; c) het behoud of herstel van cultuurhistorisch waardevolle bebouwing of terreinen; d) het wegnemen van verharding; e) het slopen van bebouwing; f) de realisering van het Natuur Netwerk Brabant en ecologische verbindingszones; g) het aanleggen van extensieve recreatieve mogelijkheden. Lid 4 Ingeval er toepassing wordt gegeven aan het tweede lid onder b geldt dat een passende financiële bijdrage in een landschapsfonds is verzekerd én over de besteding van dat fonds periodiek verslag wordt gedaan in het regionaal overleg, bedoeld in afdeling 5.4 Regionaal samenwerken.

Doorwerking plangebied In de onderbouwing aan de hand van de ladder voor duurzame verstedelijking (zie hiervoor paragraaf 3.1.4) komt de toetsing aan deze voorwaarden van artikel 3.43 IOV (afwijkende regels verstedelijking afweegbaar) aan bod. Binnen het bestaand stedelijk gebied van de kern Hilvarenbeek zijn geen andere locaties in het stedelijk gebied beschikbaar waar ruimte is voor de maximaal 84 grondgebonden woningen, die gerealiseerd worden om te voorzien in de woningbehoefte in Hilvarenbeek. In de gemeente Hilvarenbeek zijn nog twee woningbouwlocaties aangewezen, maar hebben een aanzienlijk kleinere omvang dan Gelderakkers 21. Het plangebied biedt de meest geschikte mogelijkheid om te voldoen aan de woningbehoefte in Hilvarenbeek, omdat er fysiek ruimte is en deze locatie aansluit aan andere woningen en de ontwikkeling Gelderakkers 1 en daarmee aansluit aan het bestaand stedelijk gebied. Beleidsmatig wordt ruimte geboden om, naast woningbouw op inbreidingslocaties, ook woningbouw aan de randen van de kernen te realiseren. In de gemeentelijke Woonvisie 2020-2030 wordt het afronden van het project Gelderakkers 2 als belangrijk onderdeel gezien in het realiseren van deze ambitie. De beoogde woningbouwontwikkeling past binnen de regionale afspraken die gemaakt zijn over woningbouw.

Omgevingskwaliteit en zorgvuldig ruimtegebruik In hoofdstuk 2 (planbeschrijving) wordt onderbouwd hoe de ontwikkeling invulling geeft aan een goede omgevingskwaliteit (artikel 3.5 IOV) en hoe de stedenbouwkundige en landschappelijke inrichting rekening houdt met de omgevingskwaliteit en structuren in het gebied en de naaste omgeving waaronder een duurzame afronding van het stedelijk gebied (artikel 3.43, sub d IOV). Er wordt een onderbouwing gegeven van de stedenbouwkundige opzet, de geleidelijke overgang van stad naar land, hoe dit plangebied aansluit op het bestaand stedelijk gebied van Hilvarenbeek en de ontwikkeling Gelderakkers fase 1 en hoe de gemeente aankijkt tegen het zoekgebied, hoe deze ontwikkeling daarin past en hoe de ontwikkeling voorziet in de afronding van het stedelijk gebied. Hieruit blijkt dat er sprake is van zorgvuldig ruimtegebruik (artikel 3.6 IOV). Kwaliteitsverbetering landschap Een bestemmingsplan dat een ruimtelijke ontwikkeling mogelijk maakt in Landelijk Gebied bepaalt dat die ruimtelijke ontwikkeling gepaard gaat met een fysieke verbetering van de landschappelijke kwaliteit van het gebied of de omgeving. Ter uitwerking van het vereiste tot kwaliteitsverbetering van het landschap ex artikel 3.9 IOV zijn in regionaal verband afspraken gemaakt.

Ten aanzien van planmatige stedelijke ontwikkelingen in het zoekgebied voor verstedelijking is vastgelegd dat de kwaliteitsverbetering, een vaste afdracht per m², 1% van de uitgifteprijs betreft. Deze regeling is in de regio uitgewerkt in de “Werkafspraken kwaliteitsverbetering van het landschap Hart van Brabant, actualisering 2015”. In overleg met de provincie is besloten de kwaliteitsverbetering in het plan toe te voegen. De provincie heeft aangegeven dat er gemotiveerd dient te worden wat normaal gesproken geïnvesteerd wordt in (stedelijk) groen in een plan en wat nu extra geinvesteerd wordt (in robuust groen) en dat hiermee een 1

Perspectief op Wonen en Woningbouw 2020, Hart van Brabant (2019)

goede overgang van stad naar land gemaakt wordt. Ook dient er een financiële onderbouwing over het geheel te liggen. Om inzicht te geven in de bedragen die worden besteed aan de landschappelijke inpassing is onderstaande berekening opgesteld. Eerst wordt aangegeven wat normaliter in een wijk als Gelderakkers als basisinpanning voor groen opgenomen wordt. Hiervoor is (de eerste fase van) het plan Gelderakkers als voorbeeld genomen. In de grondexploitatie van het plan Gelderakkers is een bedrag opgenomen van ca. € 63.000,- voor openbaar groen. Per hectare exploitatieplangebied van 5,05 hectare (excl. Gelderakkers 2) gaat het dan om ca. € 12.500,-. Het plangebied Gelderakkers 2 is 3,25 hectare groot. Uitgaande van het niveau in het plan Gelderakkers zou je in Gelderakkers 2 een totaalbedrag van (3.25 ha X € 12.500,- =) ca. € 41.000,- aan basisinvulling met groenelementen mogen verwachten. Op basis van de regionale werkafspraken kwaliteitsverbetering landschap moet bij planmatige stedelijke ontwikkeling zoals woongebieden worden uitgegaan van een minimumbijdrage per vierkante meter uit te geven grond. De minimum bijdrage is 1% van de uitgifteprijs. Hierbij wordt rekening gehouden met het verschil in kosten en opbrengsten van verschillende bestemmingen. 1% komt voor het plan Gelderakkers 2 neer op een bedrag van € 56.000,-.

In potentie loopt dit bedrag nog iets op als de grondprijzen in 2022 verhoogd zouden worden. In de begroting van het plan Gelderakkers 2 is een bedrag van ca. € 173.000,- opgenomen voor de landschaps- en groenelementen binnen het exploitatiegebied van Gelderakkers 2. Per hectare plangebied komt dit neer op een bedrag van ca. € 53.000. Wanneer het begootte bedrag van € 173.000,- verminderd wordt met de eerder genoemde basisinvulling van € 41.000,-, resteert een bedrag van € 132.000,- dat als extra groeninvestering beschouwd kan worden. Dat is ruim tweemaal de opgave die er ligt op basis van de werkafspraken kwaliteitsverbetering landschap. Een kwalitatieve, rafelige dorpsrand, een groen kralensnoer dat de buurtschappen en gehuchten verbindt en robuuste groene inprikkers tot aan de bestaande bebouwing, dat is de visie voor de zuidrand van Hilvarenbeek. Bij de totstandkoming van het plan Gelderakkers is nauwkeurig gekeken naar de inpassing in het omringende landschap. Daarbij wordt een doorkijk gegeven naar een verdere uitbreiding in zuidelijke richting, dat nu nog geen onderdeel is van het bestemmingsplan Gelderakkers 2. Er wordt opnieuw betekenis gegeven aan wonen in het agrarisch landschap. Groene wiggen vanuit het buitengebied tot aan de Langecruijsstraat benadrukken deze relatie.

Figuur 3.1: Visie zuidrand Hilvarenbeek: een kralensnoer en groene inprikkers maken een kwalitatieve, rafelige dorpsrand (bron: NieuwBlauw)

Het groen in de wijk wordt richting het buitengebied groter en breder en vormt op deze manier de verbinding met het groene, open landschap. De positionering van de groene wiggen is zodanig gekozen dat een visuele relatie vanuit de bestaande kern op het landschap gewaarborgd is. Het plan versterkt de ruimtelijke kwaliteit en er is sprake van zorgvuldig ruimtegebruik. Het omringende groen, nu in gebruik als grasland, krijgt ook ecologische kwaliteit. Door de inrichting wordt een oostwest lopende ecologische verbinding gemaakt. Naast het toevoegen van natuurwaarde, waaronder het verbinden van de waterlopen krijgt deze ook een recreatieve meerwaarde. De nieuwe bewoners leven letterlijk in het landschap en zien de koeien voorbijlopen. Door op een zorgvuldige wijze het omringende ‘kale’ grasland op deze wijze om te vormen wordt op een duurzame wijze een kwalitatieve afronding van de zuidrand van Hilvarenbeek gemaakt, waar rood en groen hand in hand gaan.

Figuur 3.2: Zoneringen Gelderakkers (bron: NieuwBlauw)

Figuur 3.3: Groene zone met ecologische kwaliteiten (links) en verbinden van waterlopen (rechts, bron: NieuwBlauw)

Figuur 3.4: Creëren van plekken (links) en Openen naar landschap (rechts, bron: NieuwBlauw)

De eerste stappen daartoe worden gezet met de inrichting van Gelderakkers 2. De groene inprikkers vanuit het buitengebied worden ingericht met inheemse beplanting, bestaande uit bomen en heesters. Samen met hoogteverschillen (wadi’s) zorgt dit voor een toename van biodiversiteit in het plangebied. Daarnaast worden de nu nog kale wadi’s op de overgang vaar Gelderakkers 1 groen ingericht, zodat ook hier de relatie met het omringende landschap wordt versterkt en de overgang naar Gelderakkers 2 wordt verbeterd.

Figuur 3.5: Beplantingsplan (bron: NieuwBlauw)

De landschappelijke inpassing is opgenomen in het stedenbouwkundig plan (zie paragraaf 2.1) en het beplantings- en inrichtingsplan. Het beplantingsplan is tot stand gekomen met behulp van adviezen van het lokale Biodiversiteitsteam en de Vereniging Natuur en Milieu Hilvarenbeek. Deze partijen zijn nauw betrokken bij de ontwikkeling van Gelderakkers 2. De landschappelijk inpassing is als voorwaardelijke verplichting opgenomen in de regels. Geconcludeerd kan worden dat het initiatief in overeenstemming is met de Interim Omgevingsverordening Noord-Brabant.