15 definitieve REKS (20 bijlage beantwoording vragen commissie 15-04-2021)

Aan de raads- en commissieleden Ruimte Betreft: beantwoording vragen van de commissie Ruimte d.d. 15 april 2021 m.b.t. de REKS Datum: 7 mei 2021 Geachte leden van de raadscommissie Ruimte, Op 15 april 2021 is tijdens de commissie Ruimte het raadsvoorstel tot vaststelling van de definitieve Regionale Energie- en Klimaatstrategie Hart van Brabant (REKS) informerend behandeld. Tijdens de commissie is een groot aantal vragen gesteld. Tevens zijn er nadien nog schriftelijk aanvullende vragen ingediend. Toegezegd is deze vragen schriftelijk te beantwoorden. De beantwoording van de gestelde vragen treft u hieronder aan. Antwoorden op Fractievragen over bod REKS commissie Ruimte 15 april Fractie Algemeen (door meerdere fracties gesteld)

Vragen Commissie Ruimte 15 april 1. Wat is de status van de REKS?

antwoord

2.

Wat gebeurt er als we niet instemmen?

Dan kan in principe de REKS niet naar het Nationaal Programma RES (NPRES) worden gestuurd. Het NPRES wordt hiervan schriftelijk op de hoogte gebracht.

3.

Wat gebeurt er met moties en amendementen?

Afhankelijk van de aard van de moties en amendementen gebeurt er het volgende: a. Mochten de moties alleen inhoudelijk betrekking hebben op onderdelen van 1 gemeente en geen consequenties hebben voor andere gemeenten, dan wordt de REKS hierop nog aangepast en vervolgens ingediend. b. Mochten de moties en amendementen relatief ‘kleine wijzigingen’ op het totale bod vragen, maar wel impact hebben op alle gemeenten, dan zal de huidige REKS inclusief de moties en amendementen bij het NPRES worden ingediend. Na de zomervakantie wordt de REKS aangepast en opnieuw ter besluitvorming aan o.a. de gemeenteraden voorgelegd. Als de moties en amendementen het ‘hart’ van de REKS raken (we halen de opgave bij lange na niet). Dan zal een deel van

De REKS is een ‘herenakkoord’ tussen de verschillende gemeenten, waterschappen en provincie. Op basis hiervan gaan we uitwerkingen maken. De raad besluit daarna nog steeds separaat over het afgeven van vergunningen, bestemmingsplanwijzigingen of MER-rapportages e.d.

het proces worden overgedaan. Dit vergt echter meer tijd. Dit aangepaste voorstel wordt vervolgens opnieuw ter besluitvorming voorgelegd. 4.

Wat verstaan we precies onder de hubs?

Onder een hub verstaan we een concentratie van duurzame opwek door wind en zon. Hierbij wordt gekeken naar mogelijkheden voor opslag van geproduceerde elektriciteit en zelfs omzetting daarvan naar bijvoorbeeld waterstof of warmte. Er kan ook gekoppeld worden met infrastructuur voor warmte en warmteopslag. Kortom een plek waar energie geconcentreerd wordt om zo optimaal van de verschillende stromen te kunnen profiteren. De hubs zijn ook de plekken waar klimaatopgaven gerealiseerd kunnen worden. De hubs in de REKS zijn zoekgebieden waarbij het aantal en de plek van de windmolens en de zonnepanelen, niet vastliggen. Die plek zal door een zorgvuldig gebiedsproces worden gewogen in overleg met zoveel mogelijk stakeholders.

5.

Welke status heeft plaatje met molens bij Beekse Bergen en hoeveel kaartjes circuleren er?

Het kaartje bij de brief van Libema, en in de krantenartikelen, is een uitsnede uit een ontwerpschets en heeft geen status. Tijdens de verkenning voor de gebiedsvisie De Baars is eerst gesproken met stakeholders (zomer 2020) en daarna zijn scenariostudies en ontwerpschetsen gemaakt. De schetsen zijn bedoeld om mogelijkheden en gevolgen te verkennen. Vanuit transparantie en samenwerking zijn enkele schetsen aan de Beekse Bergen gepresenteerd. Hiervan is door Beekse Bergen een uitsnede gemaakt, wat heeft geresulteerd in dat kaartje. Inmiddels zijn er ook andere verkenningen geschetst. Transparantie is belangrijk maar er bestaat altijd de kans dat dergelijke kaartjes gaan circuleren en ‘een eigen leven gaan leiden’. Aan de andere kant zorgt dit er ook voor dat de impact van een energie hub duidelijk wordt.

6.

Bij wie komen de kosten van de REKS terecht?

De totale financiële omvang van het hele REKS programma is nog niet bekend. Hieraan wordt op dit moment nog gewerkt. De kosten moeten uiteindelijk worden opgebracht door de overheid en de samenleving (financiële participatie). De volgende acties voor het verwerven van middelen zijn in gang gezet: 1. De regio gemeenten zijn samen met de waterschappen en provincie een regionale uitvoeringsorganisatie aan het vormgeven. Gedacht wordt aan een regionaal publiek ontwikkelbedrijf in combinatie met een omgevingsfonds. In het omgevingsfonds kunnen subsidies en bijdragen van partijen komen die worden aangevuld met revenuen uit het publieke ontwikkelbedrijf. Eind 2021 verwachten we de eerste (raads)voorstellen hierover. 2. Het programmabureau Regio Hart van Brabant is voor de warmtetransitie in samenwerking met de zes woningcorporaties een ELENA aanvraag aan het voorbereiden. De doelstelling is om enkele miljoenen aan onderzoek- en ontwikkelsubsidie te verwerven.

3. 4.

CDA

In het kader van het thema energiebesparing is een Europese REACT-EU aanvraag in voorbereiding. In het kader van het Klimaatakkoord is het rapport ‘Uitvoeringskosten van het Klimaatakkoord voor decentrale overheden in 2022 – 2030’ uitgebracht. Vervolgens heeft de Raad van Openbaar Bestuur (ROB) hierop een advies gegeven. “De gemeenten hebben een substantiële bijdrage nodig om de taken uit te voeren”. Een onderdeel hiervan zijn de taken die behoren tot het uitvoeren van de RES. De rapportage inclusief het ROB advies is onderdeel van de kabinetsonderhandelingen. Volgens eerste berichten zou in de meicirculaire een extra uitkering komen voor de uitwerking van de RES’sen.

7.

Welke stem hebben de inwoners in dit proces en wanneer worden zij geïnformeerd over energiehubs?

Draagvlak bij inwoners is belangrijk om uiteindelijk de doelstellingen te halen. Daarom is participatie een onderdeel van de hele opgave. Bij het tot stand komen van de REKS zijn stakeholders en inwoners betrokken zoals in hfd 3 van de REKS is beschreven. Voor de uitvoering van de REKS passen we, afhankelijk van de procesfase, drie vormen van participatie toe:  Procesparticipatie: inwoners en bedrijven worden betrokken bij de planvorming van projecten  Financiële participatie: inwoners en bedrijven doen financieel mee in het uitvoeren van projecten  Sociale participatie: iedereen moet mee kunnen doen in de transitie, dus ook inwoners met beperkte financiële middelen. Bij de gebiedsopgaven, waarin de ruimtelijke voorbereiding van de energiehubs gebeurt, is sprake van proces participatie. Bij de uitvoering van de projecten zorgen we voor de financiële participatie van bewoners en bedrijven. In navolging van het landelijk Klimaatakkoord willen we minimaal 50% financiële participatie in de projecten (lokaal eigendom). Hierover worden afspraken gemaakt met de energie coöperaties. Voor het vormgeven van de sociale participatie wordt gedacht aan het opzetten van een omgevingsfonds waaruit niet rendabele projecten gefinancierd kunnen worden. Daar zouden ook projecten op het gebied van sociale participatie uit gefinancierd kunnen worden.

Naast de participatie worden de inwoners vertegenwoordigd door de gemeenteraden die over de besluitvorming gaan. Als uiteindelijk vergunningen zijn verleend hebben belanghebbenden nog gelegenheid om hiertegen in beroep te gaan.

8.

Een van de uitgangspunten in het rapport “energie opwek moet passen bij het gebied en het karakter van de regio. - Hoe is de omslag van de Hub bij knooppunt De

Energie hub knooppunt De Baars is de gangbare naam. Hub bij Beekse Bergen is een verschrijving in het rapport “ontwerpen aan de REKS”. Het is niet de bedoeling dat de naam Beekse Bergen wordt gebruikt omdat het zoekgebied voor de energie hub en de reikwijdte van de gebiedsvisie veel groter is. In de zomer 2020 is een eerste interview geweest met een vertegenwoordiger van Beekse Bergen. Het proces voor de

Baars naar een Hub rondom de Beekse Bergen tot stand gekomen? Wat zijn de argumenten voor deze verandering? - Hoe is Libéma betrokken bij de schets voor windmolens in gebied De Baars?

gebiedsvisie De Baars en de plannen voor de REKS zijn toegelicht. Ook is naar belangen en ontwikkelplannen van de Beekse Bergen gevraagd om koppelkansen te inventariseren. In oktober 2020 is een gesprek geweest met de directie van Beekse Bergen over de gebiedsvisie. Afgesproken is dat Beekse Bergen betrokken wordt bij de planvorming. Op verzoek zijn stukken van de REKS beschikbaar gesteld. Op 18 januari dit jaar zijn de eerste scenariostudies en schetsen voor de gebiedsvisie met Beekse Bergen gedeeld en besproken. Op 2 februari was een vervolggesprek waarbij de adviseur van Beekse bergen de effecten van windmolens op Beekse Berken heeft toegelicht. Op 1 maart is een bijeenkomst geweest waarbij Beekse Bergen haar toekomstkomstplannen heeft gepresenteerd en de zorg heeft geuit over het effect van windmolens hierop.

Het bod van de REKS is nog geen uitvoeringsplan. Wat is de ruimte tussen deze uitgangspunten en een uitvoeringsplan? Wat als we merken dat de uitvoering van deze plannen financieel niet haalbaar is of er nieuwe ontwikkelingen zijn die beter passen. Ofwel: hoe vast staat het als we hier “JA” op zeggen? En hoeveel ruimte is er voor Hilvarenbeek als we beleid als dat niet aan de REKS voldoet?

Ja, zeggen tegen de REKS betekent geen ja tegen een uitvoeringsplan. De uitvoeringsplannen voor de verschillende energiehubs en klimaatadaptatie moeten nog worden gemaakt. Hierbij worden belanghebbenden betrokken en de raad besluit over die plannen. Als de raad van Hilvarenbeek, om welke reden dan ook, niet instemt met de uitvoering van REKS projecten in onze gemeente dan moet bij de actualisatie van de REKS naar alternatieven worden gezocht. De raad houdt de mogelijkheid om afwijkend beleid vast te stellen. Het zou echter niet logisch zijn omdat ook wij, samen met andere gemeenten in de regio, de kaders en plannen voor de REKS hebben ontwikkeld. Hierbij zijn alle belangen zorgvuldig afgewogen.

10. WH geeft aan dat de financiële middelen nog niet voldoende zijn en dan mogelijk fasering plaatsvindt. Wat betekent dat voor het behalen van onze doelen? 11. Over Wind boven bos is de Brabantse Milieu Federatie nogal kritisch. Zijn zij als stakeholder eerder betrokken bij de tot stand koming van de REKS? Was deze kritische houding al bekend? Wordt wind boven bos “voortschrijdend inzicht” en kunnen we dat over 5 of 10 jaar pas nader bepalen of is dit

Elke twee jaar wordt de REKS geactualiseerd. Dan wordt ook gekeken of de doelen worden gehaald of dat aanpassing van het REKS bod nodig is.

9.

De Brabantse Milieu Federatie is vanaf het begin bij het proces voor de REKS betrokken. Ze is positief kritisch over de REKS, ze geeft het een cijfer 8. Een van haar aanbevelingen is dat de regio terughoudend moet zijn met het ontwikkelen van wind boven nieuw bos. Bij de nadere uitwerking voor ‘wind boven bos’ moet blijken wat de mogelijkheden en kansen zijn. De BMF wordt ook hierbij betrokken. Daadwerkelijke besluiten over uitvoering van wind boven nieuw bos kunnen inderdaad wachten omdat die opgave pas na 2030 is voorzien.

Gemeenschapslijst

VVD

daadwerkelijk een goede ontwikkeling? 12. Er zijn plannen voor een “upcycle village” bij de Ambrosiusweg met REKS-thema’s energieopwekking met zon en wind, waterberging, herplant loofbos. Hoe past dit binnen het uitvoeringsplan van de REKS? 13. Welke aanvullende middelen van het Rijk, zoals mogelijke subsidies kunnen we verwachten voor de uitvoering van de REKS? 14. Waarom worden Hubs benoemd als maatschappelijke locaties? 15. Wat is de status van de uitspraken in de regionale strategie zonnevelden

Juist door het duurzame thema past de Up cycle hub in de plannen van de REKS. In de gebiedsvisie voor knooppunt De Baars moeten alle ontwikkelingen, waaronder de ‘Up cycle hub’ en de ‘energie hub’, in samenhang met elkaar worden ingepast.

Zie antwoord vraag 6.

De ontwikkeling van een energie hub wordt onderdeel van een gebiedsopgave die veel breder is dan alleen energie opwekken. Het biedt kansen als economische trekker en voor innovatietoerisme. De regionale strategie zonnevelden is onderdeel van het ‘herenakkoord’. De regio vindt het belangrijk dat er goede kaders zijn voor het realiseren van zonnevelden in het buitengebied. Er is daarom een afwegingskader gemaakt dat laat zien waar zonnevelden wel en waar niet gebouwd kunnen worden. De ruimtelijke kwaliteit van ons landschap, waarbij we over de gemeentegrenzen heen kijken, is hierbij leidend. De raad besluit over lokaal beleid, waarin dat afwegingskader al dan niet wordt overgenomen (bv VGO of omgevingsvisie).

16. Wie bepaalt waar wind boven bos komt?

De gemeenteraden stellen de kaders hiervoor vast en beslissen over de uitvoering. De ontwikkeling van wind boven bos is voorzien na 2030. De komende tijd werken we eerst aan een kader of handreiking (zie hfd 6.4) voor inpassing van zowel nieuw bos als windmolens boven bos. Dit kader wordt door de betrokken colleges en raden vastgesteld. Daarna kan de uitwerking van gebiedsvisies voor wind boven bos starten.

17. Hoe gaat de verkenning naar lokale warmtebronnen en zijn voor Hilvarenbeek kleinschalige warmtenetten mogelijk?

Deze verkenning naar potentiele warmtebronnen voor Hilvarenbeek gebeurt bij de Transitievisie Warmte. Eind dit jaar wordt die aan de raad voorgelegd. Kleinschalige warmtenetten zijn mogelijk als er een geschikte warmtebron in de buurt van bebouwing is. Betaalbaarheid is ook belangrijk. Kleine warmtenetten zijn vaak niet rendabel waardoor de kosten voor de eindgebruiker te hoog worden. Nu ja zeggen betekent alleen instemmen met een nadere uitwerking voor ‘wind boven bos’. (zie ook algemene vraag). Waarom; In het kader van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie moeten regio’s werken aan plannen voor de thema’s waterveiligheid, wateroverlast, verdroging en hittestress. Onze regio heeft ervoor gekozen om de klimaatadaptie te koppelen aan de energietransitie. Wind

18. Wind boven bos is nog erg vaag. Waarom zeggen we hier ja tegen en wat zijn de gevolgen?

boven nieuw bos wordt gezien als koppelkans. Een integrale gebiedsopgave waarin nieuw bos en windmolens worden ingepast in het landschap biedt oplossingen voor beide opgaven. Ook door kosten en baten aan elkaar te koppelen worden de opgaven voor klimaatadaptatie haalbaar.

HOI Werkt

19. Leg uit wat een energie hub is?

Zie antwoord bij vraag 4. Hoe dit precies gaat uitzien wordt pas bepaald bij de gebiedsvisies, met participatie, en uitwerking van plannen.

20. Hoe voorkomen we dat grote investeerders (Tilburg) de lusten krijgen en onze gemeente de lasten van windmolens?

Een van de uitgangspunten voor de REKS is “samen sterk; een duidelijk integraal ruimtelijk en maatschappelijk gedragen concept voor de hele regio”. Bij het ontwikkelplan (zoekgebieden duurzame opwek hfd. 6) is niet naar gemeentegrenzen gekeken maar naar landschap, mogelijkheden, belemmeringen en net- efficiëntie. Uitvoering en financiering daarvan is een volgende stap. Via het publiek ontwikkelbedrijf krijgt elke gemeente mogelijkheden om deel te nemen.

21. Weten inwoners wat de energie hubs en ‘wind boven bos’ voor hen betekent en hoe worden ze geïnformeerd?

Inwoners zijn zich nog niet altijd bewust van de plannen voor duurzame energie en wat die voor hen betekenen. De mate waarin is vaak afhankelijk van persoonlijke interesse en de mogelijkheid om de media te volgen. We verwijzen nog steeds naar de website over de REKS en de Webinars die de regio heeft georganiseerd. Die worden nog regelmatig terug gekeken door inwoners. Vaak wordt de interesse groter als de plannen dichter bij komen. De communicatie met inwoners verloopt daarom in meerdere stappen. (zie ook antwoord vraag 7). Bij de uitwerking van een gebiedsopgave worden inwoners in dat gebied nadrukkelijk betrokken.

22. Wat betekent het voor de REKS als bv energie hub De Baars niet door gaat? 23. Voor warmte heeft groen gas grote potentie. Wordt bij de locatiekeuze voor mestvergisters hierop gestuurd?

Om de twee jaar wordt de REKS geëvalueerd. Mochten er gehele hubs niet doorgaan dan zal in een REKS 2.0 gekeken worden hoe we dit moeten oplossen.

24. Wanneer krijgen we meer informatie over regionaal ontwikkelbedrijf en de kansen en risico’s om te investeren in energiehubs? 25. Wat gaat de regio doen aan energiebesparing om de meer dan 20% te halen?

We verwachten dat de regio na de zomer van dit jaar met informatie en voorstellen hiervoor komt. (Zie ook de algemene vraag over kosten van de REKS). Uitgangspunt is dat partijen (ook gemeente) elk moment kunnen instappen om te investeren in een REKS-project.

Nee, het traject voor locaties van mestvergisters staat los van de ontwikkeling van groen (duurzaam) gas. De mestvergisters zijn bedoeld voor een verantwoorde verwerking van het mestoverschot en niet om te voldoen aan de vraag naar groen gas. In de warmtetransitie wordt uitgegaan van leveringszekerheid door warmtebronnen. Hierbij mogen we niet afhankelijk zijn van hoeveelheid mest.

Energiebesparing is een opgaven van ons allemaal. Voor energiebesparing lopen veel verschillende trajecten. Het rijk werkt aan wetgeving en subsidies. De provincie en de OMWB stuurt op besparing bij bedrijven. De regio HvB heeft in hfd 4 de aanpak toegelicht. Lokaal werken we aan projecten om

inwoners te stimuleren. Tot slot moet de grootste besparing worden gehaald met de wijkuitvoeringsplannen (WUP) die worden gemaakt voor de warmtetransitie. De overstap naar duurzame warmtebronnen moet hand in hand gaan met verduurzaming van de gebouwen in de betreffende buurt. Uit onze Transitievisie Warmte komt naar voren wanneer we met welke WUP’s starten. LEV

26. Met wie is de omgevingsdialoog gevoerd over de energiehubs?

Bij het tot stand komen van de REKS en de zoekgebieden voor de energiehubs, zijn stakeholders en inwoners betrokken zoals in hfd 3 is beschreven. De omgevingsdialoog over een energie hub gebeurt in meerdere fasen. Als eerste vanuit een gebiedsopgave. Hierin wordt verkend of en hoe de energieopgave mogelijk is in samenhang met andere belangen in dat gebied. Daarna volgt de dialoog voor de ruimtelijke procedures en vergunningen. Tot slot hebben belanghebbenden nog de gelegenheid om via de rechtsgang een eventuele vergunning aan te vechten. Met een goede dialoog en inspraak willen we dat laatste echter voorkomen.

27. Als we de REKS vaststellen, betekent dat ook dat we instemmen met de energiehubs?

Met de vaststellen van de REKS conformeren we ons aan het bod dat we als regio indienen. Met de voorgestelde ontwikkelplan en de energiehubs denken we dat het bod haalbaar is. De hubs zijn zoekgebieden waarbij de invulling nog niet vastligt. Dat zal door een zorgvuldig gebiedsproces worden gewogen in overleg met zoveel mogelijk stakeholders. Besluitvorming over de energie hub volgt daarna door de gemeenteraad(raden) van de gemeenten waarin de hub ligt. Als blijkt dat er onvoldoende draagvlak is dan blijkt dat bij het vooronderzoek, de gebiedsopgave. Daarbij moet de afweging worden gemaakt hoe het verder gaat met de Hub. De raad beslist over de gebiedsopgave, bestemmingsplanwijzigingen, MER-rapportages en het afgeven van vergunningen. Draagvlak is onderdeel van de afwegingen bij die besluitvorming.

28. Draagvlak van Beekse Bergen is een voorwaarde voor college. Wat als er geen draagvlak is bij andere belanghebbenden, inwoners?

Leon van de Moosdijk|wethouder Ruimtelijke ontwikkeling, volkshuisvesting & duurzaamheid Vrijthof 10 | 5081 CA Hilvarenbeek Postbus 3 | 5080 AA Hilvarenbeek (013) 505 83 00 | www.hilvarenbeek.nl | @gemeenteHbeek