15 Beleid Arbeidsmigratie (1 raadsvoorstel)

Zaaknummer: 72113

gemeente Hilvarenbeek

Voorstel aan de raad In de vergadering van Behandeld in college op Behandeld in commissie(s) Agendapunt Beleidsveld Onderwerp

: 9 december 2021 : 12 oktober 2021 : Samenleving van 25 november 2021 : Beleid Arbeidsmigratie : 15 : Beleid Arbeidsmigratie

Voorstel Het college stelt de raad voor om: 1. Het Hilvarenbeeks beleid over arbeidsmigratie (bijlage 1) vast te stellen Inleiding In december 2020 zijn de kaders voor het Hilvarenbeeks beleid over Arbeidsmigratie vastgesteld (bijlage 2) met de opdracht om het uit te werken naar een beleidsnotitie. Het belang van dit beleid is het geven van sturing aan toekomstige verzoeken voor (huisvesting van) arbeidsmigranten, specifiek voor gemeente Hilvarenbeek. Het schept ook duidelijkheid in de rol en verantwoordelijkheden van de gemeente, werkgever, huisvester en arbeidsmigrant. Dit raadsvoorstel voorziet de beleidsnotitie van de argumenten, kanttekeningen en achtergrondinformatie om uw raad mee te ondersteunen in de bespreking en besluitvorming.

Argumenten 1.1 Het economisch belang binnen de gemeente om arbeidsmigranten te behouden en aan te trekken, maakt het opstellen van Hilvarenbeeks beleid belangrijk. Arbeidsmigranten zijn van groot belang voor de Brabantse economie. Zonder hen zouden grote delen van de economie vastlopen omdat bedrijven hun productie moeten beperken of zelfs volledig stop moeten zetten. Nu, maar ook in de toekomst, hebben we deze arbeidskrachten hard nodig. Dit blijkt uit diverse onderzoeken, zoals van de Algemene Bond Uitzendondernemingen (ABU), Expertisecentrum Flexwonen, het PON, maar ook uit enkele gesprekken met lokale ondernemers. Ook in de gemeente Hilvarenbeek hebben arbeidsmigranten een belangrijk aandeel in de (lokale) economie. Marktspelers zien de vraag naar arbeidsmigranten de komende jaren toenemen. Het beleid is er daarom op gericht dat de gemeente Hilvarenbeek de lokale vraag naar (huisvesting van) arbeidsmigranten faciliteert. 1.2 Deze beleidsnotitie is tot stand gekomen gebruikmakend van bestaande landelijke, regionale en lokale kennis. Dat hebben we gedaan met bureauonderzoek, gesprekken en kennisuitwisseling met provincie Noord-Brabant en een regionale projectgroep. De vorm en inhoudsopgave van de beleidsnotitie zijn gebaseerd op voorbeelden van andere gemeenten.

Tegelijkertijd hebben we ook Hilvarenbeeks accent aan het beleid gegeven, door uiteraard de kaderstelling en gesprekken met marktspelers, een uitzendbureau, dorpsondersteuners en arbeidsmigranten zelf. Deze gesprekken kunnen beschouwd worden als extra beeldvorming door middel van kleinschalig kwalitatief onderzoek. Uw gemeenteraad heeft namelijk bij de kaderstelling voor het beleid 1

Raad van 9 december 2021, nr. 15

aangegeven niet opnieuw uitgebreid nieuw onderzoek te doen onder belanghebbenden, omdat dat al is gedaan met bijvoorbeeld een eerdere enquête (zie Dossier Arbeidsmigratie). 1.3 De locatiespecifieke voorwaarden geven sturing, zonder te veel de initiatiefnemer te beperken. Op die manier maken we het mogelijk om kwaliteit in de huisvesting en leefomgeving na te streven en blijft er flexibiliteit voor de precieze lokale invulling. In de beleidsnotitie is aangegeven dat de woonwijken bedoeld zijn voor inwoners. Daar vallen lang verblijvende arbeidsmigranten onder. Voor kort en middellang verblijvende arbeidsmigranten zijn pensions en logiesgebouwen de aangewezen plek, onder andere op een (agrarisch) bedrijf. Ook geven we aan dat verblijf op recreatieparken niet de bedoeling is, omdat verblijf door arbeidsmigranten geen recreatief karakter heeft. 1.4 Binnen deze beleidsnotitie is er voldoende ruimte om aan te sluiten bij en mee te bewegen met landelijke en regionale ontwikkelingen die verdere verbeteringen teweegbrengen in de toekomst. Op landelijk en regionaal niveau is er het afgelopen jaar veel aandacht geweest voor verbeteringen voor arbeidsmigranten, zoals registratie en maatschappelijk verantwoorde leefen verblijfomstandigheden. De aandacht is onder andere door de landelijke aanbevelingen van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten onder leiding van dhr.

Roemer in 2020 versterkt. Tegelijkertijd is de Stichting Normering Flexwonen (SNF) norm in ontwikkeling, zodat dat toekomstbestendig is en blijft. Ook de registratiemogelijkheden veranderen misschien rond ICTsystemen, via de landelijke politiek en de Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken. 1.5 Op onderwerpen waar de gemeente beperkt instrumentarium heeft, biedt een convenant de oplossing. Een convenant versterkt dit beleid, door ook andere partijen vanuit hun rol en verantwoordelijkheid te betrekken. Het instrumentarium van de gemeente kan arbeidsmigranten die korter dan 4 maanden verblijven niet verplichten tot inschrijving in het Register Niet-Ingezetenen (RNI). Daarnaast kan de gemeente de keuze voor gecertificeerde uitzendbureaus niet verplichten, terwijl dergelijke certificering wel rechtstreeks de verblijf- en werkomstandigheden kan beïnvloeden. Ook voor afspraken over het ontkoppelen van wonen en werken is een convenant de aangewezen plek, omdat de gemeente hier zelf geen verantwoordelijkheid in heeft. We streven naar kwaliteit van verblijven, werken en leven in Hilvarenbeek voor arbeidsmigranten. Daarom hebben we een modelconvenant (bijlage 3) opgesteld die afspraken bevatten met werkgevers, uitzenders en huisvesters. We stellen voor om zowel met kleine als grote marktspelers deze convenanten te sluiten.

Het is namelijk niet de bedoeling dat kleine spelers eventueel ‘onder de radar’ blijven en minder aandacht hebben voor de opgave. Het maken van afspraken en het evalueren ervan, past goed bij het uitvoeringsplan van het regionaal kader. Daar wordt namelijk een lokale klankbordsessie gevraagd. 1.6 De beleidsnotitie is intern en extern integraal afgestemd. Diverse onderwerpen en verantwoordelijkheden komen aan bod en daarom zijn alle afdelingen en de diverse teams betrokken bij het opstellen. We hebben ook in beeld gebracht of er partijen zijn die onafhankelijk van werkgevers huisvesting willen realiseren. Er hebben wel enkele partijen interesse getoond in middelgrote tot grootschalige huisvesting voor arbeidsmigranten in Hilvarenbeek, maar -op het moment van schrijven- geen verzoek bij de gemeente ingediend. Er komen over het algemeen weinig vragen en initiatieven over huisvesting van arbeidsmigranten binnen bij de gemeente.

2

Raad van 9 december 2021, nr. 15

1.8 We hebben sinds de kaderstelling in 2020 diverse acties ondernomen om de doelgroep arbeidsmigranten beter in beeld te krijgen in gemeente Hilvarenbeek. De teams van Burgerzaken, Belastingen en Toezicht hebben data geïnventariseerd en bijeen gebracht. Ook loopt er op dit moment een dossier- en veldonderzoek voor volledigheid van adressen. Het streven is om een actueel beeld te hebben van de doelgroep arbeidsmigranten in kwantiteit (cijfers aantal), kwaliteit (locaties en eventuele problematiek). We willen misstanden en uitbuiting voorkomen, toeristenbelasting zo compleet mogelijk innen en we moeten voldoen aan wet BRP. We pakken dit stapsgewijs op tussen nu en de komende drie jaar, passend bij de rol en capaciteit van de gemeente. In bijlage 4 is extra informatie te vinden.

Kanttekeningen 1.1 Bij onderdelen van het beleid over huisvesting waren er ook andere keuzemogelijkheden. Met betrekking tot verblijf bij een agrarisch bedrijf, is niet gekozen voor de “Agrarisch Keurmerk Flexwonen” (AKF) als standaard, maar de SNF-norm. Dat stellen we voor, omdat SNF eist dat alle voorzieningen onder één dak moeten zitten, en AKF dat niet doet. Daarmee zijn bij SNF toercaravans verboden, bij AKF zijn deze toegestaan. Verder had de definitie van ‘kleinschalig’ bijvoorbeeld ook het aantal 10 in plaats van 6 kunnen zijn. Er is gekozen voor 6, omdat dat de grootte van een gezin benadert. Het sturen op ‘spreiding’ in de wijk of gemeente is niet opgenomen. In de spreiding kan vooral gestuurd worden op de wijze van samenwonen, maar niet op de persoonlijke basis. 1.2 Een ‘forfaitaire’ afspraak met werkgevers is niet toegevoegd aan het convenant met werkgevers/huisvesters, omdat het niet tot vermindering van administratieve last voor de werkgever/huisvester of andere voordelen voor de gemeente leidt. Met een forfaitaire afspraak bedoelen we een afspraak voor een vast tarief of bedrag over het innen van belastingen. Tijdens het opstellen van dit beleid is onderzocht wat mogelijk zou zijn en of dit voordelen biedt.

Het is mogelijk om een forfaitaire regeling over het innen van belastingen op te nemen in een convenant, in de vorm van de jaarlijkse grondslag waar de aanslag op gebaseerd gaat worden. Hier wordt echter niet voor gekozen. Het betekent namelijk dat de gehele verordening herzien en herschreven moet worden. Ten tweede zouden de forfaitaire tarieven ook voor andere locaties gelden. Dat heeft direct impact op de gehele opbrengst van de toeristenbelasting in negatieve zin. Ten derde is ieder convenant dat we afsluiten feitelijk een uitzondering op de vastgestelde wetgeving en uitzonderingen kunnen vroeg of laat in de praktijk voor problemen zorgen. Met elke ondernemer zou een convenant afgesproken moeten worden, waarbij onduidelijkheid, rechtsongelijkheid en fouten op de loer liggen. Ook wordt de administratieve last er niet mee beperkt omdat het de ondernemers volgens de APV van Hilvarenbeek (en via de SNF norm) verplicht blijft een nachtregistratie te voeren. 1.3 Dit beleid werkt direct door op de strategie en inzet van ambtelijke capaciteit van toezicht en handhaving en waar dit beleid ruimte laat, zullen intern werkafspraken moeten worden gemaakt. Op dit moment is in de beleidsnotitie vooral omschreven welke mogelijkheden de gemeente heeft op het gebied van toezicht en handhaving, maar daar kunnen nog keuzes in worden gemaakt.

- De vraag is hoe actief uiteindelijk gecontroleerd moet gaan worden op het gebruik en de bewoningssituaties van arbeidsmigranten. Dit kan gevolgen hebben voor de ambtelijke capaciteit en de inzet daarvan. Naast het stellen van regels dient er beleid te komen ten aanzien van het uitvoeren van controles en eventuele handhavingsmaatregelen. - Het handhavingsbeleid (regulier) en de uitvoeringsprogramma’s dienen daarom aangepast te worden. Van prioritering naar ambtelijke capaciteit. Hierbij kan bijvoorbeeld onderscheid gemaakt worden tussen bestaande en nieuwe gevallen. 3

Raad van 9 december 2021, nr. 15

-

In het kader van de vergunningverlening/beoordeling van initiatieven moet goed in beeld zijn welke voorwaarden gesteld worden en dat deze goed te handhaven zijn. Aantallen van bewoners moeten bijvoorbeeld goed afgewogen worden gelet op de aanwezige belangen. Dit mag uiteindelijk niet leiden tot situaties welke leiden tot openbare orde verstoringen. Dit kan dan weer gevolgen hebben voor de inzet van de capaciteit. - Er moet sprake zijn van goede interne werkafspraken om het aantal arbeidsmigranten in beeld te houden. Bijvoorbeeld met vaste werkoverleggen/controlemomenten. Om een goed beeld te houden moeten intern en extern goede afspraken gemaakt en vastgelegd worden. De strategie kan worden aangescherpt zodra een nu lopend dossier- en veldonderzoek af is. Hoe beter de problematiek en doelgroep in beeld is, hoe gerichter we te werk kunnen gaan indien nodig. 1.4 Verblijf van arbeidsmigranten valt niet onder ‘recreatief verblijf’, maar we heffen wel toeristenbelasting. Arbeidsmigranten zijn van economisch belang, om het werk in onze gemeente te doen. Zij komen dus met een ander doel dan ‘recreatie’. Toch heffen we toeristenbelasting, omdat zij tijdelijk verblijven in de gemeente. De grondslag van de toeristenbelasting is breed, want iedereen die in de gemeente overnacht betaalt het.

De gemeente heft toeristenbelasting omdat de grondslag van deze belasting is gelegen in het feit dat deze personen tijdens hun verblijf profiteren van de plaatselijke voorzieningen. Het feit dat er een toeristenbelasting kan worden geheven wil overigens niet direct zeggen dat deze heffing wordt afgedragen door de arbeidsmigranten. Er zit immers een maximum aan hetgeen er mag worden doorbelast aan de werknemers vanuit de werkgevers. In die gevallen dat de maximale doorbelasting reeds is bereikt, kan de toeristenbelasting ten laste komen van de werkgevers/uitzendorganisaties. 1.5 Bij kleinschalige verblijfslocaties is in het algemeen het exploiteren van de locatie en het organiseren van beheer uitdagender dan bij grootschalige verblijfslocaties. Het is de vraag of er initiatiefnemers zijn die bereid zijn om dit te realiseren. De kosten in het algemeen voor huisvesting en bijbehorend beheer op kleinschalige locaties kunnen relatief hoog zijn. Een inschatting uit de praktijk is dat beheer bij het aantal van 100 arbeidsmigranten uit financieel oogpunt pas haalbaar is. Daarom kiezen we voor een middenweg en stellen we voor dat bij locaties tot 40 personen een aanspreekpunt vermeld is op de gevel. Bij locaties van 40 personen en meer hoort een 24/7 aanspreekpunt en beheerder te zijn. Een voorbeeld is dat een beheerder ingehuurd wordt om op meerdere locaties toezicht te houden.

Uit de praktijk blijkt dat naarmate de hoeveelheid aan privacy toeneemt, de mate van onderlinge irritaties (en dus eventueel overlast) meestal kleiner is. Bij het exploiteren van relatief kleinschalige huisvestingslocaties, kunnen de kosten voor de arbeidsmigrant stijgen waardoor dat in het nadeel zou zijn voor arbeidsmigrant zelf. Indien zij uitwijken naar goedkopere en dus eventueel slechtere locaties, bereiken we niet wat we willen op het gebied van kwaliteit (en het in beeld hebben van de arbeidsmigrant). 1.6 Een mix met andere doelgroepen is niet onderzocht, maar kan mogelijk in de toekomst kansen bieden wanneer daar landelijk meer praktijkervaring mee is. Bijvoorbeeld de opdracht om statushouders op te vangen. Of welkomst-informatie en ontmoetingen te organiseren wanneer men zich inschrijft bij de gemeente. Samenwerking We werken samen met de provincie Noord-Brabant en de regionale Hart van Brabant projectgroep Arbeidsmigranten voor kennisuitwisseling en het gezamenlijk oppakken van acties. Tegelijk met het opstellen van dit lokale beleid, wordt er een regionaal afsprakenkader opgesteld.

4

Raad van 9 december 2021, nr. 15

Verder blijft het belangrijk om werkgevers en huisvesters te blijven betrekken als klankbordgroep en/of via het convenant. Dat doen we mede omdat we transparantie willen, afspraken willen maken over woon- en leefomstandigheden, en voorlichting willen geven over registratie en rechten en plichten van de arbeidsmigrant. Samenwerking in het kader van zorg en welzijn vindt ook plaats. Als er in Hilvarenbeek signalen zijn van mensenhandel schakelen wij dan ook de expertise van de gemeente Tilburg en het Zorg en Veiligheidshuis Midden-Brabant in. Financiën De gemeenteraad heeft een taakstelling op toeristenbelasting van arbeidsmigranten opgenomen in de begroting. Een vervolg op het dossier- en veldonderzoek kan kosten met zich meebrengen indien er aanleiding toe is om actie te ondernemen. Bijvoorbeeld voor monitoring, informatievoorziening naar arbeidsmigranten of handhaving. Communicatie Het beleid wordt gecommuniceerd via de website. We betrekken de partijen zoals genoemd in de beleidsnotitie en het convenant. Uitvoering Na vaststelling van deze nieuwe beleidsnotitie wordt vervolg gegeven aan de uitvoering ervan. Na het vaststellen van het beleid en het opleveren van het lopende dossier- en veldonderzoek, worden er eventuele vervolgacties gericht op interne werkprocessen en worden de benodigde middelen bepaald.

Dit doen we in samenhang met regionale afspraken en landelijke ontwikkelingen. Na een jaar evalueren we het beleid, houden we een klankbordsessie met interne en externe direct betrokkenen, en rapporteren we daarover in een raadsinformatiebrief.

Burgemeester en Wethouders van Hilvarenbeek, secretaris, burgemeester,

Frank Jansen

Evert Weys

Advies raadscommissie Dit voorstel is behandeld in de raadscommissie Samenleving op 25 november 2021. De portefeuillehouder beraadt zich nog over de aanbevelingen en vragen van HOI Werkt en de suggestie van het CDA over de bibob-toets. De commissie is van oordeel dat het voorstel als bespreekonderwerp voor besluitvorming aan de raad van 9 december 2021 kan worden voorgelegd. De griffier,

Maarten Janus

5

Raad van 9 december 2021, nr. 15

Eindvoorstel Het college handhaaft het voorstel genoemd onder de paragraaf “Voorstel”.

Burgemeester en Wethouders van Hilvarenbeek, secretaris, burgemeester,

Frank Jansen

Evert Weys

Bijlagen (digitaal in raadsinformatiesysteem) 1. Arbeidsmigratie: Hilvarenbeeks beleid 2. Kaderstelling beleid arbeidsmigratie 3. Model convenant Hilvarenbeek 4. Werkproces: arbeidsmigranten in Hilvarenbeek in beeld

6