15 Begroting 2023 (3 Boekwerk Begroting 2023 versie 23-09-2022 v2.1)

A9

Begroting 2023

Begroting 2023 Hilvarenbeek, 23 september 2022 Versie 2.1 Zaaknr 88419 Gemeente Hilvarenbeek Postbus 3 5080 AA Hilvarenbeek Bezoekadres: Vrijthof 10 5081 CA Hilvarenbeek Telefoon (013) 505 83 00 E-mail gemeente@hilvarenbeek.nl Internet www.hilvarenbeek.nl

Inhoudsopgave Inleiding Beleidsbegroting 1.

Programmaplan .................................................................................................................... 8 1.1 Samenlevend Hilvarenbeek ........................................................................................................... 9 1.2 Belevend Hilvarenbeek................................................................................................................ 21 1.3 Ondernemend Hilvarenbeek ....................................................................................................... 39 1.4 Dienstverlenend Hilvarenbeek .................................................................................................... 41 1.5 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien .............................................................................. 46 1.6 Overhead en VPB......................................................................................................................... 50 2. Paragrafen .......................................................................................................................... 53 2.1 Lokale heffingen .......................................................................................................................... 54 2.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing.................................................................................

59 2.3 Onderhoud kapitaalgoederen ..................................................................................................... 65 2.4 Financieringsparagraaf ................................................................................................................ 70 2.5 Bedrijfsvoering ............................................................................................................................ 74 2.6 Verbonden partijen ..................................................................................................................... 80 2.7 Grondbeleid ................................................................................................................................. 82

Financiële begoting 3.

Uiteenzetting van de financiële positie en toelichting .......................................................... 85 3.1 Overzicht van baten en lasten incl. meerjarenraming ................................................................ 86 3.2 Meerjarige vermogenspositie (balansprognose) ........................................................................ 95

Bijlagen 4.

Bijlagen .............................................................................................................................100 4.1 Beleidsindicatoren ..................................................................................................................... 101 4.2 Overzicht reserves en voorzieningen ........................................................................................ 104 4.3 Overzicht investeringen (meerjarig).......................................................................................... 105 4.4 Onderbouwing kostendekkendheid heffingen.......................................................................... 107 4.5 Risicokaart ................................................................................................................................. 109 4.6 Berekening renteresultaat ........................................................................................................ 116

Inleiding Begroting 2023 Voor u ligt de begroting 2023. De begroting is een regulier document in onze planning- en controlcyclus. Maar toch ook weer een bijzonder document. Het is de eerste begroting die uw raad na de gemeenteraadverkiezingen vaststelt. Ook hebben we het collegeprogramma in deze begroting financieel vertaald. Wat we nog niet hebben verwerkt is de septembercirculaire. Dit komt omdat we de septembercirculaire later ontvangen dan dat de begroting het bestuurlijke besluitvormingsproces in gaat. We informeren u separaat over de effecten van deze circulaire voor onze gemeente. De inhoud van de septembercirculaire is voor onze toekomstige financiële ruimte van belang. Op dit moment is het zo dat gemeenten vanaf 2026 significant minder middelen ontvangen van het Rijk. Daardoor is het voor gemeenten moeilijk om structureel ambities waar te maken. Ook wij hebben keuzes moeten maken. Samen is van iedereen: aan de slag! In deze begroting presenteren we de maatschappelijke ambities en doelen waarmee we aan de slag gaan. Zo gaan we onder andere aan de slag met het opstellen van positief ouderenbeleid, het afsluiten of autoluw maken van de Hoge Zij en het meer betrekken van inwoners door democratische vernieuwing en de bredere inzet van de maptionnaire. Dat is een tool waarmee inwoners betrokken worden bij grootschalige projecten.

Ook hebben we ambities opgenomen waar we mee verder gaan. U kunt denken aan het landbouwverkeer, de voorbereiding van SWC Doelakkers, het verder doorontwikkelen van het positief jeugdbeleid, het Centrumplan en de woningbouw. Naast deze ambities komen er ook tal van wettelijke taken op ons af waar we ook mee aan de slag moeten. Denkt u aan de invoering van de Omgevingswet, het klimaatakkoord, de transitie visie warmte, de huisvesting van statushouders en de transitie van de landbouw. De afgelopen jaren is gebleken dat gemeenten door het Rijk worden ingezet voor de afhandeling van crisistoeslagen, zoals de TOZO-regeling of de energietoeslag. Ook in 2023 verwachten wij dat we worden ingezet voor de afhandeling van dergelijke toeslagen. De voorjaarsnota(+) 2022 ligt aan de basis van deze begroting Aan de basis van deze begroting liggen de uitgangspunten zoals die in de voorjaarsnota(+) 2022 zijn opgenomen. Dat wil zeggen dat onder andere de autonome ontwikkelingen, nieuwe ontwikkelingen en bijgestelde taakstellingen waar u over heeft besloten verwerkt zijn in de begroting en het meerjarenperspectief. Het vertrekpunt van deze begroting zijn dan ook de saldi 2023 – 2026 van de voorjaarsnota(+).

Bijgestelde begroting en meerjarenperspectief waarbij - = nadelig Saldi boekwerk Voorjaarsnota(+) 2022 A-01B Verleggen beheer en onderhoudskosten bij sportverenigingen A-02 Verwerking precariolasten Saldi na vaststelling Voorjaarsnota(+) 2022

2023

2024

2025

2026

+791

+1.598

+93 +884

+93 +1.691

+2.130 -100 +93 +2.123

-280 -100 +93 -287

4

Financiële mutaties in deze begroting na vaststelling voorjaarsnota(+) Met deze begroting stellen we voor om een aantal nieuwe mutaties te verwerken in onze meerjarenbegroting. We gaan nu verder in op welke dit zijn. Bijgestelde begroting en meerjarenperspectief waarbij - = nadelig Saldi na vaststelling Voorjaarsnota(+) 2022 1. Reguliere Financiële technische mutaties begroting 2023 2. Nieuwe ontwikkelingen begroting 2023 3.

Dekking risico verlies hoger beroep precariobelasting

4. 5.

Collegeprogramma Voorlopige dekking ‘ravijnjaar 2026’ met overschotten voorgaande jaren Totale mutatie begroting 2023

Saldi begroting 2023 -2026 Structureel saldo Incidenteel saldo

2023

2024

2025

2026

+884 297 -163 -4.400 +4.400 -909

+1.691 277 0

+2.123 148 0

-287 161 0

-1.020

-529

0

-775

-743

-150 -531

+150 +311

+109 +65 +44

+948 +937 +11

+1.592 +1.696 -104

+24 -111 +135

1. Reguliere financieel technische mutaties begrotingsboekwerk 2023 Jaarlijks stellen wij ons begrotingsboekwerk op waarbij we een aantal financieel technische exercities doen. Zo berekenen we onze rente opnieuw volgens de wettelijke richtlijnen, stellen we onze kapitaallasten bij, rekenen we de areaaluitbreidingen door. Deze financieel technische mutaties hebben we verwerkt in ons begrotingsboekwerk. 2. Nieuwe ontwikkelingen begrotingsboekwerk 2023 In deze begroting hebben we een aantal ontwikkelingen meegenomen die niet voorkomen in het collegeprogramma en waar we in de begroting van vorig jaar geen rekening hebben gehouden. Het gaat dan vooral om incidentele kosten als gevolg van projecten of een langere doorloop van projecten. Dit zijn de volgende ontwikkelingen: • Tijdelijke capaciteit I-advies € 78.000 in 2023 • Tijdelijke capaciteit functioneel beheer na implementatie nieuw zaaksysteem € 75.000 in 2023. • Inventariseren risico-locaties betreft bodemverontreinigingen met lood € 10.000 in 2023. 3. Dekking risico verlies hoger beroep precariobelasting Met de auditcommissie hebben we scenario’s besproken hoe we de resterende incidentele last van € 4,4 miljoen verwerken mochten we het hoger beroep van de precariobelasting verliezen.

De conclusie is dat we de meerjarenbegroting zo min mogelijk structureel willen belasten om zoveel mogelijk structurele investeringsruimte te behouden. Daarom willen we de incidentele last onttrekken aan de algemene bedrijfsreserve en de reserve grondexploitaties. We doen dat op de volgende manier. We onttrekken: • € 2,6 miljoen aan de algemene bedrijfsreserve. Daarmee resteert er zo’n € 1,2 miljoen in deze reserve begin 2023. Dit is voldoende om onze incidentele risico’s op de kunnen vangen, zie de risicoparagraaf van deze begroting. • de overige € 1,8 miljoen aan de algemene reserve grondexploitaties. Daarmee resteert er nog € 2,2 miljoen in deze reserve eind 2023. Dit is voldoende om de risico’s van de grondexploitaties op te vangen, zie risicoparagraaf begroting.

5

4. Collegeprogramma In het collegeprogramma staan maatschappelijke doelen en ambities uit het samenlevingsakkood opgenomen die we komende jaren willen bereiken. Om dit te realiseren hebben we in het collegeprogramma ook opgenomen welke extra middelen we met deze begroting beschikbaar willen laten stellen. Daarbij hebben we het volgende afwegingskader gehanteerd: • We plukken het ‘laaghangend fruit’: dit zijn resultaten die we eenvoudig met weinig middelen kunnen realiseren; • Werk met werk / going concern: resultaten die we kunnen bereiken door dit mee te pakken in de going concern-werkzaamheden of door werk met werk te maken; • De belangrijkste - prioritaire - politieke ambities krijgen voorrang; • Wij zijn bij de uitwerking van de begroting 2023 en het collegeprogramma uitgegaan van de cijfers zoals bekend bij de meicirculaire. Dit betekent dat we onze ambities hebben uitgewerkt met inachtneming van ‘ravijnjaar 2026’ waar in gemeenteland over gesproken wordt. In dat jaar krijgen gemeenten significant minder middelen van het Rijk. Door het financieel gat vanaf 2026 is er geen ruimte voor ambities die structurele financiële middelen of capaciteit kosten tenzij we daar een ombuiging tegenover zetten; • Er zijn wel incidentele middelen beschikbaar voor de eerste jaren.

Omdat we aan het begin van een nieuwe bestuursperiode zitten zetten we deze in voor activiteiten die leiden tot het bevorderen van de samenhang tussen verschillende thema’s, het versterken van het netwerk en richting geven voor de komende jaren. • We gaan uit van de eerder genomen raadsbesluiten en kaders voor tariefsverhogingen van de lokale belastingen. Het financieel effect van het collegeprogramma ziet u terug in de bovenstaande tabel. Voor de ambities die we oppakken verwijzen we naar het collegeprogramma. 5. Voorlopige dekking ‘ravijnjaar 2026’ met overschotten voorgaande jaren We hanteren het uitgangspunt dat onze financiële basis op orde moet zijn. Daarbij hoort een duurzaam financieel beleid. Met een meerjarenbegroting waarin inkomsten en uitgaven reëel en structureel met elkaar in evenwicht zijn. Dit betekent dat volgens de richtlijnen van de provincie dat minimaal het eerstvolgende begrotingsjaar of het laatste begrotingsjaar uit het meerjarenoverzicht structureel sluitend moet zijn. Wij streven ernaar in alle jaren een positief begrotingssaldo te presenteren. Ondanks dat we met deze begroting geen extra lasten op het begrotingjaar 2026 leggen blijft jaar 2026 structureel negatief.

Er zijn enkele scenario’s hoe om te gaan met het niet structureel sluitende laatste jaar van de meerjarenraming: • Jaar 2026 blijft een negatief saldo houden; • Het inzetten van ombuigingen; • Het verhogen van inkomsten door bijvoorbeeld belastingen te verhogen; • Het incidenteel dekken van dit jaar met overschotten uit voorgaande jaren (via de algemene bedrijfsreserve). Dit is ook het scenario wat minister Slot aanhaalt in de Contourennota financieringssystematiek medeoverheden van 11 juli 2022. Ze geeft aan dat gemeenten de extra miljoenen die ze de komende jaren van het rijk krijgen in een spaarpotje kunnen stoppen. De opbouw van zo’n tijdelijke financiële buffer zou gemeenten door het magere jaar 2026 heen moeten kunnen helpen. Het college kiest voor dit laatste scenario. Dit doen we in afwachting van de septembercirculaire. Mocht met de septembercirculaire blijken dat we in 2026 toch meer financiële middelen ontvangen van het Rijk dan ontstaat er mogelijk een structureel positief saldo in 2026 en komt er wellicht ook meer ruimte om ambities te realiseren. Deze ambities zullen we dan met de voorjaarsnota(+) 2023, toevoegen aan het collegeprogramma en de begroting. Mocht blijken dat het Rijk niet over de brug

6

komt voor het laatste jaar dan wegen we de geschetste scenario’s opnieuw af met de voorjaarsnota(+) 2023. Dit past bij de werkwijze die wij voorstaan om jaarlijks bij de voorjaarsnota en de begroting de maatschappelijke keuzes, en de daarbij behorende budgetten, integraal af te wegen. De werkwijze is in lijn met het advies van de auditcommissie. Onze financiële positie Met het verwerken van het risico op verlies van het hoger beroep precariobelasting in onze begroting nemen we een grote hap uit onze reserves. Zowel de algemene bedrijfsreserve als de algemene reserve grondexploitaties zijn nog van voldoende omvang om onze risico’s op te vangen. Wel komen we door het extra aanwenden van de reserves onder de minimale normering die we hanteren voor de solvabiliteit (eigen vermogen in relatie tot het balanstotaal). Dit vraagt om maatregelen om de ratio te laten stijgen. Enerzijds door terughoudend om te gaan met de inzet van de geraamde incidentele resultaten voor de jaren tot en met 2025. Anderzijds is terughoudendheid met extra nieuwe investeringen van belang, omdat onze schuld door extra investeringen kan stijgen naar een niet wenselijke omvang. Tot slot Ondanks de uitdagingen op financieel gebied, kunnen we toch de komende jaren mooie ambities waar maken. We hopen dat de septembercirculaire ons meer financiële ruimte gaat bieden vanaf 2026.

Met de voorjaarsnota(+) 2023 maken we dan een nieuwe balans op en stellen we ons collegeprogramma bij. Zo is het collegeprogramma een ‘aanpasbaar’ document dat meebeweegt met de continue wijzigende omstandigheden. Het college van Hilvarenbeek.

7

Beleidsbegroting 1. Programmaplan

8

Programma 1

1.1 Samenlevend Hilvarenbeek

Het versterken van onze actieve en zorgzame samenleving is uitgangspunt van dit programma. Zorg, ondersteuning en onderwijs zijn daarbij randvoorwaarden. Het gaat ook om het stimuleren van een veelzijdig sport- en cultuuraanbod zodat inwoners - jong en oud - hun horizon kunnen verbreden. We streven naar een gezonde en veilige leefomgeving en we bevorderen een gezonde leefstijl. Daarin krijgen onze inwoners zo snel en eenvoudig mogelijke ondersteuning als zij dat nodig hebben. Samen met inwoners, maatschappelijke organisaties, verenigingen en ondernemers werken we aan de uitvoering van dit programma. We monitoren de resultaten en sturen bij waar nodig. De Monitor Sociaal Domein ondersteunt ons hierbij. Dit programma bestaat uit de volgende vier thema’s: 1. 2. 3. 4.

Zorg, jeugd en participatie Sport en cultuur Onderwijs Gezondheidszorg

Naast ambities uit het collegeprogramma vindt u in dit programma ambities terug uit het Koersdocument Sociaal Domein ‘Ruimte voor dóórontwikkeling’ (vastgesteld op 21 december 2017).

Thema 1

Zorg, jeugd en participatie

Onze ambities ‘Iedereen kan meedoen naar vermogen, ook in de kleine kernen’ is het uitgangspunt. Deze ambitie sluit mooi aan bij de ambities uit het Koersdocument Sociaal Domein (2017): vanuit eigen kracht, dichtbij, samen en voorkómen. Als onze inwoners ondersteuning nodig hebben, zetten we deze tijdig en adequaat in. Prioriteit ligt bij de ondersteuning van de meest kwetsbare inwoners. De toenemende tekorten binnen vooral Wmo en Jeugdzorg nopen ons tot het maken van fundamentelere keuzes, maar wel met als uitgangspunt dat zorg terechtkomt bij de inwoners die het echt nodig hebben. Het realiseren van deze ambities doen we tegen de achtergrond van stapelende maatschappelijke problematiek. We zien een toename van kwetsbare huishoudens, crisissituaties en veiligheidsvraagstukken. Dat onder meer in combinatie met een toename in het middelengebruik onder vooral jongeren, onderwijsachterstanden en een toename van de overlast in de openbare ruimte. Het gaat om een opstapeling van problemen als verdwijnende voorzieningen, armoede, gezondheidsproblemen en toenemende eenzaamheid en onveiligheid. Het in standhouden van het belangrijke voorliggende veld is van essentieel belang om in de toekomst niet met (nog) duurdere zorg te worden geconfronteerd.

9

Activiteiten in 2023 U leest per ambitie de activiteiten die wij in 2023 gaan uitvoeren. Ambitie 1: zorgen dat inwoners vanuit eigen kracht kunnen deelnemen 1. Herijken inkomenstoets huishoudelijke ondersteuning De verwachting is dat in 2025 de regelgeving over de eigen bijdrage Wmo wordt aangepast. Vooruitlopend daarop onderzoeken we of, en zo ja wat de mogelijkheden zijn om hierop te anticiperen. Om ervoor te zorgen dat de ondersteuning er is voor de mensen die dat ook echt nodig hebben. Dit ook tegen de achtergrond van de druk op onze financiële middelen. 2. Continueren en evalueren Taalhuis We willen aanvullend budget beschikbaar stellen voor coördinatie van het Taalhuis. Het Taalhuis is in onze gemeente sinds 2019 actief om laaggeletterdheid van volwassenen te bestrijden. Tot en met 2020 werd de coördinator van het Taalhuis gefinancierd uit regionale middelen (Wet Educatie Beroepsonderwijs) en stond er een bedrag in onze begroting voor extra taalaanbod. De regionale geldstroom is echter in 2021 gestopt, waardoor er nu aanvullend budget nodig is om het Taalhuis te continueren. We vragen € 24.000 beschikbaar te stellen voor 2023. In 2023 evalueren we het Taalhuis. Het Taalhuis is een laagdrempelige ontmoetingsplek waar laaggeletterde volwassenen en vrijwilligers elkaar kunnen ontmoeten, met als doel te oefenen met lezen, schrijven, spreken, luisteren en rekenen.

Ambitie 2: zorgen dat voorzieningen en ondersteuning dichtbij beschikbaar zijn 3. Voorbereiden lokaal arbeidsmarktbeleid In 2023 gaan we lokaal arbeidsmarktbeleid voorbereiden. We doen onderzoek naar het klantenbestand en de samenstelling daarvan. We voeren gesprekken met lokale werkgevers en zoeken de samenwerking met ze op. Met de verzamelde informatie brengen we de arbeidsmarkt in Hilvarenbeek in kaart en onderzoeken we welke beleidsmiddelen nodig zijn. Op die manier dragen we bij aan een verbeterde uitstroom naar betaald werk en voorkomen we dat meer mensen in een uitkering terecht komen. Deze voorbereiding moet in 2024 resulteren in een visie met een uitvoeringsprogramma. Ambitie 3: benutten kracht van de samenleving; binnen en buiten onze gemeente 4. Positief jeugdbeleid evalueren en starten met uitvoeringsprogramma In 2023 gaan we het Positief jeugdbeleid 2021-2023 evalueren op behaalde impact. We starten ook om de uitkomsten van deze evaluatie te vertalen naar een uitvoeringsprogramma voor de komende jaren. We werken toe naar een integraal jeugdbeleid wat gaat over alle jeugdigen. Voor hen die professionele hulp nodig hebben en krijgen, maar ook voor kinderen en jongeren die een klein steuntje nodig hebben of met wie het ‘gewoon’ goed gaat. En gelukkig is dat het merendeel. Verder zetten we de dialoogtafel voort.

In het afgelopen jaar waren de dialoogtafels gericht op psycho-educatie en gesprek over relevante jeugdthema's voor professionals. Het komende jaar zal dat meer gericht zijn op de ouders. Ook willen we blijvend inzetten op burgerschap waarin de gelijkwaardige dialoog met kinderen en jeugdigen aangegaan wordt. Thema's die leven onder jeugdigen zoals verslavingen, een woonplek, werk en eenzaamheid worden vanuit deze dialoog opgepakt. Maatschappelijke DienstTijd (MDT) is een nieuw project waarvoor R-Newt/Jongerenwerk externe middelen heeft aangevraagd. Ze begeleiden, coachen en ondersteunen jongeren (12-26 jaar) om hun talent te ontdekken en met dit talent iets te betekenen voor een ander. Het geeft een kans op persoonlijke ontwikkeling in ruil voor wederkerigheid in product of dienst voor Hilvarenbeek.

10

In 2023 zal het jongerenwerk zich meer profileren in de kleine kernen van Hilvarenbeek als ook op de basisscholen. Doel is kinderen bekend te maken met (het positieve klimaat van) het jongerenwerk alvorens zij de stap maken naar het voortgezet onderwijs. Het Positief Jeugdbeleid richt zich op versterking van het gewone dagelijkse leven van onze jeugd. Waar eerst de focus lag op de kwetsbare jongeren gaat met dit beleid de aandacht naar kansen, mogelijkheden en veerkracht voor alle jeugd in Hilvarenbeek. 5. Implementeren inkoop sociaal domein Per 1 januari 2023 wordt de nieuwe inkoop van het sociaal domein gerealiseerd. Op die datum zijn de contracten voor de Jeugdhulp, Wmo Begeleiding, Wmo Beschermd Wonen er Ontwikkelgerichte Arbeidsmatige Dagbesteding afgesloten. Daarnaast is per 1 juli 2022 de nieuwe inkoop Huishoudelijke Ondersteuning gerealiseerd. Het doel van de brede nieuwe inkoop is de kwaliteit van zorg en ondersteuning in het sociaal domein te verbeteren en kosten beter te beheersen. De nieuwe inkoop is een belangrijk instrument om de beoogde veranderingen te stimuleren en faciliteren. 2023 staat in het teken van het concreet vertalen van en leren omgaan met alle veranderingen in beleid en uitvoering van het sociaal domein die met de nieuwe inkoop te maken hebben. Daarnaast vraagt de nieuwe inkoop om aanpassing van verordening en beleidsregels.

Om dit voor elkaar te krijgen is € 50.000 extra benodigd in 2023. De nieuwe inkoop heeft gevolgen voor taken en verantwoordelijkheden van de contractpartners en de gemeenten. We maken daarvoor een implementatieplan en voeren dit in 2023, samen met de gemeenten in de regio Hart van Brabant en de contractpartners, uit. Daarmee zorgen we voor een soepele overgang van de oude naar de nieuwe contracten; zowel voor cliënten, gemeente, als contractpartners. Op onderdelen werken we hierbij sub-regionaal samen met de gemeenten Goirle en Oisterwijk. 6. Ontwikkelen positief ouderenbeleid In 2023 starten we met een verkenning voor positief ouderenbeleid. Als basis voor deze verkenning gebruiken we analyses en conclusies uit verschillende onderzoeken, waaronder de Woonzorganalyse regio Hart van Brabant en het onderzoek ‘Gezond en gelukkig ouder worden’. Daarnaast spreken we met inwoners en verschillende partijen uit het zogenoemde ‘voorliggend veld’. Denk daarbij aan onze O3 partners, de KBO’s en Platform 60+. Deze verkenning moet in 2024 resulteren in een visie met een uitvoeringsprogramma op het positief ouder worden. Onze gemeente heeft nadrukkelijk te maken met vergrijzing. Eén op de drie inwoners van Hilvarenbeek is ouder dan 60 jaar. Dit brengt verschillende problemen en uitdagingen met zich mee, onder andere op het gebied van huisvesting en een toenemende vraag naar zorg.

Met het ontwikkelen van een positief ouderenbeleid willen we hierop een antwoord formuleren. Ambitie 4: vroegtijdig signaleren en oppakken problemen om ergere situaties te voorkomen 7. Continueren vroegsignalering schulden We constateren dat vroegsignalering werkt en nodig blijft. Daarom maken we in 2023 vroegsignalering structureel en blijvend. In januari 2022 is de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening gewijzigd. Hierdoor kunnen gemeenten eerder mensen helpen die door schulden in de problemen dreigen te komen. Het is van belang om dat in een zo vroeg mogelijk stadium te doen. We doen dat door vroegsignalering van schulden op basis van signalen van derden (zoals woningcorporaties en energieleveranciers). De taak vroegsignalering voeren we sinds 2021 uit samen met de gemeente Goirle. Destijds is deze samenwerking begonnen als een pilot, vooral om te onderzoeken of de taken een structureel karakter hebben.

11

Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de begrote kosten en opbrengsten voor uitvoering van dit thema. In het overzicht geven wij expliciet inzicht in welke ontwikkelingen uit de voorjaarsnota(+) 2022 en collegeprogramma in dit thema financieel landen. Ook de overige mutaties die wij in deze begroting hebben doorgevoerd maken we, als ze zich binnen dit thema hebben voorgedaan, inzichtelijk. Zorg jeugd en participatie ( x € 1.000)

Lasten

Baten

Saldi uitvoering bestaand beleid

13.444

2.122

Saldo 2023

2024

2025

2026

-11.322 -11.201 -11.316 -11.264

Mutaties voorjaarsnota(+) 2022 Autonome ontwikkelingen Schuldhulpverlening (knop 3)

43

-43

-43

-43

-43

2

-2

-2

-2

-2

Nieuwe ontwikkelingen Vervanging/ verduurzaming warmteopwekking en luchtbehandelingskasten Hercules (knop 19) Taakstellingen O3-partners (knop 23) Jeugdzorg en WMO (knop 25)

150

0

-150

-200

-200

-200

0

0

0

0

0

0

Mutaties collegeprogramma Regionale inkoop 3D implementeren en realiseren

50

-50

0

0

0

Voortzetten en evalueren Taalhuis

24

-24

0

0

0

Saldi begroting 2023-2026

13.713

2.122

-11.591 -11.446 -11.561 -11.509

Mutaties voorjaarsnota(+) 2022 Autonome ontwikkelingen Schuldhulpverlening (knop 3 voorjaarsnota, zie ook activiteit 7 van deze begroting) Met ingang van januari 2022 is de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening gewijzigd. Hierdoor kan de gemeente eerder mensen helpen die door schulden in de problemen dreigen te komen. Van belang hierbij is om in een zo vroeg mogelijk stadium mensen te helpen die dreigen in financiële problemen te komen. Dit doen we door vroegsignalering van schulden op basis van signalen van derden (woningcorporaties, energieleverancier e.d.). De taak vroegsignalering voeren we sinds 2021 uit samen met de gemeente Goirle. Destijds is deze samenwerking begonnen als een pilot, vooral om te onderzoeken of de taken een structureel karakter hebben. We constateren dat vroegsignalering een structureel en blijvend karakter heeft. Niet in de laatste plaats vanwege allerlei prijsstijgingen en die van de energie in het bijzonder. De tijdelijke inzet op vroegsignalering willen we structureel maken. Daarvoor is € 43.000 per jaar noodzakelijk.

12

Nieuwe ontwikkelingen Vervanging/ verduurzaming warmteopwekking en luchtbehandelingskasten Hercules (knop 19) De luchtbehandelingskasten (LBK’s) en een gedeelte van de cv-ketels in Hercules zijn toe aan vervanging. Omdat we de gemeentelijke gebouwen willen verduurzamen, hebben we de mogelijkheden laten onderzoeken om de vervanging te verduurzamen. Plaatsen van warmtepompen in combinatie met cv-ketels en vervangen van de LKB’s levert de beste balans op tussen milieutechnische voordelen en de kosten. De totale kosten voor deze oplossing bedragen € 428.500. In het MeerJarenOnderhoudsPlan is € 143.990 opgenomen voor de vervanging van de LBK’s en € 7.500 voor de vervanging van de cv-ketels (in totaal € 151.490). Dat betekent dat we € 287.360 tekortkomen. Bij een afschrijving in 20 jaar komen de jaarlijkse kapitaallasten uit op € 17.000. Na realisatie verwachten we door substantieel minder gasverbruik een besparing van zo’n € 15.000 per jaar. Het energieverbruik is een last voor de huurder. De lasten voor de huurder nemen substantieel af. Daarom stellen we voor de subsidie met hetzelfde bedrag te verlagen. Netto leidt de investering tot een structureel nadeel van € 2.000 (€ 15.000 minder subsidie -/- € 17.000 extra kapitaallasten) vanaf 2023.

Taakstellingen O3-partners (knop 23) Bij de behandeling van de begroting 2021 besloot uw raad om - aanvullend op de bezuiniging voor ContourdeTwern - een taakstellende bezuiniging op te leggen aan de O3 partners (ContourdeTwern, Farent, MEE). Voor de jaren 2021 en 2022 realiseerden we een structurele bezuiniging van € 150.000. Er staat nog een taakstelling open van € 150.000 in 2023 en € 200.000 voor 2024 en verder. We stellen voor om de huidige inzet van de O3 partners - en daarmee de ondersteuning van onze inwoners - op peil te houden en de uitgangspunten van de nieuwe inkoopstrategie te realiseren. Een verdere bezuiniging op het voorliggend veld is in tegenspraak met deze uitgangspunten. De nieuwe inkoopstrategie gaat immers uit van samenwerking met het voorliggend veld en bevorderen van de afname van zorg. Verdere bezuiniging zet de beoogde besparing op de maatwerkvoorzieningen onder druk. Maar ook komen preventie en escalatie van problemen - beide uitgangspunt van beleid onder druk te staan. Jeugdzorg en WMO (knop 25) Met het vaststellen van de begroting 2021 heeft uw raad een ‘Aanvullende besparing sociaal domein’ opgelegd. Vanaf 2023 gaat het om een besparing van € 300.000 oplopend naar € 500.000 in 2024 e.v. Ook voor het positief jeugdbeleid staat in 2023 nog € 190.000 ongedekt.

In het boekwerk Taakstellingen van 4 juni 2021 kondigden we aan hoe we de aanvullende taakstelling wilden realiseren. Op grond van voortschrijdend inzicht constateren we dat bepaalde maatregelen onvoldoende bijdragen aan de taakstelling en niet opwegen tegen de maatschappelijke onrust; met name onder de pgb houders. Het gaat dan om de maatregelen om de zorgintensiteit met 1 trede te verlagen bij aflopende beschikkingen en de persoonsgebonden budgetten voor Wmo en Jeugd te verlagen van 90% naar 75%. We hebben de besparingsmogelijkheden opnieuw bekeken en een aantal nieuwe maatregelen voor versobering opgesteld voor Wmo en Jeugd. De eerste bezuinigingen zijn gerealiseerd zonder de meest kwetsbare inwoners in de kou te zetten. Op basis van de laatste prognoses van de jeugdhulp gaan we ervan uit dat er vanaf 2023 € 500.000 ruimte is in het budget voor jeugdhulp. Met een deel hiervan dekken we positief jeugdbeleid dat in 2023 nog voor € 190.000 ongedekt is. Het resterend voordeel zetten we in om de taakstelling af te dekken. Mutaties collegeprogramma Regionale inkoop 3D implementeren en realiseren Voor een verdere toelichting zie activiteit 5 van dit thema. Voorzetten en evalueren Taalhuis Voor een verdere toelichting zie activiteit 2 van dit thema.

13

Thema 2

Sport en cultuur

Onze ambities ‘Iedereen kan meedoen aan cultuur en sport’ is wat we willen bereiken. Deze ambitie sluit aan bij de ambities van het koersdocument Sociaal Domein. We bevorderen dat iedereen vanuit eigen kracht deel kan nemen aan sport en cultuur. We onderkennen de preventieve werking daarvan. De inzet die we eerder - samen met de sportraad en verenigingen - pleegden bij de sportvisie, verbreden we met partners en middelen vanuit het lokaal sportakkoord. Zo bereiken we een bredere doelgroep van sportaanbieders en maken we een verbinding met zorg en participatie. Het Rijk heeft voor de periode 2021-2024 een cultuurnota vastgesteld getiteld ‘Cultuur in een open samenleving’. Hierin wordt cultuur geplaatst als tegenmacht versus de macht van ratio en economie. Cultuur dient om te spiegelen, wakker te schudden en te inspireren. Het Rijk geeft vier uitgangspunten waarbij wij willen aansluiten: - verbreding en vernieuwing - een sterke cultuursector - cultuur is voor iedereen - cultuur is grenzeloos Wij leveren daarnaast onverminderd een grote bijdrage aan de culturele basis. Dit doen we onder andere door: - het faciliteren van Cultureel Centrum Elckerlyc. - te zorgen dat er een bibliotheek is waar mensen de kans krijgen hun talenten te ontplooien en optimaal deel te nemen aan onze samenleving.

- te zorgen dat muziekverenigingen, musea, en cultuurhistorische bezienswaardigheden en gebouwen blijven bestaan. - het stimuleren van binnen- en buitenschools cultuuronderwijs. Activiteiten in 2023 U leest per ambitie de activiteiten die wij in 2023 uitvoeren. Ambitie 1: stimuleren van gezondheidsbevordering, sporten en bewegen voor jong en oud 1. We verbinden sportcoaches, positief jeugd- en ouderenbeleid en lokaal sportakkoord. We blijven onze combinatiefunctionarissen (sport & cultuur) onverminderd inzetten. Wij vragen hiervoor van het Rijk middelen. Om voor deze middelen in aanmerking te komen is cofinanciering van € 58.000 per jaar nodig. We stellen voor dit in onze meerjarenbegroting op te nemen voor de jaren 2023 tot en met 2025. Verder versterken we de verbinding met het lokale sportakkoord voor korte lijnen tussen sport, zorg en participatie. Waarmee we sport onder meer ook inzetten als middel bij bijvoorbeeld depressie, eenzaamheid of ontbreken/aanvulling dagbesteding. Investeren in preventie is ook op het gebied van sport en bewegen van belang. Verbinding met basisscholen, verenigingen en ouderen en jongeren zorgen ervoor dat we zoveel mogelijk mensen bereiken. 2. Inzetten sportcoach voor senioren De komende jaren vergrijst Hilvarenbeek.

Blijven bewegen is voor senioren van belang om fit te blijven en daarmee gezondheidsproblemen te voorkomen, zowel lichamelijk als fysiek. Denk ook aan valpreventie. Ouderen vragen specifieke begeleiding en daarom is de inzet van een sportcoach (0,44

14

fte) voor senioren nodig. De kosten hiervoor zijn € 30.000. We stellen voor dit in onze begroting op te nemen voor de jaren 2023 en 2024. 3. Uitvoeren ambities uit het lokaal sportakkoord - We investeren in een verdere uitbouw van Actief Hilvarenbeek. Zie hiervoor ook https://www.actiefhilvarenbeek.nl/ Hiermee maken we het sport- en beweegaanbod bereikbaar en toegankelijk voor ALLE inwoners. - We zetten in op preventie door verbinding tussen de sport- en beweegaanbieders en de zorgpartners in Hilvarenbeek. Met de verbinding tussen het sportakkoord en het leefstijlakkoord bestendigen we de samenwerking. We betrekken de zorgpartners bij de uitvoering van het leefstijlakkoord. - We gaan in gesprek met de sportraad over de uitvoeringsmiddelen in 2023 e.v. 4. Opstellen accommodatie- en vastgoedbeleid We gaan in 2023 accommodatie- en vastgoedbeleid opstellen voor de functies sport en bewegen, onderwijs, gemeenschapshuizen, jeugdvoorzieningen, kunst en cultuur en zorgvoorzieningen. Het op te stellen beleid moet een groot aantal knelpunten wegnemen. Knelpunten die momenteel worden ervaren in relatie met beheerders, exploitanten, huurders en gebruikers van gemeentelijke accommodaties. Dat gaat onder meer over te hanteren huurprijzen, onderhoudskosten, maar ook of we als gemeente bepaald vastgoed nog wel willen beheren en exploiteren of juist willen afstoten.

Ambitie 2: Er is sprake van een adequate culturele infrastructuur die het onder meer mogelijk maakt dat iedereen die dat wil, kan meedoen aan cultuur. 5. Inventariseren culturele sector We brengen in 2023 de huidige situatie ten aanzien van de culture sector in onze gemeente in beeld. Mede op basis daarvan definiëren we wat we onder cultuur verstaan en wat mogelijke kaders kunnen zijn voor het mogelijk op te stellen cultuurbeleid. Als vervolg op de beschrijving van huidige situatie, zetten we deze in 2024 af tegen de door de raad gewenste situatie en maken inzichtelijk welke (financiële) impact dit met zich meebrengt.

15

Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de begrote kosten en opbrengsten voor uitvoering van dit thema. In het overzicht geven wij expliciet inzicht in welke ontwikkelingen uit de voorjaarsnota(+) 2022 en collegeprogramma in dit thema financieel landen. Ook de overige mutaties die wij in deze begroting hebben doorgevoerd maken we, als ze zich binnen dit thema hebben voorgedaan, inzichtelijk. Sport en Cultuur ( x € 1.000)

Lasten

Baten

Saldo 2023

2024

Saldi uitvoering bestaand beleid

2.393

500

-1.893

-1.779 -1.775 -1.768

15

0

-15

-15

-15

-15

2025

2026

Mutaties voorjaarsnota(+) 2022 Autonome ontwikkelingen Aanleg twee watervelden Hockeyclub Hilvarenbeek (knop 2) Taakstellingen Subsidies (knop 24)

54

-54

-54

-54

-54

Cultuureducatie (knop 26)

32

-32

-32

-32

-32

-100

-100

-100

-58

Verleggen van beheer- en onderhoudskosten bij sportverenigingen (knop 27 + A01B) Mutaties collegeprogramma Cofinanciering Inzet sportcoaches onderwijs (combinatiefunctionarissen) Inzet van een sportcoach senioren Saldi begroting 2023-2026

58

-58

-58

30

-30

-30

2.632

500

-2.132

-2.118 -2.034 -1.969

Mutaties voorjaarsnota(+) 2022 Autonome ontwikkelingen Aanleg twee watervelden Hockeyclub Hilvarenbeek (knop 2) Op 10 maart 2022 heeft uw raad besloten om in te stemmen met de aanleg van twee watervelden voor de Hockeyclub Hilvarenbeek. En de geschetste financiële consequenties van dit besluit te verwerken in de Voorjaarsnota 2022. Zoals ook in het raadsvoorstel is toegelicht is de financiële consequentie gebaseerd op een aan te vragen Bosa-subsidie. De definitieve Bosa-subsidieverlening volgt nadat de watervelden zijn aangelegd. Dit houdt een financieel risico in voor zowel gemeente als hockeyclub. De definitieve Bosa-subsidieverlening kan ook hoger uitvallen dan waar rekening mee is gehouden. In beide gevallen verdelen gemeente en hockeyclub het voor- of nadeel onderling middels de verdeling 50%-50%. We informeren u wanneer de definitieve Bosasubsidieverlening bekend is. Taakstellingen Subsidies (knop 24) U stelde de taakstelling ‘10% bezuiniging op geselecteerde subsidies’ uit totdat er een onderzoek naar de financiële en maatschappelijke impact heeft plaatsgevonden. Het onderzoek is uitgevoerd door adviesbureau Avance Impact. Wij hebben u hierover geïnformeerd met de memo ‘definitieve

16

resultaten onderzoek maatschappelijke en financiële impact subsidies’. De resultaten geven ons het inzicht dat de voorgestelde bezuiniging niet wenselijk is gezien de maatschappelijke impact. Cultuureducatie (knop 26) Er is een verwacht structureel tekort op de rugzakjesregeling van € 32.400. Mede omdat er meer inschrijvingen zijn geweest. Daarom stellen we voor de eerdere bezuiniging van € 30.000 op deze regeling terug te draaien. Het budget voor cultuureducatie bedraagt in 2022 € 111.000. Daarvan wordt de binnen- en buitenschoolse educatie en de cultuurloper gesubsidieerd (in totaal netto € 53.400) Resterend bedrag voor de rugzakjes is dan € 57.600. Op grond van de voorgaande jaren is de verwachting dat ouders voor ongeveer € 90.000,- aanvragen. Dat betekent dat we met het huidige budget € 32.400 tekortkomen. Het voorstel is het budget voor cultuureducatie structureel op te hogen met € 32.400. Verleggen van beheer- en onderhoudskosten bij sportverenigingen (knop 27) In de begroting 2022 is als taakstellende bezuiniging opgenomen dat we beheer- en onderhoudskosten van sportvelden en -accommodaties vanaf 2024 bij sportverenigingen neerleggen. Het voorstel is om deze bezuiniging integraal mee te nemen in het verbrede nieuwe beleid wat gemaakt gaat worden voor (sport)accommodatiebeleid. De afbakening van deze opdracht leggen we in juli aan u voor.

Verbreding van de oorspronkelijke opdracht “Buitensportaccommodatiebeleid (aangenomen motie M-05 08-07-2021)” brengt met zich mee dat dit langer gaat duren. Daarom stelden wij voor de taakstellende bezuiniging van € 100.000 per jaar met minimaal een jaar door te schuiven. Met amendement A01B heeft de raad besloten de volledige taakstelling te laten vervallen. Mutaties collegeprogramma Cofinanciering Inzet sportcoaches onderwijs (combinatiefunctionarissen) Voor een verdere toelichting zie activiteit 1 van dit thema. Inzet van een sportcoach senioren Voor een verdere toelichting zie activiteit 2 van dit thema.

Thema 3

Onderwijs

Onze ambitie ‘Kinderen ontwikkelen zich tot gelukkige inwoners die erbij horen en meedoen in de samenleving’. De ambities voor het thema onderwijs hebben we geconcretiseerd in de Lokaal Educatieve Agenda (LEA). Binnen het onderwijs willen we bijdragen aan de optimale doorgaande ontwikkeling van alle Hilvarenbeekse leerlingen. Dat doen we door hen een goede start te bieden waarbij zij gelijke ontwikkelingskansen krijgen, en gestimuleerd worden hun talenten aan te spreken en zelfvertrouwen op te bouwen door middel van een kwalitatief sterk aanbod en goede begeleiding; in een veilige en vertrouwde omgeving, op een passende plek, zo thuisnabij mogelijk. Activiteiten in 2023 U leest per ambitie de activiteiten die wij in 2023 gaan uitvoeren. Ambitie 1: Kinderen ontwikkelen zich tot gelukkige inwoners die erbij horen en meedoen in de samenleving

17

1. Vaststellen van de Lokale Educatieve Agenda (LEA) Begin 2023 leggen we de nieuwe LEA ter vaststelling aan u voor. In 2022 hebben we samen met het onderwijs en de kinderopvang een nieuwe LEA opgesteld voor de periode 2023 tot en met 2026. De LEA biedt een koers voor de komende jaren. Succesvolle acties uit de vorige LEA periode worden voortgezet en aangevuld met nieuwe onderwerpen zoals: - Weerbaarheid: de onderwijspartijen hebben gemerkt dat de mentale en emotionele veerkracht tijdens de corona periode een deuk heeft gekregen. In de komende LEA periode gaan we hier extra op inzetten. - Culturele activiteiten: we gaan onderzoeken hoe we alle kinderen kunnen stimuleren deel te nemen aan de buitenschoolse cultuuractiviteiten. - Resultaatafspraken: we maken met onderwijs en opvang afspraken welke resultaten we willen bereiken met het extra gesubsidieerde educatieve aanbod aan peuters en kleuters met een onderwijsachterstand. Uiteraard horen daar ook afspraken bij over de wijze waarop die resultaten gemeten worden. 2. Analyseren zorgstructuur binnen het onderwijs We maken in 2023 een analyse van de huidige zorgstructuur rond het onderwijs en de opvang. Afhankelijke van deze analyse bepalen we of en welke acties en maatregelen noodzakelijk zijn om deze structuur zo optimaal te laten functioneren.

Een goede zorgstructuur is nodig om preventief te kunnen werken en tijdig in te kunnen grijpen. Ambitie 2: Goede onderwijshuisvesting 3. Voorbereiden nieuwbouw Samenwijscentrum St. Jozef in Haghorst In 2022 is de vervolgstrategie bepaald samen met de coöperatie Haghorst. Tweede helft 2022 en 2023 wordt de verdere uitwerking van het ontwerp, planologische procedure en aanbestedingstraject uitgevoerd. Daarna volgt het bestek gereed maken van de bouwplannen en vervolgens de uitvoering (bouwrijp maken en bouw). Het krediet voor de nieuwbouw is al vastgesteld in de raad. Belangrijke randvoorwaarden voor realisatie zijn: inzicht in de financiële haalbaarheid; keuze in aanbestedingsvorm; definitieve programma’s van eisen; en behoud van draagvlak. Bij de huidige voortgang geeft de planning aan dat de school in gebruik kan worden genomen in schooljaar 2025-2026. 4. Herontwikkelen Samenwijscentrum Doelakkers in Hilvarenbeek Over de nieuwbouw voor basisschool Doelakkers is de raad geïnformeerd in de begroting 2022 en Voorjaarsnota 2022. In verband met prioritering en ontbreken van een projectleider is dit project nog niet verder opgepakt in 2022. In 2023 zullen we dit een vervolg geven en daarbij wordt ook onderzocht of de tijdelijke huisvesting voor de nieuwbouw van de school Doelakkers kan worden gerealiseerd in units die later kunnen worden omgebouwd tot wooneenheden.

Voor dit vervolg is € 100.000 benodigd voor de jaren 2023 (€ 50.000) en 2024 (€ 50.000). Het krediet voor de nieuwbouw is in onze begroting richtinggevend opgenomen. Dit bedraagt € 8.450.000. Het college legt op een later moment een voorstel voor aan de raad om dit krediet te laten autoriseren voor de uitvoering. Het college vraagt met deze begroting autorisatie aan de raad om de voorlopige voorbereidingskosten van € 100.000 ten laste te mogen brengen van dit krediet. Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de begrote kosten en opbrengsten voor uitvoering van dit thema. In het overzicht geven wij expliciet inzicht in welke ontwikkelingen uit de voorjaarsnota(+) 2022 en collegeprogramma in dit thema financieel landen. Ook de overige mutaties die wij in deze begroting hebben doorgevoerd maken we, als ze zich binnen dit thema hebben voorgedaan, inzichtelijk.

18

Onderwijs ( x € 1.000)

Lasten

Baten Saldo 2023

Saldi uitvoering bestaand beleid

1.650

444

35

0

2024

2025

2026

-1.206 -1.187 -1.437 -1.521

Mutaties voorjaarsnota(+) 2022 Autonome ontwikkelingen Leerplicht (knop 1)

-35

-35

-5

-35

Mutaties collegeprogramma SWC Doelakkers onderzoeken en voorbereiden

50

-50

-50

SWC Doelakkers onderzoeken en voorbereiden t.l.v. krediet brengen

-50

50

50

Saldi begroting 2023-2026

1.685

444

-1.241 -1.222 -1.442 -1.556

Mutaties voorjaarsnota(+) 2022 Autonome ontwikkelingen Leerplicht (knop 1) Hilvarenbeek heeft zich, middels het ondertekenen van een dienstverleningsovereenkomst Leerplicht en RMC (Regionaal Meld- en Coördinatiepunt), verbonden aan het uitbesteden van de leerplichttaak door de gemeente Tilburg. De kosten hiervoor bedragen € 34.400 per jaar. Dit bedrag dient structureel in de begroting opgenomen te worden. Voorheen maakte Hilvarenbeek gebruik van de leerplichtambtenaar van Oisterwijk. Aan deze mogelijkheid kwam een einde toen Oisterwijk besloot ook de leerplicht aan de gemeente Tilburg uit te besteden. Het bedrag van € 34.400 is bepaald naar rato van het aantal inwoners van de deelnemende gemeenten (Goirle, Oisterwijk, Dongen, Gilze Rijen, Loon op Zand, Tilburg en Hilvarenbeek). In 2024 wordt de samenwerking en de financiering geëvalueerd en zal gekeken worden naar de financieringssystematiek. Een mogelijke optie is dat het aantal casussen per gemeente leidend wordt. Mutaties collegeprogramma SWC Doelakkers onderzoeken en voorbereiden

Zie voor een nadere toelichting activiteit 4 van dit thema.

Thema 4

Gezondheid

Onze ambities Positieve gezondheid is een belangrijk uitgangspunt in ons beleid. Het accent ligt niet op ziekte. Maar op mensen zelf, op hun veerkracht en wat hun leven betekenisvol maakt. Positieve gezondheid is een bredere kijk op gezondheid. Met die bredere benadering dragen we bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan en om zo veel mogelijk eigen regie te voeren. Het sluit daarmee aan op de ambities van het koersdocument Sociaal Domein. Bij gezond leven hoort ook het bevorderen van een gezonde leefstijl, zoals genoeg bewegen en gezonde voeding en inwoners blijven wijzen op de nadelige gezondheidseffecten van roken, alcohol en drugs. Activiteiten in 2023 U leest per ambitie de activiteiten die wij in 2023 uitvoeren

19

Ambitie 1: Actief en preventief tegengaan van alcohol- en drugsgebruik 1. Heroriëntatie werkgroep alcohol en drugs We maken een heroriëntatie op de aanpak middelenmisbruik, samen met de ketenpartners. We voeren minimaal drie activiteiten uit waarbij de intentie is ook ouders te ondersteunen in hun pedagogische vaardigheden bij (beginnende) verslaving. We doen dit in samenhang met het Positief jeugdbeleid, Kansrijke Start en het Leefstijlakkoord. We stellen voor hier € 14.000 extra voor beschikbaar te stellen in de jaren 2023 en 2024. Ambitie 2: Actief inzetten op een gezonde leefstijl 2. Opstellen nieuwe regionale nota Publieke Gezondheid In 2023 gaan we samen met de GGD en de gemeenten in de regio Hart van Brabant de huidige nota evalueren en een nieuw regionaal gezondheidsbeleid 2024 – 2027 opstellen. In deze regionale nota leggen we verbinding met onze ambities. De huidige regionale nota Publieke Gezondheid 2020-2023 loopt tot 2024. Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de begrote kosten en opbrengsten voor uitvoering van dit thema. In het overzicht geven wij expliciet inzicht in welke ontwikkelingen uit de voorjaarsnota(+) 2022 en collegeprogramma in dit thema financieel landen. Ook de overige mutaties die wij in deze begroting hebben doorgevoerd maken we, als ze zich binnen dit thema hebben voorgedaan, inzichtelijk.

Gezondheid ( x € 1.000) Saldi uitvoering bestaand beleid

Lasten 594

Baten Saldo 2023 0

2024

2025

2026

-594

-594

-594

-594

-14

-14

-608

-608

-594

-594

Mutaties collegeprogramma Preventie alcohol- en drugsgebruik

14

Saldi begroting 2023-2026

608

0

Mutaties collegeprogramma Preventie alcohol- en drugsgebruik Zie voor een nadere toelichting activiteit 1 van dit thema.

20

Programma 2

1.2 Belevend Hilvarenbeek

Dit programma gaat over het onderhouden en versterken van de kwaliteit van onze fysieke leefomgeving. We maken daarvoor plannen, richten de openbare ruimte in en onderhouden deze. We stellen beleidsinstrumenten vast voor ruimtelijke ordening en volkshuisvesting en voeren het beleid uit door vergunningen te verlenen, faciliteiten te verstrekken en gebieden te (laten) ontwikkelen. Dit programma bestaat uit de volgende thema’s, die we in dit hoofdstuk verder toelichten: 1. Ruimtelijke Ordening en Volkshuisvesting 2. Verkeer en Vervoer 3. Openbare ruimte 4. Milieu 5. Buitengebied 6. Openbare Orde en Veiligheid

Thema 1

Ruimtelijke ordening en volkshuisvesting

Onze ambities De druk op de woningmarkt is hoog. Wij blijven ons inzetten om zoveel als mogelijk aan de behoefte te kunnen blijven voldoen door voortdurend aandacht te hebben voor de invulling van (mogelijke) inen uitbreidingslocaties die kunnen (gaan) voldoen aan de woonbehoefte voor de diverse doelgroepen en met inachtneming van de financiële middelen, een zorgvuldig participatietraject en een balans tussen natuur en bebouwing. Hierbij blijven we ook in gesprek met initiatiefnemers om tot realisatie van plannen te komen. We kijken ook naar de behoefte aan andere woonvormen en andere oplossingen voor het woningtekort. Ambitie 1: doelgroepgerichte betaalbare woningen bouwen in alle kernen 1. Opstellen kaders, waaronder woonzorgvisie Met het verwachtte addendum in 2022 op de woonvisie en het regionaal marktonderzoek op woonzorggebied zullen we de kwantitatieve en kwalitatieve behoefte aan woningen beter inzichtelijk hebben. Mede op basis daarvan stellen we kaders op. We willen integraal met de afdelingen Ruimte en Samenleving een Woonzorgvisie opstellen. De kosten hiervoor bedragen € 30.000 in 2023. Ook willen we kaders om te kunnen sturen op de programmering wonen, waaronder ook andere woonvormen (zoals Tiny Houses, seniorenwoningen of woningen voor alleenstaanden), zelfbewoning, transformatie en dorps bouwen. Daarom zullen we in 2023-2024 hier nader beleid op maken.

De kosten hiervoor bedragen € 80.000 in 2023 en € 50.000 in 2024. Dit alles krijgt een plek in de Omgevingsvisie.

21

2. Intensiveren woningbouw Voor iedere dorpskern staan in 2023 één of meer woningbouwplannen op de planning. We hebben het (planologisch) mogelijk gemaakt - of werken daar nog aan - om te gaan bouwen in Gelderakkers 2, Beverakkers 5, De Welder 2, Hispohalterrein, Vroonacker 4, Hart van Haghorst en Leeuwerik 3. Daarnaast spelen er vele grotere en kleinere (particuliere) initiatieven die een invulling kunnen geven aan de woonbehoefte. Bij eigen projecten en projecten van derden leggen we de programmering op van de Woonvisie. 3. Project verbeteren bouwproces We willen graag alle activiteiten in de gemeente die met woningbouw te maken hebben doorlichten en onderzoeken hoe het effectiever kan. Hiervoor is € 75.000 in 2023 en € 25.000 in 2024 voor nodig. Ambitie 2: behouden en versterken unieke karakter dorpskernen 4. Uitwerken gebiedsontwikkeling Haghorst en Ambrosiusweg In 2023 leggen we u de (aangepaste) Samenwerkingsovereenkomst (SOK) voor en gaan we veder met de uitwerking van het plan voor het Upcycle Village aan de Ambrosiusweg - waar twee bedrijven uit Haghorst zich vestigen - en de invulling van de achterblijvende locaties. We leggen de SOK aan u voor zodra er duidelijkheid is over de locatiekeuze en over toepassing van de gemeentelijke compensatieregeling waar u onderzoek naar heeft laten doen.

De voortgang in dit complexe dossier heeft vertraging opgelopen door de complexe besluitvorming bij Waterschap, Provincie en raad. Er zijn verschillende onderzoeken uitgevoerd - en deels nog in uitvoering - om een weloverwogen besluit mogelijk te maken. De definitieve locatiekeuze is nog niet gemaakt. 5. Gebiedsvisie De Baars De ontwikkelingen zoal boven omschreven bij Ambrosiusweg raken aan de Gebiedsvisie De Baars. Daarom volgen wij dit nadrukkelijk. Bij het maken van de gebiedsvisie De Baars wordt er voortgeborduurd op eerder gemaakte analyses (Kruijtkok). Op dit moment vindt een verdiepingsslag plaats. Met name ook op het gebied van water en natuur. Als we het totale systeem hebben kunnen de puzzelstukjes van het totale gebied in elkaar worden gelegd: Upcycle Village, Energiehub De Baars en Klimaatopgave (waterberging en verdroging). Het is een integrale benadering van het gebied, waarbij ook het Elisabeth Ziekenhuis en Beekse Bergen zijn opgenomen in deze visie. 6. Uitwerken sociaal ruimtelijke visie Haghorst In 2023 maken we inzichtelijk of de sociaal ruimtelijke visie voor Haghorst financieel haalbaar is. In 2022 is de haalbaarheid van het project, de verschillende inzichten van stakeholders en de vervolgstrategie bepaald (gecombineerde aanpak fase 1 en 2 of alleen fase 1).

Als de aanpassingen - die gezamenlijk zijn bepaald met de corporatie Haghorst – passen binnen de financiële kaders van uw raad, kunnen we starten met een verdere uitwerking. We gaan dan aan de slag met het ontwerp, de planologische procedure en het aanbestedingstraject. In gebruik name is op zijn vroegst haalbaar in het schooljaar 2025-2026. Als het niet passend is, dan bepalen we in overleg met uw raad hoe we verder gaan. 7. Uitvoeren Centrumvisie In 2023 pakken we diverse onderwerpen uit het Uitvoeringsprogramma Centrumvisie verder op. U kunt daarbij denken aan onderwerpen zoals continueren aanjaagteam, afsluiten Hoge Zij, versterken merk “Het is hier Echt”, in actie tegen leegstand, accentueren looproutes en dwaalmilieu, realiseren openbare sanitaire voorziening, verduurzamen vastgoed, parkeerbeleid, terrassenbeleid, kwalitatieve inrichting openbare ruimte en herinrichting van enkele straten. De meeste zaken pakken we samen met andere partijen op.

22

De centrumvisie en het bijbehorende uitvoeringsprogramma zijn vastgesteld in respectievelijk 2020 en 2021. Het uitvoeringsprogramma bevat verschillende onderwerpen die in het centrum aan de orde zijn. Bij ieder onderwerp is aangeduid in welk jaar het opgepakt wordt en door wie. Deze planning zal in 2023 tegen het licht gehouden worden op haalbaarheid en financiën. In dit uitvoeringsprogramma zijn nog niet alle onderdelen geraamd in de kosten. Nu wordt extra budget gevraagd voor zaken als het afsluiten of autoluw van de Hoge Zij (€ 50.000 in 2023). Deze kosten vindt u terug bij thema 2.2 Verkeer en Vervoer. Voor het maken van een dwaalmilieu in het centrum en een plan voor de toekomstige herinrichting van het centrum stellen we voor € 50.000 in 2024 in onze begroting op te nemen. 8. Gebiedsontwikkeling N269 Op basis van de intentieovereenkomst, welke de provincie en gemeente hebben gesloten in 2019, zijn we in een gebiedsgerichte aanpak aan het verkennen en onderzoeken hoe we met de betonbaan en omgeving N269 om kunnen gaan. De ambitie is het integraal aanpakken van uiteenlopende ruimtelijke vraagstukken rondom de N269 (vanaf de turborotonde tot aan de kluifrotonde Mierbeek) ten behoeve van: een goede bereikbaarheid en verkeersveiligheid; doorstroming en beperken van overlast; natuur- en energieopgaven wat bijdraagt aan o.a. het landschap.

Voor het vervolg van deze verkenning hebben we aanvullende middelen nodig voor nadere onderzoeken, namelijk € 50.000 in zowel 2024 als in 2025. 9. Uitvoeren erfgoedbeleid In 2023 gaan we aan de slag met de Uitvoeringsagenda van de Erfgoedvisie. Deze agenda is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van Heemkundige Kring, Stichting Erfgoed Diessen en gemeente. We hebben de agenda gezamenlijk opgesteld en daarbij rekening gehouden met ieders beschikbare middelen en tijd. De erfgoedvisie - en de bijbehorende Uitvoeringsagenda - leggen we in november 2022 ter goedkeuring aan u voor. In de Erfgoedvisie benadrukken we dat het erfgoed binnen onze gemeente van iedereen is en het daarom belangrijk is om samen te werken met inwoners, ondernemers, organisaties, stichtingen en verenigingen. De visie bevat instrumenten voor invulling van die samenwerking. De erfgoedvisie bevat ook een Kerkenvisie vanwege de directe relatie van religieus erfgoed met cultureel erfgoed. Onder religieus erfgoed vallen kerken, kapellen, pastorieën, tuinen, paadjes en begraafplaatsen. Bij de vaststelling van de begroting 2022 is door uw raad besloten dat met ingang van 1 januari 2023 Welstand wordt afgeschaft. Op basis van de Omgevingswet (1 januari 2023) wordt de invoering van een Adviescommissie ruimtelijke kwaliteit voorbereid.

Deze adviescommissie moet niet alleen verplicht adviseren voor Monumenten maar ook voor Cultuurhistorische objecten en structuren. Er wordt op dit moment in GHO verband onderzocht of hiervoor samenwerking kan worden gezocht met een wisselende deskundige plaatselijke aanvulling. Hierover wordt uw raad te zijner tijd nog een apart voorstel aangeboden. Ambitie 3: Maken Omgevingsvisie 10. Maken omgevingsvisie In 2023 en 2024 stellen we samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties een omgevingsvisie op voor de fysieke leefomgeving inclusief gezondheid. De omgevingsvisie vervangt de structuurvisie en gaat uit van de kernwaarden uit de Toekomstvisie. Deze kernwaarden - kwaliteit, samenwerking, gemeenschapszin, eigen verantwoordelijkheid en kleinschaligheid - kozen onze inwoners ruim tien jaar geleden en zijn nog altijd merkbaar aanwezig in onze samenleving. Planning is dat uw raad in 2024 de omgevingsvisie kan vaststellen. Daarna stellen we een Uitvoeringsprogramma op.

23

We schakelen een adviesbureau in om ons te helpen bij het opstellen van de omgevingsvisie. De kosten voor dit bureau passen binnen het beschikbare budget uit de voorjaarsnota 2020. Voor het uitvoeringsprogramma is nog geen budget beschikbaar gesteld. Het opstellen van een omgevingsvisie is een verplichting uit de Omgevingswet. Wij zien het liever als een kans om het toekomstbeeld voor Hilvarenbeek vast te leggen. En om daar vervolgens op te kunnen sturen. Waar bouwen we woningen? Waar is ruimte voor nieuwe bedrijven? Wat vinden we belangrijk bij een gezonde leefomgeving? Op welke plekken willen we behouden wat we nu hebben? Ambitie 4: Voldoen aan onze wettelijke taak van het huisvesten van statushouders 11. Onderzoek tussenvoorziening Nieuwe Erf De gemeente heeft een wettelijke taak in het huisvesten van statushouders. Afgelopen jaren is gebleken dat de gemeente niet/nauwelijks aan deze wettelijke taak kan voldoen. De reden hiervoor is het beperkte aantal (vrijkomende) sociale huurwoningen in de gemeente Hilvarenbeek. Waar de taakstelling de afgelopen jaren gemiddeld zo’n 22 personen per jaar bedroeg, blijkt uit berichtgeving van het ministerie dat de taakstelling in 2023 fors hogere zal zijn (factor 2).

Ten einde te kunnen voldoen aan de taakstelling onderzoeken we de mogelijkheden om de Nieuwe Erf in Diessen als tijdelijke tussenvoorziening gedurende een periode van tien jaar in te zetten voor de huisvesting van statushouders en andere spoedzoekers. Met zo’n 30 kamers kan de gemeente hier tijdelijk zo tussen 60 en 70 personen huisvesten en laten uitstromen zodra een woning beschikbaar komt. De periode van tien jaar moeten we benutten om meer betaalbare woonruimte te realiseren in de vorm van sociale huurwoningen en/of flexwoningen. Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de begrote kosten en opbrengsten voor uitvoering van dit thema. In het overzicht geven wij expliciet inzicht in welke ontwikkelingen uit de voorjaarsnota(+) 2022 en collegeprogramma in dit thema financieel landen. Ook de overige mutaties die wij in deze begroting hebben doorgevoerd maken we, als ze zich binnen dit thema hebben voorgedaan, inzichtelijk. Ruimtelijke ordening en Volkshuisvesting ( x € 1.000)

Lasten

Baten Saldo 2023

2024

2025

2026

Saldi uitvoering bestaand beleid

7.730

6.706

-1.025

-808

-823

-823

-75

-25

0

-150

Mutaties collegeprogramma Project verbetering bouwproces

75

Onderzoek naar toekomstige aankoop gronden Woonzorgvisie opstellen

30

-30

Kaderstelling o.m. andere woonvormen, zelfbewoning, dorps bouwen

80

-80

-50

Uitvoeringsprogramma Centrumvisie (1e deel)