14 Vastgestelde gedragscode 2024 voor raads- en commissieleden

De ondernemer wil de fractieleden van partij X – in voorbereiding op de komende gemeenteraadsverkiezingen – hiermee een helpende hand uitreiken omdat hij weet dat de financiële middelden van de fractie gering zijn. Bovendien vergadert de fractie in de avonduren, een tijdstip waarop het betreffende vergadercentrum normaal gesproken al gesloten is. Is dit volgens deze code toegestaan? Antwoord Nee dit is niet toegestaan. Het accepteren van faciliteiten of diensten van anderen kan leiden tot een afhankelijkheid, of dankbaarheid creëren die de zuiverheid van het besluitvormingsproces kan aantasten. Ook met het aannemen van faciliteiten en diensten kan een raadslid gecorrumpeerd raken. Het kan daarnaast ook de schijn van corruptie of belangenverstrengeling opwekken. 7.5. Praktijkvoorbeelden rond het gebruik van gemeentelijke faciliteiten en financiële middelen Voorbeeld 1 Het is campagnetijd. Een raadslid staat op het punt om met fractiegenoten de markt op te gaan om in gesprek te gaan met potentiële kiezers. Op een kopieermachine in het gemeentehuis vermenigvuldigt het raadslid duizend flyers en tweehonderd exemplaren van het verkiezingsprogramma om uit te delen. Mag dit? Antwoord Nee. Dit is een overtreding van artikel 5.1 van de gedragscode. In dit geval beschermt deze regelgeving het ‘eerlijke speelveld’ voor alle partijen en kandidaten die meedingen naar een

28

zetel in de raad. Als zittende partijen hun campagnemateriaal gratis verkrijgen, hebben zij een voorsprong ten opzichte van nieuwkomers. Voorbeeld 2 Een raadslid gaat met de trein naar een partijbijeenkomst van zijn politieke partij. Mag het treinkaartje vergoed worden uit het fractiebudget? Antwoord Nee, het declareren bij de fractie is in overtreding met artikel 5.2 van de gedragscode. Hoewel het van belang is voor het raadswerk dat een raadslid op de hoogte is van de standpunten van zijn partij, wordt het bijwonen van partijbijeenkomsten niet gezien als raadswerk voor de gemeente. Het fractiebudget is bedoeld voor het tegemoetkomen in de kosten die nauw verbonden zijn met het raadswerk voor de gemeente. 7.6. Praktijkvoorbeelden rond de vaststelling en handhaving gedragscode Voorbeeld Tijdens een privé-etentje verneemt een raadslid van de grootste coalitiepartij dat een lid van de oppositie nauwe banden heeft met een lokale ondernemer. Niet toevallig, zo lijkt het, dat precies dit raadslid een amendement indiende op een voorstel tot een verkeersaanpassing in het centrum waarmee deze ondernemer bevoordeeld zou worden. Bij de eerstvolgende fractievergadering legt het raadslid de kwestie voor. Is dit verstandig? Antwoord Nee. De keuze van het raadslid om het vermoeden in de fractievergadering in te brengen gaat in tegen het tweede principe: terughoudendheid met publiciteit.

Het belang van zorgvuldige procesafspraken ligt mede daarin dat vermeende schenders niet in de publiciteit komen vooraleer vastgesteld is dat er ook werkelijk een schending plaats heeft gevonden. Er is niets gewonnen bij het delen van het vermoeden in de fractie terwijl er tegelijkertijd een veel hoger risico ontstaat dat het vermoeden in de publiciteit komt.

29

8. Bijlagen 8.1. Verwijzingen naar de wet per artikel uit de gedragscode Over informatie Artikel 2.3 (geheimhouding) • Algemene wet bestuursrecht: artikel 2:5 • Gemeentewet: artikel 23, 25, 55, 86 • Wetboek van Strafrecht: artikel 272 Over zuiverheid van besluitvorming Artikel 3 • Algemene wet bestuursrecht: artikel 2:4 Over belangenverstrengeling Artikel 3.1 (toezicht op onafhankelijke besluitvorming) • Algemene wet bestuursrecht: artikel 2:4 Artikel 3.2 (onthouden van beraadslaging en stemming) • Gemeentewet: artikel 28 Artikel 3.3 (verboden combinaties van functies) • Gemeentewet: artikel 13, zie ook bijlage 2 Artikel 3.4 (verboden overeenkomsten/handelingen) • Gemeentewet: artikel 15, zie ook bijlage 3 Artikel 3.5 (over andere functies) • Gemeentewet: artikel 12 Artikel 3.6 (over financiële belangen) • Basisnorm 14, Modelaanpak basisnormen integriteit openbaar bestuur en politie Over corruptie Artikel 4 t/m 4.7 Gemeentewet: artikel 14 Over gebruik van gemeentelijke faciliteiten en middelen Artikel 5, 5.1 en 5.2 • Gemeentewet: artikel 95 – 99 • Verordening rechtspositie raads- en commissieleden gemeente Hilvarenbeek 2019 • Verordening ambtelijke bijstand en fractieondersteuning gemeente Hilvarenbeek 2024 (nog vast te stellen) Over de vaststelling en handhaving van de gedragscode Artikel 6 (vaststellen voor een gedragscode voor de raad, de wethouders en de burgemeester) •

Raad: Gemeentewet: artikel 15, lid 3 • Wethouders: Gemeentewet: artikel 41c, lid 2 • Burgemeester: Gemeentewet: artikel 69, lid 2 Artikel 6.1 en 6.2 (naleving van de code)

30

• • • • • •

Algemene wet bestuursrecht: artikel 2:4 Over de rol van de burgemeester: Gemeentewet artikel 170, lid 2 Kieswet: artikel X1, zie bijlage 4 Kieswet: artikel X8, zie bijlage 4 Gemeentewet: artikel 46, 47 en 49 Gemeentewet: artikel 61b en 62Schending van de gedragscode kan een strafbaar feit opleveren (bijvoorbeeld het schenden van de geheimhoudingsplicht Wetboek van Strafrecht artikel 272). Als de schending een misdrijf is, geldt een aangifteplicht (Wetboek van Strafrecht artikel 162).

31

8.2. Specifiek uitgesloten combinaties van/onverenigbare functies Raadsleden (Gemeentewet: artikel 13): 1. Een lid van de raad is niet tevens: a. minister; b. staatssecretaris; c. lid van de Raad van State; d. lid van de Algemene Rekenkamer; e. Nationale ombudsman; f. substituut-ombudsman als bedoeld in artikel 9, eerste lid, van de Wet Nationale ombudsman; g. commissaris van de Koning; h. gedeputeerde; i. secretaris van de provincie; j. griffier van de provincie; k. burgemeester; l. wethouder; m. lid van de rekenkamer; n. ombudsman of lid van de ombudscommissie als bedoeld in artikel 81p, eerste lid; o. ambtenaar of ambtenaar van politie, in dienst van die gemeente of uit anderen hoofde aan het gemeentebestuur ondergeschikt of werkzaam ten behoeve van die gemeente. 2. In afwijking van het eerste lid, aanhef en onder l, kan een lid van de raad tevens wethouder zijn van de gemeente waar hij lid van de raad is gedurende het tijdvak dat: a. aanvangt op de dag van de stemming voor de verkiezing van de leden van de raad en eindigt op het tijdstip waarop de wethouders ingevolge artikel 42, eerste lid, aftreden, of b.

aanvangt op het tijdstip van zijn benoeming tot wethouder en eindigt op het tijdstip waarop de goedkeuring van de geloofsbrief van zijn opvolger als lid van de raad onherroepelijk is geworden of waarop het centraal stembureau heeft beslist dat geen opvolger kan worden benoemd. Hij wordt geacht ontslag te nemen als lid van de raad met ingang van het tijdstip waarop hij zijn benoeming tot wethouder aanvaardt. Artikel X 6 van de Kieswet is van overeenkomstige toepassing. 1. In afwijking van het eerste lid, aanhef en onder o, kan een lid van de raad tevens zijn: a. ambtenaar van de burgerlijke stand; b. vrijwilliger of ander persoon die uit hoofde van een wettelijke verplichting niet bij wijze van beroep hulpdiensten verricht. Commissieleden (Reglement van orde raadscommissies 2022: artikel 4 lid 3): Artikel 13 Gemeentewet is van toepassing op commissieleden die geen raadslid zijn. Bovenstaande uitgesloten combinaties van / onverenigbare functies zijn daarmee ook op hen van toepassing.

32

8.3. Specifiek verboden overeenkomsten / handelingen Raadsleden (Gemeentewet: artikel 15): 1. Een lid van de raad mag niet: a. als advocaat of adviseur in geschillen werkzaam zijn ten behoeve van de gemeente of het gemeentebestuur dan wel ten behoeve van de wederpartij van de gemeente of het gemeentebestuur; b. als gemachtigde in geschillen werkzaam zijn ten behoeve van de wederpartij van de gemeente of het gemeentebestuur; c. als vertegenwoordiger of adviseur werkzaam zijn ten behoeve van derden tot het met de gemeente aangaan van: 1e. overeenkomsten als bedoeld in onderdeel d; 2e. overeenkomsten tot het leveren van onroerende zaken aan de gemeente; d. rechtstreeks of middellijk een overeenkomst aangaan betreffende: 1e. het aannemen van werk ten behoeve van de gemeente; 2e. het buiten dienstbetrekking tegen beloning verrichten van werkzaamheden ten behoeve van de gemeente; 3e. het leveren van roerende zaken anders dan om niet aan de gemeente; 4e. het verhuren van roerende zaken aan de gemeente; 5e. het verwerven van betwiste vorderingen ten laste van de gemeente; 6e. het van de gemeente onderhands verwerven van onroerende zaken of beperkte rechten waaraan deze zijn onderworpen; 7e. het onderhands huren of pachten van de gemeente. 2. Van het eerste lid, aanhef en onder d, kunnen gedeputeerde staten ontheffing verlenen. 3. De raad stelt voor zijn leden een gedragscode vast.

Commissieleden (Reglement van orde raadscommissies 2022: artikel 4 lid 3): Artikel 15 Gemeentewet is van toepassing op commissieleden die geen raadslid zijn. Bovenstaande uitgesloten combinaties van / onverenigbare functies zijn daarmee ook op hen van toepassing.

33

8.4. Enkele formele sancties Kieswet, artikel X1 1. Zodra onherroepelijk is komen vast te staan dat een lid van een vertegenwoordigend orgaan een van de vereisten voor het lidmaatschap niet bezit of dat hij een met het lidmaatschap onverenigbare betrekking vervult, houdt hij op lid te zijn. 2. De voorzitter van het vertegenwoordigend orgaan geeft hiervan onverwijld kennis aan de voorzitter van het centraal stembureau. 3. Een overeenkomstige kennisgeving vindt plaats, indien door het overlijden van een lid een plaats in het vertegenwoordigend orgaan is opengevallen. Kieswet, artikel X8 1. Het lid van de gemeenteraad dat in strijd met artikel 15, eerste lid, van de Gemeentewet handelt, kan in zijn betrekking worden geschorst door de voorzitter van de gemeenteraad. De voorzitter onderwerpt de zaak aan het oordeel van de raad in zijn eerstvolgende vergadering. 2. De raad kan, na de geschorste in de gelegenheid te hebben gesteld zich mondeling te verdedigen, hem van zijn lidmaatschap vervallen verklaren. Indien hij daartoe geen aanleiding vindt, heft hij de schorsing op. 3. De raad kan ook ambtshalve het lid dat in strijd met artikel 15, eerste lid, van de Gemeentewet handelt, na hem in de gelegenheid te hebben gesteld zich mondeling te verdedigen, van zijn lidmaatschap vervallen verklaren. 4.

Van de beslissing van de raad, bedoeld in het tweede en derde lid, wordt terstond aan de belanghebbende mededeling gedaan. 5. De werking van een besluit, inhoudende de vervallenverklaring, wordt opgeschort totdat de beroepstermijn is verstreken of, indien beroep is ingesteld, op het beroep is beslist. Ingeval de vervallenverklaring ambtshalve heeft plaatsgevonden, is het lid van de raad gedurende deze periode in zijn betrekking geschorst. 6. Indien een lid van de raad op grond van dit artikel onherroepelijk van zijn lidmaatschap vervallen is verklaard, doet de burgemeester daarvan mededeling aan de voorzitter van het centraal stembureau. Geheimhoudingsregels Gemeentewet Een raadslid of commissielid dat in strijd handelt met een geheimhoudingsplicht kan bij besluit van de raad ten hoogste 3 maanden worden uitgesloten van het ontvangen van informatie waarop een verplichting tot geheimhouding rust.

34

8.5. Relevante regelgeving binnen Hilvarenbeek Over omgang met elkaar • Reglement van orde van de gemeenteraad van Hilvarenbeek 2022 • Reglement van orde raadscommissies 2022 Over regels rond informatie en geheimhouding • Protocol publicatie persoonsgegevens • Reglement van orde van de gemeenteraad van Hilvarenbeek 2022 • Reglement van orde raadscommissies 2022 Over gebruik van gemeentelijke faciliteiten en financiële middelen • Bruikleenovereenkomst iPads • Verordening rechtspositie raads- en commissieleden gemeente Hilvarenbeek 2019 • Verordening ambtelijke bijstand en fractieondersteuning gemeente Hilvarenbeek 2024 Over handhaving van de gedragscode • Uitvoeringsprotocol gedragscode

35