14 Omgevingswet - uitgangspunten leges 2022 (3 bijlage advies ANG)

MEMO

Onderwerp Datum Van Opgesteld door Ontvanger

: Uitgangspunten Omgevingswet in relatie tot de leges

: 22 maart 2021 : Arena en ANG : M. van den Heuvel en M. Heijboer : Gemeente Hilvarenbeek

Aanleiding De Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) treden normaliter per 2022 in werking. De Omgevingswet en de Wkb hebben onder meer een financieel effect tot gevolg ten aanzien van de leges. Dit heeft tegelijkertijd tot gevolg dat (bestuurlijke) keuzes dienen te worden gemaakt. De keuzes voor wat betreft de Wkb komen feitelijk aan de orde ten tijde van het proces tot vaststelling van de nieuwe legesverordening 2022. Alvorens hier nader op in te gaan wordt eerst beknopt het nieuw juridisch kader geschetst voor wat betreft de Omgevingswet.

Juridisch kader Door de Omgevingswet wordt de huidige activiteit bouwen (de omgevingsvergunning activiteit bouwen) ‘opgeknipt’ in een toetsing aan het ruimtelijk kader (de omgevingsplanactiviteit) en de toets aan het huidige bouwbesluit (de bouwactiviteit). Schematisch kan het geheel als volgt worden vormgegeven:

Ruimtelijke kader Voor het ruimtelijke kader dient vanaf volgend jaar een aparte omgevingsplanactiviteit te worden aangevraagd (tenzij vegunningvrij). Voor deze omgevingsplanactiviteit kan een separaat legestarief in rekening worden gebracht. Dit staat dan ook los van het gegeven of mogelijkerwijs voor de toets aan het huidig bouwbesluit een legesbedrag in rekening kan worden gebracht. Tegelijkertijd kunnen keuzes

Traject

pagina 1 van 5

MEMO worden gemaakt om binnen het Omgevingsplan (het huidige bestemmingsplan) extra vergunningplichten (mogelijkheid tot legesheffing), meldingsplichten (geen leges) of meer vergunningvrije zaken (geen leges) op te nemen. Het geheel en het legeseffect kan als volgt worden samengevat:

Bouwactiviteit (technisch kader) De bouwactiviteit dient in de nieuwe situatie apart te worden aangevraagd en afhankelijk van het soort bouwwerk valt het ook onder een gevolgklasse op grond van de Wkb. Bij inwerkingtreding van de Wkb is het stelsel van toepassing op eenvoudige vergunningplichtige bouwwerken: gevolgklasse 1. Dit zijn bijvoorbeeld: grondgebonden woning, vakantiehuis, bedrijfshal met nevenfunctie, fiets- en voetgangersbruggen. Na een evaluatie na drie jaar wordt een besluit genomen of het stelsel van toepassing wordt op de bouwwerken in gevolgklassen 2 en 3, de complexere bouwwerken qua risico. Door de inwerkingtreding van de Wkb zal de toetsing aan en het toezicht op het Bouwbesluit (hoofdstukken 2 t/m 6) straks BBL niet meer bij de gemeente liggen (voor wat betreft gevolgklasse 1). Het moge duidelijk zijn dat het geheel effect heeft op de leges. Hieronder is het geheel schematisch uitgewerkt:

Bestuurlijke keuzes Door de komst van de Omgevingswet dienen op hoofdlijnen een aantal bestuurlijke keuzes te worden gemaakt zodat hier ten tijde van het opstellen van de legesverordening en daarbij behorende tarieventabel 2022 rekening mee kan worden gehouden. Het gaat hierbij om de volgende facetten: 1. Mogelijkheid tot heffen van milieuleges; 2. Vormgeving intaketafel en omgevingstafel; 3. Keuzes op het gebied van het omgevingsplan.

Traject

pagina 2 van 5

MEMO Ad 1 Heffen van leges activiteiten milieu Tot 1998 mochten provincies en gemeenten leges heffen voor het in behandeling nemen van vergunningaanvragen op het gebied van milieu. In dat jaar is deze legesheffing afgeschaft. Door de rijksoverheid is een jaarlijkse bijdrage toegevoegd aan de algemene uitkering van het provincie- en gemeentefonds om te compenseren voor het inkomstenverlies. Met de komst van de Omgevingswet krijgen gemeenten de mogelijkheid om leges te heffen voor de “aanvraag omgevingsvergunning voor een milieubelastende activiteit”. Per saldo betekent het heffen van leges een netto positief effect op de inkomsten. De rijksbijdrage in het Gemeentefonds wordt niet gecorrigeerd vanwege het genereren van legesinkomsten op het gebied van milieu. Kerngegevens In 2020 zijn 39 vergunningaanvragen ingediend voor activiteiten milieu. Dit is het aantal aanvragen dat in aanmerking komt om leges te heffen onder de Omgevingswet (echter, per 2022 kunnen deze aantallen anders zijn). De kosten die verband houden met het behandelen van deze aanvragen liggen bijna volledig bij de OMWB (zoals: in behandeling nemen aanvraag, opstellen voorschriften, opleveringscontrole). Voorlopig wordt uitgegaan van een gemiddelde kostprijs van € 7.500,- per aanvraag, maar door de OMWB wordt hier nog nader onderzoek naar gedaan.

Keuze De keuze is om wel of geen leges te heffen voor omgevingsvergunningen voor milieubelastende activiteiten. De voorgestelde richting is om leges te heffen. De argumenten/uitgangspunten zijn:  Het volgen van het algemeen principe om leges te heffen voor diensten en kosten waarvoor dat is toegestaan.  Uitgaan van het principe van volledige doorbelasting van diensten die worden aangevraagd. Dat betekent dat de verhaalbare kosten voor “omgevingsvergunning milieubelastende activiteit” via legestarieven worden verhaald.  Legesheffing heeft een positief effect op de gemeentelijke inkomsten.  Het heffen van leges heeft geen invloed op het wel of niet aanvragen van een omgevingsvergunning door de initiatiefnemer. Het gaat om milieubelastende activiteiten die vergunningplichtig zijn en waarvoor de initiatiefnemer een omgevingsvergunning moet indienen.  Het hanteren van een vast tarief voor een milieubelastende activiteit. Dit betekent dat geen verdeling wordt gemaakt in sectoren of clustering van type activiteiten. Het heffen van leges resulteert in een verhoging van de kosten voor de aanvrager (met name ook voor agrariërs). Ook is het heffen van leges voor een omgevingsvergunning milieubelastende activiteit nieuw. Het is een bestuurlijke overweging om de omvang van het tarief in de komend jaren op te bouwen danwel om een groeimodel te introduceren.

Dat betekent dat we berekenen wat het tarief is op basis van kostendekkendheid en dat de komend jaren een ingroei naar het tarief plaatsvindt. Bijvoorbeeld in drie jaar naar 50%, 75%, 100% van het tarief. Dit biedt een periode van ‘gewenning’. Een nadeel is dat het moment van de aanvraag van de omgevingsvergunning bepalend is voor de hoogte van het legestarief en dat de inkomsten lager zijn dan wordt gekozen voor het per direct hanteren van een kostendekkend tarief qua leges.

Traject

pagina 3 van 5

MEMO Ad 2 Intaketafel en omgevingstafel De intaketafel en de omgevingstafel zijn vormen van dienstverlening voorafgaand aan het indienen van een aanvraag. In de onderstaande afbeelding staat de intake vermeld en de vormen van een omgevingstafel (verkennen, ontwerpen). De stappen in het proces naar de Omgevingstafel

De intaketafel is bedoeld om een eerste beeld te vormen van de wenselijkheid van een voorgenomen initiatief. Het is een kort contact-moment met de initiatiefnemer om te bespreken of het initiatief wenselijk is en wat de verdere stappen/procedure is. De omgevingstafel is een uitgebreid contactmoment met de initiatiefnemer en met een vertegenwoordiging vanuit de gemeente, andere bevoegde gezagen en ketenpartners. Het doel is met alle betrokkenen te bepalen of en hoe het initiatief mogelijk is te maken binnen de geldende regels en criteria. Alle standpunten van initiatiefnemer, betrokkenen en bevoegde gezagen/adviseurs komen aan bod. In de dienstverlening onderscheiden we: Omgevingstafel – verkennen: dit is een omgevingstafel om de haalbaarheid te beoordelen, algemene adviezen te verstrekken en vervolgonderzoeken in gang te zetten. Omgevingstafel – ontwerpen: dit is een omgevingstafel om onderzoeken te beoordelen, inhoudelijke deeladviezen te verstrekken en tot een behandelbare aanvraag te komen. Kerngegevens De intaketafel en omgevingstafel zijn nieuwe instrumenten onder de Omgevingswet. De verwachting is dat initiatieven worden behandeld aan de intaketafel, tenzij een initiatiefnemer een directe aanvraag doet via het DSO-LV (Digitaal Stelsel Omgevingswet – Landelijke Voorziening). Dit kan en zal gebeuren voor de meer eenvoudige aanvragen die direct kunnen worden behandeld.

Verder is de landelijke verwachting dat ongeveer 15% van de initiatieven gebruikt maakt van de Omgevingstafel. De indicatieve inschatting is dat een 25-tal initiatieven per jaar gebruik maakt van een omgevingstafel. Eén initiatief kan meerdere keren gebruik maken van de omgevingstafel. Keuze De keuze is om wel of geen leges te gaan heffen voor de intaketafel en om wel of geen leges te heffen voor de omgevingstafel. Bovendien is bij legesheffing de keuze wat de grondslag is voor het tarief.

Traject

pagina 4 van 5

MEMO De voorgestelde richting is om geen leges te heffen voor de intaketafel. De argumenten/uitgangspunten zijn:  De tijdsbesteding en kosten voor de intaketafel zijn beperkt. Het gaat om een beoordeling van de wenselijkheid van een initiatief en geen toetsing van de haalbaarheid van dat initiatief.  Door geen leges te heffen is de intaketafel laagdrempelig en toegankelijk en de verwachting is dat het een positieve uitwerking heeft op de geboden dienstverlening. De voorgestelde richting is om wel leges te heffen voor de omgevingstafel. De argumenten / uitgangspunten zijn:  De tijdsbesteding en kosten zijn niet beperkt en worden op verzoek van de initiatiefnemer gemaakt.  In de huidige situatie worden leges geheven voor advisering voor een schetsplan of principeverzoek. De omgevingstafel is in veelal meer uitgebreidere vorm enigszins vergelijkbaar met deze dienst.  Een vast bedrag per omgevingstafel te hanteren. Dit is voor de organisatiekosten en deelnemerskosten aan de omgevingstafel.  Na te gaan of er één vast bedrag voor een omgevingstafel wordt gehanteerd of dat een bedrag voor omgevingstafel -verkennen en een bedrag voor omgevingstafel - ontwerpen wenselijk is.  Voor de omgevingstafel de kosten van het vaste bedrag te verhogen met de kosten van deeladviezen. Dit zal vooral aan de orde zijn bij de omgevingstafel-ontwerpen.

Het gaat dan om een deeladvies op basis van een onderzoek vanuit de initiatiefnemer. Het uitbrengen van een deeladvies en de kosten die daarmee gemoeid zijn worden vooraf kenbaar gemaakt aan de initiatiefnemer.  Het gebruik van de omgevingstafel te stimuleren door een teruggaaf (restitutie) van alle betaalde vaste bedragen aan de initiatiefnemer bij het doen van de aanvraag. Om de kostendekking te garanderen betekent dit dat de tarieven voor vergunningaanvragen van complexe initiatieven iets dienen te worden verhoogd en daarmee wordt de bestaande kruisbestuiving enigszins intact gehouden. Omgevingsplan De gemeente beschikt vanaf de datum van inwerkingtreding over een omgevingsplan van rechtswege. Dit bestaat uit de huidige bestemmingsplannen, beheers verordeningen, rijksregels/bruidsschat en enkele lokale verordeningen. Vanaf dat moment kan de gemeente overgaan tot het opstellen van (onderdelen van) het definitieve omgevingsplan. De gemeente heeft de mogelijkheid om bestaande beoordelingsregels (vergunningplicht) te vervangen door bijvoorbeeld een zorgplicht of algemene regels. Dergelijke veranderingen zijn van invloed op het aantal vergunningaanvragen en op de omvang en opbouw van de formatie/kosten en daarmee de kostendoorbelasting naar leges. De gemeente is niet voornemens om in het eerste jaar (2022) de bestaande beoordelingsregels te vervangen.

Derhalve is dit geen aanleiding tot een verandering in de formatie, kosten en doorbelasting naar de leges. Het betreft derhalve dan voor nu een vaststaand gegeven. Voorstel Op basis van het voorgaande wordt gevraagd om een afweging te maken en de keuzes (bestuurlijk) vast te leggen zodat de gemaakt keuzes/uitgangspunten kunnen worden gevolgd ten behoeve van het opstellen van de legesverordening en daarbij behorende tarieventabel 2022.

Traject

pagina 5 van 5