13 Uitgangspunten accommodatiebeleid (4 bijlage 2 Notitie toelichting uitgangspunten)

Zaaknummer: 1026686

Toelichting op uitgangspunten Accommodatiebeleid gemeente Hilvarenbeek Inleiding In dit document worden de keuzes die zijn gemaakt om tot de uitgangspunten te komen toegelicht. Achtereenvolgens wordt ingegaan op (1) de doelen van het accommodatiebeleid, (2) de rol voor de gemeente en (3) de concrete uitgangspunten voor aanvragen van maatschappelijke accommodaties. Accommodatiebeleid heeft betrekking op het bieden van een accommodatie voor (gewenste) maatschappelijke voorzieningen en functies in de gemeente. Vastgoedbeleid gaat over het (strategische) vastgoed eigendom van de gemeente. Bepaalde locaties / gebouwen / panden / gronden kunnen onder beide vallen, bijvoorbeeld in het geval dat gemeentelijk eigendom wordt gebruikt door maatschappelijke initiatiefnemers. Doel van het accommodatiebeleid is het faciliteren van (gewenste) maatschappelijke voorzieningen en activiteiten. Vastgoedbeleid heeft tot doel het sturen op het vastgoed zelf.

1. Toelichting op de doelen van het accommodatiebeleid •

Werken aan toekomstbestendige dorpskernen met voorzieningen op maat. De gemeente Hilvarenbeek kiest in haar accommodatiebeleid voor maatwerk om het dorpse karakter met de korte lijntjes te behouden en in te spelen op de wensen van de bevolking (nu en in de toekomst). Alternatief zou de gemeente kunnen werken met vaste normen, ongeacht deze specifieke wensen. Denk aan normering zoals een bepaald aantal vierkante meters maatschappelijke functie (bijv. ontmoetingsruimte) per 1.000 inwoners 1. Dit garandeert een algemeen voorzieningenniveau voor de gemeente en bespaart tijd bij het beoordelen van aanvragen. Het nadeel is minder flexibiliteit voor afwijkende of toekomstgerichte initiatieven, die vaak juist waardevol zijn. Daarbij komt dat er een verkennend onderzoek nodig is naar het gewenste voorzieningenniveau in de gemeente om de normen vast te kunnen stellen. Maatwerk daarentegen vraagt een relatief hoge tijdsinvestering, maar biedt tegelijkertijd de mogelijkheid om goed aan te sluiten bij de huidige en toekomstige behoeften van de samenleving. Bovendien kan het beleid na vaststellen vrijwel direct uitgevoerd worden, zonder aanvullend onderzoek.

•

Stimuleren van sociale verbindingen in dorpskernen. We hebben gekozen om in te zetten op het versterken van sociale verbindingen middels fysieke ontmoetingsplekken, omdat deze een laagdrempelige en herkenbare ruimte bieden waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten en sociale cohesie wordt bevorderd. Alternatieven, zoals het investeren in digitale verbindingen, het aangaan van privaat-publieke samenwerkingen met bijvoorbeeld horecagelegenheden of het organiseren van evenementen, bieden voordelen zoals flexibiliteit, efficiëntie en kostenbesparing, maar missen vaak de brede toegankelijkheid, spontaniteit en herkenbaarheid van fysieke plekken. Hoewel de keuze voor fysieke ontmoetingsplekken meer investering vraagt, sluit het nauw aan bij de lokale behoeften en bestaande netwerken, waardoor de voorzieningen beter tot hun recht komen.

1 Zie voor een voorbeeld: Haagse richtinggevende normen voor maatschappelijke voorzieningen en groen,

https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/13778243/1/RIS317835_Bijlage_1_Nota_Haagse_richtinggevende_normen_MV_en_groen_ 2024

Zaaknummer: 1026686

•

Aandacht voor eigen identiteit in alle dorpskernen. Elke dorpskern in de gemeente Hilvarenbeek heeft een unieke identiteit, ondersteund door een actief verenigingsleven. Daarom is ervoor gekozen maatschappelijke accommodaties in te zetten om deze eigenheid te versterken en ruimte te bieden voor sociale interactie. Alternatieven, zoals een uniforme aanpak d.m.v. normenbeleid of meer gebruik te maken van centrale voorzieningen buiten de gemeente, bijvoorbeeld in Tilburg, kunnen efficiënter en goedkoper zijn, maar doen afbreuk aan de lokale eigenheid en toegankelijkheid. Deze keuze vraagt meer maatwerk en dus een hogere tijdsinvestering, maar draagt direct bij aan levendige en unieke dorpsgemeenschappen.

•

Zorgen voor solide en toekomstbestendige gemeentelijke financiën. We hebben gekozen voor toekomstbestendige gemeentelijke financiën omdat we rekening houden met minder beschikbare middelen bij de gemeente in de toekomst. Dat maakt dat we de investeringen beter moeten afwegen ten opzichte van het verwachte effect op de gemeenschap. In de Strategische Analyse Financiën (2024)2 is de keuze gemaakt voor Scenario II: Adaptief Hilvarenbeek waarin de nadruk wordt gelegd op de netwerkende en responsieve rol van de gemeente. In dit scenario biedt de gemeente kaders waarbinnen beslissingen worden gemaakt over maatschappelijke voorzieningen en wordt ook meer gekeken naar de kansen die de buurgemeenten bieden in het voorzien van maatschappelijke accommodaties. Door te kiezen voor een afwegingskader dat gemeentelijke kernwaarden combineert met een strategische aanpak, worden financiële duurzaamheid en transparantie gewaarborgd, zonder maatwerk uit te sluiten.

2

https://www.hilvarenbeek.nl/gemeenteraad-en-college/besluitenlijsten/besluitenlijst-30-mei-2024.

2

Zaaknummer: 1026686

2. Toelichting op wanneer er een rol is weggelegd voor de gemeente •

Realiseren van een wettelijke verplichting. De gemeente heeft wettelijke taken en verplichtingen waar ze aan moet voldoen. Sommige hiervan zorgen ervoor dat de gemeente moet zorgen voor gebouwen of voorzieningen. Denk aan schoolgebouwen, gymzalen, een gemeentehuis of brandweerkazerne.

•

Ondersteunen van gemeentelijke maatschappelijke beleidsdoelstellingen. Om de leefbaarheid van de kernen te garanderen, is ervoor gekozen om met het accommodatiebeleid een breder palet aan accommodaties te ondersteunen dan alleen accommodaties die nodig zijn om te voldoen aan de wettelijke verplichtingen. Maatschappelijke accommodaties worden ook gezien als middel om gemeentelijke beleidsdoelstellingen te bereiken, zoals het bevorderen van leefbaarheid. Hiermee wordt het onderhoud en de realisatie van maatschappelijke accommodaties een gedeelde verantwoordelijkheid tussen markt, gemeenschap en gemeente. Het zou veel kosten besparen als de gemeente deze rol niet op zich zou nemen, maar dat kan leiden tot een gebrek aan noodzakelijke voorzieningen of onvolledige uitvoering door beperkte middelen. Door als gemeente bij te springen, kan effectief worden ingespeeld op de behoeften van de gemeenschap, zonder de verantwoordelijkheid volledig bij de samenleving of gemeente te leggen.

•

Aansluiten bij initiatieven vanuit de samenleving. De gemeente kiest, in lijn met de Strategische Analyse Financiën, voor een responsieve rol. Een andere benadering voor het accommodatiebeleid - zoals top-down ingrijpen – zou meer controle bieden over het algemeen voorzieningenniveau. Nadeel van een top-down benadering is dat dit leidt tot minder flexibiliteit, minder draagvlak creëert en meer gemeentelijke capaciteit vraagt. Als de gemeente aansluit bij de initiatieven vanuit de samenleving, kunnen we een efficiënte en betrokken gemeentelijke ondersteuning bieden, die past bij de situatie. Een belangrijke randvoorwaarde hierin is een passend afwegingskader en duidelijke uitgangspunten op basis waarvan de gemeente kan besluiten om wel of niet bij te dragen, om de transparantie te waarborgen. Deze zijn onderdeel van het uit te werken accommodatiebeleid.

3

Zaaknummer: 1026686

3. Toelichting op de uitgangspunten voor aanvragen van maatschappelijke accommodaties De uitgangspunten voor dit accommodatiebeleid zijn gebaseerd op gemeentelijke beleid, bestuurlijke keuzes en, waar van toepassing, hebben we gebruik gemaakt van goede voorbeelden uit andere gemeenten. 3 •

Huidige spreiding van voorzieningen is startpunt. We kiezen voor een goede spreiding van voorzieningen met als uitgangspunt dat elke kern vitaal blijft. De huidige spreiding van voorzieningen dient hierbij als vertrekpunt. Dit houdt in dat we op basis van het beleid geen voorzieningen gaan sluiten. De geformuleerde uitgangspunten betekenen echter ook niet dan alle bestaande accommodaties in de toekomst in alle omstandigheden in stand gehouden zullen worden. Op het moment dat er een aanvraag voor financiële ondersteuning wordt gedaan voor aanpassing of onderhoud van bestaande accommodaties zal zorgvuldig gewogen moeten worden of dit een verstandige investering is, bijvoorbeeld op basis van de ontwikkeling van het aantal gebruikers. Als alternatief voor dit uitgangspunt hadden we kunnen kiezen voor een topdown benadering waarbij de gemeente bepaalt wat de optimale spreiding van voorzieningen is, met als mogelijk resultaat dat accommodaties gecentraliseerd worden, op gemeentelijk of regionaal niveau. Dit zou kosten besparen, maar de bereikbaarheid van voorzieningen en de identiteit van de dorpen aantasten. Daarom waarborgen we de huidige voorzieningen en blijven we tegelijkertijd scherp op de kwaliteit, diversiteit en multifunctionaliteit van het aanbod. Zo hebben we ook oog voor de behoeften van de toekomst.

•

Maatschappelijke accommodaties zijn voor lokaal gebruik. We kiezen voor een lokale focus omdat de inwoners van Hilvarenbeek de hoofddoelgroep zijn van dit beleid. Dit houdt in dat plannen voor voorzieningen op groter schaalniveau met bijvoorbeeld regionale ambities in ieder geval niet volledig door de gemeente worden gefinancierd. Als die ambitie er wel is, moet het uit andere geldbronnen worden bekostigd.

•

Maatschappelijke accommodaties versterken de identiteit. Maatschappelijke accommodaties zijn er om de lokale identiteit en sociale cohesie te versterken. Daarom worden er alleen investeringen gedaan in initiatieven die worden aangedragen door de gemeenschap. De omvang en de precieze invulling van de investering moet hierbij aansluiten bij de lokale omstandigheden.

•

Bij maatschappelijke accommodaties is altijd sprake van coproductie en/of cofinanciering. Gezien de beperkte gemeentelijke middelen, is het belangrijk dat initiatiefnemers een eigen bijdrage leveren om de voorzieningen betaalbaar te houden. Een andere optie is om de verantwoordelijkheid volledig bij de gemeente te leggen, maar dit zou de betrokkenheid van de gemeenschap verminderen en niet financieel duurzaam zijn. Anderzijds kunnen verenigingen en andere initiatiefnemers zelf hun accommodaties financieren of (commerciële) sponsors zoeken. Echter is dit niet altijd haalbaar aangezien de markt niet zelfstandig voorziet in maatschappelijke accommodaties en het de draagkracht/voortbestaan van verenigingen zou kunnen aantasten. Daarom draagt de gemeente financieel maximaal bij tot het gewenste basisniveau, meer investeringen moeten door de initiatiefnemers zelf bekostigd worden. Door samenwerking centraal te stellen, kunnen we de verantwoordelijkheid efficiënt verdelen en de voorzieningen duurzaam onderhouden.

•

Maatschappelijke accommodaties zijn multifunctioneel in gebruik. Duurzaam ruimtegebruik en kostenefficiëntie zijn de aanleiding voor het streven naar multifunctionaliteit. Gebouwen en terreinen worden voor meerdere functies ingezet, tenzij dit niet haalbaar of wenselijk is. Ook moeten de accommodaties flexibel van functie kunnen veranderen in de toekomst. Een alternatief zou zijn om functies

3

Gemeenten met (gedeeltelijk) vergelijkbare uitgangspunten: Edam-Volendam, Lingewaard en Koggenland.

4

Zaaknummer: 1026686

strikt gescheiden te houden, wat eenvoudiger te beheren is, maar minder de samenwerking bevordert, hogere kosten en eventuele leegstand als gevolg heeft. Tegelijkertijd kan dwingen tot verhuizing veel weerstand oproepen en de bestaande gewoonten en ontmoetingsplekken ondermijnen. Met de keuze voor multifunctioneel gebruik in combinatie met duidelijke afspraken over gebruik en beheer benutten we de voorzieningen optimaal en blijven de verhuizingen vrijwillig. •

Maatschappelijke accommodaties zijn toekomstbestendig. Bij het vaststellen van het beleid hebben we gekozen voor investeringen die zowel de levensduur verlengen als flexibiliteit in gebruik mogelijk maken zodat accommodaties kunnen worden aangepast aan veranderende behoeften. Een alternatief zou zijn om hier geen aandacht aan te besteden, wat zou kunnen leiden tot investeringen die slechts voor specifieke functies nuttig zijn en daardoor gepaard gaan met hoge kosten. Kortetermijnoplossingen voor realisatie of onderhoud zijn vaak goedkoper, maar verouderen snel en gaan niet altijd mee met de duurzaamheidseisen, wat op termijn leidt tot hogere kosten. Door flexibiliteit te bevorderen, zorgen we voor duurzame investeringen die ruimte bieden voor toekomstige aanpassingen.

•

Maatschappelijke accommodaties zijn duurzaam. Deze keuze is gebaseerd op de gemeentelijke doelstellingen om bij te dragen aan een duurzame toekomst. Een alternatief zou zijn om duurzaamheid in een apart beleid te adresseren. Hierdoor kunnen concretere doelen worden gesteld, wat eenvoudiger kan zijn voor implementatie, maar ook leidt tot gemiste kansen bij aan vragen voor maatschappelijke accommodaties. Niet investeren in duurzaamheid kan op korte termijn kosten besparen, maar resulteert op lange termijn in hogere exploitatiekosten.

•

Maatschappelijke accommodaties hebben een voorbeeldfunctie. Er is voor deze aanpak gekozen omdat maatschappelijke accommodaties een voorbeeldfunctie hebben in het uitdragen van gedeelde normen en waarden binnen de gemeenschap. Daarnaast dienen deze accommodaties de beleidsdoelstellingen van de gemeente te weerspiegelen. Het alternatief, waarbij deze aspecten geen rol spelen bij een aanvraag, zou mogelijk kostenbesparend zijn (bijvoorbeeld door het niet plaatsen van een AED), maar kan ten koste gaan van de veiligheid en gezondheid. Het loslaten van de voorbeeldfunctie kan daarnaast zorgen voor minder complexe afwegingen bij aanvragen, zoals het beoordelen of een accommodatie voldoende inclusief of duurzaam is.

•

De gevraagde bijdrage moet passen binnen de gemeentelijke begroting en binnen scenario 2 van de Strategische Financiële Analyse. De keuze voor een jaarlijks evaluatiemoment voor de voorjaarsbegroting biedt een balans tussen strategische focus en financiële stabiliteit. Door initiatieven jaarlijks te toetsen op de uitgangspunten kan de gemeente haar middelen gericht inzetten. Tegelijkertijd voorkomt de jaarlijkse cyclus overhaaste beslissingen en zorgt het voor een duidelijk moment van reflectie en planning, wat cruciaal is voor een langetermijnstrategie. Alternatieven, zoals een continue beoordeling of ad-hoc beslissingen, bieden meer flexibiliteit maar verhogen het risico op versnippering en kunnen financiële planning bemoeilijken. Participatieprocessen, hoewel waardevol voor draagvlak, vergen meer tijd en middelen, waardoor ze minder geschikt zijn voor een strak budgettair kader. De jaarlijkse cyclus biedt zo een hanteerbare structuur die consistentie, focus en financiële controle waarborgt.

5