13 Uitgangspunten accommodatiebeleid (3 bijlage 1 Notitie uitgangspunten - aangepast)

Zaaknummer: 1026686

Uitgangspunten Accommodatiebeleid gemeente Hilvarenbeek Inleiding Gemeente Hilvarenbeek werkt aan een accommodatiebeleid dat aansluit bij de unieke behoeften van onze gemeenschap en de dorpskernen van Hilvarenbeek. Dit beleid is niet alleen afgestemd op de wensen van onze inwoners, maar maakt ook optimaal gebruik van de kansen die de regio biedt door in te spelen op onze strategische ligging ten opzichte van Tilburg. Tegelijkertijd waarborgen we de vitaliteit van onze eigen dorpen met het bestendigen van maatschappelijke voorzieningen. We koesteren ons sterke verenigingsleven en richten ons op de vijf belangrijke domeinen: sport en bewegen, gemeenschapshuizen, jeugd, kunst en cultuur en algemene voorzieningen. Ons streven is een balans te vinden tussen de verbinding met de stad en de kracht van onze eigen gemeenschap. Zo bieden we een toekomstbestendige, goed bereikbare en inclusieve leefomgeving waar alle inwoners zich kunnen ontwikkelen en ondersteund worden. In Hilvarenbeek ontbreekt tot nu toe een overkoepelend accommodatiebeleid. Ook de gemeentelijke beleidsnota’s gaan niet specifiek in op de rol van accommodaties bij het behalen van beleidsdoelen. Het is belangrijk dat het accommodatiebeleid hierin duidelijkheid biedt door de verantwoordelijkheden van de gemeente en de samenleving helder te schetsen.

Het beleid maakt inzichtelijk waarom en hoe de gemeente keuzes maakt ten aanzien van haar rol en (financiële) bijdragen aan realisatie, verbouw, kwaliteitsverbetering en onderhoud van maatschappelijke accommodaties. In het uit te werken beleid nemen we een toetsingskader op voor de beoordeling van aanvragen voor een financiële bijdrage. Bestaande, lopende afspraken blijven in stand. Dit document vormt de basis van het op te stellen accommodatiebeleid en omvat de afbakening, doelen van het beleid, de rol van de gemeente en de uitgangspunten voor criteria van het afwegingskader. Nieuw beleid is o.a. nodig om toekomstige investeringen in het maatschappelijke vastgoed en in maatschappelijke accommodaties aan de hand van transparante afwegingscriteria te kunnen wegen. In het verleden zijn initiatieven en verzoeken op ad hoc basis besproken. Dit heeft geleid tot onzekerheid ten opzichte van de financiële consequenties (op de middellange en lange termijn). De gemeentefinanciën staan steeds meer onder druk. Dit was mede de aanleiding voor de gemeenteraad om in juli 2024 te kiezen voor Scenario II Adaptief Hilvarenbeek uit de Strategische Analyse Financiën. Dit scenario houdt in dat er in het sociaal domein nadrukkelijker de samenwerking in GHO-verband gezocht gaat worden en dat onderdelen (waaronder de toegankelijkheid van bijv.

het cultuur- en sportaanbod) op dit regionale niveau efficiënter in te richten zijn. De gemeente neemt in dit scenario een netwerkende en responsieve rol in. De keuze voor scenario II heeft daarmee ook gevolgen voor de manier waarop de gemeente in de toekomst naar het aanbod aan accommodaties kijkt, hoe aanvragen, initiatieven of verzoeken worden beoordeeld en welke afwegingen hierin gemaakt zullen worden. Uitgangspunt voor de gemeente is de wens om de leefbaarheid in dorpen en kernen te versterken en de hiervoor benodigde accommodaties te faciliteren. Voor de manier waarop gelden echter bepaalde voorwaarden. Hiervoor biedt het voorliggende document de kaders.

Waar gaat het beleid over? Het accommodatiebeleid richt zich op maatschappelijke accommodaties. Dit zijn gebouwen en terreinen waar maatschappelijke activiteiten plaatsvinden waarvoor de gemeente een wettelijke zorgplicht heeft of die het

Zaaknummer: 1026686

gemeentelijk beleid ondersteunen. Het accommodatiebeleid richt zich niet op het subsidiëren van deze maatschappelijke activiteiten, wel op de gebouwen en terreinen waar deze activiteiten plaatsvinden. De exploitatie van maatschappelijke accommodaties wordt (gedeeltelijk) door publieke middelen mogelijk gemaakt. Het eigendom kan zowel bij de gemeente liggen als bij derde partijen. De domeinen die vallen onder het accommodatiebeleid zijn:

Maatschappelijke accommodaties Sport en bewegen

Gemeenschapshuizen

Jeugd

Kunst en cultuur

Algemeen

Binnensport (incl. gymzalen)

Dorpshuizen

Scouting

Bibliotheek

Gemeentehuis

Buitensport

Wijkcentra

Jongeren centrum

Cultureel centrum

Zwembad

Buurthuizen

Kinderboerderij

Musea

Molen

Kerktoren

Gemeentelijk vastgoed waar geen maatschappelijke activiteiten worden uitgevoerd vallen buiten de reikwijdte van dit beleid. Dat geldt ook voor vastgoed waar alleen of met name commerciële activiteiten worden ontplooid. Daarnaast worden voorzieningen in de openbare ruimte, zoals speeltoestellen en speeltuinen, niet meegenomen in het accommodatiebeleid.

2

Zaaknummer: 1026686

Onze visie op maatschappelijke accommodaties Om effectief beleid te ontwikkelen, is het essentieel helder te hebben wat we hiermee willen bereiken. Onderstaand gaan we in op de verschillende onderdelen van onze visie:

1. Wat zijn de doelen van dit accommodatiebeleid? Het nieuwe accommodatiebeleid moet een bijdrage leveren aan de volgende vier kerndoelen: •

Werken aan toekomstbestendige dorpskernen met voorzieningen op maat. Maatschappelijke accommodaties spelen een belangrijke rol in de leefbaarheid van onze dorpen en wijken door inwoners en andere gebruikers de kans te bieden om prettig te wonen, ontspannen en elkaar te ontmoeten. Deze voorzieningen dragen bij aan een fijne woonomgeving, ondersteunen het welzijn en de gezondheid van onze inwoners, en helpen om de leefbaarheid in de gemeente te behouden en waar mogelijk te versterken. We streven naar een voorzieningenniveau dat past bij de schaal en de aard van onze kernen.

•

Stimuleren van sociale verbindingen in dorpskernen. Een belangrijke functie van maatschappelijke accommodaties is het bevorderen van ontmoeting en verbinding tussen verschillende groepen inwoners, verenigingen en vrijwilligers. Deze verbindingsfunctie versterkt de sociale cohesie en voorkomt eenzaamheid. Ontmoetingsplekken vormen daarnaast een laagdrempelige plek waar signalen vroegtijdig kunnen worden opgepikt door zowel professionals als vrijwilligers, wat bijdraagt aan preventie. Het actieve verenigingsleven en het sociale netwerk zijn waardevolle krachten binnen onze gemeenschap die we graag ondersteunen met goede accommodaties. Op deze manier blijven de dorpen levendig en is er voldoende ruimte om elkaar te ontmoeten en samen activiteiten te ondernemen.

•

Aandacht voor eigen identiteit van alle dorpskernen. Elke dorpskern in de gemeente Hilvarenbeek heeft zijn eigen unieke karakter, ondersteund door een actief en goed georganiseerd verenigingsleven. Onderdeel van de Beekse identiteit is de ‘Kracht van Samen’, met een focus op samenwerkingen, het kleinschalige karakter van de dorpen en het oog voor kwaliteit. De maatschappelijke accommodaties moeten helpen om die identiteit van elk dorp te versterken door een plek te bieden voor sociale interacties.

•

Zorgen voor solide en toekomstbestendige gemeentelijke financiën. Het beoordelen van aanvragen voor (financiële) ondersteuningen doen we in lijn met de strategische financiële analyse1, waarbij de focus steeds meer wordt gelegd op het benutten van regionale kansen in het gebruik van voorzieningen. Met een transparant afwegingskader voorkomen we desinvesteringen, beoordelen we minder op ad-hoc basis, en bieden we initiatiefnemers en verenigingen helderheid over de keuzes die de gemeente maakt.

1

https://hilvarenbeek.notubiz.nl/vergadering/1166382

3

Zaaknummer: 1026686

2. Wanneer is er een rol weggelegd voor de gemeente? Om de kunnen bepalen in hoeverre de gemeente een rol te spelen heeft bij de realisatie, aanpassing / uitbreiding of het onderhoud van een accommodatie spelen de volgende overwegingen een rol: •

Is er sprake van een wettelijke verplichting? De gemeente heeft een rol op basis van de volgende redenen: o Wettelijke huisvestingsplicht o Vervullen wettelijke taak

•

Ondersteunt het gemeentelijke maatschappelijke beleidsdoelstellingen? Het is een belangrijke taak van de gemeente om te zorgen voor leefbare kernen en wijken met voldoende voorzieningen. Wanneer de gemeenschap of markt hierin niet kunnen voorzien, kan de gemeente Hilvarenbeek besluiten een rol te spelen om de voorzieningen toegankelijk te houden. Dit geldt vooral wanneer maatschappelijke partners de voorzieningen niet zelfstandig kunnen realiseren of onderhouden of bij al lopende afspraken tussen de gemeente en partner. De ondersteuning van maatschappelijke accommodaties moet dan een effectieve en efficiënte aanvulling vormen op andere instrumenten die worden ingezet om de beleidsdoelstellingen van de gemeente te behalen.

•

Sluit het aan bij initiatieven vanuit de samenleving? De gemeente wil actieve ondersteuning bieden aan initiatiefnemers die bijdragen aan een vitale gemeenschap. We luisteren naar de lokale behoeften en onderzoeken hoe de gemeente, al dan niet financieel, kan helpen bij de realisatie en onderhoud van maatschappelijke accommodaties. Belangrijk hierbij is dat de gemeente niet handelt vanuit een houding van “u vraagt, wij draaien”, maar vanuit “u vraagt, wij denken”. Zo kunnen we flexibel inspelen op de wensen van de samenleving en blijven we dicht bij de dagelijkse realiteit.

De rol van de gemeente verschilt per situatie. Het accommodatiebeleid gaat vooral over wanneer de gemeente wel / niet (en in welke vorm) een financiële bijdrage gaat leveren aan accommodaties voor maatschappelijke voorzieningen en activiteiten. Maar de faciliterende rol van de gemeente strekt verder – o.a. ondersteunen bij vergunningstrajecten, infomeren over subsidiemogelijkheden, aanjagen van samenwerking enz.

4

Zaaknummer: 1026686

3. Uitgangspunten voor aanvragen van maatschappelijke accommodaties Onderstaand lichten we de uitgangspunten toe die de basis zullen vormen voor het afwegingskader waarmee aanvragen voor een financiële bijdrage aan realisatie, uitbreiding/verbetering en onderhoud van maatschappelijke accommodaties worden beoordeeld. •

Huidige spreiding van maatschappelijke accommodaties is het startpunt. Reeds gemaakte afspraken komen we als betrouwbare overheid na. Dit betekent dat het (nieuwe) accommodatiebeleid niet gaat leiden tot het afstoten van gebouwen of het stopzetten van de afgesproken ondersteuning. Tegelijkertijd worden alle nieuwe initiatieven die om een financiële bijdrage vragen, langs de uitgangspunten van dit beleid gelegd en getoetst aan de afwegingscriteria. Als gevolg kunnen dus in de toekomst andere besluiten worden genomen dan in het verleden. Accommodaties zijn een middel om maatschappelijke activiteiten te ondersteunen, niet het doel op zich. We vinden dat alle Beekse inwoners toegang moeten hebben tot essentiële voorzieningen. Daaronder verstaan we een ontmoetingsplek (zoals een dorpshuis) en een buitensportfaciliteit. Ook niet-essentiële voorzieningen kunnen worden gefaciliteerd door de gemeente. Wij willen de belangrijke voorzieningen voor de gemeenschap behouden, bereikbaar houden en waar mogelijk het aanbod diversifiëren. Hierbij letten we niet alleen op de aanwezigheid, maar bijvoorbeeld ook op kwaliteit van een accommodatie, de menging van functies en de veranderende behoefte in de loop van tijd.

•

Maatschappelijke accommodaties zijn voor lokaal gebruik. Maatschappelijke accommodaties zijn bedoeld om de dorpskernen te versterken en de leefbaarheid te behouden of vergroten. Wanneer een voorziening, zoals een sporthal, door meerdere dorpskernen wordt gebruikt, biedt dit meer voordelen voor de gemeenschap en kan er mogelijk meer financiële ruimte gecreëerd worden. Als een voorziening met name bezoekers uit omliggende gemeenten aantrekt, wordt er gekeken naar mogelijkheden voor cofinanciering. De gemeentelijke bijdrage is namelijk afgestemd op de omvang die past bij de gemeentelijke behoefte, want het primaire doel blijft het dienen van de belangen van de eigen inwoners. Afspraken over het gebruik van de accommodaties worden vastgelegd in gebruiksovereenkomsten.

•

Maatschappelijke accommodaties versterken de identiteit. Het behoud en de versterking van de unieke identiteit van elke dorpskern staan centraal bij initiatieven rondom maatschappelijke accommodaties. Initiatieven voor accommodaties sluiten daarom aan bij het karakter en de draagkracht van de kern. Nieuwe initiatieven moeten daarnaast aantonen dat er geen alternatief beschikbaar is waarvan de inwoners redelijkerwijs gebruik zouden kunnen maken.

•

Bij maatschappelijke accommodaties is altijd sprake van coproductie en/of cofinanciering. Maatschappelijke accommodaties zijn er voor en door de gemeenschap. Omdat ook gemeentelijke middelen beperkt zijn, is samenwerking en een eigen bijdrage van initiatiefnemers belangrijk om deze voorzieningen betaalbaar te houden. Als uitgangspunt kijken we naar de draagkracht van de organisatie/initiatiefnemer zelf. Bij de beoordeling van aanvragen kijken we ook naar de gepleegde inspanning om externe financiering aan te trekken. Verder geldt dat de gebruiker van een accommodatie in principe verantwoordelijk is voor het uitvoeren en betalen van klein onderhoud.

•

Maatschappelijke accommodaties zijn multifunctioneel in gebruik. In Hilvarenbeek zijn maatschappelijke accommodaties bedoeld voor de hele gemeenschap. Waar het kan, zetten we deze gebouwen en terreinen in voor meerdere functies. Het combineren van functies versterkt de sociale cohesie en de kwaliteit van de leefomgeving. We combineren functies waar mogelijk met aandacht voor inhoudelijke aansluiting en gebruikstijden van de gebruikers. Als meerdere gebruikers voldoende hebben aan één locatie, bevorderen we het gezamenlijk gebruik om de bezettingsgraad te verhogen. Clustering stimuleren we wanneer dit praktische, inhoudelijke en financiële voordelen biedt. We dwingen een initiatiefnemer niet tot verhuizing,

5

Zaaknummer: 1026686

maar gaan in gesprek over mogelijke alternatieven en faciliteren multifunctioneel gebruik. Bij aanvragen voor een nieuwe accommodatie, maar ook bij uitbreiding of aanpassing van een bestaande accommodatie kijken we altijd of er een (andere) bestaande accommodatie is waar de betreffende activiteit terecht kan. •

Maatschappelijke accommodaties zijn toekomstbestendig. De investeringen in maatschappelijke accommodaties dienen niet alleen van waarde te zijn voor nu, maar ook voor de toekomst. Daarom kijken we zowel naar het verlengen van de levensduur van de accommodatie als de flexibiliteit van het gebruik ervan. Bij afname van het aantal gebruikers of een lagere bezettingsgraad moet het gebouw eenvoudig voor andere functies ingezet kunnen worden. Waar mogelijk zetten we onze investeringen in voor flexibel inzetbare accommodaties. Als belangrijke toets voor een mogelijke gemeentelijke bijdrage aan de realisatie of onderhoud van een accommodatie wordt o.a. gekeken naar het aantal (verwachte) leden en/of gebruikers. Kosten voor onderhoud moeten op de middellange termijn inzichtelijk worden gemaakt. Uit bijv. een MJOP moet blijken dat de bijdrage vanuit de gemeente onmisbaar is voor het realiseren en onderhouden van een accommodatie.

•

Maatschappelijke accommodaties zijn duurzaam. De gemeente Hilvarenbeek streeft ernaar te investeren in voorzieningen die bijdragen aan een duurzame toekomst. Daarom kijken we bij nieuwe aanvragen welke koppelkansen er zijn (gemaakt) met betrekking tot verduurzaming. Bij nieuwbouw moet ten minste het duurzaamheidsniveau BENG worden behaald. Door gebouwen en terreinen te verduurzamen, kunnen we niet alleen de ecologische impact verlagen, maar ook bijdragen aan kostenreductie.

•

Maatschappelijke accommodaties hebben een voorbeeldfunctie. Maatschappelijke accommodaties hebben waar mogelijk een voorbeeldfunctie voor onze inwoners, met aandacht voor aspecten zoals duurzaamheid, circulariteit, inclusie, toegankelijkheid en gezondheid (bijvoorbeeld rookvrij, rolstoeltoegankelijk, gezonde voeding, alcoholbeleid en een AED). Initiatiefnemers worden aangemoedigd hierover na te denken en op te nemen in hun voorstel.

•

De gevraagde bijdrage moet passen binnen de gemeentelijke begroting en binnen scenario 2 van de Strategische Financiële Analyse. Elk jaar is er een vast moment dat initiatiefnemers hun aanvragen kunnen indienen voor een gemeentelijke bijdrage aan een maatschappelijke accommodatie. In deze aanvraag motiveren zij waarom een gemeentelijke (financiële) bijdrage essentieel is. De aanvragen worden verzameld en beoordeeld op basis van de opgestelde afwegingscriteria. Dit betekent onder andere: o dat de gemeente in principe alleen bijdraagt aan een (nader te bepalen) ‘basis kwaliteitsniveau’ van een accommodatie. Als de (financiële) vraag groter is, dan is de initiatiefnemer genoodzaakt om elders steun te zoeken; o dat er alleen wordt bijgedragen aan nieuwe voorzieningen wanneer er geen alternatieve voorzieningen (binnen redelijk bereik) zijn. Op één vast moment wordt er een besluit genomen door de gemeenteraad over alle aanvragen, passend binnen de P&C-cyclus. Dit draagt bij aan een integrale afweging en helderheid over de consequenties voor de gemeentelijke financiën.

6