13 Participatieplan omgevingsvisie (3 Participatieplan NIEUW)

Participatieplan omgevingsvisie April 2023

PARTICIPATIE OMGEVINGSVISIE In dit participatieplan leest u hoe we de samenleving betrekken bij de ontwikkeling van de omgevingsvisie. Het plan is opgezet volgens het Beeks Model voor participatie en wordt opgebouwd volgens de daarin benoemde vijf stappen. We starten dit plan met een inleiding om toe te lichten wat de omgevingsvisie is en waarom participatie een noodzakelijk deel daarvan uitmaakt. Deze inleiding is tevens de basis voor de kernboodschap die we gebruiken in de communicatie. 1. Inleiding We hebben ons de afgelopen jaren voorbereid op de Omgevingswet en werken al een tijdje in de geest van de nieuwe wet. Daar gaan we mee door ook al staat de ingangsdatum nog niet vast. Om goed voorbereid te zijn op de invoering van de Omgevingswet, ontwikkelt de gemeente Hilvarenbeek het komende jaar haar omgevingsvisie. De omgevingsvisie geeft richting aan het integrale beleid voor de leefomgeving. Het vormt de basis voor het omgevingsplan. En het is een belangrijk document voor alle partijen die ideeën hebben over de leefomgeving. Of dat nu over recreëren, wonen, ondernemen of over het landschap gaat. In de omgevingsvisie is straks te lezen welke ontwikkelingen de gemeente Hilvarenbeek nastreeft en welke samenwerkingsvoorstellen erg welkom zijn.

Daarbij wordt in het bijzonder gekeken naar de relatie tussen de omgevingsvisie, het thema gezondheid en de Global Goals van de Verenigde Naties. De omgevingsvisie maken we samen met inwoners, ondernemers, (maatschappelijke) organisaties en partners. Want hun visie en ideeën om de gewenste toekomst dichterbij te brengen, zijn voor de omgevingsvisie erg waardevol! 2. De vijf stappen van het Beeks Model Participatie heeft twee doelen. Het kan dienen om samen tot oplossingen te komen of om democratisch met elkaar samen te werken. Een participatieplan, opgesteld volgens de richtlijn uit het Beeks Model, schetst een aanpak die duidelijkheid biedt aan inwoners én bestuur over de aard, de vorm en mate van participatie. Om daarmee ruimte te geven én om samen verder te komen. Maar welke participatie past bij de omgevingsvisie? We volgen daarvoor de vijf stappen uit het Beeks Model. Per stap geven we aan wat past bij de participatie rondom de ontwikkeling van de omgevingsvisie. Dat vormt het kader voor de verdere uitwerking van het participatietraject. 1. Opdrachtgeverschap Een omgevingsvisie is pas integraal én een product van, en voor, de samenleving, als deze een kapstok is voor allerlei wensen en ideeën vanuit de samenleving én past bij de visie van het gemeentebestuur. Alleen dan zal het stimuleren tot samenwerkingen om aan de gezamenlijke toekomst te werken.

Tegelijkertijd worden in de omgevingsvisie afwegingen en ambities gesteld, die maken dat enkel de gemeenteraad de bevoegdheid heeft om hierover te beslissen. Dat is wettelijk ook zo vastgelegd. De gemeenteraad is daarmee dus de opdrachtgever van de omgevingsvisie, waarbij hij in de besluitvorming mee dient te nemen of hij vindt dat de samenleving goed bij de visieontwikkeling is betrokken.

2. Belanghebbenden De belanghebbenden voor de omgevingsvisie zijn nagenoeg onbegrensd. Élke inwoner, ondernemer, organisatie en collega is een potentiële belanghebbende en moet de gelegenheid hebben zich te informeren en standpunten of overwegingen kenbaar te maken. Maar, geen van deze partijen is onmisbaar. Er mág meegedacht worden, de gelegenheid wordt geboden, maar het moet niet. Bekende belanghebbenden worden direct geïnformeerd en uitgenodigd voor participatieactiviteiten. Daarin volgen we uiteraard (minimaal) de lijst van belanghebbenden uit het document ‘kaders voor het opstellen van de Hilvarenbeekse omgevingsvisie’. Aan het begin van iedere processtap maken we een uitgebreide stakeholderanalyse. De analyse voor de processtappen 1 en 2 is als bijlage bij dit participatieplan gevoegd. Met algemene communicatiemiddelen nodigen we alle mogelijke belanghebbenden uit om actief bij te dragen in de verschillende fasen van ontwikkeling. Maar ook bieden we hen de gelegenheid op passievere wijzen bij te dragen. Elke belanghebbende kan zelf de keuze maken hoe intensief hij participeren wil. We besteden extra aandacht aan de doelgroep jongeren om hen te betrekken én betrokken te houden in de verschillende fasen. De ervaring leert dat jongeren in participatietrajecten vaak ondervertegenwoordigd zijn.

Daarom organiseren we - samen met Hebe en met medewerking van het innovatienetwerk jeugd - een bijeenkomst voor jongeren en gaan we naar verenigingen toe om jongeren te bereiken. We betrekken daarnaast ook de jeugdgemeenteraad. 3. Participatieniveau De behoefte aan participatie is per belanghebbende verschillend. Sommige mensen willen enkel vanaf de zijlijn meekijken, anderen gaan graag in gesprek over voor hen majeure thema’s en een derde heeft wellicht een heel goed idee om Hilvarenbeek naar een duurzame toekomst te helpen. Daarnaast is niet enkel belangrijk om ruimte te geven voor het uitwisselen van informatie, maar ook voor het leggen van relaties, zodat mensen met ambities die raken aan de omgevingsvisie, elkaar kunnen treffen zonder dat dit direct tot een tekstvoorstel voor de visie hoeft te leiden. De omgevingsvisie is de basis voor het omgevingsplan dat een rechtstreekse werking heeft voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Dit maakt dat enkel de gemeenteraad - als democratisch gekozen volksvertegenwoordiging - kan beslissen over de omgevingsvisie. Dat is wettelijk zo vastgelegd. Participatie in de omgevingsvisie gaat bij uitstek over ‘samen denken’ met als participatietrede ‘meedenken’. Tegelijkertijd is het noodzakelijk om ook de trede ‘informeren’ grondig op te pakken. Voor de uitvoeringsfase wegen we het participatieniveau opnieuw af.

We geven daarmee de samenleving duidelijkheid over de manier waarop zij zelf verantwoordelijkheid kan nemen en aan het roer kan staan. Er is in de participatie ruimte voor ideeën en er zullen peilingen plaats vinden om een beeld te vormen van de wensen voor de toekomst. Naar de raad toe brengen we deze ideeën in beeld en doen we suggesties voor integratie in de omgevingsvisie. Het beslissen over de inhoud van de omgevingsvisie - en over de afweging van de verschillende (soms botsende) belangen - is de taak van de raad. Aan de raad doen we verslag wat het resultaat was van de participatie en op welke wijze dit al of niet is geïntegreerd. Met de activiteiten die we opzetten voor de omgevingsvisie stimuleren we nieuwe samenwerkingen om daarmee de ambities uit de omgevingsvisie straks ook in het echt te verwezenlijken. Deze interactie is een waardevolle bijvangst van dit ontwikkeltraject maar zal geen

directe plaats krijgen in de omgevingsvisie, omdat dit niet bij het instrument past. Waar het mogelijk is om randvoorwaarden te bieden voor deze samenwerkingen binnen de omgevingsvisie, zal dat natuurlijk worden opgepakt binnen de uitvoeringsparagraaf. 4. Kernboodschap In de inleiding van dit stuk vindt u de basis voor de kernboodschap. In de kernboodschap zetten we in heldere, begrijpelijke taal kort uiteen wat de omgevingsvisie is en waarom daarbinnen participatie belangrijk is. “We willen allemaal prettig wonen, werken en leven in Hilvarenbeek. De wereld om ons heen verandert en Hilvarenbeek verandert mee. Welke veranderingen komen er op ons af? Wat maakt Hilvarenbeek en haar kerkdorpen bijzonder? En hoe moeten onze dorpen en het buitengebied er in de toekomst uit zien? Over deze - en andere - vragen gaan we graag met u in gesprek. Zo geven we samen met u vorm aan de toekomst van Hilvarenbeek. De uitkomsten leggen we vast in onze omgevingsvisie.” 5. Werkwijze en planning Het maken van een omgevingsvisie is een omvangrijke opgave. Het gehele proces is daarom opgedeeld in deelstappen. Per stap vindt participatie plaats en zal deze met de raad besproken en gewogen worden zodat stapsgewijs met alle partijen gebouwd kan worden aan de omgevingsvisie.

& dialoog

1. 2. 3. 4. 5.

Foto van de leefomgeving: Q4 2022 – Q2 2023 Dialoog foto van de leefomgeving: Q2/Q3 - 2023 Kernvisie en ambities: Q4 2023 – Q1 2024 Strategie en uitvoeringsprogramma: Q1/Q2 2024 Vaststelling: Q3/Q4 2024

Toelichting op stappen In de foto van de leefomgeving brengen we de huidige situatie in beeld met daarbij de trends en ontwikkelingen en de opgaven die op Hilvarenbeek afkomen. De maatschappelijke impact

van de opgaven staat hierbij centraal. Daarbij leggen we directe relaties met de VN Global Goals. Tijdens de dialoog leggen we de opgehaalde informatie voor aan de ‘brede samenleving’ De kernvisie en ambities geeft de gewenste koers voor Hilvarenbeek weer. Dit betreft zowel ambities op hoofdlijnen als ambities voor verschillende thema’s. Dit kan worden gezien als de kern van de visie. Voor de verschillende gebiedstypen wordt dit nader uitgewerkt. In de strategie en het uitvoeringsprogramma zetten we uiteen hoe aan deze ambities wordt gewerkt. Zowel instrumenteel als praktisch: wie doet wat? Met deze drie elementen wordt de daadwerkelijke concept-ontwerp omgevingsvisie opgesteld, die we na akkoord van het college, als ontwerp- omgevingsvisie formeel ter inzage leggen zodat iedereen daar een zienswijze op kan geven. Ook wordt er indien nodig een planMER opgesteld. De raad besluit tenslotte tot het al dan niet vaststellen van de omgevingsvisie. In deze vier fasen zijn de volgende elementen herkenbaar: Relatie met VN Global Goals Vanaf het prille begin nemen we de VN Global Goals als vertrekpunt voor het verkennen van de kernkwaliteiten, opgaven en ambities. Het voordeel van de Global Goals is dat ze voor iedereen herkenbaar zijn en daarmee een goede brug slaan naar het gesprek met de samenleving.

Werkateliers (fase 1, 2, 3) Bekende en actieve belanghebbenden nodigden we in december 2022 uit om samen met ons actief vorm te geven aan de omgevingsvisie en de voorbereiding van de participatie. Binnen een viertal clusters van Global Goals verkenden en verdiepten we met hen de inhoud. De werkateliers waren een mix van formele en informele organisaties, ambtenaren en ketenpartners. Raadsleden waren tevens welkom als toehoorder. De werkateliers waren zodanig opgezet dat er ook ruimte was voor deelnemers om elkaar beter te leren kennen en ideeën uit te wisselen. Week van de leefomgeving (fase 1,2,4) De stappen ‘foto van de leefomgeving’ en ‘kernvisie en ambities’ worden afgerond met een ‘week van de leefomgeving’. In deze week bieden we inwoners en ondernemers verschillende activiteiten aan om bij te dragen aan de omgevingsvisie. Zo is er een digitale enquête (via de tool swipocratie), zijn er straatgesprekken en zal er een bijeenkomst zijn waarin we met de aanwezigen aan de slag gaan om de foto, kernvisie en ambities verder te verrijken. Ook daar wordt ruimte gemaakt voor de deelnemers om elkaar beter te leren kennen en ideeën uit te wisselen. Tijdens de ter-inzage periode is er ook een inloopbijeenkomst.

Raadswerkgroep Omgevingswet De tussenproducten ‘foto van de leefomgeving’ en ‘koers en ambities’ bieden we aan de raad ter informatie aan en bespreken we met de raadswerkgroep. Daarbij geven we ook aan wat uit de participatie kwam. We zorgen daarmee dat de raad gedurende het proces mee kan sturen zodat de ontwerp-omgevingsvisie een goed draagvlak kent. Daarnaast zijn raadsleden van harte welkom bij de werkateliers en de weken van de leefomgeving.

3. Communicatie We communiceren actief met onze inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties De omgevingsvisie moet gemeente breed bekendheid krijgen zodat mensen op de hoogte zijn en kunnen meedenken en meedoen. We hanteren een mix van communicatiemiddelen. We gebruiken onze algemene kanalen om zoveel mogelijk mensen te bereiken. Waar het kan communiceren we ook doelgroepgericht - eventueel via kanalen van anderen. We brengen informatie zelf op het juiste moment naar buiten. Is er een tijdje geen inhoudelijke informatie? Dan delen we bijvoorbeeld ook procesinformatie om mensen ´aangehaakt´ te houden. Communicatie volgt het participatietraject en ondersteunt dat We informeren mensen en houden hen betrokken via aankondigingen, verslagen, terugkoppelingen en vooruitblikken. We creëren bewustzijn door het zo persoonlijk mogelijk te maken: ‘wat betekent het voor u?’. En we proberen mensen te activeren om mee te doen via campagnes. Op die manier kan communicatie bijdragen aan een omgevingsvisie die met voldoende participatie tot stand komt. Onder voldoende participatie verstaan we dat iedereen die mee wil doen ook daadwerkelijk meedoet of minimaal op de hoogte is van de kansen om mee te doen. Want uiteindelijk bepaalt iedereen zelf of hij meedoet of niet. Omdat we weten dat mensen verschillende behoeften hebben als het gaat om participatie, spelen we daar op in.

We bieden verschillende mogelijkheden aan. En we gaan ook naar mensen toe. Op die manier hopen we de ‘usual suspects’ én anderen te bereiken. In de eerste fase bestaat de participatie vooral uit het ‘ophalen’ van informatie. Daarvoor organiseerden we afgelopen december vier werkateliers voor (belangen)organisaties en samenwerkingspartners. We kozen voor een werkatelier omdat het een beproefde werkvorm is waarbij de verschillende deelnemers actief met elkaar in gesprek gaan over (soms) uiteenlopende standpunten. In een volgende fase nodigen we de ‘brede samenleving’ uit om te reageren op hetgeen we ophaalden tijdens de werkateliers. Op die manier vervolmaken we de foto van de leefomgeving tot een beeld waarin zoveel mogelijk mensen zich herkennen. We communiceren in heldere taal De omgevingsvisie is voor veel mensen een relatief abstract begrip terwijl die veel impact gaat hebben op hun leef- en werkomgeving. Dat maakt het belangrijk om te communiceren in begrijpelijke, actieve taal, zo concreet mogelijk te zijn en aan te sluiten bij de beleving, leefwereld en interesses van inwoners en specifieke belanghebbenden. In de omgevingsvisie maken we deze aansluiting door het gebruik van beelden en beeldend taalgebruik. Het narratief, het verhaal, neemt een belangrijke plaats in.

In de participatieactiviteiten betekent dit dat we de emotie van deelnemers bewust aanspreken door ook hier veel beelden te gebruiken in combinatie met spelvormen die hoofdzakelijk intuïtief zijn. Daarmee helpen we deelnemers om tot hun standpunt te komen zodat zij kunnen bijdragen aan een gelijkwaardig en open gesprek. De ervaring is dat de speelse dynamiek tussen uiteenlopende participanten leidt tot mooie verrassingen en onverwachtse ontmoetingen. 4. De raad aan het stuur We houden de gemeenteraad met enige regelmaat op de hoogte van de verschillende stappen zodat u gedurende het proces mee kunt sturen. We stemmen het communicatiemiddel af op de boodschap. We sturen raadsinformatiebrieven wanneer we de gemeenteraad willen informeren. De tussenproducten ‘foto van de leefomgeving’ en ‘koers en ambities’ agenderen we voor de raadswerkgroep Omgevingswet - en desgewenst voor de raadscommissies - om samen te bespreken. Daarbij geven we ook aan wat uit de participatie naar voren kwam. Uiteraard nodigen we

raads- en commissieleden ook uit om aanwezig te zijn bij de verschillende participatiebijeenkomsten zoals de weken van de leefomgeving. Om zo persoonlijk te kunnen ervaren hoe de participatie verloopt.