13 Energieneutraal Biest 2030 (1 raadsvoorstel)

Zaaknummer: 1051658

gemeente Hilvarenbeek

Voorstel aan de raad In de vergadering van: Behandeld in college op: Behandeld in commissie(s): Agendapunt: Beleidsveld: Onderwerp:

26 februari 2026 13 januari 2026 Samenleving van 5 februari en 12 februari 2026 13 Duurzaamheid Vaststellen beleidsdocument Energieneutraal Biest 2030

Voorstel U wordt voorgesteld om: 1. In te stemmen met het beleidsdocument Energieneutraal Biest 2030 waarin wordt gesteld dat warmtepompen het alternatief is om de woningen in het dorp te verwarmen 2. Het experiment Uitdaagrecht succesvol af te ronden en Stichting Duurzaam Biest opdracht geven uitvoering te starten in samenwerking met gemeente Hilvarenbeek Inleiding Voor u ligt het voorstel om in te stemmen met het beleidsdocument Energieneutraal Biest 2030 en het experiment Uitdaagrecht, uitgevoerd onder Democratische Vernieuwing, succesvol af te ronden. Stichting Duurzaam Biest heeft in 2025 gewerkt aan een toekomstgerichte aanpak voor de warmtetransitie in Biest-Houtakker. Het voorliggende beleidsdocument geeft richting aan de verduurzaming van de gebouwde omgeving in het dorp en sluit aan bij de Transitievisie Warmte en de startanalyse van het Planbureau voor de Leefomgeving. Op basis van inhoudelijke onderzoeken en participatie met inwoners concludeert Stichting Duurzaam Biest dat warmtepompen het meest kansrijke alternatief vormen om in 2030 energieneutraal te zijn en woningen te verwarmen. Het document biedt bewoners duidelijkheid, stimuleert handelingsperspectief en vormt een belangrijke stap in de lokale warmtetransitie.

Omdat een uitvoeringsplan op dit moment, mede gezien de aankomende Wet Gemeentelijke Instrumenten Warmtetransitie, niet passend is, wordt voorgesteld het stuk vast te stellen als beleidsdocument. Hiermee wordt enerzijds ruimte geboden aan de voortgang van het initiatief in Biest-Houtakker en anderzijds zorgvuldig omgegaan met toekomstige procedurele kaders. Met het vaststellen van het beleidsdocument kan Stichting Duurzaam Biest doorgaan naar de uitvoeringsfase en wordt het experiment Uitdaagrecht afgerond. De gemeente blijft partner in het proces en informeert uw raad periodiek over de voortgang. Argumenten 1. 1 Het beleidsdocument sluit aan bij de Transitievisie Warmte (2021) en de startanalyse van het Planbureau voor de Leefomgeving Deze inhoudelijke koers is gebaseerd op de startanalyse van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), de Transitievisie Warmte en de gesprekken en werksessies met bewoners en experts in het kader van het beleidsdocument. Hieruit komt naar voren dat voor de woningen in Biest-Houtakker de warmtepomp het beste alternatief is voor aardgas. De gemeente blijft daarnaast meedenken bij bijvoorbeeld kleinschalige collectieve initiatieven.

1

Raad van 26 februari 2026, nr. 13

1.2 In de taakgroep Techniek en Businesscase van Stichting Duurzaam Biest is onderzocht dat het gebruik van warmtepompen de meest kansrijke techniek is In de taakgroep Techniek en Businesscase van Stichting Duurzaam Biest is onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om aardgas te vervangen en welke verschillende technieken er zijn. Ze hebben hierbij ook gekeken naar een warmtenet voor de dorpskern Biest-Houtakker. Dat is geen haalbare oplossing vanwege de betaalbaarheid. Het aanleggen en exploiteren van een warmtenet brengt hoge kosten met zich mee, die zowel voor de bewoner als voor de gemeente niet realistisch zijn. Dit heeft meerdere redenen maar komt o.a. door de bebouwingsdichtheid van Biest-Houtakker die de businesscase ten negatieve beïnvloedt. 1.3

Het beleidsdocument Energieneutraal Biest 2030 biedt richting aan bewoners om de aankomende jaren aan de slag te gaan Verduurzaming van de gebouwde omgeving is een langdurig proces. Bewoners zijn vaak welwillend, maar niet weten waar of hoe te starten. Wat bewoners hierin nodig hebben, is duidelijkheid. Het beleidsdocument Energieneutraal Biest 2030 biedt duidelijkheid voor bewoners uit het dorp BiestHoutakker. Zij hebben een stip op de horizon waar ze naartoe kunnen werken en worden door de stichting ondersteund om dit te bereiken. Dit helpt de gemeente Hilvarenbeek ook verder in de warmtetransitie. 1.4 Er zijn goede lessen te trekken uit het proces wat Stichting Duurzaam Biest heeft doorlopen Stichting Duurzaam Biest is het eerste bewonersinitiatief van gemeente Hilvarenbeek wat op eigen initiatief vanuit ‘onderop’ aan de warmtetransitie wil werken. We kunnen het als gemeente niet alleen in de warmtetransitie, we willen vanuit een samenwerkend perspectief aan de slag. Alhoewel niet alles perfect is gelopen in het proces, hebben zowel de stichting als de gemeente veel geleerd. Recentelijk is Democratische Vernieuwing geëvalueerd met u, u leest meer over de geleerde lessen in de raadsnotitie. 1.5 Een gedegen participatieproces heeft gezorgd voor draagvlak in Biest-Houtakker voor het voorliggende document Door participatie doen inwoners en andere stakeholders mee.

Participatie vindt plaats voordat er een besluit is genomen en is een proces waarbij bewoners betrokken zijn. Hun inbreng telt in belangrijke mate mee. Ook wordt de financiële impact op de bewoners meegewogen. Stichting Duurzaam Biest heeft in het afgelopen jaar geparticipeerd voor en over het beleidsdocument en de inhoud ervan. Onder de kop communicatie leest u meer over deze participatie. Stichting Duurzaam Biest realiseert zich dat niet alle bewoners dezelfde verduurzamingsbeweging willen maken als zij voor ogen hebben. Bewoners zijn niks verplicht maar kunnen meedoen. Stichting Duurzaam Biest zal continue communiceren over de voordelen van meedoen en mensen proberen in beweging te krijgen. Ook in de uitvoering zal hiervoor geparticipeerd worden en aandacht voor communicatie zijn. 1.6 Het uitvoeringsplan wordt normaliter niet vastgesteld door de gemeenteraad Het document dat nu voorligt, wordt niet vastgesteld als uitvoeringsplan. Er is bij de kaders van Democratische Vernieuwing voor gekozen om het voorliggende stuk door uw raad te laten vaststellen. In de toekomst zullen we voor het vaststellen van uitvoerin gsplannen niet bij u terugkomen. Het vaststellen van een programma en daartoe behorende uitvoeringsplannen is een bevoegdheid van het college. U geeft via de Omgevingsvisie en het omgevingsplan sturing aan de warmtetransitie.

Dit is eerder met u afgestemd in een memo van 1 oktober 2025. 2.1

Aan de kaders voor Democratische Vernieuwing uit het raadsbesluit van 12 december 2024 is voldaan in het beleidsdocument Energieneutraal Biest 2030 De kaders zoals in de opdracht zijn verstrekt zijn vervuld in dit beleidsdocument. Zie bijlage 2 voor een schematisch overzicht hiervan. Kanttekeningen 1.1 Het document wordt vastgesteld als een beleidsdocument in plaats van een uitvoeringsplan

2

Raad van 26 februari 2026, nr. 13

Onder de kaders van Democratische vernieuwing is afgesproken dat Stichting Duurzaam Biest een uitvoeringsplan oplevert. Richting het einde van het traject is helder geworden dat het instrument uitvoeringsplan op dit moment niet passend is. De Wet Gemeentelijke Instrumenten Warmtetransitie geeft kleur aan een uitvoeringsplan en wat procedurele criteria zijn voor het instrument uitvoeringsplan. Deze wet is nog niet in werking getreden maar zal dit op 1 juli 2026 (beoogd) doen en heeft zich het afgelopen jaar verder ontwikkeld. Hierdoor hebben wij als gemeente ook nu pas een beter beeld van een uitvoeringsplan en zal het college dit ambtelijk verder uit laten werken voor criteria richting de toekomst. Dit gebeurt in samenhang met het warmteprogramma en zal daardoor richting 2027 definitief zijn. Als het beleidsdocument Energieneutraal 2030 op dit moment als uitvoeringsplan wordt vastgesteld, ontstaat negatieve precedentwerking voor de toekomst omdat het niet voldoet aan procedurele criteria. We willen echter niet het enthousiasme van Stichting Duurzaam Biest de kop indrukken en hen tot 2027 laten wachten om het document als uitvoeringsplan vast te stellen. Hun insteek is altijd geweest om zich te richten op het energieneutraal vraagstuk en dat kan in de vorm van het beleidsdocument doorgang vinden. Dat helpt de warmtetransitie ook in een later stadium.

Door het als een beleidsdocument vast te stellen, dragen we zorg voor doorgang van processen in Biest-Houtakker en voor een verantwoordelijke manier van omgaan met uitvoeringsplannen in de toekomst. 1.2

De bewoner kiest er zelf voor om over te stappen op een warmtepomp en wordt niet gedwongen Een CV ketel gaat circa 15 jaar mee. Als de huidige CV ketel van een bewoner in de aankomende jaren kapot gaat, is dit het ‘natuurlijke’ moment voor een bewoner om op een warmtepomp over te stappen. Stichting Duurzaam Biest is voornemens om alle Biestse bewoners goed te informeren over warmtepompen en ze te ondersteunen met de overgang naar een warmtepomp. Ondanks deze inspanningen, kan een bewoner ervoor kiezen om niet over te stappen op een warmtepomp maar enkel een CV-ketel te blijven hanteren voor het verwarmen van hun woning. Op dit moment worden bewoners niet gedwongen om over te stappen naar een aardgasvrij -alternatief. Dit zou in de toekomst anders kunnen zijn, door dit in het warmteprogramma te regelen. U wordt daar op een later moment verder in mee genomen in relatie tot het warmteprogramma. 1.3

Er bestaat een risico dat het elektriciteitsnet te zwaar belast wordt door het gebruik van warmtepompen Dit risico neemt toe wanneer de netcongestie toeneemt en de werkzaamheden van Enexis vertraging oplopen. Een beheersmaatregel hiervan is om Enexis te verzoeken om de aanpak netcongestie in Biest-Houtakker eerder te agenderen dan dat zij nu hebben gedaan. Het college zal dit verzoek bij Enexis indienen. 1.4 Uw college heeft mandaat in de intentieovereenkomst om met Enexis gesprek aan te gaan Uw college heeft minimaal jaarlijkse afstemming met Enexis t.b.v. de samenwerking. Ambtelijk wordt er vaker afgestemd met Enexis, over inhoudelijke dossiers. Het college heeft een intentieovereenkomst met Enexis om samen te werken in de aanpak van netcongestie. 2.1 De opdracht zoals gegeven is nog niet in zijn geheel afgerond. Het via het Uitdaagrecht opstellen van een uitvoeringsplan was onderdeel van Democratische Vernieuwing. In het raadsbesluit van 14 december 2024 voor het experiment is de volgende opdracht gesteld. Fase 1: Het zoeken naar financiële middelen voor de ontwikkeling van het uitvoeringsplan. Onder Democratische vernieuwing heeft de stichting een financiële bijdrage ontvangen voor uitvoering van het experiment. Daarnaast heeft de stichting een subsidie toegekend gekregen waarmee zij een procesbegeleider hebben ingehuurd om ook het uitvoeringsplan op te stellen.

3

Raad van 26 februari 2026, nr. 13

Onder de kop financiën leest u de specifieke informatie over deze twee budgetten. Dit waren destijds twee losse sporen, die zijn samengevlochten. Fase 2: Opstellen uitvoeringsplan Het heeft geresulteerd in het beleidsdocument Energieneutraal 2030. Onder kanttekening 1.1. leest u meer over het advies om het als beleidsstuk vast te stellen in plaats van als een uitvoeringsplan. Onder Democratische Vernieuwing hebben we geleerd hoe het Uitdaagrecht werkt en of dit past bij het vraagstuk van een uitvoeringsplan. In november heeft uw raad de Democratische Vernieuwing als project afgerond. Dit vormt, samen met het vaststellen van het beleidsdocument Energieneutraal 2030 en het daarmee afsluiten van dit experiment, het moment om de sporen weer los te trekken. Fase 3: Gedeeltelijke uitvoering uitvoeringsplan N vaststelling kan gestart worden met fase 3. Stichting Duurzaam Biest zal zich gaan richten op de uitvoering en de gemeente neemt haar geleerde lessen mee in zowel de participatieverordening als in toekomstige beleidskeuzes en borgt de geleerde lessen in haar interne processen. Omdat het uitvoeren van het beleidsdocument tot minstens 2030 duurt, wordt u voorgesteld om het experiment als dusdanig af te ronden en de samenwerking als ‘going concern’ door te laten lopen. U zult via raadsinformatiebrieven over de voortgang van uitvoering geïnformeerd worden.

Samenwerking Samenwerkend Hilvarenbeek Vanuit de strategische financiële analyse heeft de raad gekozen voor Samenwerkend Hilvarenbeek. De Stichting Duurzaam Biest is een goed voorbeeld van deze samenwerking. Stichting Duurzaam Biest Stichting Duurzaam Biest is een groep bewoners uit Biest-Houtakker die zich begin 2025 hebben verenigd met de oprichting van Stichting Duurzaam Biest. De stichting bestaat uit bewoners die zich vrijwillig inzetten om het doel van energieneutraal Biest 2030 te bereiken. Zij geloven in de kracht van onderop en zetten zich daarmee in voor een duurzamere leefomgeving. Dit deden ze vóór de oprichting van de stichting al maar ze hebben een professionaliseringslag gemaakt door een procesbegeleider in te huren met een subsidie van de gemeente en onder Democratische Vernieuwing als experiment met het Uitdaagrecht te zijn aangemerkt. De stichting bestaat uit het bestuur van de stichting. Daaronder hangt de werkgroep Duurzaam Biest, de initiële groep bewoners die ooit is begonnen aan dit traject. Daaronder hangen weer drie taakgroepen, die zich hebben gespecialiseerd. Dat zijn de taakgroep Communicatie en Participatie, taakgroep Techniek en Businesscase en taakgroep Organisatie en Financiën. Buurtwarmte Stichting Duurzaam Biest heeft een procesbegeleider ingehuurd bij Buurtwarmte.

Buurtwarmte is een partij die ‘’helpt jouw bewonersinitiatief een warmteoplossing in je wijk of dorp te organiseren en realiseren’’ (website Buurtwarmte). De procesbegeleider heeft de stichting in 2025 geholpen met het opstellen van het beleidsdocument Energieneutraal Biest 2030. Enexis Enexis is de netbeheerder van het gebied binnen gemeente Hilvarenbeek. Zij zijn een belangrijke stakeholder in de warmtetransitie. Zij zijn betrokken bij het plan van Stichting Duurzaam Biest en er hebben meerdere gesprekken plaatsgevonden tussen Stichting Duurzaam Biest, Enexis en de gemeente.

4

Raad van 26 februari 2026, nr. 13

Leystromen Woningcorporatie Leystromen heeft 30 woningen in bezit in Biest-Houtakker. Deze woningen zijn ook onderdeel van het plangebied. Huurders zijn veel(al) afhankelijk van de verhuurder om mee te gaan in de warmtetransitie. Stichting Duurzaam Biest heeft hierover ook gesprekken gevoerd met Leystromen. De meeste energielabels van hun woningvoorraad in Biest-Houtakker zijn al van het juiste niveau om de woningen te kunnen verwarmen met warmtepompen. Het is aan Leystromen zelf om een keuze te maken wanneer zij overstappen. GHO-samenwerking en Regionale Energie en Klimaat Strategie (REKS) Op het dossier warmte wordt veel samengewerkt met gemeenten Goirle en Oisterwijk, als ook in REKS-verband. Alle gemeenten zijn bezig met het verduurzamen van kernen, wijken en buurten. De lessen die we op proces en inhoud hebben geleerd, delen wij met anderen. Stichting Duurzaam Biest heeft aangegeven ook hun ervaringen en verhaal te willen delen met andere partijen. Financiën Zoals eerder benoemd, heeft Stichting Duurzaam Biest twee bedragen ontvangen. We duiden hieronder het woord ‘ontvangen’. Het eerste bedrag is € 50.000,- voor uitvoering van het Uitdaagrecht onder Democratische Vernieuwing. Dit bedrag is gefinancierd uit de Specifieke Uitkering Capaciteit Decentrale Overheden voor Energie- en Klimaatbeleid.

Dit zijn middelen die alle gemeenten in Nederland ontvangen vanuit de Rijksoverheid ten behoeve van energie- en klimaatbeleid. Deze middelen hebben strikte voorwaarden voor uitgifte. Ze zijn bedoeld voor personele versterking en mogen enkel door de gemeente worden uitgegeven. Deze middelen zijn daarom niet naar Stichting Duurzaam Biest overgemaakt maar voor hen apart gezet. Zij hebben deze middelen niet direct ontvangen maar hadden wel keuze waaraan ze te besteden (in overleg met gemeente). Wij hebben een deel van de kosten voor de procesbegeleider hieruit betaald. De middelen worden door middel van een SiSa verantwoording vanuit de gemeente verantwoordt aan het Rijk en behoeve geen verdere vaststelling vanuit de stichting. Het tweede bedrag is € 68.500,- voor het inhuren van de procesbegeleider en twee onderzoeken ten behoeve van het beleidsdocument. Het eerste onderzoek betrof een onderzoek naar een warmtenet, wat niet haalbaar is gebleken voor Biest-Houtakker, en het tweede onderzoek betrof een onderzoek naar energiedelen tussen ondernemers. Dit bedrag is als subsidie aangevraagd door Stichting Duurzaam Biest en toegewezen door het college. Met een subsidiebeschikking heeft de stichting het bedrag in vijf delen ontvangen. Dit bedrag is gefinancierd uit de Reserve Duurzaamheid.

De stichting is via de subsidiebeschikking en volgens de subsidieverordening verplicht om een aanvraag tot definitief vaststellen subsidie in te dienen. Zij zijn voornemens dit op korte termijn te doen.

Communicatie Verduurzamen is niet eenvoudig en is een grote verandering voor het dorp en haar inwoners. Communicatie en participatie is een belangrijk onderdeel van dit proces. Stichting Duurzaam BiestHoutakker heeft hiervoor de taakgroep Communicatie en Participatie opgericht. De taakgroep heeft bewoners van Biest-Houtakker op verschillende manieren proberen te betrekken. U leest hierover meer in het beleidsdocument maar kort samengevat: • •

1e bewonersavond (25 februari 2025, café Ome Toon, ±70 deelnemers): introductie van het project en inventarisatie van ideeën en vragen. Enquête onder inwoners: 90 van de 400 huishoudens reageerden. Resultaten zijn verwerkt in het beleidsdocument.

5

Raad van 26 februari 2026, nr. 13

• • • •

2e bewonersavond (16 september 2025, café Ome Toon, ±45 deelnemers): terugkoppeling van de enquête, informatie over subsidiemogelijkheden en de lokale aanpak isolatie (LAI). Informatieavond energieadvies (1 oktober 2025, samenwerking Energiehuis Hilvarenbeek): uitleg over collectieve inkoop van energielabels en verduurzamingsadviezen. Toekomstige bijeenkomst (2 februari 2026): presentatie van het beleidsdocument en toelichting op de te volgen stappen in 2026. Diverse nieuwsbrieven zijn huis aan huis bezorgd waarmee bewoners zijn geïnformeerd over de voortgang in het proces.

De opkomst van deze bijeenkomsten is goed te noemen. De opkomst laat een grote betrokkenheid zien. Co-creatie in dit project is een intensief proces en vraagt om partnerschap en gelijkwaardige samenwerking met wijkbewoners. In Biest-Houtakker is volop ingezet op het samenwerken, waarmee beoogd wordt onder andere meer begrip onder de bewoners te verwerven en realisatie en verbetering van praktische uitvoerbaarheid van de gekozen oplossing. Na het vaststellen van het beleidsdocument Energieneutraal Biest 2030 wordt Stichting Duurzaam Biest geïnformeerd. Zij zullen zorgdragen voor verdere communicatie hierover naar de bewoners van Biest-Houtakker. In afstemming met de gemeente, informeert de stichting andere stakeholders die zij tijdens het proces hebben gesproken. Er volgt ook een persbericht en het beleidsdocument zal op de website van duurzaamhilvarenbeek.nl worden gepubliceerd. Ook in de uitvoering zal er veel aandacht voor participatie en communicatie zijn. Het is belangrijk om het belang en de noodzaak van verduurzamen constant onder de aandacht te brengen. Vanuit de gemeente doen we dit al voor de gehele gemeente. Samen met Stichting Duurzaam Biest onderzoeken we wat er nodig is om de bewoners in Biest-Houtakker te bereiken en hen mee te krijgen in de beweging die in het beleidsdocument wordt voorgesteld.

Het initiatief hiervoor ligt bij Stichting Duurzaam Biest, omdat zij het beste kunnen inschatten wat wanneer nodig is in het proces én het dichtst bij de bewoners staan.

Uitvoering In het beleidsdocument is een aantal uitvoerende acties vastgelegd. Na vaststelling worden er afspraken gemaakt met Stichting Duurzaam Biest over het beleggen van de activiteiten. Vervolgens worden er met stakeholders afspraken gemaakt om hier gezamenlijk uitvoering aan te geven.

Burgemeester en Wethouders van Hilvarenbeek, secretaris,

burgemeester,

Frank Jansen

Maarten Houben

Advies raadscommissie Dit voorstel is op 12 februari 2026 behandeld in de commissie Samenleving. Alle fracties zijn van mening dat het voorstel rijp voor besluitvorming is en dat het als hamerstuk op de voorlopige agenda van de raadsvergadering van 26 februari 2026 kan worden geplaatst.

De griffier, Maarten Janus

6

Raad van 26 februari 2026, nr. 13

Eindvoorstel Het college handhaaft het voorstel zoals genoemd in de paragraaf “Voorstel”.

Burgemeester en Wethouders van Hilvarenbeek, secretaris, Frank Jansen

burgemeester, Maarten Houben

Bijlage (digitaal in raadsinformatiesysteem) Bijlage 1 – beleidsdocument Energieneutraal Biest 2030 Bijlage 2 – toelichting ingevulde kaders Uitdaagrecht door Stichting Duurzaam Biest onder Democratische Vernieuwing

7