12 Voorjaarsnota 2025 (1 raadsvoorstel)

Zaaknummer: 1038482

gemeente Hilvarenbeek

Voorstel aan de raad In de vergadering van Behandeld in college op Behandeld in commissie(s) Agendapunt Beleidsveld Onderwerp

: 3 juli 2025 : 27 mei 2025 : Plenaire commissie van 18 juni 2025 : 12 : Planning en control : Voorjaarsnota 2025

Voorstel 1. De voorjaarsnota 2025 als volgt vast te stellen: a. de autonome ontwikkelingen te autoriseren in begroting 2025 en in de meerjarenbegroting 2026 - 2029; b. de nieuwe ontwikkelingen, waarbij de knop op ‘aan’ staat te autoriseren in de begroting 2025 en richtinggevend te verwerken in de meerjarenbegroting 2026-2029; c. de dekkingsmaatregelen, waarbij de knop op ‘aan’ staat te autoriseren in de begroting 2025 en richtinggevend te verwerken in de meerjarenbegroting 2026-2029; d. de bijstelling taakstellingen, waarbij de knop op ‘aan’ staat te autoriseren in de begroting 2025 en richtinggevend te verwerken in de meerjarenbegroting 2026-2029; e. de administratieve ontwikkelingen te autoriseren in onze begroting 2025 en de meerjarenbegroting 2026 – 2029. f. het overzicht met investeringskredieten te autoriseren 2. Kennis te nemen van de stand van zaken collegeprogramma (inclusief Addendum) 2023-2026 per mei 2025. Inleiding Voor u ligt de voorjaarsnota 2025. Een regulier document in onze planning- en controlcyclus. Zoals gebruikelijk leest u in deze voorjaarsnota het verloop van de diverse begrotingsposten binnen het lopende begrotingsjaar. Ook geeft de voorjaarsnota richting aan en de kaders voor de begroting 2026 en de meerjarenraming 2027 – 2029. Het vormt daarmee de opstap voor onze volgende begrotingsboekwerk 2026.

Onderdeel van het raadsvoorstel voorjaarsnota is ook een stand van zaken van het collegeprogramma waar u kennis van kunt nemen. Argumenten 1.1 Het begrotingssaldo 2026 is reëel en structureel in evenwicht. Met deze voorjaarsnota presenteren we u een reëel en structureel sluitend begrotingsjaar 2026. Dit voldoet aan de eisen van de provincie. De provincie beoordeelt jaarlijks bij het indienen van onze begroting of het begrotingsjaar of uiterlijk de laatste jaarschijf van de meerjarenraming structureel en reëel in evenwicht is. De recent tussen VNG en het Rijk gemaakte financiële afspraken zijn in het de betreffende jaar in de Voorjaarsnota 2025 verwerkt. 1

Raad van 3 juli 2025, nr. 12

1.2. We stellen maatschappelijke opgaven centraal, maar doen dit wel met financieel realisme We gaan verder met de opgaven genoemd in het collegeprogramma. Onder de huidige omstandigheden is het een enorme uitdaging om een huishoudboekje samen te stellen en hiermee ook in de toekomst een gezonde financiële basis vast te houden. We kijken daarbij vooral naar de jaren vanaf 2028, wanneer we minder geld van het Rijk ontvangen en figuurlijk in een (nieuw) ravijn vallen. Wij zien dat we niet de enige gemeente zijn in Nederland met een financiële huishouding die verder onder druk komt te staan. De voorjaarsnota is niet sluitend in meerjarenperspectief. De uitdaging om te komen tot een financieel gezond meerjarenperspectief is er dus nog. Het Rijk heeft voor de jaren 2025, 2026 en 2027 gelukkig middelen verstrekt om vooral de groeiende uitgaven binnen het sociaal domein (m.n. jeugd deels) te dekken. De gemeente Hilvarenbeek staat echter ook voor grote uitgaven en investeringen. Al deze uitgaven te samen kunnen leiden tot financiële risico’s, bijvoorbeeld met betrekking tot de hoogte van onze (noodzakelijke) reserves en onze solvabiliteit. Een structurele oplossing voor het nieuwe ravijnjaar is nog niet gevonden. Vanaf 2028 worden door het Rijk al weer grote besparingen in het sociaal domein ingeboekt.

Tussen VNG en Rijk loopt dan ook nog volop de discussie om de financiële balans tussen taken en middelen op orde te krijgen. Dit kan zelfs leiden tot een gerechtelijke procedure van de VNG tegen het Rijk. Mogelijk biedt de uitkomst van die (juridische) discussie een structurele verbetering van ons financiële meerjarenperspectief. Het college heeft er daarom voor gekozen om zich te concentreren op het jaar 2026 en 2027 en op het drukken van de negatieve financiële prognoses 2028-2029 om eerdergenoemde risico’s ten aanzien van reserves en solvabiliteit te beperken. 1.3 Uitkomsten inwonerparticipatie zijn toegevoegd aan de Voorjaarsnota. In het kader van democratische vernieuwing heeft u in 2024 besloten om bij het opstellen van de Voorjaarsnota 2025 gebruik te maken van participatie. Over de opzet van die participatie hebben we u geinformeerd. Via een inwoner enquête en via de inzet van een burgerpanel zijn inwoners bevraagd om de vraag hoe gemeente en samenleving beter, efficiënter en slimmer met elkaar kunnen samenwerken. Waarmee op termijn besparingen kunnen worden behaald. Zo’n 500 mensen hebben gebruik gemaakt van het recht om mee te denken. Uit deze participatie zijn concrete adviezen naar voren gekomen, die deels in de Voorjaarsnota zijn verwerkt. Voor verdere informatie verwijzen wij u naar Bijlage 7.8 van de Voorjaarsnota.

Het participatietraject zal als onderdeel van het bredere traject democratische vernieuwing uiterlijk Q4 2025 worden geëvalueerd. 1.4 We gaan het scenario Samenwerkend Hilvarenbeek in 2026 concreter maken. Uit de voor de Voorjaarnota 2025 gehouden participatie komt een duidelijk beeld naar voren . Onze inwoners zijn tevreden juist door het hoge voorzieningenniveau en de grote mate van sociale cohesie in de kernen. Zij willen graag meer en tijdig verbinding tussen samenleving en gemeente en zijn (gericht) bereid meer inzet te plegen om bij te dragen aan de samenleving. Veel netwerken zijn in onze samenleving al actief. Beter aansluiten op elkaar leidt tot behoud van energie en voorkomen van dubbel werk. Het door u gekozen scenario Samenwerkend Hilvarenbeek gaat uit van een bundeling van krachten: als gemeente willen we samen met de samenleving maatschappelijke opgaven aanpakken en inwoners een actieve rol in geven. De uitkomst uit de participatie en het door u gekozen scenario sluiten dus op elkaar aan. Door hier als gemeente bestuurlijk en ambtelijk, in goede verbinding met de samenleving, gericht op in te zetten, zal het scenario Samenwerkend Hilvarenbeek ook echt gaan werken en opleveren. 2

Raad van 3 juli 2025, nr. 12

1.5 Concrete financiële keuzes zijn vanaf 2026 aan de orde. De gehouden participatie heeft zich nog niet financieel vertaald, terwijl de financiële uitdagingen om concrete stappen vragen. Het college heeft dan ook zelf actie ondernomen. Er zijn keuzes gemaakt binnen het knoppendocument, zodat 2026 en 2027 structureel sluitend zijn. In meerjarenperspectief zijn knoppen uitgezet, waarbij lastige keuzes moesten worden gemaakt. Er loopt een eigen onderzoek naar de kosten in het sociaal domein. Naar verwachting zullen de uitkomsten van dit onderzoek in het tweede halfjaar van 2025 zichtbaar worden. Op basis van deze uitkomsten gaat de gemeente gesprekken voeren met de netwerk- en ketenpartners. De uitkomsten zullen wij verwerken bij de begrotingsbehandeling van 2026. Ook ziet u in de Voorjaarsnota 2025 een budget dat gericht is op het in 2026 starten met een onderzoek om ons subsidiebeleid te koppelen met het door u gekozen scenario Samenwerkend Hilvarenbeek. Tenslotte heeft het college ook gekeken naar dekking via een stijging van de OZB en de leges. De OZB-stijging brengt Hilvarenbeek meer richting het landelijk gemiddelde en is er op gericht om het laatste jaar van het meerjarenperspectief te houden op maximaal 0,75% tekort van het begrotingstotaal. U besloot op 4 juli jl. om te onderzoeken hoe de stijging van de legeskosten te beperken.

Op basis van dit onderzoek is een beperkte stijging van legeskosten als dekkingsmaatregel meegenomen in de Voorjaarsnota 2025. 1.6 We blijven de lobby voortzetten om het Rijk te bewegen de noodzakelijke middelen vanaf 2028 vrij te maken die nodig zijn Dit doen we onder andere met de K80. 2.1 U kunt zien wat de voortgang is van het collegeprogramma. Het college B&W heeft in het najaar van 2022 het collegeprogramma 2023 2026 ‘Samen is van iedereen: aan de slag’ (PLAN) vastgesteld. In 2024 is naar aanleiding van de coalitievorming door het college een Addendum om het collegeprogramma gemaakt. We zijn inmiddels enige tijd onderweg (DO). We houden controle over de uitvoering middels periodieke gesprekken over de actuele stand van zaken (CHECK). Het college monitort de voortgang aan de hand van de volgende vragen: ‘Waar staan we’; ‘Waarop moeten we bijstellen/actie ondernemen’. Dit overzicht over de voortgang is opgenomen als bijlage bij dit raadsvoorstel. Kanttekeningen 1.1 De meicirculaire is nog niet verwerkt Wel hebben we een prognose van de meicirculaire verwerkt in de voorjaarsnota. De definitieve uitkomsten van de meicirculaire kunnen we pas doorrekenen na ontvangst van de circulaire. We verwachten de meicirculaire in juni te ontvangen. Daarna hebben we zo’n 2 weken nodig voordat hetgeen op een juiste wijze vertaald kan worden naar de lokale omstandigheden.

We informeren u hierover tijdens het proces van de voorjaarsnota. 1.2 Er is een samenhang tussen de stand van de reserves, de solvabiliteitsratio en (geplande) investeringen. Negatieve jaarschijven hebben een effect op de stand van onze reserves, ons eigen vermogen. De gemeente Hilvarenbeek heeft bovendien voor de komende jaren flinke investeringen op de rol staan waarvoor geleend zal moeten worden, ons vreemd vermogen. De verhouding tussen eigen en vreemd vermogen, de solvabiliteitsratio, komt dan onder druk te staan. Uiteindelijk kan dit er toe leiden dat (geplande) investeringen tegen het licht moeten worden gehouden.

3

Raad van 3 juli 2025, nr. 12

1.3 Het begrotingsadvies van de VNG wordt niet helemaal gevolgd De VNG heeft op 21 mei een begrotingsadvies gegeven. Het college volgt dit advies op nagenoeg alle punten, behalve het gebruik van een stelpost voor de groei van de kosten van de jeugdzorg. Dit omdat de provinciale toezichthouder hier, vanwege de ingeschatte onzekerheden, niet akkoord mee kan gaan. Financiën In onderstaand overzicht ziet u een financiële samenvatting van de ontwikkelingen die het college in de meerjarenbegroting wil verwerken. In de volgende hoofdstukken gaan we hier verder op in. Bij dit boekwerk behoort een Excel bestand, een knoppendocument. Hiermee kunt u zelf aan de knoppen draaien en direct zien wat het financiële effect is op de begroting en het meerjarenperspectief indien u andere afwegingen wilt maken. Dit doet u door knoppen in dit bestand op ‘aan of uit’ te zetten. In de beslispunten maken we onderscheid tussen beslispunten die geautoriseerd worden en beslispunten die richtinggevend worden verwerkt in de begroting. Met autoriseren bedoelen we dat het budget in onze meerjarenbegroting wordt verwerkt en dat het beschikbaar is om daarbinnen uitgaven te doen. Met richtinggevend bedoelen we dat het budget wel in onze meerjarenbegroting wordt verwerkt maar dat dit budget nog niet goedgekeurd is om daarbinnen uitgaven te doen.

Met vaststelling van de begroting 2026 besluit de gemeenteraad pas om deze budgetten wel of niet te autoriseren. In de onderstaande tabel ziet u de financiële gevolgen van het draaien aan de knoppen door het college. 2025 -44

2026 157

2027 78

2028 -298

2029 -280

structurele component

516

-234

-313

-258

-240

incidentele component

-560

391

391

-40

-40

Autonome ontwikkelingen structurele component incidentele component Saldi na autonome ontwikkelingen structurele component incidentele component

-156 -111 -45 -200

949 949 0 1.106

1.064 1.064 0 1.142

540 540 0 242

683 683 0 403

405 -605

715 391

751 391

282 -40

443 -40

Nieuwe ontwikkelingen Dekkingsmaatregelen Bijstelling taakstellingen Totaal ontwikkelingen structurele component incidentele component

-788 0 -111 -899 -636 -263

-941 390 -216 -767 -402 -365

-1.618 390 -146 -1.374 -449 -925

-1.036 390 -116 -762 -762 0

-993 390 -46 -649 -594 -55

Saldi Voorjaarsnota 2025 structurele component incidentele component

-1.099 -231 -868

339 313 26

-232 302 -534

-520 -480 -40

-246 -151 -95

Saldi Najaarsnota 2024

Uitvoering U bent in de gelegenheid om tot en met 4 juni 2025 schriftelijke technische vragen in de dienen over de voorjaarsnota 2025. U kunt dit doen met bijgevoegd format. Het college beantwoordt deze vragen uiterlijk 13 juni 2025. De plenaire commissie is gepland op 18 juni 2025. U besluit op 2 juli 2025 over de voorjaarsnota. Op basis van de voorjaarsnota werken we de begroting 202 6 verder uit. 4

Raad van 3 juli 2025, nr. 12

Advies auditcommissie Dit voorstel is behandeld in de vergadering van de auditcommissie van 10 juni 2025. De auditcommissie besluit het volgende advies uit te brengen: De auditcommissie is van oordeel dat de gevolgde werkwijze heeft geresulteerd in een goed leesbaar boekwerk Voorjaarsnota 2025 wat aansluit op de structuur van de P&C-stukken en waarbij wordt gekeken naar een meerjarenstrategie. Vanuit technisch oogpunt kan dit aan de orde komen in de raadsvergadering op 3 juli 2025. Wel spreekt de auditcommissie haar zorgen uit over het niet aanwezig zijn van substantiële structurele exploitatieruimte in de komende jaarschijven. De griffier, Maarten Janus Advies raadscommissie Dit voorstel is op 18 juni 2025 behandeld in de plenaire commissie Ruimte-Samenleving. De commissie adviseert het presidium om dit voorstel als bespreekstuk op de voorlopige agenda van de raadsvergadering van 3 juli 2025 te plaatsen.

De griffier, Maarten Janus Eindvoorstel Het college handhaaft het voorstel zoals genoemd in de paragraaf “Voorstel”.

Burgemeester en Wethouders van Hilvarenbeek, secretaris, Frank Jansen

burgemeester, Evert Weys

Bijlagen (digitaal in raadsinformatiesysteem) - Boekwerk voorjaarsnota 2025 - Knoppendocument in Excel - Voortgang collegeprogramma 2023-2026 per mei 2025 - Format schriftelijke vragen - Raadsbesluit voorjaarsnota 2025

5