12 Omgevingswet - Participatie en Omgevingsplan (1 raadsvoorstel)

Zaaknummer: 06022

gemeente Hilvarenbeek

Voorstel aan de raad In de vergadering van Behandeld in college op Behandeld in commissie(s) Agendapunt Beleidsveld Onderwerp

: 25 maart 2021 : 26 januari 2021 : Ruimte van 11 maart 2021 : 12 : Fysieke Leefomgeving : Participatie en Omgevingsplan

Voorstel 1. Participatiebeleid vast te stellen. a. Van initiatiefnemers te verwachten dat zij bij initiatieven in de fysieke leefomgeving aan het begin van het proces participatie toepassen. Participatie moet worden toegepast voor zover dit relevant en proportioneel is voor het initiatief. b. Geen specifieke buitenplanse omgevingsplanactiviteiten aan te wijzen waarin participatie verplicht is. c. Kennis te nemen van de handreiking participatie. d. Bij de omgevingsvisie, het omgevingsplan en het omgevingsprogramma voor participatie het Beeks model toe te passen. e. Besluiten 1a-1d worden na een jaar geëvalueerd en indien nodig aangepast. Het college monitort hiertoe de toepassing van besluit 1a-1d en evalueert en rapporteert hierover na één jaar aan de raad. 2. Kennis te nemen van de wijze waarop de transitie plaatsvindt van het werken met bestemmingsplannen naar het werken met omgevingsplannen. 3. Bindend advies van de raad alleen te verplichten bij afwijkingen van het omgevingsplan die niet passen in het geldend beleid. 4. Het college op te dragen beslispunt 3 één jaar na invoerdatum van de Omgevingswet te evalueren en de bevindingen hiervan terug te koppelen. 5. Als uitgangspunt voor de bruidsschat vast te stellen dat deze per 1-1-2022 slechts aangepast wordt waar dit strikt noodzakelijk is. Inleiding Op 1 januari 2022 treedt naar verwachting de Omgevingswet in werking.

Ter voorbereiding hierop is het nodig om als raad een aantal besluiten te nemen (zie RIB 2020-62 d.d. 23 juni 2020). Dit is het eerste voorstel in de reeks en gaat over participatie en over het omgevingsplan. Participatie Een belangrijke doelstelling van de omgevingswet is om inwoners meer zeggenschap te geven over de eigen leefomgeving. Participatie is dan ook een belangrijke pijler onder de omgevingswet. In de omgevingswet wordt onder participatie verstaan: ‘het in een vroegtijdig stadium betrekken van belanghebbenden (burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen) bij het proces van de besluitvorming over een project of activiteit’. Belangrijke uitgangspunten zijn: betrek de omgeving op tijd, dus al bij de voorbereiding van beleid en plannen. Een ander belangrijk uitgangspunt is dat participatie vormvrij is. Het is aan de initiatiefnemer om wijze en vorm te bepalen: Initiatieven verschillen daarvoor te veel van elkaar: qua aard, omvang en impact. Hilvarenbeek vindt participatie belangrijk. We vragen dan ook van de initiatiefnemers met 1

Raad van 25 maart 2021, nr. 12

plannen in de fysieke leefomgeving om een participatietraject te volgen. Het doel van participatie is om de wensen, ideeën en zorgen van de omgeving op te halen. Het betekent niet dat iedereen het met het plan eens moet zijn. Omgevingsplan Als de Omgevingswet in werking treedt is er een tijdelijk deel van het omgevingsplan. Dit bestaat uit de bestaande bestemmingsplannen, de bruidsschat en lokale verordeningen die zien op de fysieke leefomgeving. Voor activiteiten in strijd met het bestemmingsplan kan de gemeenteraad in de huidige situatie – voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet- beslissen dat er ‘geen bedenkingen’ zijn, met een zogenoemde ‘verklaring van geen bedenkingen’. Om het werkbaar te houden wijst de raad gevallen aan waarin die verklaring van geen bedenkingen niet nodig is. Voor alle overige gevallen is deze verklaring dus wel nodig. Onder de Omgevingswet is het precies omgekeerd. Dan kan de gemeenteraad gevallen aanwijzen waarin wel een bindend advies nodig is van de raad om af te wijken van het omgevingsplan (met een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (OPA)). Voor de niet-aangewezen gevallen vervalt het adviesrecht. Bruidsschat Conform de planning van de raadsvoorstellen (RIB 2020-62), doen we ook een voorstel met betrekking tot het behandelen van de bruidsschat.

Waarom is dit nodig? Vanuit de Rijksoverheid krijgen we de zogeheten bruidsschat mee bij de invoering van de Omgevingswet. Dit is een vorm van overgangsrecht. Dit is noodzakelijk om te voorkomen dat er een juridisch gat ontstaat voor onderwerpen die tot het moment van inwerkingtreding landelijk geregeld werden, maar na inwerkingtreding gedecentraliseerd zijn. De gemeente hoeft de regels namelijk pas in 2029 in een omgevingsplan opgenomen te hebben. De bruidsschat staat in het ‘tijdelijk deel’ van het omgevingsplan. De regels uit het ‘tijdelijk deel’ kunnen tot 10 jaar na het in werking treden van de Omgevingswet door de gemeente worden omgezet naar het ‘nieuwe deel’. De gemeente mag bij het omzetten die regels wijzigen of laten vervallen. Dit geeft de gemeente keuzevrijheid om regels aan te passen op de lokale situatie. Argumenten 1.1 Participatie is een aanvraagvereiste bij het aanvragen van een omgevingsvergunning . In de wet is opgenomen dat participatie een aanvraagvereiste is voor een omgevingsvergunning. Dat betekent dat de initiatiefnemer bij de aanvraag moet aangeven of, en zo ja, hoe er overleg is geweest met de omgeving en wat er met het resultaat van de participatie is gedaan. Participatie is niet verplicht omdat het niet bij elke initiatief relevant is. Participatie is altijd maatwerk.

Wij vinden het belangrijk dat initiatiefnemers op tijd met betrokkenen overleggen. Wij verwachten dan ook dat alle initiatiefnemers een participatietraject volgen. We wijzen initiatiefnemers actief en in een vroegtijdig stadium op deze aanvraagvereiste en wat de gemeente hierin verwachten. 1.2 We gaan uit van de eigen verantwoordelijkheid van initiatiefnemers en vinden het niet nodig om participatie verplicht te stellen bij specifieke buitenplanse omgevings planactiviteiten. Bij aanvragen van een omgevingsvergunning is het aangeven of er al dan niet aan participatie is gedaan een aanvraagvereiste. Een uitzondering in dit verband zijn buitenplanse omgevingsplanactiviteiten waarvoor het college van burgemeester en wethouders het bevoegd gezag is. Daarvoor kan de gemeenteraad een lijst van gevallen vaststellen waarin participatie van en overleg met derden verplicht is voordat een aanvraag wordt ingediend. Wij gaan uit van de eigen verantwoordelijkheid van de initiatiefnemer en verwachten dat zij participatie op een goede wijze vorm geven. Initiatiefnemers hebben daarnaast belang bij een goed participatietraject omdat dit plannen beter maakt en bezwaar- en beroepsprocedures voorkomt. Vereniging Eigen Huis heeft alle gemeenten opgeroepen om omwonenden serieus mee te laten denken bij grote projecten en ingrijpende plannen. Met het participatiebeleid voorzien wij hierin.

2

Raad van 25 maart 2021, nr. 12

We gaan wel goed volgen of bij dergelijke plannen en projecten inwoners serieus worden betrokken en welke resultaten dit heeft. 1.3 Met een handreiking informeren we initiatiefnemers over wat we van hen verwachten van participatie We wijzen initiatiefnemers bij het vooroverleg op tijd op het vormgeven van een participatietraject, zodat de initiatiefnemer al bij de start van de planvorming nadenkt over participatie en weet wat de gemeente hierin van de initiatiefnemer verwacht. Wij informeren initiatiefnemers met een handreiking (zie Bijlage). Daarnaast zullen we ter ondersteuning van initiatiefnemers een toolkit maken, met bijvoorbeeld een format voor een verslag, een uitnodigingsbrief, waar goede voorbeelden en ideeën over participatie(vormen) te vinden zijn. 1.4 Bij onze eigen plannen en beleid werken we volgens het Beeks model. Voor de omgevingsvisie, het omgevingsplan en het omgevingsprogramma geldt een motiveringsplicht voor participatie: “Hoe heeft de gemeente de omgeving betrokken bij participatie en wat zijn de resultaten?”. Voor het omgevingsplan geldt daarnaast ook een kennisgevingsplicht: “Hoe gaat een gemeente invulling geven aan participatie?”. De raad heeft op 19 december 2019 een participatienotitie vastgesteld: het Beeks model. Voor het gemeentelijk beleid en plannen waar de gemeente initiatiefnemer is volgen we de werkwijze van het Beeks model.

1.5 We gaan in 2021 oefenen met participatie en leren van de ervaringen De omgevingswet treedt in 2022 in werking. Dit geeft de mogelijkheid om in 2021 te oefenen met participatie volgens de omgevingswet en te leren van de ervaringen. We monitoren en evalueren de wijze waarop participatie in de praktijk gebeurt. Hierover rapporteren we aan de raad. Indien de ervaringen en resultaten daartoe aanleiding geven passen we de handreiking participatie aan. Ook kan de raad alsnog besluiten voor specifieke buitenplanse omgevingsplanactiviteiten participatie verplicht te stellen. 2.1 Het college stelde het projectplan ‘Transitie naar het omgevingsplan Hilvarenbeek’ vast. Om per 1 januari 2022 omgevingsplannen vast te kunnen stellen, is er een projectplan gemaakt. Dit projectplan stelde het college op 17 november 2020 vast. Hierin staat beschreven welke acties wanneer gedaan moeten zijn om tijdig klaar te zijn om omgevingsplannen vast te stellen. Daarnaast is een aantal uitgangspunten beschreven over de werkwijze met betrekking tot het verlenen van omgevingsvergunningen om af te wijken van het omgevingsplan. Dit projectplan vindt u als bijlage bij dit voorstel. 2.2 Er is een planning gemaakt voor het vaststellen van de laatste bestemmingsplannen. Voor deze planning rekenden wij van het laatst mogelijke moment om een bestemmingsplan vast te kunnen stellen.

Om nog de bestemmingsplanprocedure af te ronden, moet vóór 1 januari 2022 een ontwerp bestemmingsplan ter inzage gelegd zijn. Na het afronden van deze procedure gaat het bestemmingsplan van rechtswege op in het tijdelijke deel van het omgevingsplan. Alles na deze datum moet als wijziging van het tijdelijk deel van het omgevingsplan worden vastgesteld. 3.1 Weinig gevallen aanwijzen waarbij bindend advies voorgeschreven wordt, is in de geest van de Omgevingswet De Omgevingswet heeft als doel heeft om besluitvorming over initiatieven sneller en overzichtelijker te laten verlopen. Het aanwijzen van slechts een beperkt aantal gevallen waar bindend advies vereist is, draagt bij aan een sneller en overzichtelijker verloop van be sluitvorming over een initiatief.

3

Raad van 25 maart 2021, nr. 12

3.2 De gedachte achter de huidige werkwijze wordt voortgezet De gedachte achter de huidige werkwijze is alleen een verklaring van geen bedenkingen, als uw raad niet eerder een standpunt, de kaders, bepaald heeft. Om precies te zijn besloot uw raad om ‘een verklaring van geen bedenkingen te vereisen voor die ruimtelijke relevante ontwikkelingen van enige omvang waarover niet eerder door de gemeenteraad een inhoudelijk standpunt is ingenomen, danwel politiekgevoelige ontwikkelingen’. Voor het overige is geen verklaring van geen bedenkingen vereist. De werkwijze die nu voorgesteld wordt zet deze lijn door. Het is belangrijk om wel bindend advies te verplichten voor situaties waar uw raad eerder nog geen standpunt over innam. 3.3 De beslistermijnen worden korter onder de Omgevingswet. In de huidige situatie is de beslistermijn 26 weken voor een omgevingsvergunning waarbij een verklaring van geen bedenkingen van uw raad is vereist. Onder de Omgevingswet geldt voor een omgevingsvergunning waarbij een bindend advies van uw raad nog is, een beslistermijn maximaal 18 weken. Dit is als volgt opgebouwd. Uitgangspunt is de reguliere procedure van 8 weken. Die kan met 4 weken worden verlengd in geval van bindend advies (art. 16.64, 1 OW) en kan krachtens Awb met 6 weken worden verlengd (art 16.64 lid 2 OW).

Dit is erg kort gelet op de proces- en doorlooptijd die nodig is om initiatief te behandelen en vervolgens op de agenda van de raad te krijgen. Nu is het wel zo een vergunning niet meer automatisch wordt verleend als de beslistermijn voorbij is. Deze lex silencio positivo komt in de Omgevingswet niet meer terug. Daar staat tegenover dat de gemeente een dwangsom moet betalen aan de aanvrager als de beslistermijn is verstreken (paragraaf 4.1.3.2 Awb). 4.1 We willen tijdig zien of de gekozen werkwijze naar behoren werkt. Het is belangrijk om te bekijken of de ingeslagen weg ook werkt. Zo kan uw raad indien nodig bijsturen. Door te kiezen voor een periode van één jaar doen we voldoende ervaringen op om te evalueren. 5.1

De Omgevingsdienst Midden West-Brabant adviseerde een aantal aanpassingen aan de bruidsschat direct bij invoerdatum Omgevingswet door te voeren. Uit een analyse van de bruidsschat door de Omgevingsdienst Midden West-Brabant bleek dat aantal artikelen direct per invoerdatum aangepast moeten worden om ongewenste situaties te voorkomen. Kanttekeningen 1.1 Participatie kan ook leiden tot verharding van standpunten De ervaring bij eerdere participatietrajecten is dat de standpunten van partijen juist als gevolg van de participatie verharden. Dit gaan we goed volgen en kijken of dit aanpassing vraagt in de werkwijze. 1.2

Is de initiatiefnemer in staat iedereen te bereiken of worden alle betrokkenen ook daadwerkelijk bereikt? We willen dat alle betrokkenen de gelegenheid krijgen om mee te doen in het participatietraject. Er is een risico dat niet alle betrokkenen bereikt worden. Denk met name aan inwoners , die niet snel in beeld zijn of lastig zijn te bereiken. Ook dit gaan we goed volgen. 1.3 Kosten van een ruimtelijk initiatief nemen mogelijk toe De verwachting is dat de kosten van een ruimtelijk initiatief gemiddeld gezien toenemen als gevolg van de participatie. Het is daarom belangrijk dat participatie proportioneel is. Het moet passen bij de grootte en complexiteit van het initiatief. Wij nemen de variabelen kosten en tijd meenemen bij het monitoren van het participatiebeleid. 4

Raad van 25 maart 2021, nr. 12

3.1 De raad heeft in de meeste gevallen geen invloed op individuele gevallen. In de meest gevallen is geen bindend advies van de raad vereist. Hierdoor is geen mogelijkheid om bij deze gevallen inspraak te hebben. Deze werkwijze is echter wel in lijn met de rolverdeling tussen het college en de raad. De raad kan door het vaststellen van het beleid vooraf de kaders voor het college vaststellen en achteraf bijsturen indien nodig. 4.1 Evaluatie is een extra belasting van het ambtelijk apparaat. Voor evaluatie is extra inzet van het druk bezette ambtelijk apparaat nodig. Een evaluatie , zodat uw raad indien nodig kan bijsturen, is toch dermate belangrijk dat deze extra inzet nodig is. 5.1 De eerste paar jaren is de bruidsschat grotendeels nog niet aangepast aan de lokale situatie. Een van de doelen van de Omgevingswet is meer lokaal maatwerk, maar het later aanpassen van de bruidsschat draagt hier niet aan bij. Door nu te wachten met het aanpassen van de bruidsschat creëren we ruimte om ervaringen op te doen met de veranderingen van de Omgevingswet. Met deze ervaringen kunnen we de bruidsschat uiteindelijk in één keer goed aanpassen. Het nu volledig aanpassen van de bruidsschat levert veel extra werk op. Deze tijd kunnen we beter aan andere zaken besteden. Samenwerking Bij de voorbereiding van dit voorstel is samengewerkt met GHO, regio Hart van Brabant en de OMWB.

Financiën Dit voorstel heeft op zichzelf geen financiële consequenties. De kosten die samenhangen met de totale voorbereiding van de Omgevingswet zijn begroot. De financiering is voor 2023 en 2024 niet toereikend. Bij de voorjaarsnota 2021 komen wij hierop terug. Communicatie Zoals genoemd in paragraaf 1.3 maken we een handreiking voor inwoners. Ook maken we een toolkit met een aantal formats om inwoners een handje te helpen bij de inzet van participatie en om de uitvoering ervan aan te tonen. Hieronder een toelichting op beide middelen. Handreiking participatie Hierop staat wat de Omgevingswet is, wat participatie inhoudt en wat de gemeente verwacht van initiatiefnemers op dit gebied. Ook delen we hierop de te doorlopen stappen om participatie toe te passen in een plan. De handreiking geven we mee aan initiatiefnemers in het gemeentehuis of sturen we digitaal of via post op. Daarnaast bieden we inwoners en initiatiefnemers de mogelijkheid om telefonisch of via mail contact met ons op te nemen als er vragen zijn over participatie. Deze contactmogelijkheid staat ook op de handreiking. Er is geen apart communicatieplan met oog op participatie. Voor algemene communicatie over de Omgevingswet volgen we de richtlijnen en uitingen van het Rijk en liften hierop mee. Ook op middelen die te maken hebben met participatie. Op onze website staan pagina’s met info over de Omgevingswet.

We zorgen dat deze pagina’s up to date zijn vóórdat de wet in gaat. Ook de pagina’s met informatie over participatie. Op het moment dat door diverse initiatiefnemers plannen zijn uitgevoerd, willen we een aantal mooie voorbeelden in de spotlight zetten. Dit kan in onze toolkit, maar bijvoorbeeld ook op de social media kanalen van de gemeente. Toolkit De toolkit helpt initiatiefnemers een handje om participatie te organiseren. Zo zit er een format van een uitnodiging voor een bijeenkomst in. Deze kunnen initiatiefnemers naar wens verder 5

Raad van 25 maart 2021, nr. 12

aanvullen en/of aanpassen. Ook zit er een format voor een verslag in. Hierin staan de punten benoemd die hier verplicht in moeten terugkomen. Op het moment dat we de toolkit verder uit kunnen breiden doen we dat. Dit gebeurt ook op basis van feedback van de gebruikers. Het is een levende toolkit. De kosten voor het ontwikkelen van de handreiking en de toolkit komen uit het projectbudget. Uitvoering Om de voorgestelde werkwijze te testen organiseren wij botsproeven. In een separate RIB informeren wij u hoe we hier precies uitvoering aan gaan geven. Zoals aangegeven in de raadsinformatiebijeenkomst van 21 januari 2021 wordt u hier bij de botsproeven betrokken. We rapporteren u na één jaar over de voortgang en de resultaten van participatie en de toepassing van bindend advies. De benodigde aanpassing aan de bruidsschat zal voor 1 januari 2022 aan uw raad worden voorgelegd, zodat deze in werking treedt zodra de Omgevingswet ingaat. Planning In de RIB van 23 juni 2020 is een planning opgenomen met momenten waarop u in ieder geval betrokken wordt bij de Omgevingswet. Hieronder een stand van zaken. Onderwerp

Toelichting

Algemeen

Voorbereiden op uw rol, bevoegdheden en verantwoordelijkheden bij de Omgevingswet idem Legesmodel Advies Buitenplanse activiteiten Participatie Adviescommissie ruimtelijke kwaliteit

Algemeen Omgevingsvergunning

Omgevingsplan

Omgevingsvisie Omgevingsprogramma’s

Beleid Vergunning, toezicht en handhaving Aanpak transitie naar omgevingsplan Bruidsschat Fysieke regels verordeningen Casco omgevingsplan Ambitie Omgevingsvisie Aanpak omgevingsprogramma’s

Planning in de raad 10 september 2020

8 oktober 2020 Q4 2021 Q1 2021 Q1 2021 Q1 2021

Q3/4 2021

In voorbereiding

Wordt meegenomen bij erfgoedbeleid In voorbereiding

2021 Q1 2021 Q3 2021 Q3 2021 2022 Q4 2023 2024

In voorbereiding In voorbereiding Nog niet gestart Nog niet gestart Nog niet gestart

Ter inzage gelegde stukken -Burgemeester en Wethouders van Hilvarenbeek, secretaris, burgemeester, 6

Raad van 25 maart 2021, nr. 12

Frank Jansen

Evert Weys

Advies raadscommissie Dit voorstel is behandeld in de raadscommissie Ruimte op 11 maart 2021. De fracties van VVD, HOI Werkt, Gemeenschapslijst en CDA achten het voorstel rijp voor besluitvorming en zijn van mening dat het voorstel als bespreekstuk op de voorlopige agenda van de raad van 25 maart 2021 kan worden geplaatst. De fractie van LEV acht het voorstel op dit moment nog niet rijp voor besluitvorming. Zij komt hier in het presidium van 15 maart verder op terug. De griffier,

Maarten Janus

Eindvoorstel Het college handhaaft de voorstellen genoemd onder de paragraaf “Voorstel”.

Burgemeester en Wethouders van Hilvarenbeek, secretaris, burgemeester,

Frank Jansen

Evert Weys

Presidium Het presidium heeft op 15 maart 2021 besloten om het voorstel als bespreekstuk op de voorlopige agenda van de raadsvergadering van 15 maart 2021 te plaatsen.

Bijlagen (digitaal in raadsinformatiesysteem) 1. Notitie Participatie en Omgevingswet 2. Handreiking participatie 3. Projectplan ‘Transitie naar het omgevingsplan Hilvarenbeek’

7