12 Grondstoffenbeleid (1 raadsvoorstel-gewijzigd)

Zaaknummer: 1000411

gemeente Hilvarenbeek

In de vergadering van Behandeld in college op Behandeld in commissie(s) Agendapunt Beleidsveld Onderwerp

: 2 februari 2023 : 20 december 2022 : Samenleving van 19 januari 2023 : 12 : Duurzaamheid : Grondstoffenbeleid

Voorstel Aan u wordt voorgesteld: 1. Kennis te nemen van het Briefrapport Evaluatie prestatie inzamelsysteem Gemeente Hilvarenbeek. 2. In te stemmen met het Beleidskader 2023-2030 Van Afval Naar Grondstof, Hilvarenbeek schoon & circulair. Inleiding Er is nieuw beleid nodig vanwege het verjaarde Afvalbeleidsplan 2012–2017, de inzichten zoals verkregen uit de evaluatie en het naderende einde van ons contract voor de inzameling van PMD, GFT en restafval aan huis. Nieuw beleid is ook wenselijk voor het bundelen en uitwerken van ambities en voornemens in de Paraplunota Duurzaam Hilvarenbeek, het samenlevingsakkoord SAMEN is van iedereen! en het collegeprogramma Samen is van iedereen: aan de slag! De paraplunota, het samenlevingsakkoord en het collegeprogramma bevatten de volgende ter zake zijnde onderdelen voor nieuw beleid: 1. Paraplunota Duurzaam Hilvarenbeek. In deze paraplunota is de volgende ambitie opgenomen voor verduurzaming van ons huishoudelijk afval: o In 2030 maximaal 30 kg restafval per inwoner per jaar.

o Co-creatie met inwoners en stakeholders voor draagvlak. o Een schone leefomgeving zonder ‘zwerfafval’. 2. Samenlevingsakkoord SAMEN is van iedereen! met het volgende over afval: We zien afval als grondstof. Hoe hoger de kwaliteit van ingezameld huishoudelijk afval is, hoe meer afval gerecycled kan worden. Daarom stimuleren we inwoners om afval (nog) beter te scheiden. Zodat het afval hergebruikt kan worden als grondstof. En de hoeveelheid restafval beperkt blijft. Ook op de milieustraat willen we bereiken dat zoveel mogelijk ingezameld afval herbruikbaar is. 3. Collegeprogramma Samen is van iedereen: aan de slag! Deze bestuursperiode zetten we vervolgstappen naar een circulaire economie. Uit een kansenanalyse afval en evaluatie van de huidige situatie bleek eerder dat het huidige inzamelsysteem moet veranderen. Om dit mogelijk te maken, herijken we ons grondstoffenbeleid en stellen we samen met de raad en inwoners visie en ambitie vast. Op 17 november heeft een werksessie met de raad plaatsgevonden waarin samen is verkend welk ambitieniveau het meest wenselijk is. Zie de notulen in de bijlage van dit voorstel.

1

Raad van 2 februari 2023, nr. 12

Situatie Hilvarenbeek De situatie is beknopt als volgt: o We vergrijzen en het aantal kleine huishoudens groeit. Onze inzamelservice dient hiermee rekening te houden. o Er is een onbalans in onze inzamelservice. Bij 25% van de huishoudens blijft de groene bak ongebruikt en 37% van de huishoudens maakt 71% van al het restafval. o We hebben meer GFT in de grijze dan groene bak. Ons restafval groeit sinds 2017; een ongewenste trend. o De operationele kosten aan huis en op de milieustraat worden voor 50% gevormd door restafval. o Onze afvalstoffenheffing is 60% gestegen sinds 2017, maar behoort tot de laagste van Nederland. Beleidskader 2023-2030 We gebruiken de R-ladder (zie figuur 1) voor ons beleid. Preventie en hergebruik worden nieuwe instrumenten voor minder verspilling van goederen en grondstoffen. Figuur 1. De R-ladder voor een circulaire economie.

circulaire economie

vuistregel meer circulariteit = minder grondstoffen = minder milieudruk

nieuwe taak gemeenten (ambitie Rijksoverheid)

huidige taak gemeenten lineaire economie

Dit doen we als volgt. Visie We zijn de aanjager van een lokale, inclusieve circulaire samenleving in onze gemeente. Ambitie 1. We nemen afstand van de wegwerpmaatschappij met het waardeverlies door restafval. 2. We werken samen met onze inwoners, ondernemers en alle overige maatschappelijke partijen aan Hilvarenbeek schoon & circulair. Onze basis is goed; we hebben al enkele zeer vooruitstrevende, inspirerende ondernemers in onze gemeenschap. 3. We creëren waarde met onze afgedankte spullen en grondstoffen voor en ín onze gemeenschap. Met het toepassen van de R-ladder (figuur 1) benutten we ook koppelkansen, zoals het bieden van passend werk aan mensen met een grote(re) afstand tot de arbeidsmarkt of bijvoorbeeld een buurtkoelkast tegen voedselverspilling. 4. In 2025 gaan we voor maximaal 75 kilogram restafval per persoon dat wordt ingezameld aan huis en op de milieustraat (130 kg/p/j in 2021). Daarbij streven we naar zo zuiver mogelijk ingezamelde grondstoffen zonder verschuiving van restafval naar grondstoffen. 2

Raad van 2 februari 2023, nr. 12

5. In 2030 gaan we voor maximaal 30 kilogram restafval per persoon dat wordt ingezameld aan huis en op de milieustraat. Daarbij gaat kwaliteit voor kwantiteit. Strategie op hoofdlijnen Deze ambities zijn gebaseerd op ons huidig inzamelsysteem, behaalde resultaten in andere gemeenten en verkregen inzichten en resultaten uit meerdere inzamelproeven. Maar ook vanuit het besef dat de mens nooit boven zichzelf uitstijgt als hij of zij de lat te laag legt. We stellen zowel de ambitie waarvan we ‘realistisch’ dromen, alsook een beetje waarvan we niet durfden te dromen… Dat is de ware ambitie! Daarvoor nemen we de weg der geleidelijkheid en kiezen we voor twee stippen op de horizon: o We optimaliseren het huidige inzamelsysteem. o We vervangen dat op een gunstig moment voor een beter systeem. De strategie wordt uitgewerkt in een uitvoeringsagenda. Deze agenda wordt vastgesteld door het college. Deze aanpak geeft meer ruimte om aan te sluiten op het samenlevingsakkoord, de buitenwereld en in te spelen op trends en ontwikkelingen en op initiatieven vanuit onze partners en burgers. De uitvoeringsagenda zal worden geactualiseerd gedurende de looptijd van het beleidskader.

Argumenten 1. In het collegeprogramma Samen is van iedereen: aan de slag! zetten we vervolgstappen naar een circulaire economie. Onze eigen visie en ambitie in het samenwerkingsakkoord sluiten volledig aan op het rijksoverheidsbeleid om te komen tot een circulaire economie in 2050. 2. Einde van grote contracten, zoals de inzameling aan huis voor GFT, PMD en restafval Op 1 januari 2024 moet er een nieuw contract zijn gesloten voor de inzameling van GFT, PMD en restafval aan huis. Ook is een nieuw contract nodig voor de milieustraat in 2024. Hiervoor zijn Europese aanbestedingsprocedures nodig. Het is wenselijk hiervoor nieuw beleid vast te stellen, omdat de aan te besteden inzamelmethoden grote invloed zullen hebben op onze duurzame ambities. 3. Werk maken door hergebruik Het Rijks-icoonproject Circulaire ambachtscentra omvat een smeltkroes van onder meer ambachtsbedrijven, recyclingbedrijven, milieustraten, kringloopbedrijven onderwijs, so ciaal werkbedrijven en dagbesteding. Onze begroting gaat voor circa 5% naar afvalbeheer en circa 40% naar het sociaal domein. Door samenwerking tussen alle partijen wordt werk door hergebruik mogelijk. Dat maakt een daling van maatschappelijke kosten en hoger milieuresultaat mogelijk. Dit wordt op succesvolle wijze beproefd in enkele gemeenten. 4. Rijksoverheidsbeleid zal (rest)afval fiscaal zwaarder belasten.

Binnen het Rijksbeleid voor een circulaire economie wordt de afvalstoffenbelasting gehandhaafd en een progressieve CO2-heffing op de uitstoot van afvalverwerking geheven vanaf 2025. De kosten voor restafval zullen daardoor sterk stijgen in het komende decennium. Het nationale doel is ontmoediging van restafval, meer hergebruik en hoogwaardigere recycling. Restafval vormt de grootste kostenpost in onze afvalbegroting. 5. Dienstverlening door derden wordt fors duurder. In de afgelopen jaren hebben we financieel zeer voordelige contracten kunnen sluiten voor zowel de inzameling als verwerking van afval- en grondstofstromen. Deze contracten hebben we tot de 3

Raad van 2 februari 2023, nr. 12

maximale looptijd verlengd. In de komende jaren moeten we nieuwe contracten sluiten. In gemeenten met recente nieuwe contracten zijn de kosten fors gestegen. Nieuw beleid kan minder restafval en meer grondstoffen opleveren. Dat helpt onze kosten zo laag als mogelijk te houden. Kanttekeningen 1.1 De transitie naar een circulaire economie vergt een andere houding van onze inwoners. We zullen ons gedrag moeten veranderen om zo min mogelijk producten en grondstoffen als afval te weg te gooien. De hiervoor benodigde gedragsverandering vergt mogelijk ongebruikelijke maatregelen die weerstand kunnen oproepen bij een deel van onze inwoners. Hiervoor moet meer capaciteit worden ingezet op communicatie en participatie. Dit zal extra druk leggen op de begroting voor huishoudelijk afval en grondstoffen. 2.1 Er is een grotere druk ontstaan op het tijdig in de markt brengen van een aanbesteding voor de inzamelservice aan huis. De economische ontwrichting op wereldschaal is door de oorlog in Ukraine plots verergerd. De verwachte leveringstijden van inzamelvoertuigen zijn sterker opgelopen dan verwacht. Ook behoort een probleemloze inzet van personeel tot de verleden tijd. 2.2 Een vertraagde uitvoeringsagenda geeft een groot risico voor de continuïteit van ons afvalbeheer en daarmee onze volksgezondheid.

Een eventuele bijstelling van het inzamelsysteem vergt nieuw beleid waarvoor uw raad bijgevoegd beleidskader moet vaststellen. Het is noodzakelijk de bijbehorende uitvoeringsagenda zeer kort op het vastgestelde beleidskader te laten volgen voor en zo groot mogelijke kans op een goed verlopen aanbesteding voor de inzamelservice aan huis. 3.1 Actieve gemeentelijke regie is noodzakelijk om te komen tot “werk door hergebruik”. Werk door hergebruik is mogelijk door samenwerking tussen vele partijen; een smeltkroes van onder meer ambachtsbedrijven, recyclingbedrijven, milieustraten, kringloopbedrijven onderwijs, sociaal werkbedrijven en dagbesteding. Dat is een complex verbond van partijen met uiteenlopende belangen en posities. Onze gemeente wordt daarbij als enige belanghebbende gezien die, met rekenschap van ieders ander belang, werk moet bieden aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Zoiets vraagt een actieve gemeentelijke rol. 3.2 Werk door hergebruik legt extra druk op onze begroting voor huishoudelijk afval en grondstoffen. Andersom brengt werk door hergebruik verlichting voor het sociaal domein. 3.3 Vanwege onze schaalgrootte is het wenselijke dat we onze aanpak uitlijnen met buurgemeenten. Onze schaalgrootte heeft voor- en nadelen. Ons voordeel is onze kleine gemeenschap met hoge participatie, ons nadeel is de hiervoor benodigde extra ambtelijke capaciteit.

Samenwerking binnen het GHO-verband en Regio Hart van Brabant biedt kansen voor een goede schaalgrootte. 4.1 Onze afvalstoffenheffing kan sterker omhoog worden gestuwd bij ongewijzigd beleid. Als onderdeel van het Rijksprogramma circulaire economie is een progressieve CO2-heffing ingevoerd voor industrieën met een grote negatieve invloed op het klimaat, waaronder afvalverbranders. Een succesvolle lobby heeft afvalverbranders dispensatie en een lagere heffing opgeleverd voor afval dat wordt verbrand. Door de oorlog in Ukraine en de crisis in meerdere Nederlandse sectoren (onder andere stikstof) zijn de duurzame ambities van de regering onder grote druk gekomen. Dit kan leiden tot het onder meer schrappen van de dispensatie voor afvalverbranders. In dat geval wordt de belasting op restafval even duur als de verwerkingsprijs. 5.1 Extra ambtelijke capaciteit is wenselijk voor het effectief en efficiënt inspelen op de veranderende omstandigheden. Onder punt 2.1 is de ontwrichting van productieketens en het personeelstekort al vermeld. De marktwerking is sterk verminderd als gevolg van schaarste aan middelen en personeel. Door 4

Raad van 2 februari 2023, nr. 12

vergrijzing van onze samenleving zal dit waarschijnlijk eerder verslechteren dan verbeteren. Met een pragmatischere invulling van contractbeheer en oog voor alternatieve methoden vergroten we onze kans op continuïteit van ons afval- en grondstoffenbeheer. Enerzijds voor het beheersbaar houden van onze dienstverlening aan onze inwoners en anderzijds voor het zo laag mogelijk houden van onze verwerkingskosten. Samenwerking We zullen samenwerken voor onze uitdagingen op elk passend uitvoeringsniveau. Dit aspect krijgt grote aandacht in de uitvoeringsagenda. Financiën Door alle ontwikkelingen in de afval/grondstoffenwereld moeten we rekening houden met toenemende kosten. Om deze kostenstijging via de afvalstoffenheffing voor onze inwoners zo laag mogelijk te houden dienen we keuzes te maken bij de verdere uitvoering. Afhankelijk van de gekozen oplossingsrichting van de inzamelservice kan een verwacht inzamelresultaat worden vertaald naar een wenselijk tariefmodel (vastrecht en variabele diftarkosten) met bijbehorende begroting. Deze waarschijnlijke bijstelling van de tarieven wordt in de reguliere cyclus van de Verordening Afvalstoffenheffing van 2024 verwerkt. Deze wordt door uw raad in Q4 van 2023 vastgesteld. Communicatie Elke bijstelling van een systeem vergt een zorgvuldige communicatie. Dit zal worden afgestemd met afdeling communicatie.

Uitvoering Voor een zo kort mogelijke doorlooptijd van het beleidskader en de uitvoeringsagenda zijn twee werksessies met de raad vastgesteld. De eerste werksessie met de raad van 17 november 2022 gaf de wethouder voldoende inzichten over de wenselijke beleidsrichting. Zie de notulen in de bijlage van dit voorstel. De inzamelservice aan huis bepaalt in grote mate de hoeveelheid grondstoffen en restafval en daarmee de operationele invulling van de ambities van het beleidskader. Daarom zal de raad op 16 februari 2023 worden geconsulteerd in de wenselijke richting van een bijstelling van de inzamelservice. Aanvullend worden onze inwoners tijdens een interactieve bewonersavond geconsulteerd over hun mening inzake de meest wenselijke bijstelling(en) van hun toekomstige inzamelservice. Bij het verdere vervolgproces zal de raad inhoudelijk worden betrokken bij besluiten die van grotere invloed zullen zijn op onze inwoners. De raad wordt verder geïnformeerd met een jaarlijkse evaluatie en de reguliere P&C-cyclus. Met dit besluitvormingsproces worden de ambities zoals vermeld in het beleidskader specifiek en meetbaar gemaakt in de uitvoeringsagenda. Na vaststelling van de uitvoeringsagenda worden de hierin opgenomen maatregelen stapsgewijs in uitvoering gebracht.

De eerste maatregel is de Europese aanbesteding voor een nieuw contract voor de inzamelservice van GFT, PMD en restafval aan huis. Gelijktijdig worden stappen gemaakt om onze milieustraat te verbeteren binnen het project Regionale circulaire ambachtscentra. Verdere maatregelen volgen. Advies raadscommissie Dit voorstel is voorgelegd aan de raadscommissie Samenleving van 19 januari 2023. Naar aanleiding van het voorstel van het CDA en de gevoerde discussie, vraagt de commissie de wethouder om het voorstel aan de raad aan te passen in die zin dat in de ambitie van het beleidskader meegenomen wordt dat de groep huishoudens (37% van de huishoudens) die het meeste restafval produceert 5

Raad van 2 februari 2023, nr. 12

(71% van het restafval), aangespoord wordt om beter afval te gaan scheiden en daarmee minder restafval te produceren, waarmee de kosten voor de inwoners zullen dalen. De voorzitter concludeert dat de commissie adviseert het aangepaste voorstel als bespreekstuk aan de raad in zijn vergadering van 2 februari 2023 voor te leggen. De griffier,

Maarten Janus

Eindvoorstel college Naar aanleiding van de behandeling van het voorstel in de commissie Samenleving van 19 januari 2023, stellen wij voor om in het “Beleidskader 2023-2030 Van Afval Naar Grondstof, Hilvarenbeek schoon & circulair” onder punt 6 de volgende extra ambitie op te nemen: 6. We willen al onze inwoners stimuleren tot meer afvalscheiding, in het bijzonder de veelaanbieders van restafval. Deze toevoeging is terug te vinden in het bijgewerkte Beleidskader onder § 2.3.2 op pagina 6. Met inachtname van deze aanvulling van het Beleidskader handhaven wij ons oorspronkelijke collegevoorstel, nl., wij stellen uw raad voor: 1. Kennis te nemen van het Briefrapport Evaluatie prestatie inzamelsysteem Gemeente Hilvarenbeek. 2. In te stemmen met het Beleidskader 2023-2030 Van Afval Naar Grondstof, Hilvarenbeek schoon & circulair.

burgemeester en wethouders van Hilvarenbeek, burgemeester Evert Weys

secretaris Frank Jansen

Bijlagen - Beleidskader 2023-2030 Van Afval Naar Grondstof, Hilvarenbeek schoon & circulair, Gemeente Hilvarenbeek - Terugkoppeling van de vergadering van de commissie Samenleving van 17 november 2022. - Kansenanalyse afval met uitgangspunten. - Briefrapport Evaluatie prestatie inzamelsysteem Gemeente Hilvarenbeek.

Ter inzage gelegde stukken N.v.t.

6