10 Onderzoeksgebied Gebiedsontwikkeling de Baars (7 Technische studie windturbines Hilvarenbeek)

Technische studie windturbines Hilvarenbeek Wat is mogelijk in de ‘750 meter-zone’? 4 maart 2024

TECHNISCHE STUDIE WINDTURBINES HILVARENBEEK

Contactpersoon ARCADIS • •

Lou Brandjes – adviseur energietransitie Jessica Klop – GIS-adviseur

Arcadis Nederland B.V. Postbus 264 6800 AG Arnhem Nederland

2

Datum: 4 maart 2024

TECHNISCHE STUDIE WINDTURBINES HILVARENBEEK

Inhoudsopgave

1

2

3

4

Inleiding en aanpak

4

1.1

Inleiding

4

1.2

Aanpak

5

Uitgangspunten

6

2.1

Referentieturbine

6

2.2

Richtafstanden belemmeringen

6

Resultaten ruimtelijke analyse

8

3.1

Woningen en kwetsbare objecten

8

3.2

Infrastructuur

9

3.3

Externe veiligheid

9

3.4

Natuur

9

3.4.1

Natura 2000-gebieden

9

3.4.2

NNB-gebieden

10

3.4.3

Stiltegebieden

10

Belemmeringenkaarten en witte vlekken per scenario

Colofon

Datum: 4 maart 2024 3

11

15

TECHNISCHE STUDIE WINDTURBINES HILVARENBEEK

1

Inleiding en aanpak

1.1

Inleiding

Door Arcadis is een technische studie opgesteld om de ruimtelijke belemmeringen en kansen voor windenergie inzichtelijk te maken voor een contour van 750 meter vanaf de A58. Dit naar aanleiding van een amendement in de Hilvarenbeekse gemeenteraad. Met de technische studie die nu voor u ligt wordt duidelijk wat de ruimtelijke belemmeringen zijn voor de realisatie van windturbines en wat de mogelijkheden zijn voor windturbines binnen de 750 meter contour in de gemeente Hilvarenbeek. Richtafstanden De ruimtelijke analyses in deze technische studie zijn uitgevoerd op basis van richtafstanden. Dat leidt tot een indicatie van het plaatsingspotentieel van windturbines binnen de aangewezen contour binnen de gemeente. De technische studie biedt geen zekerheid of plaatsing mogelijk is en in welke omvang. Daarvoor zal nader onderzoek moeten worden verricht op basis van specifieke maatvoering, op basis waarvan de reikwijdte van effecten op basis van een doorrekening kunnen worden bepaald.

Nieuwe normen uit het Ontwerpbesluit Windturbines leefomgeving Kort voor de totstandkoming van deze notitie heeft het Ministerie van I&W de nieuwe windturbinebepalingen ontwerp gepubliceerd en vrijgegeven voor het indienen van zienswijzen. De verwachting is dat deze bepalingen medio 2024 worden vastgesteld. Kijkend naar de ontwerpnormen zien wij dat deze redelijk in lijn zijn met een aantal uitgangspunten die in deze ruimtelijke analyse zijn gehanteerd. Zo is in dit scenario reeds rekening gehouden met een afstand van 2x de tiphoogte en een richtafstand voor geluid gebaseerd op 45 dB lden.

4

Datum: 4 maart 2024

TECHNISCHE STUDIE WINDTURBINES HILVARENBEEK

Figuur 1-1 750 meter contour binnen de gemeente Hilvarenbeek

1.2

Aanpak

In deze technische studie wordt een ruimtelijke analyse uitgevoerd op basis van ruimtelijke belemmeringen. De analyse wordt uitgevoerd met GIS waarbij gebruikt wordt gemaakt van contouren rondom de belemmeringen. Deze analyse resulteert in meerdere onafhankelijke belemmeringen waar windenergie niet mogelijk is. Alle belemmeringen over elkaar heen gelegd leidt tot de belemmeringenkaart. Voor deze technische studie is gebruikgemaakt van de uitgangspunten die in een verkennend onderzoek 1 zijn gedaan (zie voor een overzicht van de gehanteerde contourafstanden, zie paragraaf 2.2). Hieruit volgt dat er twee scenario’s zijn onderzocht: 1. Scenario A tiphoogte 150 meter: in dit scenario worden richtafstanden voor de windturbines met een tiphoogte van 150 meter gehanteerd. De contouren rondom de belemmeringen zijn hier kleiner. Er is gekozen om dit scenario in kaart te brengen vanwege de randvoorwaarden van de defensieradar. 2. Scenario B tiphoogte 225 meter: in dit scenario worden richtafstanden voor de windturbines met een tiphoogte van 225 meter gehanteerd. De contouren rondom de belemmeringen zijn hier groter. Dit is het scenario met optimale opbrengst aan duurzame elektriciteit.

1 Bosch en van Rijn: Energiehubs Tilburg - Ruimtelijke studie Kattenberg & De Baars. Februari 2022 (niet openbaar)

Datum: 4 maart 2024 5

TECHNISCHE STUDIE WINDTURBINES HILVARENBEEK

2

Uitgangspunten

2.1

Referentieturbine

Als referentieturbine zijn voor beide scenario’s verschillende windturbines gehanteerd. Ashoogte

Rotordiameter

Tiphoogte

Scenario A

90 meter

120 meter

150 meter

Scenario B

150 meter

150 meter

225 meter

2.2

Richtafstanden belemmeringen

In de onderstaande tabel zijn de richtafstanden van de verschillende scenario’s opgenomen. Per criterium is neergezet waar deze richtafstanden op gebaseerd is. Waar HRW2020 staat, is het criterium een van de Handreiking Risicozonering Windturbines uit 2020. De argumentatie van de verschillende richtafstanden volgt in hoofdstuk 3. Criterium

Type scenario

Bron

Richtafstand

Kwetsbare objecten

Scenario A

Nieuwe normen uit het Ontwerpbesluit Windturbines leefomgeving2

300 meter

300 meter

Scenario B

Nieuwe normen uit het Ontwerpbesluit Windturbines leefomgeving

Scenario A

Expert Judgement3

360 meter

Scenario B

Woningen

Bestaande windturbines

Scenario A

Scenario B NWB vaarwegen

Scenario A

Scenario A

Rijkswaterstaat4

Scenario A Scenario B

90 meter 105 meter

Rijkswaterstaat5

Scenario B Provinciale wegen

450 meter

450 meter

Scenario B Snelwegen

450 meter

60 meter 75 meter

Expert judgement6

20 meter 20 meter

2 Kort voor de totstandkoming van deze notitie heeft het Ministerie van I&W de nieuwe windturbinebepalingen ontwerp gepubliceerd en vrijgegeven

voor het indienen van zienswijzen. De verwachting is dat deze bepalingen medio 2024 worden vastgesteld. Kijkend naar de ontwerpnormen zien wij dat deze redelijk in lijn zijn met een aantal uitgangspunten die in deze ruimtelijke analyse zijn gehanteerd. Zo is in dit scenario reeds rekening gehouden met een afstand van 2x de tiphoogte en een richtafstand voor geluid gebaseerd op 45 dB lden. 3 Om een verminderde elektriciteitsopbrengst ten gevolge van een verstoord windaanbod te voorkomen, wordt gerekend met een minimale onderlinge afstand tussen windturbines van 3 – 4 maal de rotordiameter (afhankelijk van in hoeverre de windturbine zich in de dominante windrichting bevindt). 4 Rijkswaterstaat staat windturbines toe bij een afstand van ten minste een halve rotordiameter plus 30 meter tot aan de rand van de vaarweg 5 Langs rijkswegen wordt plaatsing van windturbines toegestaan bij een afstand van ten minste 30m uit de rand van de verharding of, bij een rotordiameter groter dan 60m, ten minste de halve diameter. In dit geval is dit 75m (en 60m in hoogtebeperkte gebieden). 6 Tot provinciale en gemeentelijke wegen gelden geen voorgeschreven minimumafstanden zoals bij rijkswegen het geval is. Om genoeg ruimte voor het plaatsen windturbines vrij te houden wordt toch een korte afstand (tot rand weg) tot overige wegen ingetekend.

6

Datum: 4 maart 2024

TECHNISCHE STUDIE WINDTURBINES HILVARENBEEK

Criterium

Type scenario

Bron

Richtafstand

Spoorwegen

Scenario A

ProRail7

71 meter

Scenario B Hoogspanningslijnen

Scenario A

86 meter Tennet8

Scenario B Buisleidingen

Scenario A Scenario B

NNB

Scenario A Scenario B

Natura 2000

Scenario A

225 meter Handreiking Risicozonering Windturbines 20209

150 meter

Provincie NoordBrabant10

60 meter

Ministerie van LNV11

60meter

Scenario B Stiltegebieden

Scenario A Scenario B

150 meter

225 meter

75 meter

75 meter Provincie NoordBrabant12

250 meter 250 meter

7 ProRail hanteert een afstandseis van 11m + ½ x rotordiameter (met een minimum van 30m) vanaf het hart van het buitenste spoor. 8 TenneT houdt voor hoogspanningslijnen als risicoafstand de grootste waarde aan van:

- De tiphoogte - De maximale werpafstand bij nominaal toerental Voor de windturbine in dit onderzoek is de tiphoogte als hoogste waarde aangehouden. Ook zijn het nieuwe onderstation van Tennet (380 kV) op de Spinder en nieuw bijhorend tracé als belemmeringen meegenomen. 9 Handreiking Risicozonering Windturbines 2020 houdt voor ondergrondse gasleidingen als risicoafstand de grootste waarde aan van: - De tiphoogte - De maximale werpafstand bij nominaal toerental Voor de windturbines in dit onderzoek is de tiphoogte als hoogste waarde aangehouden. 10 Bij Natuurnetwerk Brabant dient minimaal één wieklengte afstand te worden gehouden. 11 Het is niet toegestaan om windturbines in Natura2000-gebied te plaatsen. Er dient minimaal één wieklengte afstand te worden gehouden. 12 De provincie Noord-Brabant heeft 31 stiltegebieden binnen het eigen grondgebied aangewezen. Deze gebieden zijn opgenomen in de Interim omgevingsverordening. Ook is er een attentiezone van 250m rond de gebieden. Dit is als een zachte belemmering meegenomen.

Datum: 4 maart 2024 7

TECHNISCHE STUDIE WINDTURBINES HILVARENBEEK

3

Resultaten ruimtelijke analyse

In dit hoofdstuk worden stuk voor stuk de resultaten van de ruimtelijke analyse besproken. De belemmeringen zijn gegroepeerd op thema: 1. Kwetsbare objecten en woningen 2. Infrastructuur 3. Externe veiligheid 4. Natuur

3.1

Woningen en kwetsbare objecten

Windturbines mogen een maximale hoeveelheid geluidsbelasting leveren op woningen en andere geluidsgevoelige objecten. Per type turbine kan de mate van geluidsproductie verschillen. Daarom er gebruikt gemaakt van een inschatte gemiddelde afstand dat vereist is om aan de geluidsnorm te voordoen. Voor geluid wordt veelal als contour 45 of 47 dB Lden gebruikt. Hierbij geldt 47 dB Lden als norm die voorheen werd gehanteerd in het activiteitenbesluit (en nog steeds geldt voor een opstelling van 1 of 2 turbines). De 45 Lden is een richtlijn die door de WHO is opgesteld, maar die niet als vaste norm één-op-één naar de Nederlandse situatie kan worden vertaald. Daarom kan van de 45 Lden worden afgeweken tot aan de grenswaarde van 47 DB Lden,. Voor de 47 Lden norm geldt geen wettelijke richtafstand. Deze norm kan alleen exact inzichtelijk worden gemaakt middels geluidsberekeningen per windturbine, waarbij ook omgevingsfactoren (bijvoorbeeld geluidswerende objecten, reliëf en hoofdwindrichting) van belang zijn. Modernere en grotere turbines maken niet automatisch meer geluid. In beide scenario’s is ervoor gekozen om de contour rondom alle woningen te leggen. Het is echter soms ook mogelijk om specifieke maatregelen te nemen bij zogenaamde ‘solitaire woningen’ waardoor er in het kader van geluid minder afstand tot woningen kan worden aangehouden.

Het gaat dan om specifieke mitigerende maatregelen of het hanteren van maatwerkvoorschriften waarbij windturbines dichter bij een solitaire woning kunnen staan dan de gehanteerde richtafstand. Een woning wordt getypeerd als ‘solitair’ wanneer er minder dan 5 woningen binnen 100 meter vanaf deze woning zijn gelegen. Anders spreken we over ‘geclusterde woningen’. Het is trouwens niet zo dat enkele woningen uitgesloten zijn van regelgeving, de normstelling in Nederland maakt geen onderscheid tussen geclusterde woningen en solitaire woningen. Naast afstond tot woningen in het kader van geluid dient er volgens de HRW2020 ook voldoende afstand tot kwetsbare objecten te worden aangehouden in het kader van externe veiligheid. Om de omgeving te beschermen stelt het Activiteitenbesluit een norm voor het risico van windturbines voor kwetsbare en beperkt kwetsbare objecten: •

Het plaatsgebonden risico voor een buiten de inrichting gelegen kwetsbaar object, veroorzaakt door een windturbine of een combinatie van windturbines, mag niet hoger zijn dan 10 -6 per jaar. De norm betekent in de praktijk dat iemand die voortdurend en zonder bescherming op de 10 -6-contour verblijft, een risico op overlijden heeft van één keer in de miljoen jaar als direct gevolg van een falende windturbine. Op de 10 -5contour is dit risico één keer in de honderdduizend jaar. De definities voor kwetsbare objecten en beperkt kwetsbare objecten zijn vastgelegd in het Besluit Externe Veiligheid Inrichtingen en betreffen woningen, Gebouwen bestemd voor het verblijf, al dan niet gedurende een gedeelte van de dag, van minderjarigen, ouderen, zieken of gehandicapten, Gebouwen waarin doorgaans grote aantallen personen gedurende een groot gedeelte van de dag aanwezig zijn en Kampeer- en andere recreatieterreinen bestemd voor het verblijf van meer dan 50 personen gedurende meerdere aaneengesloten dagen. Vooruitlopend op de nieuwe regelgeving voor windturbines uit het concept besluit windturbines leefomgeving is een richtafstand van minimaal 2x de tiphoogte ten opzichte van woningen en kwetsbare objecten gehanteerd. In deze technische studie wordt daarom voor woningen en kwetsbare objecten de volgende contour gehanteerd: •

Scenario A tiphoogte 150 meter: •

•

8

Contour kwetsbare objecten: 300 meter

Scenario B tiphoogte 225 meter:

Datum: 4 maart 2024

TECHNISCHE STUDIE WINDTURBINES HILVARENBEEK

•

3.2

Contour kwetsbare objecten: 450 meter

Infrastructuur

In deze technische studie is gekeken voor het thema infrastructuur naar rijkswegen, provinciale wegen, spoorwegen en vaarwegen. Windturbines moeten een minimale afstand tot infrastructuur bewaren om ervoor te zorgen dat de veiligheid van de voertuigen, treinen en schepen gewaarborgd is. De geldende regels zijn: Type

Regel

Rijkswegen

Ten minste een halve rotordiameter uit de rand van de verharding.

Spoorwegen Minimaal 7,85 meter + halve rotordiameter, gemeten vanuit het hart van het dichtstbijzijnde spoor, met een minimum van 30 meter. Vaarwegen

Binnen 50 meter geen windturbines

Deze belemmering is als volgt als contour opgenomen voor beide scenario’s: •

•

3.3

Scenario A tiphoogte 150 meter o Snelwegen contour: 60 meter o Provinciale wegen contour: 20 meter o Spoorwegen contour: 71 meter o Vaarwegen contour: 90 meter Scenario B tiphoogte 225 meter o Snelwegen contour: 75 meter o Provinciale wegen contour: 20 meter o Spoorwegen contour: 86 meter o Vaarwegen contour: 105 meter

Externe veiligheid

In deze technische studie is gekeken voor het thema externe veiligheid naar de aanwezigheid van hoge druk buisleidingen met gevaarlijke stoffen en hoogspanningsverbindingen. Bij het falen van een windturbine kunnen mogelijk onderdelen van de turbine de buisleidingen en/of hoogspanningsverbindingen raken en beschadigen. Daarom is het aanbevolen een bepaalde afstand tot deze buisleidingen en/of hoogspanningsverbindingen te hanteren om dit risico te mitigeren. Deze belemmering is als volgt als contour opgenomen voor beide scenario’s: • •

3.4

Scenario A tiphoogte 150 meter o Hoogspanningslijnen contour: 150 meter o Buisleidingen contour: 150 meter Scenario B tiphoogte 225 meter o Hoogspanningslijnen contour: 225 meter o Buisleidingen contour: 225 meter

Natuur

Voor de belemmering natuur worden de Natura 2000-gebieden, de NNB-gebieden voor de provincie Noord-Brabant en de stiltegebieden gebruikt. Voor windenergie geldt voornamelijk ligging binnen of beperkte afstand tot Natura2000 als een beperkende factor.

3.4.1

Natura 2000-gebieden

Voor een windpark in of nabij Natura 2000-gebieden geldt een onderzoeksplicht. Wanneer wordt aangetoond dat windturbines geen belangrijke effecten hebben op de planten- en diersoorten of de leefomgeving waarvoor het Natura 2000-gebied is aangewezen, zijn windturbines in of nabij dit gebied mogelijk. Toch is ervoor gekozen om Natura 2000Datum: 4 maart 2024 9

TECHNISCHE STUDIE WINDTURBINES HILVARENBEEK

gebieden als belemmering op te nemen in beide scenario’s, omdat hier niet zonder meer windturbines mogen worden geplaatst. Ook wordt voor Natura 2000 gebieden, een contour opgenomen om overdraai te vermijden: • •

3.4.2

Scenario A tiphoogte 150 meter o Natura 2000 contour: 60 meter Scenario B tiphoogte 225 meter o Natura 2000 contour: 75 meter

NNB-gebieden

Naast Natura 2000-gebieden wordt in het scenario ‘zachte belemmeringen’ ook naar NNB-gebieden gekeken. Het Natuurnetwerk Nederland (NNN) ligt vast in de Wet ruimtelijke ordening. Het beschermingsregime lijkt op dat voor Natura 2000-gebieden, maar is wel beperkter. Als een windproject de belangrijkste waarden en kenmerken van het gebied aantast, is het niet toegestaan. Maar binnen het NNN kunnen plekken zijn waar windturbines de natuur weinig schade toebrengen en ligt over het algemeen iets meer juridische ruimte dan binnen Natura 2000-gebieden. Toch is voor beide scenario’s ervoor gekozen om ook voor NNB-gebieden contouren op te nemen, omdat hier niet zonder meer windturbines mogen worden geplaatst: • •

3.4.3

Scenario A tiphoogte 150 meter o Natura 2000 contour: 60 meter Scenario B tiphoogte 225 meter o Natura 2000 contour: 75 meter

Stiltegebieden

Een stiltegebied is een milieubeschermingsgebied waarin de geluiden van de omgeving (flora en fauna) overheersen. Een stiltegebied betekent niet dat er geen geluid in het gebied waarneembaar en toegestaan is, maar staat voor de afwezigheid van storende, voor de omgeving vreemde geluiden. Onder 'stil' worden geluiden verstaan die tussen de 35 en 40 dB(A) liggen. Activiteiten die de geluidsbelasting negatief beïnvloeden, zijn niet meer mogelijk in het gebied dat als stiltegebied is aangewezen. Gebiedseigen geluiden, zoals die van de landbouw, zijn hiervan uitgesloten. Voor beide scenario’s is ervoor gekozen om voor stiltegebieden contouren op te nemen: • •

10

Scenario A tiphoogte 150 meter o Stiltegebied contour: 250 meter Scenario B tiphoogte 225 meter o Stiltegebied contour: 250 meter

Datum: 4 maart 2024

TECHNISCHE STUDIE WINDTURBINES HILVARENBEEK

4

Belemmeringenkaarten en witte vlekken per scenario

Hieronder zijn per scenario de totale belemmeringenkaarten weergegeven, waarop elke belemmering zoals in hoofdstuk 3 besproken, is weergegeven. Daar waar geen belemmeringen gelden, wordt gesproken over ‘witte vlekken’. Dit zijn locaties waar, op basis van deze technische studie, het waarschijnlijk is dat er geen belemmeringen gelden voor het plaatsen van windturbines. Nader onderzoek en berekeningen dienen echter uit te wijzen of het plaatsen van windturbines hier inderdaad mogelijk (en wenselijk) is. Een paar belangrijke opmerkingen vooraf: 1. Een belangrijke belemmering die niet in dit onderzoek is meegenomen, zijn de randvoorwaarden vanwege de defensieradar. Die gelden in de gehele 750 meter-zone. 2. Voor een aantal belemmeringen geldt dat de initiatiefnemer of het bevoegd gezag / de gemeente met de betrokken instantie(s) in gesprek kan gaan over de mogelijkheid om hiervan af te wijken. Hierdoor kan de kaart er in de praktijk anders uit komen te zien. 3. Er zijn geen harde eisen voor de onderlinge afstand tussen windturbines. Om te voorkomen dat windturbines niet optimaal presteren is de vuistregel dat de onderlinge afstand minimaal drie tot vier keer de diameter van de rotor is. Dit komt neer op een onderlinge afstand van minimaal 360 tot 480 meter. 4. De Provincie Brabant heeft in haar beleid staan dat een windpark uit ten minste drie windturbines bestaat.

Kijkend naar de ‘witte vlekken’ die overblijven waar geen belemmeringen gelden, zijn de volgende conclusies te trekken: Scenario A: tiphoogte 150m: • •

•

Er zijn in totaal drie ‘witte vlekken’ te zien waar in theorie geen belemmeringen gelden. Nader onderzoek en berekeningen dienen uit te wijzen of het plaatsen van windturbines hier inderdaad mogelijk en wenselijk is. Gezien de minimale onderlinge afstand van 360 tot 480 meter tussen windturbines is het niet mogelijk om meer dan twee turbines in de witte vlekken te plaatsen. In de grootste en middelste witte vlek past één windturbine. De onderlinge afstand tussen deze witte vlekken is voldoende om hier twee turbines te plaatsen. De kleinste vlek is echter te klein voor de plaatsing van een turbine. Het is hiermee niet mogelijk om een windpark van minimaal drie turbines (provinciaal beleid) in te passen in dit gebied.

Scenario B: tiphoogte 225m: •

In scenario B: tiphoogte 225m is één ‘witte vlek’ te zien waar in theorie geen belemmeringen gelden. Deze ‘witte vlek’ is echter zo klein in diameter, dat een windturbine hier niet past.

Datum: 4 maart 2024 11

TECHNISCHE STUDIE WINDTURBINES HILVARENBEEK

Figuur 4-2 Belemmeringen windturbines scenario A: 750 meter contour binnen de gemeente Hilvarenbeek

Datum: 4 maart 2024 13

TECHNISCHE STUDIE WINDTURBINES HILVARENBEEK

Figuur 4-3 Belemmeringen windturbines scenario B: 750 meter contour binnen de gemeente Hilvarenbeek

14

Datum: 4 maart 2024

TECHNISCHE STUDIE WINDTURBINES HILVARENBEEK

Colofon TECHNISCHE STUDIE WINDTURBINES HILVARENBEEK UITSLUITINGSGEBIEDEN WINDTURBINES

KLANT Gemeente Hilvarenbeek AUTEUR Arcadis Lou Brandjes Jessica Klop DATUM 4 maart 2024 STATUS Definitief

Datum: 4 maart 2024 15

TECHNISCHE STUDIE WINDTURBINES HILVARENBEEK

Over Arcadis Arcadis is de leidende wereldwijd opererende ontwerp- en consultancyorganisatie op het gebied van de natuurlijke en gebouwde omgeving. Wij helpen onze klanten en de maatschappij met doeltreffende, duurzame en digitale oplossingen. Wij zijn met 36.000 mensen actief die in ruim zeventig landen meer dan €4,2 miljard aan omzet genereren. Wij helpen UN-Habitat met onze mensen, die kennis en expertise leveren om de moeilijke leefomstandigheden te verbeteren in gebieden die lijden onder de gevolgen van klimaatverandering. www.arcadis.com

Arcadis Nederland B.V. Postbus 264 6800 AG Arnhem Nederland T +31 (0)88 4261 261

Arcadis. Improving quality of life 16

Datum: 4 maart 2024