09 Voorjaarsnota 2022 (6 Onderzoek bezuinigingsopgave subsidies)
Tekst van het document
Onderzoek bezuinigingsopgave Gemeente Hilvarenbeek – update 14 juni 2022 Vraag van gemeente Hilvarenbeek Gemeente Hilvarenbeek staat voor de uitdaging van een bezuinigingsopgave. Een van de voorstellen van de gemeente is om te bezuinigen op het subsidieprogramma. Het voorstel is om een selectie van subsidiepartners 10% (en een kleine selectie 100%) te korten op hun subsidie. De selectie bestaat uit lokale voorzieningen met een focus op sport, cultuur, ondersteuning van ouderen en/of mensen met een beperking, en recreatie/toerisme. De gemeenteraad en het verenigingsleven van Hilvarenbeek maken zich zorgen om de financiële en maatschappelijke impact van dit bezuinigingsvoorstel. De aanname is dat de betrokken subsidiepartners indirect een belangrijke functie innemen in het voorliggend veld – bijvoorbeeld als het gaat om vroegsignalering en preventie, belangrijke factoren bij het voorkomen van escalaties en problemen in het sociaal domein. De raad heeft de gemeente daarom verzocht om eerst inzicht te krijgen in de verwachtte maatschappelijke en financiële impact van deze bezuiniging op subsidiepartners en de relatie tussen de activiteiten van subsidiepartners, vroegsignalering, preventie, en escalatie. De gemeente wil dit inzicht krijgen door middel van een onderzoek.
Tot stand komen onderzoek Begin 2022 hebben Peter Arens (Afdelingshoofd Samenleving) en Amela Mesic (Juridisch Adviseur Sociaal Domein) Avance Impact gevraagd om mee te denken over een goede werkwijze om dit onderzoek uit te voeren. Samen is tot een plan van aanpak gekomen dat op dit moment door Avance Impact wordt uitgevoerd. De centrale onderzoeksvraag is: Wat zijn de mogelijke gevolgen van de voorgenomen bezuinigingen op subsidies voor het sociaal domein van gemeente Hilvarenbeek? Deze vraag beantwoorden we aan de hand van de volgende deelvragen: • • • • •
Wat zijn de uitdagingen in het sociaal domein voor gemeente Hilvarenbeek in de komende jaren? Wat is de maatschappelijke waarde van de betrokken subsidiepartners – gekeken naar de belangrijkste uitdagingen in het sociaal domein? Hoe financieel weerbaar zijn de betrokken subsidiepartners? Welke gevolgen van bezuinigingen op subsidies zijn bekend vanuit andere gemeentes? Wat zijn belangrijke aandachtspunten voor gemeente Hilvarenbeek bij het besluiten om te bezuinigen?
Uitgevoerde onderdelen onderzoek (tot 14 juni 2022) Hieronder staat kort toegelicht welke stappen al zijn uitgevoerd om bovenstaande vragen te beantwoorden. •
•
•
Documentatie gemeente Hilvarenbeek en subsidiepartners: Ter voorbereiding van het onderzoek heeft gemeente Hilvarenbeek relevante documentatie met Avance gedeeld die inzicht geeft in het gemeentebeleid binnen het sociaal domein en in de betrokken subsidiepartners en hun beleid/activiteiten en financiën. Oriënterende gesprekken met gemeente: In oriënterende gesprekken met beleidsmedewerkers Amela Mesic, Noortje Smulders, Anja van de Westelaken en Mijke Peerbooms heeft Avance in kaart gebracht wat de sociale probleemgebieden zijn die prioriteit hebben voor de gemeente. Focusgroep en enquête onder subsidiepartners: Naar alle betrokken subsidiepartners is per email een enquête verstuurd over hun rol binnen de gemeente en hun maatschappelijke waarde. Met een selectie subsidiepartners is vervolgens verder gesproken in een focusgroep en interview. De kernvragen hierbij waren: hoe dragen de subsidiepartners bij aan de uitdagingen van de gemeente? Wie zijn de doelgroepen die zij bereiken? Welke positieve
Avance | Barentszplein 7 | 1013 NJ Amsterdam| T+31(0)20 6207705 | avance-impact.nl
1
• •
impact zien zij als gevolg van hun activiteiten? De enquête is op dit moment door 14 van 37 subsidiepartners ingevuld. Vastlegging in overzicht: De informatie vanuit documentatie en gesprekken is vastgelegd in een matrixoverzicht. Korte literatuurscan en interview met experts: Avance heeft een scan uitgevoerd naar bestaande ervaringen en kennis op het gebied van de betrokken soorten subsidies en de geïdentificeerde probleemgebieden. Ook zijn er twee experts geïnterviewd uit het netwerk van Avance. Hierin stond centraal wat de experts verwachten dat het bezuinigingsvoorstel zal betekenen voor de gemeente en wat belangrijke aandachtspunten zijn op het gebied van sport en cultuur.
Nog geplande onderdelen van het onderzoek (na 14 juni 2022) • •
Enquête onder subsidiepartners: We hopen de enquêtes van de resterende subsidiepartners nog te ontvangen. Interview met buurtgemeente: Met gemeente Hilvarenbeek is ervoor gekozen om buurtgemeentes Oisterwijk en Goirle te benaderen, vanwege de vergelijkbare bezuinigingsopgave die deze gemeentes onlangs hebben doorgevoerd. Een interview met gemeente Goirle staat gepland. Centraal staan de vragen: Wat zijn de ervaringen geweest en wat was de financiële en maatschappelijke impact van de bezuinigingen? Zijn subsidiepartners omgevallen, hebben ze hun activiteiten aangepast of zijn ze meer afhankelijk van andere financiers of vrijwilligers?
Eerste conclusies Uitdagingen en doelstellingen van gemeente Hilvarenbeek •
• •
De meest urgente uitdagingen van de gemeente zijn vergrijzing, de schaarste op de woningmarkt voor ouderen en kwetsbaren, de betaalbaarheid van de jeugdzorg en de implementatie van nieuwe inkoop van het sociaal domein. De betrokken doelgroepen zijn ouderen, jongeren en kwetsbare inwoners (met een Wmo). Voor alle uitdagingen geldt dat Hilvarenbeek een groot beroep zal moeten doen op de zelfredzaamheid van deze doelgroepen, die de regie over eigen leven zo veel en lang mogelijk moeten houden. Het beleid van Hilvarenbeek leunt hiervoor op het voorliggend veld dat de zelfredzaamheid van inwoners kan stimuleren. Dit zijn formele partners op gebied van welzijn en zorg, maar ook de lokale voorzieningen die samen een informeel netwerk vormen. Voor de subsidiepartners lijkt hierdoor ook een belangrijke rol weggelegd bij het aanpakken van de meest urgente uitdagingen voor Hilvarenbeek.
Maatschappelijke impact en financiële weerbaarheid van subsidiepartners •
•
Uit de enquête, focusgroep en interviews komt naar voren dat de waarde van de subsidiepartners zit in het hechte netwerk dat zij vormen en dat de inwoners van Hilvarenbeek met elkaar verbindt. De subsidiepartners bieden een grote diversiteit aan manieren om actief en betrokken te zijn, en elkaar te ontmoeten. Ook komen subsidiepartners achter de deuren bij inwoners thuis. De financiële weerbaarheid van subsidiepartners (op basis van financiële verslagen) varieert van laag tot hoog. Er is sprake van een lage financiële weerbaarheid wanneer een financiële buffer ontbreekt of een partner sterk afhankelijk is van de gemeentelijke subsidie.
Verwachte effecten van bezuinigingen op subsidies •
• •
De literatuurscan laat zien dat het sociaal domein een steeds grotere financiële uitdaging is voor gemeenten in Nederland. Hoewel zelfredzaamheid, vroegsignalering en preventie centraal staan in plannen en doelstellingen, worden deze aanpakken vaak vermoeilijkt door de onvermijdelijke bezuinigingen die worden toegepast. De ervaringen van gemeenten die deze bezuinigingen toepassen laten verschillende effecten zien. Hoewel er een aantal positieve gevolgen zijn, hebben de bezuinigingen vooral negatieve gevolgen op gesubsidieerde organisaties en de waarde die zij inwoners bieden. Door de bezuinigingen neemt de financiële weerbaarheid van organisaties af. In uiterste gevallen kan dit betekenen dat organisaties en verenigingen hun begrotingen niet meer rond krijgen en ophouden te bestaan. In de meeste gevallen worden de bezuinigingen opgevangen door het verhogen van kosten voor leden en bezoekers, het verlagen van organisatiekosten, of het inzetten Avance | Barentszplein 7 | 1013 NJ Amsterdam| T+31(0)20 6207705 | avance-impact.nl
2
•
van reserves of andere reddingsmiddelen. Vaak worden deze veranderingen ook gevoeld door inwoners die gebruik maken van deze voorzieningen. Inwoners met een kwetsbare maatschappelijke positie worden het hardst geraakt. Deze gevolgen staan haaks op de beoogde zelfredzaamheid en preventie in het kader van de decentralisatie. Er kan daarom voornamelijk worden geconcludeerd dat bezuinigingen een risico vormen voor de belangrijke maatschappelijke rol van lokale voorzieningen.
Volledige rapport De volledige resultaten van het onderzoek zullen op 7 juli 2022 worden gedeeld met het college.
Colofon Geschreven door: Avance Impact Auteurs: Hatice Nurlu en Sanne Handgraaf Opdrachtgever: Peter Arens en Amela Mesic, Gemeente Hilvarenbeek
Avance | Barentszplein 7 | 1013 NJ Amsterdam| T+31(0)20 6207705 | avance-impact.nl
3