-RV Vaststellen beleidskader, verordeningen en nvb gemeentelijke monumenten Hillegom.pdf

Raadsvoorstel Besluitvormend

Vaststellen beleidskader, wijzigingsverordening, subsidieverordening en nota van beantwoording regelingen gemeentelijke monumenten Hillegom

aan:

de raad van de gemeente Hillegom

zaaknummer: Z-25-479054 Datum collegevergadering: 6 januari 2026 datum raadsvergadering: 12 februari 2026 agendapunt: Mike Roelofs, Karin Hoekstra portefeuillehouder: behandelend ambtenaar: emailadres: programma: Bedrijvigheid

Wij stellen voor: 1. Het 'Beleidskader gemeentelijke monumenten Hillegom 2026' vast te stellen; 2. De 'Wijzigingsverordening 2026 van Erfgoedverordening gemeente Hillegom 2024' vast te stellen; 3. De ‘Subsidieverordening gemeentelijke monumenten Hillegom 2026' vast te stellen; 4. De ‘Nota van beantwoording zienswijzen – Drie ontwerpen beleid gemeentelijke monumenten Hillegom 2025’ vast te stellen.

Inleiding De gemeente Hillegom wil haar erfgoed behouden en beschermen. Het beleid en de regelgeving rondom erfgoed moet hiervoor aangevuld en geactualiseerd worden. De gemeenteraad heeft op 1 februari 2024 de Erfgoedverordening gemeente Hillegom vastgesteld. De Erfgoedverordening 2024 regelt de procedure voor aanwijzing en intrekking van gemeentelijke monumenten. De Erfgoedverordening bevat zelf geen toetsingskader voor de afweging of een object als monument moet worden aangewezen. Het ‘Beleidskader gemeentelijke monumenten Hillegom 2026’ (hierna: Beleidskader) voorziet hierin door objectieve criteria vast te stellen voor: • aanwijzing van waardevolle objecten als gemeentelijk monument; • aanvragen tot intrekking van bestaande aanwijzingen van objecten. Na vaststelling van dit beleidskader moet de Erfgoedverordening 2024 worden geactualiseerd via de ‘Wijzigingsverordening 2026 van Erfgoedverordening gemeente Hillegom 2024’ (hierna: Wijzigingsverordening). Om eigenaren van gemeentelijke monumenten te ondersteunen bij het behouden en beschermen van het Hillegomse erfgoed is ook de subsidieregeling geactualiseerd in de

‘Subsidieverordening gemeentelijke monumenten Hillegom 2026’ (hierna: Subsidieverordening). De verouderde verordening uit 2007 wordt ingetrokken. Een enquête over de subsidieverordening is gehouden onder huidige eigenaren. Van eind oktober tot begin december hebben het ontwerp Beleidskader, de ontwerp Wijzigingsverordening en de ontwerp subsidieverordening ter inzage gelegen. Op de ontwerpen zijn in totaal 14 zienswijzen ingediend en één aanvulling. Deze zienswijzen kennen vaak meerdere onderdelen. Naar aanleiding van de ingediende zienswijzen zijn een aantal aanpassingen gedaan in de ontwerpen. De belangrijkste zijn: 1. subsidieverordening De bestaande subsidieregeling is gebaseerd op teruggave van de OZB. Uit de eerdere enquête bleek een zeer kleine meerderheid van eigenaren voorstander van subsidie op basis van onderhoud. De ontwerp subsidieregeling die ter inzage is gelegd, is vervolgens gebaseerd op onderhoud en restauratie. Op deze ontwerp subsidieregeling zijn in enkele zienswijzen en kanttekeningen geplaatst. Op basis van de ingediende zienswijzen is besloten om de oude regeling grotendeels in stand te houden. Deze wordt uitgebreid met de kosten voor de inspectie van een woonhuismonument. Deze worden eenmaal in de vier jaar tot maximaal 100% vergoed door de gemeente. 2. Duurzaamheid Er wordt in de zienswijzen op diverse manieren aandacht gevraagd voor duurzaamheid.

Aangegeven wordt bijvoorbeeld dat duurzaamheidsmaatregelen mogelijk moeten blijven. Wij steunen de wens van eigenaren, om hun monument te kunnen verduurzamen. Over de mogelijkheden voor verduurzaming kunnen eigenaren van woonhuismonumenten advies krijgen van de Monumentenwacht. Eigenaren kunnen hiervoor de subsidie gebaseerd op de teruggave van de OZB aanwenden. Deze subsidie is vrij te besteden voor dit doel wat de regeldruk voor eigenaren verminderd ten opzichte van een specifieke subsidie voor duurzaamheid. Daarnaast kunnen eigenaren van monumenten ook gebruik maken van de al beschikbare voorzieningen die worden aangeboden door de gemeente, zoals advies van energiecoaches omtrent verduurzamingsmogelijkheden. 3. Beleidskader Er wordt in de zienswijzen enerzijds aangegeven dat de grenswaarden te hoog zijn, maar anderzijds ook dat de grenswaarden te laag zijn. Specifiek gaat het daarbij om bollenschuren die vaker lager scoren vanwege aanpassingen die in de loop der tijd hebben plaatsgevonden. Daarom wordt de grenswaarde voor objectcategorie D. ‘Boerderijen, bollenschuren en overige agrarische gebouwen bollenschuren’ verlaagd naar 15 punten. Dit betekent dat er zes extra objecten mogelijk worden aangewezen als gemeentelijk monument ten opzichte van het concept beleidskader.

Bestaand kader en context • Erfgoedverordening gemeente Hillegom 2024 • Subsidieverordening monumenten Hillegom 2007 • Collegebesluit van 14 oktober 2025, ter inzage leggen van het beleidskader en de wijzigingsverordening • Collegebesluit van 14 oktober 2025, ter inzage leggen van de subsidieverordening • De zienswijzen zijn beantwoord in de ‘Nota van beantwoording zienswijzen – drie ontwerpen beleid gemeentelijke monumenten Hillegom 2025’

Beoogd effect Bescherming en behoud van het cultureel erfgoed van de gemeente Hillegom door actuele regelgeving. Argumenten 1.1. Het beleidskader waarborgt een objectieve en consistente afweging bij het aanwijzen van gemeentelijke monumenten Het beleidskader dient als basis om een meer objectieve afweging te maken bij het aanwijzen/ intrekken van gemeentelijke monumenten. 2.1. De Erfgoedverordening moet in lijn worden gebracht met het beleidskader Als gevolg van het vaststellen van het beleidskader is een aanpassing van de erfgoedverordening noodzakelijk. In het beleidskader is opgenomen dat het interieur van gemeentelijke monumenten niet wordt beschermd met een vergunningsplicht voor de activiteit ‘wijzigen monument’. Ook is opgenomen dat bij de aanvraag om een object als monument aan te wijzen – of een aangewezen object te schrappen van de gemeentelijke monumentenlijst- door de aanvrager een onderbouwing moet worden meegestuurd aan de hand van de in het beleidskader opgenomen cultuurhistorische aspecten. 3.1. Met de subsidieregeling worden eigenaren van woonhuismonumenten ondersteund in het in goede staat houden van het monument De gemeente Hillegom wil eigenaren van gemeentelijke woonhuismonumenten ondersteunen via een subsidieregeling.

Naar aanleiding van de ingediende zienswijzen is de subsidieregeling voor eigenaren van woonhuismonumenten uitgebreid met de mogelijkheid tot vergoeding van het abonnement en de inspecties van de Monumentenwacht. 4.1. De ingediende zienswijzen hebben geleid tot aanpassingen. De ontvangen zienswijzen zijn beoordeeld en meegenomen bij het opstellen van de definitieve ontwerpen. De zienswijzen hebben op enkele punten aanleiding gegeven om het ontwerpbeleidskader, de wijzigingsverordening en de subsidieverordening aan te passen. De wijzigingen zijn opgenomen in de nota van beantwoording. Kanttekeningen 1.1. Het interieur van gemeentelijke monumenten is uitgesloten van bescherming. Het interieur van gemeentelijke monumenten kan cultuurhistorische waarden bevatten. Over het niet onder de beschermingsregeling opnemen van het interieur heeft de Gemeentelijke Advies Commissie Omgevingskwaliteit (GACO) een negatief advies uitgebracht. Volgens de GACO gaat het voorstel uit van de gedachte, dat het interieur in beginsel van ondergeschikt belang is. De commissie kan zich hier gezien de aard en bouwwijze van veel monumenten niet in vinden. Juist voor publieke bouwwerken zoals kerken maar vaak ook voor particuliere bouw zoals woonhuizen heeft het interieur een eigen waarde. Veel gebouwen zijn meer dan een schil.

Dat betekent overigens niet dat er geen wijzigingen kunnen plaatsvinden, maar dat bij veranderingen de erfgoedwaarde van het interieur eigen afwegingen verdient waarin rekening kan worden gehouden met de wens meer vrijheid te bieden aan particuliere wensen. De GACO benoemt de mogelijkheid om het interieur van panden die een publieke functie vervullen of voor het publiek toegankelijk zijn wel met een verplichting tot Omgevingsvergunning te beschermen. Omdat er slechts sprake is van een beperkt aantal monumenten waar dit voor geldt, en omwille van een eenduidig kader en daarmee

duidelijkheid voor gemeente en aanvragers, wordt dit nu niet in de erfgoedverordening opgenomen. 1.2 voor de belangenafweging bij de aanwijzing van een gemeentelijk monument wordt geen afwegingskader opgesteld. Dit betekent dat de raad bij iedere aanwijzing tot monument en ieder verzoek tot intrekking van de status de persoonlijke belangen van de eigenaar moet wegen ten opzichte van het algemeen belang. Hierdoor ontstaat een risico op willekeur met gevolgen voor mogelijke bezwaar- en beroepsprocedures. 1.3. De GACO adviseert negatief op de uitwerking van de puntentelling. De commissie ziet onwenselijke gevolgen voor bestaande monumenten. De huidige lijst bevat geen waardering, waarmee artikel 4 een uitnodiging wordt om met gebruik van de systematiek maar zonder de onderlinge afweging tussen de monumenten een eigen invulling te geven aan de puntentelling. Verzoek is om deze waardering toe te voegen. De waardering is een middel om als gemeente in redelijkheid over te gaan tot aanwijzing danwel het ongedaan maken daarvan. Mocht een initiatiefnemer het hiermee niet eens zijn, dan zou een goede motivatie aanleiding kunnen zijn om zonder een particuliere versie van de telling te vragen vanuit het bestuur tot een nieuwe afweging te komen.

Het initiatief moet bij de gemeente liggen anders zouden particulieren mogelijk misbruik kunnen maken van de situatie om zelf argumenten aan te leveren waarom een monumentaal object een lagere score zou moeten krijgen. Dit kan bijvoorbeeld door blijvende beschadigingen aan cultuurhistorische elementen toe te brengen. Dit risico is beperkt. Voor het aanbrengen van wijzigingen aan het exterieur is een Omgevingsvergunning vereist en de gemeente kent een jaarlijks handhavingsprotocol. Over het algemeen willen wij als gemeente uitgaan van de positieve intenties van eigenaren van monumenten. Wel adviseren wij om na vaststelling van het beleidskader door de gemeenteraad alle gemeentelijke monumenten in het erfgoedregister te laten herwaarderen en te toetsen volgens het nieuwe beleidskader. Zo ontstaat een uniform en actueel erfgoedbestand en houdt de gemeente regie over de kwaliteit van de beoordeling. 3.1. Het subsidiebudget is niet toereikend voor het bereiken van de doelstellingen. Met de vaststelling van het beleidskader komen meer objecten in aanmerking als gemeentelijk monument, waarbij enkel voor woonhuismonumenten de subsidieregeling van toepassing is. De totale subsidie stijgt ook als gevolg van het eenmaal per 4 jaar vergoeden van de inspectie van een woonhuismonument en de bekostiging van het daarvoor vereiste abonnement bij de monumentenwacht.

3.2 Er is alleen subsidie mogelijk voor eigenaren van woonhuismonumenten. Hillegom kent verscheidene gemeentelijke monumenten (woonhuizen, scholen, kerken, en objecten). De subsidieregeling kent alleen de mogelijkheid om subsidie te verlenen aan de eigenaren van woonhuismonumenten. Voor de andere categorieën is geen subsidie beschikbaar. Voor gebouwen met een publieke of levensbeschouwelijke functie geldt wel dat zij op grond van andere regelgeving zijn vrijgesteld van onroerendezaakbelasting. 1.4./2.1./3.3. De ambtelijke capaciteit voor erfgoed is beperkt. Dit betekent dat werkzaamheden rond het aanwijzen van gemeentelijke monumenten uitbesteed zal moeten worden. Het is nog onbekend of dit binnen bestaande middelen mogelijk is. Dit is mede afhankelijk van diverse keuzes die gemaakt moeten worden in het beleidskader (bijvoorbeeld grenswaarden en herwaardering). Hiervoor is in 2026 circa € 25.000 euro beschikbaar en vanaf 2027 circa € 15.000 euro per jaar.

1.5./2.2./3.4. De GACO wil in nader gesprek. De GACO heeft negatief geadviseerd op de regelingen en wil over het advies in gesprek met de gemeente. Omdat het hier een advies betreft van een krachtens de wet aangestelde adviseur, moet een afwijking van dit advies zorgvuldig worden gemotiveerd (artikel 3:50 van de Algemene wet bestuursrecht). Het is van belang om het advies van de GACO zorgvuldig mee te wegen. Het college gaat graag in op het aanbod van de GACO om met elkaar in gesprek te gaan. Voor het college kan over alle relevante thema’s worden gesproken, maar staat niet alles ter discussie. Zo kan over het interieur van openbare gebouwen worden gesproken, als ook over de puntentelling, maar blijft die laatste ongewijzigd. Financiële consequenties De raad stelt budget beschikbaar voor uitvoering. Hiervoor is in 2026 circa € 25.000 euro beschikbaar en vanaf 2027 circa € 15.000 euro per jaar. Mocht dit onvoldoende te zijn om uitvoering te geven aan het beleidskader, dan komt het college met een aanvullend voorstel naar de raad. Juridisch kader • Gemeentewet - Artikel 149, artikel 160 lid 1 onder b. • Bekendmakingswet - Artikel 6, 7, en 8. • Algemene wet bestuursrecht - Afdeling 3.4.

Uniforme openbare voorbereidingsprocedure, artikel 3:42 • Verordening inzake de wijze waarop ingezetenen en in de gemeente een belanghebbende natuurlijke en rechtspersonen bij de voorbereiding van gemeentelijk beleid worden betrokken (Inspraakverordening) • Beleidskader participatie 2024. Aanpak, uitvoering en participatie Enquête Om tot ontwerp-subsidieregeling te komen is gestart met een enquête onder de huidige eigenaren van gemeentelijke monumenten. De resultaten van de enquête zijn op 16 januari 2025 aan de raad gepresenteerd. Ter inzagelegging Om huidige en (potentieel) nieuwe eigenaren van een gemeentelijk monument en andere belanghebbenden actief te betrekken bij het proces zijn het beleidskader, de wijzigingsverordening en de subsidieverordening eerst als ontwerpen voor een periode van zes weken ter inzage gelegd. Dit gaf belanghebbenden de gelegenheid om een zienswijze in te dienen op de drie ontwerpen. Informatiebijeenkomst Gedurende de ter inzagelegging is er op 12 november een informatiebijeenkomst georganiseerd. Het doel van deze informatiebijeenkomst was informerend. Het informeren over het beleidskader, de wijzigingsverordening en de subsidieregeling. Wat het betekent om een monument te bezitten (voor- en nadelen), de gelegenheid om naast het indienen van een zienswijze ter plekke vragen te stellen en een mening te geven.

Terugkoppeling van de inspraak op de terinzagelegging De binnengekomen zienswijzen en reacties zijn vastgelegd in een nota van beantwoording (hierna nota), inclusief de eventuele verwerkingen aan de hand van de reacties, zie bijlage 1. Indien er op reacties geen verwerking heeft gevolgd, heeft de gemeente gemotiveerd waarom dat zo is. De nota dient vastgesteld te worden door de raad. Met

deze vorm van participatie konden eventuele aanpassingen nog verwerkt worden, wat positief kan bijdragen aan het draagvlak voor het beleidsvoornemen. Vervolg Na vaststelling van het beleidskader, de wijzigingsverordening, de subsidieverordening worden deze gepubliceerd conform de Algemene wet bestuursrecht en de Bekendmakingswet, waarna zij in werking treden. Huidige eigenaren en eigenaren van potentiële gemeentelijke monumenten worden geïnformeerd over de actuele regelgeving en eigenaren van potentiële monumenten ook over het vervolg. Na inwerkingtreding kan de gemeente Hillegom haar cultuurhistorisch erfgoed met actuele regelgeving behouden en beschermen. Duurzaamheid De monumentenwacht kan eigenaren van woonhuismonumenten adviseren over de mogelijkheden tot het verduurzamen van hun woning met inachtneming van de cultuurhistorische waarden. Hillegom-Lisse-Teylingen (HLT) Dit voorstel ligt enkel voor aan de raad van de gemeente Hillegom. Urgentie Niet van toepassing. Evaluatie Niet van toepassing. Bijlagen en achtergrondinformatie 1. Beleidskader gemeentelijke monumenten Hillegom 2026 2. Wijzigingsverordening 2026 van Erfgoedverordening gemeente Hillegom 2024 3. Subsidieverordening gemeentelijke monumenten Hillegom 2026 4. Nota van beantwoording zienswijzen – Drie ontwerpen beleid gemeentelijke monumenten Hillegom 2025 5.

Advies ruimtelijke kwaliteit DSL van 09-12-2025 Namens het college van Hillegom,

M. Witkamp Secretaris

R. ter Hark Burgemeester

Raadsbesluit

De raad van de gemeente Hillegom, gelezen het voorstel van het college van 6 januari 2026 met als onderwerp Vaststellen beleidskader, wijzigingsverordening, subsidieverordening en nota van beantwoording regelingen gemeentelijke monumenten Hillegom gelet op de behandeling in de raadscommissie- en raadsvergadering, gelet op artikel 149 van de Gemeentewet, artikel 4:81 van de Algemene wet bestuursrecht, Bekendmakingswet artikel 6, 7 en 8, Algemene wet bestuursrecht Afdeling 3.4. Uniforme openbare voorbereidingsprocedure, artikel 3:42, Verordening inzake de wijze waarop ingezetenen en in de gemeente een belanghebbende natuurlijke en rechtspersonen bij de voorbereiding van gemeentelijk beleid worden betrokken (Inspraakverordening) en het Beleidskader participatie 2024. Besluit: 1. Het 'Beleidskader gemeentelijke monumenten Hillegom 2026' vast te stellen; 2. De 'Wijzigingsverordening 2026 van Erfgoedverordening gemeente Hillegom 2024' vast te stellen; 3. De ‘Subsidieverordening gemeentelijke monumenten Hillegom 2026' vast te stellen; 4. De ‘Nota van beantwoording zienswijzen – Drie ontwerpen beleid gemeentelijke monumenten Hillegom 2025’ vast te stellen.

Aldus besloten in de raadsvergadering van 12 februari 2026,

Y.P.A. Hermans Griffier

R. ter Hark Voorzitter