-RV Duurzame opvang asielzoekers.pdf

Hillegom

Raadsvoorstel Besluitvormend Duurzame opvang asielzoekers aan:

de raad van de gemeente Hillegom

zaaknummer: Z-23-296396 datum collegevergadering: 14 maart 2023 datum raadsvergadering: 26 april 2023 agendapunt: 0 portefeuillehouder: Dhr. A. de Jong en Dhr. A. van Erk behandelend ambtenaar: Greetje Heck-Schipaanboord e-mailadres: G.heck@hltsamen.nl telefoon: 14 0252

Wij stellen voor: 1.

2. 3.

4.

5.

Het uitgangspunt om in de regio Hollands Midden in eerste instantie 2200 asielzoekers duurzaam (minimaal vijf jaar) op te vangen te onderschrijven, gebaseerd op het aan de Provinciale Regietafel Vluchtelingen Zuid-Holland (PRT) overeengekomen aantal van 10.000 op te vangen asielzoekers; Het Dagelijks Bestuur van de regio Holland Rijnland te verzoeken om de afspraken tussen de gemeenten over de duurzame opvang van asielzoekers te coördineren, stimuleren en monitoren; Het onderschrijven van het uitgangspunt om het aantal op te vangen asielzoekers tussen Holland Rijnland en Midden-Holland te verdelen op basis van het aantal inwoners, waarbij bij wederzijdse instemming tussen beide regio’s de verdeling kan worden aangepast; Het aantal op te vangen asielzoekers binnen respectievelijk Holland Rijnland en Midden-Holland te verdelen over de betreffende gemeenten op basis van het aantal inwoners per gemeente, waarbij bij wederzijdse instemming tussen gemeenten de verdeling kan worden aangepast; Het onderzoeken van de mogelijkheden in hoeverre duurzame, grotere opvanglocaties een functie kunnen vervullen op het gebied van voorzieningen voor duurzame kleinschaligere opvanglocaties.

Inleiding De capaciteit van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) is niet toereikend om de huidige hoeveelheid asielzoekers op te vangen. De consequenties hiervan hebben we de afgelopen zomer kunnen zien. Eind augustus 2022 is een akkoord gesloten tussen het Rijk, de VNG, het IPO en het Veiligheidsberaad om te komen tot een duurzame oplossing voor de opvangcrisis. De ‘spreidingswet’, die nu voor advies bij de Raad van State ligt, is een van de uitwerkingen van dit akkoord. Middels deze wet zal het kabinet in de komende maanden naast een taakstelling voor gemeenten om statushouders op te vangen, voor Hillegom in 2023, 55 statushouders, ook een taakstelling voor asielzoekers opleggen. Vooruitlopend op de inwerkingtreding van deze wet hebben de burgemeesters en wethouders Wonen van de achttien gemeenten in het gebied van de Veiligheidsregio Hollands Midden afspraken gemaakt om te komen tot een regionale invulling en ontwikkeling van een aanpak voor duurzame (minimaal vijf jaar) asielopvang van – in eerste instantie – 2200 asielzoekers. Deze afspraken worden ter bekrachtiging voorgelegd aan de gemeenteraden van alle achttien gemeenten. Op basis van deze afspraken zal met (de gemeenten die vallen onder) respectievelijk de regio’s Holland Rijnland en Midden-Holland verder vorm en inhoud worden 1

gegeven aan deze afspraken. Gezien de al zeer grote druk op de woningmarkt in alle gemeenten in de regio, is financiële én planologische ondersteuning van de provincie ZuidHolland naar verwachting hierin noodzakelijk. Bestaand kader en context De ‘spreidingswet’, ligt nu voor advies bij de Raad van State. Middels deze wet zal het kabinet in de komende maanden naast een taakstelling voor gemeenten om statushouders op te vangen, naar verwachting, ook een taakstelling voor asielzoekers opleggen. Beoogd effect Een realistisch en evenredig aandeel van de duurzame huisvestingsopgave voor asielzoekers realiseren op niveau van Holland Rijnland. Argumenten 1.1 Aan de Provinciale Regietafel Vluchtelingen (PRT) is de afspraak gemaakt dat Zuid-Holland het aanbod zou doen in eerste instantie 10.000 duurzame opvangplekken voor asielzoekers te gaan realiseren. Dit was mede een reactie op een verdeling vanuit de landelijke regietafel die voor Zuid-Holland neerkwam op een aantal te realiseren plaatsen van 18.593. Dit aantal is altijd voor Zuid-Holland als onacceptabel hoog gezien, zelfs hoger dan er op grond van de inwonertallen uit zou komen. Het getal van 10.000 is al een enorme opgave voor de ZuidHollandse gemeenten, gezien het kleine aantal duurzame opvangplaatsen dat er nu is en de huidige krapte op de woningmarkt.

Naar rato van het aantal inwoners zou de regio Hollands Midden van het aantal van 10.000 voor de hele provincie zo’n 2200 duurzame opvangplekken voor haar rekening moeten nemen. 2.1 De Veiligheidsregio treedt middels het Transitieplan terug uit haar coördinerende rol in de opvang van asielzoekers. Onderdeel van de afspraken gemaakt in de zomer van 2022 is dat de Veiligheidsregio tijdelijk een rol pakt in de opvang van asielzoekers. In het Transitieplan is benoemd dat de Veiligheidsregio zich zal terugtrekken uit dit dossier. Afgesproken op 15 december jl. is dat de regio’s Holland Rijnland en Midden- Holland de coördinerende, stimulerende en monitorende rol op zich zullen nemen. Door gebruik te maken van de regio’s Holland Rijnland en Midden-Holland, hoeft er geen aparte entiteit te worden opgericht. Bovendien zijn beide regio’s vertegenwoordigd aan de PRT (via de voorzitter van het regionale Bestuurlijk Overleg Wonen). Op hoofdlijnen bestaat de rol van de regio's uit het opzetten en uitvoeren van de monitoring van de realisatie, het opzetten van een bestuurlijke en ambtelijke regionale governance, het duiden van Rijks- en provinciaal beleid, het ondersteunen van en adviseren aan gemeenten, het onderhouden van contacten met stakeholders (o.a. COA, provincie, Rijk, PRT), en het faciliteren van intergemeentelijke en bovenregionale afstemming.

Voor de dekking van de kosten voor deze extra taak van de regio’s wordt een beroep gedaan op de provincie. 3.1 De filosofie van de spreidingswet is om de taakstelling voor het aantal te huisvesten asielzoekers te verdelen over de gemeenten op basis van inwoneraantal. Met de afspraak om regionaal 2200 plekken voor asielzoekers te realiseren lopen we vooruit op de inwerkingtreding van de spreidingswet. Deze wet gaat uit van een taakstelling per gemeente op basis van het aantal inwoners. Een verdeling van de ambitie van 2200 op basis van het aantal inwoners per gemeente in de regio is daarom het meest eenduidig. Overigens wijzen de landelijke ramingen momenteel op een benodigd aantal plaatsen voor asielzoekers van circa 75.500. Als die op grond van de spreidingswet over alle gemeenten zouden worden verdeeld, zou de opgave voor Zuid-Holland op circa anderhalf keer het aantal van 10.000 uitkomen. Het is realistisch er vanuit te gaan dat deze aantallen uiteindelijk door de gemeenten gerealiseerd moeten worden. Gemeente

Aantal inwoners (CBS, 2022)

Aantal op te vangen asielzoekers op basis

2

10.000 provinciaal

75.500 landelijk

Holland Rijnland Alphen aan den Rijn

112926

303

478

Leiden

125074

335

530

Leiderdorp

27464

74

116

Oegstgeest

25499

68

108

Voorschoten

25627

69

109

Nieuwkoop

29304

79

124

Kaag en Braassem

27895

75

118

Hillegom

22312

60

95

Lisse

23015

62

97

Teylingen

37942

102

161

Noordwijk

44365

119

188

Katwijk

66032

177

280

Zoeterwoude

9302

25

39

576757

1546

2443

Waddinxveen

31342

84

133

Gouda

74095

199

314

Krimpenerwaard

57062

153

242

Zuidplas

45794

123

194

Bodegraven-Reeuwijk

35752

96

151

Totaal

244045

654

1034

Hollands Midden

820802

2200

3477

Totaal

Midden-Holland

Uiteraard hoeft deze verdeling niet in beton gegoten te zijn. Mocht een van de gemeenten meer asielzoekers kunnen opvangen dan nodig is op basis van het aantal inwoners, en de andere gemeente kan minder asielzoekers opvangen dan nodig is op basis van het aantal inwoners, dan kunnen de gemeenten onderling afspraken maken over een aanpassing van de verdeling. Hierbij kan ook een uitruil plaatsvinden met andere opgaven voor huisvesting van bijzondere doelgroepen, zoals de huisvesting van statushouders, arbeidsmigranten en Oekraïners. Met wederzijdse instemming kan ook tussen de regio’s de verdeling worden aangepast. Belangrijk hierbij is dat gemeenten verantwoordelijk blijven voor de realisatie van voldoende plekken. De organisaties Holland Rijnland en Midden-Holland hebben hierin geen taakstelling, maar oefenen een coördinerende, stimulerende en monitorende rol uit. 5.1 Er zijn in de regio’s al een aantal grote opvanglocaties voor asielzoekers (aanstaande), waar voorzieningen aanwezig zijn. Kleine locaties kunnen hiervan gebruik maken.

3

De grotere opvanglocaties in de regio bevinden zich in de gemeenten Katwijk (reeds bestaand; 570 plekken), Leiden (per februari; 340 plekken, mogelijk worden dat er meer), Alphen aan den Rijn (nog geen besluitvorming) en Gouda (per april; 350 plekken) en een kleinere locatie in Bodegraven-Reeuwijk (per mei, 100 plekken). Daarmee zijn we er nog niet. Dit dient aangevuld te worden met nog een aantal kleinschaligere duurzame opvanglocaties in de overige gemeenten. Het voordeel van deze grote locaties is dat alle voorzieningen daar aanwezig zijn (o.a. gezondheidszorg en begeleiding). Kleinere locaties kunnen van deze voorzieningen meeprofiteren. 5.2 De spreidingswet biedt gemeenten de mogelijkheid de exploitatie van (kleine) opvanglocaties op zich te nemen en gemaakte kosten te verhalen bij het Rijk Met de spreidingswet wordt de mogelijkheid gecreëerd dat gemeenten de exploitatie van locaties zelf ter hand nemen. Hierdoor wordt het voor gemeenten makkelijker om een of meer kleine locaties, waar vaak meer draagvlak voor is, te realiseren. Kanttekeningen 1.1 Planologische medewerking van de provincie Zuid-Holland is van groot belang. Om 2200 duurzame opvangplekken te kunnen realiseren, is planologische medewerking van de provincie Zuid-Holland, naar verwachting essentieel.

Deze opgave komt namelijk bovenop de huidige grote vraag naar huisvesting en zorgt daarom voor extra druk op de al krappe woningmarkt. Voor veel gemeenten is dit niet meer binnen bebouwd gebied op te lossen. Daarom is in een gezamenlijke brief aan het college van Gedeputeerde Staten verzocht om een flexibele, snelle en constructieve houding van de provincie en om gemeenten meer ruimte te geven, ook buiten bestaand stads- en dorpsgebied en op bedrijventerreinen. 2.1 Holland Rijnland en Midden-Holland hebben (nog) niet de middelen om invulling te geven aan deze rol. Dit is in een overleg met de Commissaris van de Koning op 15 december 2022 ook benoemd. Er is daarom in een brief aan de provincie Zuid-Holland gevraagd om, vooruitlopend op beschikbaar te stellen middelen door het Rijk, de regio’s in staat te stellen hun nieuwe rol waar te maken. Daarbij is niet alleen gevraagd om financiële ondersteuning. De provincie is ook gevraagd om, daar waar nodig, planologisch proactief met gemeenten mee te denken om opvanglocaties (versneld) mogelijk te maken. De brief is als bijlage bij dit raadsvoorstel gevoegd. 5.1 De uitvoerbaarheid van de combinatie van grotere opvanglocaties met kleinere ‘satellietlocaties’ in omliggende gemeenten moet nog onderzocht worden. Satellietlocaties kennen geen eenduidige definitie.

In de basis zijn het locaties waar slechts in beperkte mate begeleiding en beveiliging aanwezig is. Op de grotere opvanglocaties zijn, naast begeleiding en beveiliging, ook ketenpartners met bijbehorende voorzieningen aanwezig, zoals gezondheidszorg en een locatiemanager. Bewoners van de satellietlocaties zijn voor deze voorzieningen aangewezen op de grotere locaties en zijn over het algemeen zeer zelfredzaam. In de verdere uitwerking moet, samen met het COA, in beeld worden gebracht of en hoe dit werkbaar is, zowel voor de kleinere als voor de grotere locaties. In eerste, ambtelijke gesprekken heeft het COA zich positief uitgesproken. Lokale context Doel van deze samenwerking is om vooruitlopend op de spreidingswet proactief gezamenlijk met een voorstel te komen voor duurzame asielopvang in onze regio die (met de complexiteit van een te krappe woningmarkt) behapbaar is voor de gemeente Hillegom, zodat asielzoekers zorgvuldig kunnen worden opgevangen, op humane wijze met de benodigde voorzieningen voor een duur van 5 jaar. Door samen te werken met de andere gemeenten in de regio scheppen we de kaders om als gemeente Hillegom deel te nemen aan een pro actief bod richting het COA en Rijk om duurzame opvang voor asielzoekers te realiseren.

Het naar verwachting moeten opvangen van asielzoekers in onze gemeente is een extra huisvestingsvraagstuk in de toch al overspannen woningmarkt. Niet voor niets gaan we met uw raad op korte termijn in gesprek over dit vraagstuk. Het gaat dan om oplossingen voor de korte termijn (tot 2026), de middellange termijn (tot 2030) en de lange termijn (na 2030). 4

De korte termijn vraagt wat ons betreft om creatieve tijdelijke oplossingen. Het kan daarbij gaan om de duur van de bewoning of het bouwen van (flex)woningen of woonunits op verschillende locaties, voor doelgroepen zoals starters, arbeidsmigranten, spoedzoekers, statushouders of asielzoekers. Ook de middellange en lange termijn vragen om een hernieuwde visie; hier ligt een relatie met de regionale woonagenda, onze lokale woonvisie en de evaluatie van de ISG. Partners, zoals de provincie Zuid-Holland, de regio Holland Rijnland en Stek zijn hierbij belangrijke stakeholders. Wij bereiden het gesprek met uw raad momenteel voor en zullen u in de maand april van de nodige informatie voorzien. Op 10 mei tijdens de beeldvormende raadsessie zullen we u verder informeren. Om vervolgens in juni hierover met elkaar te discussiëren in de raadscommissie en de raad. Financiële consequenties N.t.b. aan de hand van de mate van financiële ondersteuning van de Provincie en het Rijk voor ondersteuning door de regio’s Holland Rijnland en Midden-Holland. Aanpak, uitvoering en participatie Nader te bepalen op basis op basis van de uitkomsten van de behandelingen in de achttien gemeenteraden. Duurzaamheid De spreidingswet is bedoeld om een duurzaam en stabiel opvanglandschap te creëren.

Hillegom-Lisse-Teylingen Dit voorstel wordt gedaan aan de 18 gemeenteraden vallend onder de twee regio’s Holland Rijnland en Midden-Holland. Urgentie Hoog Evaluatie Een evaluatie zal plaatsvinden na 2 jaar Bijlagen en achtergrondinformatie 1. Brief aan college van Gedeputeerde Staten Zuid-Holland 2. Gezamenlijk persbericht duurzame opvang asielzoekers het college van burgemeester en wethouders, Mevr. drs. C.B. Baauw secretaris

Dhr. A. van Erk burgemeester

5

Raadsbesluit

De raad van de gemeente Hillegom, gelezen het voorstel van het college van 14 maart 2023 met als onderwerp Duurzame opvang asielzoekers in de regio's Holland Rijnland en Hollands Midden gelet op de behandeling in de raadscommissie- en raadsvergadering, gelet op artikel 108 van de gemeentewet,

besluit: 1.

2. 3.

4.

5.

Het uitgangspunt om in de regio Hollands Midden in eerste instantie 2200 asielzoekers duurzaam (minimaal vijf jaar) op te vangen te onderschrijven, gebaseerd op het aan de Provinciale Regietafel Vluchtelingen Zuid-Holland (PRT) overeengekomen aantal van 10.000 op te vangen asielzoekers; Het Dagelijks Bestuur van de regio Holland Rijnland te verzoeken om de afspraken tussen de gemeenten over de duurzame opvang van asielzoekers te coördineren, stimuleren en monitoren; Het onderschrijven van het uitgangspunt om het aantal op te vangen asielzoekers tussen Holland Rijnland en Midden-Holland te verdelen op basis van het aantal inwoners, waarbij bij wederzijdse instemming tussen beide regio’s de verdeling kan worden aangepast; Het aantal op te vangen asielzoekers binnen respectievelijk Holland Rijnland en Midden-Holland te verdelen over de betreffende gemeenten op basis van het aantal inwoners per gemeente, waarbij bij wederzijdse instemming tussen gemeenten de verdeling kan worden aangepast; Het onderzoeken van de mogelijkheden in hoeverre duurzame, grotere opvanglocaties een functie kunnen vervullen op het gebied van voorzieningen voor duurzame kleinschaligere opvanglocaties.

Aldus besloten in de raadsvergadering van 26 april 2023,

Mevr. drs. Y.P.A. Hermans griffier

Dhr. A. van Erk voorzitter

6