Db14 Raadsbrief Jaarrapportage duurzaamheid 2025.pdf

Raadsbrief

Jaarrapportage duurzaamheid 2025 aan: datum document: ons kenmerk: datum collegevergadering: portefeuillehouder: behandelend ambtenaar: emailadres: embargo: programma:

de raad van de gemeente Hillegom 27 november 2025 Z-25-477450 9 december 2025 Mevr. C.J. Hoekstra Martijn Kosterman a.chourak@hltsamen.nl ☐ Leefomgeving

Tijdens de presentatie in oktober 2024 hebben wij u geïnformeerd over de evaluatie van het vorige uitvoeringsprogramma duurzaamheid en het nieuwe programma geschetst. Dat programma bestaat uit 3 pijlers: energietransitie, toekomstbestendige leefomgeving en circulaire economie. Voor de pijler energietransitie is ook een aparte evaluatie van het programma gemaakt. Die is op 3 december aan u gepresenteerd. In de jaarrapportage duurzaamheid 2025 leest u welke activiteiten per pijler ondernomen zijn, wat het resultaat was en wat er komend jaar gepland staat. De rapportage heeft niet tot doel om volledig te zijn. Wel om u een betere inkijk te geven in de programmatische aanpak van duurzaamheid en de voortgang die daarmee bereikt is. Wij zijn voornemens het evalueren en rapporteren van de programma’s duurzaamheid, energietransitie, toekomstbestendige leefomgeving, circulaire economie, de LES en de transitievisie warmte op een eenduidigere wijze vorm te geven. Wij streven naar een jaarrapportage die u tegelijk met de programmarekening 2026 wordt aangeboden.

Bijlage: 1. Jaarrapportage duurzaamheid 2025

1

Jaarrapportage duurzaamheid 2025

Hillegom

Lisse

Inleiding In de omgevingsvisies geven Hillegom, Lisse en Teylingen richting aan de toekomst van de streek. Dat doen ze met vergelijkbare kernboodschappen, ambities en opgaven. Belangrijke onderwerpen daarin zijn een toekomstbestendige energievoorziening, een klimaatbestendige groene leefomgeving en een circulaire economie. HLTsamen geeft namens de gemeenten invulling aan deze opgaven. Dit wordt met een programmatische aanpak integraal en structureel onderdeel gemaakt van de reguliere werkzaamheden. In opdracht van de drie gemeenten heeft HLTsamen deze jaarrapportage opgesteld.

Aanleiding In de gemeentelijke begroting en programmarekening wordt op hoofdlijnen gerapporteerd aan de gemeenteraad. De duurzaamheidsthema’s zijn echter nog volop in ontwikkeling. Daardoor leiden gepleegde inspanningen niet altijd direct tot zichtbare successen en daarmee niet altijd tot een volledig beeld.

Teylingen

Om recht te kunnen doen aan de geleverde inspanning leest u in deze rapportage welke activiteiten afgelopen jaar ondernomen zijn, wat het resultaat was en welke activiteiten er komend jaar gepland staan. De rapportage heeft niet tot doel om volledig te zijn. Wel om de gemeenteraad een betere inkijk te geven in de programmatische aanpak van duurzaamheid en de voortgang die daarmee bereikt is.

Rapportage Een deel van de informatie in deze rapportage is al eerder vanuit de verschillende onderwerpen gedeeld. Hoewel dat soms nodig blijft, is het voornemen om die thematische informatie komend jaar zoveel mogelijk in een jaarrapportage te bundelen en tegelijk met de programmarekening 2026 aan te bieden.

Jaarrapportage duurzaamheid 2025, Hillegom Lisse Teylingen

1

In Hillegom is meer dan de helft van het aantal woningen inmiddels bereikt. Er wordt nagedacht over een mogelijk vervolg van de subsidieregeling.

Energietransitie

1.1 Energie besparen De gemeenten hebben zichzelf tot doel gesteld om het energiegebruik in de gebouwde omgeving in 2030 met minimaal 15% gereduceerd te hebben. De cijfers van 2023 (er zijn nog geen recentere cijfers) laten zien dat alle gemeenten ruim 20% bespaard hebben en dus de doelstelling voor 2030 al gehaald hebben. Gezien de omvang van de opgave en het bereikte resultaat kan de doelstelling ambitieuzer geformuleerd worden. Bij het actualiseren van de Lokale Energie Strategie worden de doelstellingen herijkt.

1.1.1

Energiegebruik 100% 75% 50% 25%

1.1.2 0% 2014

2023

Doel 2030

Hillegom

Lisse

Teylingen

Nationaal Isolatie Programma (NIP)

Als onderdeel van het Nationaal rijksgeld voor Isolatie Programma hebben we in Hillegom 985 woningen 2023, 2024 en 2025 rijksgeld Lisse 825 woningen ontvangen voor het opzetten en Teylingen 1.144 woningen uitvoeren van een Lokale Aanpak Isolatie (LAI). Deze subsidieregeling is gericht op inwoners met risico op energiearmoede en loopt tot 2028 of totdat het budget op is. In 2025 is de aanpak uitgebreid met subsidiemogelijkheden voor VvE's. De resultaten van de aanpak zijn goed. In 2025 worden in Lisse en Teylingen de laatste isolatiesubsidies uitgekeerd omdat het aantal woningen is bereikt en daarmee het doel van de subsidie bereikt is. 1

In de zomer van 2025 ging Groupcard onverwachts failliet. Zij verzorgden de Doe-het-zelfroute in de LAI. Door het faillissement is een deel van de Spuk-gelden verloren gegaan. Onbekend is nog of, en zo ja hoeveel geld we terugkrijgen. In Lisse en Teylingen is het aantal woningen waarvoor rijksgeld ontvangen is bereikt met de nog beschikbare middelen. In Hillegom is het aantal woningen waarvoor rijksgeld ontvangen is nog niet bereikt. Het kan gebeuren dat er door het faillissement van Groupcard onvoldoende middelen over zijn om de beoogde 985 woningen te bereiken. Mocht dit financiële gevolgen hebben dan wordt de raad tijdig geïnformeerd.

Energiecoaches

De energiecoaches hebben ook dit jaar weer inwoners geholpen met hun persoonlijke advies. In Hillegom zijn in 2025 ongeveer 60 aanvragen geweest, in Lisse ongeveer 40 en in Teylingen ongeveer 60. Daarnaast hebben de energiecoaches tijdens informatiebijeenkomsten voor inwoners en buurtteams vragen beantwoord. De begeleiding van de energiecoaches werd verzorgd vanuit NMCX1, een energieloket uit de Haarlemmermeer. In overleg heeft HLTsamen de begeleiding in oktober overgenomen.

1.1.3

Buurtteams Hillegom

De buurtteams in Hillegom, Lisse en Teylingen worden in opdracht van de gemeenten ondersteund door Buurkracht. In Hillegom hebben het buurtteam van de Oranjebuurt en het buurtteam van de Ringoevers een actie georganiseerd voor groene daken. Komend jaar zien beide teams door tijdgebrek bij de teamleden geen kans om een nieuwe actie te organiseren. In de Hemen organiseerde het buurtteam in het najaar een glasactie. Dit buurtteam werkt ook samen met de gemeente op het gebied van het Masterplan Elsbroek Oost. Het buurtteam fungeert onder andere als een aanspreekpunt voor de buurt als er vragen zijn over de ontwikkelingen.

NMCX is het natuur- en milieu centrum in de Haarlemmermeer

2 van 14

Jaarrapportage duurzaamheid 2025, Hillegom Lisse Teylingen

1.1.4

Buurtteams Lisse

In Lisse hebben de buurtteams van Lisse Rond en Vrouwenpolder, en de Componistenbuurt en Schildersbuurt een succesvolle glasactie georganiseerd. Daar hebben zo'n 100 (!) buren aan meegedaan. Dit was de tweede glasactie van Lisse Rond en Vrouwenpolder. Zij hebben hun ervaringen en kennis actief gedeeld binnen Hillegom, Lisse en Teylingen.

1.1.5

Buurtteams Teylingen

In Teylingen heeft buurtteam Boekhorst informatiebijeenkomsten voor de buurt georganiseerd met meer informatie over isolatiemogelijkheden en de subsidie van de gemeente. Komend jaar wil dit team een inkoopactie organiseren. Het buurtteam van Warmond heeft deze zomer een glasactie georganiseerd en denkt na over een nieuwe actie.

1.1.6

Leningen

Hillegom heeft als enige gemeente naast een duurzaamheidslening voor particulieren ook een lening voor verenigingen en VvE’s en een subsidie voor verenigingen en organisaties. Naast de twaalf aanvragen voor particuliere leningen in Hillegom hebben ook een vereniging en VvE een lening aangevraagd en heeft één van hen ook subsidie aangevraagd in Hillegom. In Lisse hebben 15 particulieren een duurzaamheidslening ontvangen en in Teylingen

Aantal verstrekte leningen en subsidies in 2025 40

Hillegom

30

Lisse

20

Teylingen

10 0 Duurzaamheidslening particulieren

Duurzaamheidslening Subsidie verenigingen en verenigingen, organisaties organisaties (Hillegom) en VvE's (Hillegom)

31. In Teylingen is de duurzaamheidslening sinds de zomer niet meer beschikbaar omdat het budget niet toereikend is om nieuwe aanvragen goed te keuren. Eind 2025 worden de leningen geëvalueerd. Aan de hand daarvan volgt een voorstel voor het vervolg.

1.1.7

Natuurvriendelijk Isoleren

Landelijk is de tijdelijke richtlijn Natuurvriendelijk Isoleren (NVI) opgesteld. Het idee is dat inwoners hun spouwmuur kunnen laten isoleren en dat aanwezige vleermuizen niet gedood worden. Gebleken is dat dit juridisch niet houdbaar is (september 2025). Provincie Zuid-Holland staat deze manier van werken daarom niet meer toe. Spouwmuren mogen nu alleen geïsoleerd worden als er een Soortenmanagementplan (SMP) in de gemeente is of als uit onderzoek, zogeheten eDNA onderzoek, blijkt dat er geen vleermuizen in de spouw zitten. Het SMP wordt opgesteld maar zal pas over 1 tot 2 jaar in werking zijn. Om te voorkomen dat bewoners teleurgesteld zijn of er ongewild toch vleermuizen sneuvelen is de gemeente terughoudend met het adviseren van spouwmuurisolatie en nemen we dit, zolang er geen SMP is, niet meer op in de inkoopactie van de isolatiesubsidie. Inwoners kunnen er voor kiezen om zelf een bedrijf in te schakelen voor een eDNA-test en spouwmuurisolatie. Hier kunnen ze ook nog steeds isolatiesubsidie voor aanvragen.

1.1.8

Warmtetransitie

Het doel is om voor 2030 inzichtelijk te maken hoe de energievoorziening gasloos kan worden gemaakt. Daarvoor verkennen we met de Duin- en Bollenstreek gemeenten de 3 van 14

Ondertekening warmteconvenant door Hillegom, Lisse, Teylingen en Noordwijk.

Jaarrapportage duurzaamheid 2025, Hillegom Lisse Teylingen haalbaarheid van een duurzame (collectieve) warmtevoorziening. Niet alleen voor de bebouwde kom, maar ook voor delen van de buitengebieden. Hiertoe zijn de Intentieovereenkomst project Duurzaam Warmtenet Bollenstreek en het Convenant collectieve warmte getekend. Voor gebieden waar aansluiten op deze collectieve warmtevoorziening niet haalbaar is, worden vanaf 2026 alternatieven uitgewerkt.

1.2 Duurzame opwek elektriciteit 1.2.1

Ondersteunen Energiecoöperaties

HLTsamen heeft een accounthouder voor energiecoöperaties. Die bespreekt periodiek met de energiecorporaties hun energieprojecten en zoekt uit wat de gemeente daarin kan betekenen. Afhankelijk van de situatie en mogelijkheden regelt de accounthouder aan gemeentekant zaken voor de energiecorporatie. In Hillegom en Lisse is een effectieve en constructieve samenwerking rondom een aantal concrete projecten. In Teylingen wordt gezocht naar nieuwe projecten. In Hillegom en Lisse is door de energiecoöperaties gebruik gemaakt van een subsidie voor het stimuleren van initiatieven bij

energiecoöperaties. Hierdoor is het voor coöperaties makkelijker om een project te starten. Er is deelgenomen aan het programma EnergieGenerator 2024/2025, met als resultaat een samenwerkingsovereenkomst tussen de energiecoöperaties en HLTsamen. Solar parking Fioretti College (Hillegom) Energiecoöperatie Hillezon heeft met gemeentelijke subsidie het onderzoek naar een solar parking naast het Fioretti College gestart. Concrete resultaten worden begin 2026 verwacht. Energietuin Loosterweg Zuid (Lisse) Energiecoöperatie Lisse wil een energietuin realiseren aan de Loosterweg-Zuid in Lisse. Hierin werken de gemeente en energiecoörporatie samen. Zo is een bodemonderzoek uitgevoerd en is besproken wat er aan beide kanten nodig is om het project te realiseren.

250

Parkeergarage Station Sassenheim (Teylingen) De energiecoöperatie in Teylingen heeft in samenwerking met de gemeente onderzoek gedaan naar de haalbaarheid van een zonnedak boven de parkeergarage bij Station Sassenheim. Het is niet haalbaar gebleken om hier een gezamenlijk project van te maken. In het verlengde hiervan is een lijst met gemeentelijke panden aangeboden aan de energiecoöperatie en is gezamenlijk gezocht naar alternatieven voor dit project.

200

1.2.2

150

In Lisse is een participatietraject opgezet om te onderzoeken waar windmolens wenselijk zijn, als de provincie zou besluiten dat er windmolens moeten komen. Er is een vragenlijst onder inwoners verspreid en een inwonersavond georganiseerd. De gemeenteraad heeft besloten om geen voorkeurslocaties voor windmolens in te dienen bij de provincie, omdat er nog teveel onduidelijkheden waren over de omgevingseffecten van windmolens.

Opwekken duurzame energie (TJ) 300

100 50 0 Doel 230

Waarvan zon op dak Hillegom

Lisse

Bereikt (klimaatmonitor 2023)

Teylingen

4 van 14

Participatietraject windmolens (Lisse)

Jaarrapportage duurzaamheid 2025, Hillegom Lisse Teylingen

1.3 Netcongestie De afgelopen jaren zijn we als gemeenten geconfronteerd met netcongestie voor grootverbruikers. We zijn in gesprek gegaan met Liander over wat netcongestie voor onze gemeente betekent en hoe we als gemeente kunnen bijdragen aan het verminderen en oplossen van netcongestie. Daarvoor hebben we de volgende werkzaamheden uitgevoerd.

1.3.1

Bouwen van nieuwe onderstations

In Hillegom moet het huidige onderstation vervangen en uitgebreid worden. Eind 2025 zijn de resultaten van het technisch vooronderzoek van Liander bekend. Liander en Hillegom werken nauw samen om ervoor te zorgen dat het nieuwe onderstation zo snel mogelijk gerealiseerd wordt. Het nieuwe onderstation draagt bij aan een toekomstbestendig elektriciteitsnet in Hillegom. Ook in Lisse moet het huidige onderstation vervangen en uitgebreid worden. Liander is bezig met een technisch vooronderzoek naar de locatie aan de Vennestraat. Liander en gemeente Lisse werken nauw samen om ervoor te zorgen dat het nieuwe onderstation zo snel mogelijk gerealiseerd wordt. Het nieuwe onderstation draagt bij aan een toekomstbestendig elektriciteitsnet. In Sassenheim moet het 150kV onderstation uitgebreid worden, zowel het gedeelte van Liander, als het gedeelte van TenneT. Eind 2025 wordt naar verwachting de TAM-IMRO procedure goedgekeurd en kan Liander aan de slag om het onderstation uit te breiden. Dit onderstation is van regionaal belang aangezien het andere 50kV onderstations in de regio voedt. Bovenstaande maatregelen gebeuren onder de verantwoordelijkheid van de netbeheerders. De gemeenten werken hier maximaal mee om huidige netcongestie op te lossen en in de toekomst te voorkomen.

1.3.2

Buurtaanpak Laagspanningsnet

Het laagspanningsnet moet uitgebreid worden met middenspanningsruimtes (MSR) en de daarvoor benodigde

bekabeling. Om sneller te kunnen bouwen aan een toekomstbestendig energienet werken we samen met Liander om de laagspanning per buurt aan te pakken in plaats van per MSR. Voor de buurtaanpak is een samenwerkingsovereenkomst en NOK (nadere overeenkomst) opgesteld en wordt per buurt een Buurt Realisatie Plan gemaakt. De gemeenten en Liander werken hierin nauw samen. In 2025 zijn we met Liander begonnen aan de buurtaanpak. Het zal meerdere jaren duren voordat het laagspanningsnet in de HLT-gemeenten toekomstbestendig is.

1.4

Komend jaar

In 2025 is het Uitvoeringsprogramma Energietransitie 2022-2025 ambtelijk geëvalueerd. Die evaluatie is gebruikt bij deze jaarrapportage. Op basis daarvan is een nieuw uitvoeringsprogramma opgesteld. Eind 2025 wordt deze ter besluitvorming aan de colleges voorgelegd. Aansluitend worden de gemeenteraden in beeldvormende sessies geïnformeerd.

1.4.1

Omgevingsprogramma’s energie en warmte

De Lokale Energie Strategie (LES) van de gemeenten is inhoudelijk op onderdelen achterhaald. Ook qua vorm past het niet meer bij de systematiek van de Omgevingswet. Daarom wordt de LES in 2026 geëvalueerd. Op basis van die evaluatie wordt een “Omgevingsprogramma Energiesysteem van de toekomst” opgesteld. Ook wordt een verplicht Omgevingsprogramma warmte opgesteld. Wanneer dit precies start, welke procedure en participatie daarbij nodig is, wordt begin 2026 uitgezocht en in een projectplan gevat. Gezien de verstrekkende gevolgen ligt het voor de hand dat de gemeenteraden hier een duidelijke rol in krijgen. Dit Omgevingsprogramma Energie omvat een strategie en programmering die voortbouwt op de doelen en ambities uit de Omgevingsvisies. Mocht blijken dat die doelen en ambities aangepast moeten worden, dan is mogelijk een actualisatie van de omgevingsvisie nodig. Door aan te sluiten op de Omgevingswet systematiek wordt de beleidscyclus structureel doorlopen en kan ook beter de voortgang bepaald en verantwoord worden.

5 van 14

Jaarrapportage duurzaamheid 2025, Hillegom Lisse Teylingen

2 Toekomstbestendige leefomgeving 2.1 Versterken groen en biodiversiteit 2.1.1

Soorten Management Plan

In 2025 is de quickscan uitgevoerd die nodig is om de eerste stap te zetten richting een Soorten Management Plan (SMP). Op basis van deze quickscan hebben de colleges besloten welke werkzaamheden en gebieden betrokken worden in het SMP. Hierover zijn de gemeenteraden met een brief over geïnformeerd. In het laatste kwartaal van 2025 is gestart met het vormgeven van de Europese aanbesteding voor het opstellen van het SMP. Naar verwachting kiezen de colleges begin 2026 een partij die het SMP gaat opstellen. Daarna kan het jaarrond onderzoek beginnen dat waarschijnlijk medio 2027 gereed is. Met de uitkomsten wordt bepaald welke maatregelen en voorzieningen nodig zijn voor de in het SMP opgenomen werkzaamheden.

2.1.2

Compensatie opgave

De gemeenten hebben van de provincie in het kader van natuurvriendelijk isoleren een compensatieopgave gekregen. Die hield in dat er verblijfplaatsen voor vleermuizen geplaatst moesten worden. In Hillegom, Lisse en Teylingen zijn daarom in totaal 20 kraamverblijfkasten en 25 kleinere verblijven geplaatst. Omdat natuurvriendelijk isoleren juridisch niet meer toegestaan is, tellen deze voorzieningen mee voor de opgave die voortkomt uit het SMP.

2.1.3

Deze opgaven kunnen we als gemeente niet geheel in de openbare ruimte realiseren. Het grootste deel van de buitenruimte in Hillegom, Lisse en Teylingen is particulier bezit. De inzet van particuliere eigenaren is daarom hard nodig. Daarom werken we samen met enthousiaste vrijwilligers, onze tuinambassadeurs, om inwoners te motiveren en helpen met het biodiverser en klimaatadaptiever maken van hun eigendommen. Daarvoor zijn de volgende activiteiten georganiseerd: • Inspiratieavond Groene tuin (voorjaar) • Workshops Balkontuin/Voortuin/Geveltuin (voorjaar) • Plantdag: vergroen samen jouw straat (najaar) • Adviesgesprekken over tuinen van bewoners nieuwbouw.

2.1.4

Groene Cirkel Groene Gezonde Stad

Hillegom, Lisse en Teylingen zijn aangesloten bij de Groene Cirkel Groene Gezonde Stad (GGS). Dit is een netwerk waar provincie, verschillende gemeenten, organisaties zoals Naturalis, Universiteit Wageningen en de GGD bij aangesloten zijn. Vanuit verschillende perspectieven, kennisdeling en samenwerking helpen we elkaar om een groene gezonde leefomgeving te realiseren.

2.2

Beheer

Met de volgende beheermaatregelen werken we aan het versterken van de biodiversiteit in de drie gemeenten.

2.2.1 Speeltuinvereniging Weerestein in Hillegom biedt nu een kraamplek voor vleermuizen.

Alle Tuinen Groen

De buitenruimte moet beter bestand worden tegen het veranderende klimaat en de biodiversiteit moet versterkt worden.

Groen

Bij het aanplanten van groen wordt gekozen voor een diverse mix van inheemse soorten die klimaatbestendig zijn. Ook wordt erop gelet dat de beplanting jaarrond aantrekkelijk is. Bermen, oevers en (delen van) gazons worden

6 van 14

Voorbeeld van ecologisch gemaaid gazon in Hillegom.

Jaarrapportage duurzaamheid 2025, Hillegom Lisse Teylingen ecologisch gemaaid zodat er meer planten en bloemen komen voor insecten, vogels en kleine zoogdieren. Op deze manier worden gazons actief omgevormd tot bloemrijk grasland. Ook bosplantsoenen worden ecologisch beheerd. Dat levert extra leefruimte op voor insecten, zoogdieren en vogels.

2.2.2

Water

In 2024 is het Programma Water en Klimaat Adaptatie vastgesteld. Het doel van dit programma is het oplossen van knelpunten op het gebied van wateroverlast. Dat gebeurt met het verbreden en verdiepen van watergangen en aanleggen van natuurvriendelijke oevers. Hiertoe zijn in 2025 bestekken geschreven voor het aanleggen van natuurvriendelijke oevers. De aanbesteding hiervoor loopt. Naar verwachting wordt dat werk eind 2025 voor 2 jaar gegund met een optie om nog 2 jaar te verlengen. Op dat moment zijn per gemeente de deelopdrachten gereed zodat begin 2026 direct gestart kan worden. Na het oeverdeel wordt nu geschreven aan bestekken voor het baggerdeel uit het programma. Die aanbesteding vindt begin 2026 plaats. Uitvoering hiervan is jaarlijks tussen oktober en maart zodat voldaan wordt aan de flora en fauna wet- en regelgeving. Baggeren in Sassenheim locatie Bloementuin.

2.2.3

Invasieve exoten

In Warmond is het Mediterraan Draaigatje (mierensoort) succesvol bestreden. De populatie is teruggedrongen tot 5% van de oorspronkelijke omvang. Hiervoor is incidenteel budget beschikbaar gesteld. Op basis van de eindrapportage en evaluatie besluit het college hoe dit in 2026 afgerond kan worden. In Voorhout heeft een inventarisatie plaatsgevonden van de Plaagmier (lasius neglectur). Deze invasieve exoot vormt superkolonies. Op basis van de inventarisatie wordt door het college besloten hoe in 2026 met deze casus wordt omgegaan. Duidelijk is al dat de omvang vele malen groter is dat die van het Mediteraan Draaigatje. Dat betrof 640 m2. De bestrijdingswijze is vergelijkbaar en daarmee een kostbare aangelegenheid. Hiervoor moet nog dekking gevonden worden. Indien nodig legt het college daarvoor een voorstel neer bij de gemeenteraad. Ook Japanse duizendknoop en Berenklauw wordt incidenteel bestreden. Om van incidentaanpak een meer structurele aanpak te maken wordt in 2026 gewerkt aan exotenbeleid. Daarbij wordt ook aangegeven welk budget daarvoor nodig is. De colleges besluiten over het beleid, maar zullen voor Varkens bestrijden Japanse dekking zo nodig een voorstel aan duizendknoop in Hillegom de gemeenteraden doen.

2.2.4

Versterken biodiversiteit (Teylingen)

In opdracht van de gemeenteraad van Teylingen is in 2025, als invulling van de plustaak, gewerkt aan een voorstel voor het versterken van de biodiversiteit in leefgebied Dorp. Het voorstel programma biodiversiteit Teylingen wordt in het eerste kwartaal van 2026 aan de gemeenteraad voorgelegd.

2.2.5 Maaiwerkzaamheden op Koudehoorn in Warmond vragen om bijzonder transport.

1000 bomen (Teylingen)

In Teylingen heeft de gemeenteraad op 16 december 2021 het amendement “Bomenbeleid – Behoud én toename aantal bomen” 7 van 14

Jaarrapportage duurzaamheid 2025, Hillegom Lisse Teylingen aangenomen. De Raad heeft middelen beschikbaar gesteld voor de aanplant van 1000 extra bomen. In 2024 is dit project gestart en najaar 2025 worden de eerste 300 bomen geplant in Warmond. In 2026 en 2027 zijn respectievelijk Sassenheim en Voorhout aan de beurt.

2.2.6

Kruidenrijk grasland

In 2025 heeft de gemeenteraad van Teylingen in een motie het college verzocht om als gemeente bij te dragen aan het project Kruidenrijk en bloemrijk grasland van LTO Nederland en Urgenda. Nadat LTO Duin en Bollenstreek aangegeven had dat er voldoende agrariers in Teylingen in aanmerking komen voor deelname heeft het college €15.000 overgemaakt aan Urgenda.

2.2.7

Water en bodem sturend

In het programma Landelijk Gebied en Duurzame Greenport is water en bodem sturend als één van de leidende principes meegenomen. Bijvoorbeeld bij het zoeken van woningbouwgebied. In de omgevingsvisies krijgt water en bodem sturend een grotere rol. Bij de actualisatie van de omgevingsvisie van Lisse is dit concreet toegepast. Ondanks dat het Rijk de term “sturend” heeft aangepast in “rekening houden met” blijft dit voor Provincie Zuid-Holland een leidend principe. Het kaartmateriaal van de provincie met betrekking tot water en bodem sturend is actief gebruikt bij gebiedsprocessen zoals het Zuid-Hollands Programma Landelijk Gebied. De gemeenten werken hier samen met de provincie.

2.2.8

Regie op bodem en ondergrond

Afgelopen jaar hebben we hard gewerkt om de samenwerking met Liander en Dunea te verbeteren. Op die manier proberen we de plannen die we ieder hebben zo goed mogelijk op elkaar af te stemmen. Door samen de komende ontwikkelingen en uitdagingen integraal in beeld te brengen ontstaat overzicht waardoor er strategisch regie gevoerd kan worden. Daarmee optimaliseren we het gebruik van de ruimte in de ondergrond nu en in de toekomst. Bovendien minimaliseren we de overlast door werkzaamheden en verlagen we van kosten voor het graven. De buurtaanpak met

Liander voor uitbreiding van het laagspanningsnet is een goed voorbeeld waarbij integraal gekeken wordt naar wederzijdse plannen.

2.2.9

Klimaatadaptie

De landelijke maatlat groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving omvat zes thema’s. Biodiversiteit en natuurinclusiviteit, droogte, bodemdaling, hitte, gevolgbeperking overstromingen en wateroverlast. Het PWKA richt zich op wateroverlast. De andere thema’s worden in 2026, waar het een gemeentelijke verantwoordelijkheid betreft, opgenomen in het op te stellen omgevingsprogramma toekomstbestendige leefomgeving.

2.2.10 Strategische Samenwerkingsagenda De gemeenten en het Hoogheemraadschap van Rijnland hebben een goede samenwerking. Die richt zich op dagelijkse, kleinere werkzaamheden zoals baggeren en aanleg van oevers. Maar ook op de grotere maatschappelijk vraagstukken zoals de waterkwaliteit vertaald in de Kaderrichtlijn Water (KRW), klimaatadaptatie en voldoende beschikbaarheid van zoet water om bijvoorbeeld verzilting te beperken. Hierbij werken beide partijen vanuit de eigen bevoegd- en verantwoordelijkheid.

2.3

Opstellen programma toekomstbestendige leefomgeving

Om beter te kunnen sturen op een toekomstbestendige leefomgeving wordt een omgevingsprogramma toekomstbestendige leefomgeving opgesteld. Daarin worden de strategische doelen van de Omgevingsvisies met strategische keuzes vertaalt naar concrete uitvoering. Alle lopende en geplande projecten binnen de leefomgeving worden zo integraal beleidsmatig verankerd en zichtbaar gemaakt. Daarmee komt ook in beeld waar beleidsdoelen of wettelijke opgaven nog niet zijn vertaald naar uitvoering. Aan de hand van risico, impact en haalbaarheid kunnen vervolgens prioriteiten gesteld worden. Op deze wijze borgen we regievoering en processturing structureel en wordt monitoring van de voortgang goed mogelijk.

8 van 14

Jaarrapportage duurzaamheid 2025, Hillegom Lisse Teylingen

3 Circulaire economie De landelijke doelstelling is om in 2030 de helft minder primaire grondstoffen te gebruiken en volledig circulair te zijn in 2050. Deze doelstellingen zijn geïntegreerd in de Regionale Investeringsagenda van Holland Rijnland en het Uitvoeringsprogramma van de Duin en Bollenstreek/Economic Board. Dat geeft invulling aan de klimaat en grondstof ambities uit onze omgevingsvisies. Voor de gemeenten is dit vertaald in concrete acties die bijdragen aan meetbare ambities. De colleges van Lisse en Teylingen hebben dit vastgesteld. Eind 2025 besluit het college van Hillegom hier naar verwachting over. • We doen minimaal op niveau 1 ervaring op met MVI-criteriatool. • We vragen bij 50% van onze inkopen (inkoopjaarplan) circulair uit met Stichting Rijk. • We vragen bij de helft van onze aanbestedingen in de grond, weg- en waterbouw met Stichting Rijk circulair uit. • Bij sloop onderzoeken we bij minimaal 1 project per gemeente de mogelijkheden om dat circulair te doen. • In projecten streven we naar 50% losmaakbare constructies, 25% hergebruikte materialen en 25% biobased grondstoffen in 2030.

3.1 Beleidsverkenning Op basis van omgevingsvisies, het Nationaal Plan Circulaire Economie en de geactualiseerde strategie voor een circulair ZuidHolland is verkend hoe de HLT-gemeenten de meeste invloed kunnen uitoefenen en impact kunnen maken op een circulaire economie en verantwoord (her)gebruik van grondstoffen. Dit heeft geresulteerd in een gezamenlijk uitvoeringsprogramma 2025-2028 Samen werken aan een Circulaire Economie.

Vanuit de doelen en ambities in de omgevingsvisies zijn met strategische keuzes drie concrete actielijnen geformuleerd. Door samen te werken met hetzelfde programma bundelen we onze bestuurlijke krachten en zoeken we regionale samenwerking, worden we onafhankelijker van schaarse en duurder wordende grondstoffen en werken we samen aan een toekomstbestendige bollenstreek voor onze bedrijven en bewoners.

9 van 14

Jaarrapportage duurzaamheid 2025, Hillegom Lisse Teylingen

3.2 Actielijn 1: Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen In 2025 is gewerkt aan uitvoering van een intern Actieplan MVOI als onderdeel van het Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie.

3.2.1

Resultaten

• MVOI is beter opgenomen in de inkoop-toolkit en vast onderdeel geworden van de inkooptraining. • Afstemming met de contactpersoon inkopen en Stichting Rijk waardoor Team duurzaamheid meer aan de voorkant wordt betrokken voor het integreren van MVOI in eisen en gunningscriteria. • Ervaring opgedaan met het gebruik van de MVI-criteriatool tijdens ondersteuning aan inkopen. • MVOI-thema’s toegepast op meerdere trajecten met nadruk op klimaat, milieu/biodiversiteit, circulair en Social Return on Investment. Voorbeelden: Hergebruik in renovatie Bestuurscentrum Voorhout, aanbesteding opvang Oekraïense vluchtelingen in Hillegom, aanbesteding van de warmedrankenautomaten en de aansluitingen rioleringen.

3.2.2

Vervolg

Komend jaar gaan Lisse en Teylingen verder met het structureel inbedden van MVOI. Hillegom neemt hierover nog een besluit. Onderzocht wordt hoe MVOI ook bij kleinere inkopen (onder €50.000) standaard toegepast kan worden. Uitvragen doen we zoveel mogelijk functioneel en niet instrumenteel om zo de ondernemers te stimuleren met innovatieve technieken of producten te komen. De interne inkoopprocessen en inkooptraining worden regelmatig aangepast aan nieuwe ontwikkelingen. Met medewerkers die regelmatig inkopen worden periodiek ervaringen uitgewisseld zodat we als organisatie sneller leren.

3.3 Actielijn 2: Stimuleren circulair en biobased bouwen Om circulair en biobased bouwen te stimuleren is een aantal doelen geformuleerd: - Kennis opbouwen over Het Nieuwe Normaal

-

3.3.1

In eigen opdrachten Het Nieuwe Normaal toepassen Anderen stimuleren om Het Nieuwe Normaal toe te passen Initiatieven die circulaire bouwen mogelijk maken ondersteunen.

Resultaten

Er is een begin gemaakt met toepassen van Het Nieuwe Normaal (HNN), een gedragen standaard voor de bouwsector met haalbare en ambitieuze prestaties op het gebied van circulair bouwen. Ook is deze vergeleken met de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) en de eigen methode Duurzame Gebiedsontwikkeling (DGO). Dit is toegepast in de nieuwe school en sporthal in Nieuw Boekhorst. In overleg met adviseurs is circulair uitgevraagd met gebruik van indicatoren van HNN. Ook is begonnen met een materialeninventarisatie van een mogelijk donorgebouw in de gemeente met als doel maximaal hergebruik van materialen. In de prestatieafspraken met Stek zijn elementen van Het Nieuwe Normaal opgenomen om hen te bewegen meer biobased te bouwen en hergebruik te stimuleren. Vanuit de regionale investeringsagenda (RIA) lopen trajecten om stappen te zetten op het gebied van circulair slopen en gebruik van circulair beton en staal. Ook is bijgedragen aan het project voor circulaire bouwhubs in de regio (project 12B van de RIA).

3.3.2

Vervolg

Begin 2026 actualiseren we het DGO instrument zodat Het Nieuwe Normaal vast onderdeel van het beleid wordt. Dat is de eerste stap naar structurele borging in alle werkprocessen. Vervolgens wordt werkende weg ervaring opgedaan. Hierbij wordt gebruik gemaakt van het expert team van Provincie Zuidholland. Om de bouw te faciliteren in circulair en biobased bouwen zetten we regionaal in op de realisatie van een bouw hub waar materialen en grondstoffen tijdelijk opgeslagen worden zodat ze daarna hergebruikt kunnen worden. Voor hergebruik en reparatie op kleinere schaal wordt onderzocht of een Circulair ambachtscentrum zoals dat in Sassenheim en Hillegom zit, ook in Lisse zou kunnen en of de samenwerking verder versterkt kan worden. 10 van 14

Jaarrapportage duurzaamheid 2025, Hillegom Lisse Teylingen

3.4 Actielijn 3: Stimuleren bedrijven en bewoners De gemeenten zijn maar een beperkte speler als het gaat om grondstoffengebruik. Daarom stimuleren we kansen in de circulaire economie voor met name bedrijven. Hiervoor zijn verschillende activiteiten uitgevoerd. Dit resulteert niet altijd in een concreet resultaat maar bouwt wel mee aan kansen en legt verbindingen tussen initiatieven. In het uitvoeringsprogramma voor bedrijventerreinen is expliciet aandacht besteed aan circulariteit. Hiervoor is een werkbezoek aan Greenib (Sassenheim) afgelegd, is deelgenomen aan het Leren Netwerk Circulaire Bedrijventerreinen en is geleerd van de bedrijventerreinenstrategie Leiden. Afgelopen jaar is deelgenomen aan de Food Waste Challenge. Met dit initiatief wordt lokale horeca handelingsperspectief geboden om voedselverspilling te meten en te verminderen. Concreet heeft dit geleid tot een besparing van 2.119 kg voedsel met een waarde van € 14.832,-. Dit leverde een gemiddelde reductie per deelnemer van 20% verspilling en 4.237 kg CO₂. Ook is onderzocht hoe het best de materiaalstromen in de Duin en Bollenstreek in beeld gebracht kunnen worden. Voor de grootste materiaalstromen wordt dit nu in beeld gebracht bij project 12B van de Regionale InvesteringsAgenda.

Met de Greenhub Zuid-Holland worden de kansen onderzocht voor het circulair verwerken van bermgras en ander maaisel tot nieuwe ecologische producten. Te denken valt aan biobased bouwpanelen voor huizen en biologische meststoffen voor de bodem. Naast deze meer projectmatige acties zijn ook netwerkgesprekken gevoerd om me elkaar kansen te verkennen en verbindingen te leggen. Zo is geregeld gesproken met Circulair West en het circulaire versnellingsprogramma van de Economic Board Duin en Bollenstreek. Maar bijvoorbeeld ook met de JoJo in Sassenhiem en Plein 28 in Hillegom over de repairshop. In 2026 zetten Lisse en Teylingen (Hillegom onder voorbehoud van besluit over uitvoeringsprogramma) deze manier van werken door en zal geregeld gesproken worden met lokale (bewoners) initiatieven, buurgemeenten, de regio, provincie Zuid-Holland, Circulair West, en (lokale) bouwpartijen.

Keukenhof heeft vijf certificaten ontvangen voor deelname aan de Food Waste Challenge

11 van 14

Jaarrapportage duurzaamheid 2025, Hillegom Lisse Teylingen

4 Verbindende activiteiten 4.1 Uitvoering bundelen Er is gestart met een verkenning naar de oprichting van een gezamenlijke uitvoeringsorganisatie duurzaamheid voor Hillegom, Lisse en Teylingen. Voor de gemeente wordt dit platform een waardevolle uitbreiding van de uitvoeringskracht. Waar nu de ambtelijke capaciteit beperkt en de uitvoering versnipperd is, biedt het platform een kernteam dat campagnes, projecten en bewonersinitiatieven kan ondersteunen en uitvoeren. Het vertaalt gemeentelijk beleid naar zichtbare resultaten in de wijk, vergroot het bereik en versterkt het draagvlak. We bouwen voort op bestaande kracht en laten ons inspireren door succesvolle voorbeelden zoals NMCX. Het platform moet geen nieuw wiel worden, maar een verbindende motor: een plek waar inwoners, maatschappelijke organisaties en de gemeente samenkomen om duurzaamheid concreet, dichtbij en haalbaar te maken. De verkenning in de tweede helft van 2025 richtte zich op de meerwaarde, juridische vormgeving, organisatievorm, financiering en samenwerking. Begin 2026 wordt de colleges voorgesteld om deze organisatie werkende weg verder vormgegeven. Het oprichten van een stichting wordt in de tweede helft van 2026 voor advies en bedenkingen aan de gemeenteraden voorgelegd. De colleges nemen vervolgens een besluit over het formeel oprichten van een dergelijke uitvoeringsorganisatie.

4.2 Meten is weten Vanuit het thema energietransitie wordt inzicht gegeven in de voortgang van doelstellingen met betrekking tot CO 2 reductie voor de gemeenten als geheel. De besturen hebben aangegeven ook inzicht te willen in de energiebesparing en CO2 reductie van de eigen organisatie. Daartoe is gestart met het structureel in beeld brengen van de betreffende gegevens. Daarmee wordt het eenvoudiger om te rapporteren zoals aan Hillegom en worden de gegevens completer. In Teylingen wordt de rapportage gebruikt om de gemeente op verzoek van de raad begin 2026 te certificeren voor de CO2-prestatieladder. Hillegom en Lisse worden niet

gecertificeerd, maar gebruiken de rapportage om keuzes te maken in besparende maatregelen. Om jaarlijkse eenvoudig de voortgang te kunnen monitoren wordt het bestaande energiemanagementsysteem geoptimaliseerd.

4.3

Toekomstgericht denken onderdeel werkzaamheden

Bij veel ruimtelijke en fysieke werkzaamheden wordt nagedacht over de consequenties voor de toekomst (duurzaamheid). Dat is echter nog onvoldoende geborgd in het beleid, proces- en werkafspraken. Daardoor is het nog afhankelijk van persoonlijke interesses, externe factoren of toevalligheden. Daarom wordt gewerkt aan verdere borging.

4.3.1

Actualisatie DGO

Het huidige instrument om duurzaamheid mee te wegen in ruimtelijke planvorming -Duurzame Gebiedsontwikkeling (DGO)- is na 6 jaar inhoudelijk verouderd. In 2025 is onderzocht hoe dit geactualiseerd kan worden. Begin 2026 wordt een voorstel voor een nieuw te hanteren instrument naar de gemeenteraden gestuurd. Het werken met DGO heeft er afgelopen jaren voor gezorgd dat duurzaamheid betrokken wordt bij gebiedsontwikkelingen. Met de actualisatie van het DGO en de structurele borging wordt verder aangesloten bij dat gedachtegoed van de omgevingswet.

4.3.2

Actualisatie LIOR

In 2025 is de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) geactualiseerd. Op het gebied van klimaatadaptatie, groen, bodem en biodiversiteit zijn de nieuwste inzichten, technieken en maatregelen opgenomen. In 2026 wordt hier in de praktijk ervaring mee opgedaan.

4.3.3

Verduurzaming gemeentelijk vastgoed

In 2025 is gestart met het opstellen van een routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed voor Teylingen. Deze begin 2026 gereed. Hillegom en Lisse hebben al een plan. Er is al gewerkt aan praktische verduurzaming van gemeentelijke panden zoals het bestuurscentrum in Voorhout, het zwembad in Lisse en het zwembad en de brandweerkazerne in Hillegom.

12 van 14

Jaarrapportage duurzaamheid 2025, Hillegom Lisse Teylingen

5 Financiën

5.2

5.1 CDOKE De financiële verantwoording is gedaan in de gemeentelijke programmarekeningen 2024. In deze rapportage wordt daarom aanvullend uitleg gegeven over de ontvangen CDOKE2 middelen en de inzet daarvan. CDOKE moet gezien worden als een gerichte “projectfinanciering van het Rijk” voor specifieke werkzaamheden die bijdragen aan CO2 reductie. Dit kan dus niet betrokken worden bij de bezuinigingen. In 2023 hebben de gemeenten voor het eerst via een SPecifieke UitKering (SPUK) CDOKE geld ontvangen van het Rijk. CDOKE mag voor minimaal 90% aan personeel en maximaal 10% aan gerelateerde goederen en diensten besteed worden. De uitkeringen mogen in twee jaar verantwoord worden. Wat overblijft moet terug. Eind 2024 zijn de uitkeringen geïndexeerd en naar boven bijgesteld. De verantwoording verloopt via de SiSa methodiek (Single information, Single audit). ontvangen SPUK SKUK 23 Hillegom Lisse Teylingen SPUK 24 Hillegom Lisse Teylingen SPUK 25 Hillegom Lisse Teylingen SPUK 26 Hillegom Lisse Teylingen 2

€ € € € € € € € € € € € € € € €

1.536.248 424.305 456.490 655.453 1.823.075 503.525 541.719 777.830 2.803.190 774.229 832.957 1.196.005 2.773.090 763.410 817.640 1.192.040

verantwoord in SISA 2023 € 540.066 € 149.082 € 160.368 € 230.616

verantwoord in SISA 2024 € 996.182 € 275.223 € 296.122 € 424.837 € 423.587 € 116.993 € 125.867 € 180.727

Benutting CDOKE

De uitkering van 2023 is met werkzaamheden in 2023 en 2024 geheel verantwoord. De uitkering van 2024 wordt met de inzet in 2024 en de prognose 2025 (grijs in tabel) volledig benut. Van de uitkering van 2025 wordt met de prognose 2025 al een deel gebruikt. Het resterende deel (circa €2,4 miljoen) moet in 2026 uitgegeven worden. Dat betekent dat in 2026 €600.000 meer kan worden uitgegeven aan personeel dat werkt aan CO2 reductie. Mocht dat niet lukken, dan moet een deel van de uitkering 2025 terugbetaald worden. Recent is de uitkering 2026 bekend geworden en heeft het Rijk aangegeven dat deze jaarlijkse uitkeringen tot en met 2030 in stand blijven. Er is dus tot en met 2031 werkbudget beschikbaar.

verantwoord in SISA 2025

€ 1.399.488 € 386.532 € 415.852 € 597.103 € 406.804 € 112.357 € 120.880 € 173.566

Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid 13 van 14

verantwoord in SISA 2026

verantwoord in SISA 2027

verantwoord SPUK € € € € € € € € € € € € € € € €

1.536.248 424.305 456.490 655.453 1.823.075 503.525 541.719 777.830 406.804 112.357 120.880 173.566 -

Jaarrapportage duurzaamheid 2025, Hillegom Lisse Teylingen

6 Komende beslismomenten duurzaamheid Onderwerp

College

Raad

Uitvoeringsprogramma energie Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie Routekaart verduurzamen gemeentelijk vastgoed Teylingen Versterken biodiversiteit Teylingen Inrichten uitvoeringsorganisatie

Q4 ‘25 besluit over vaststellen UP Q4 ‘25 Besluit over vaststellen UP college Hillegom

Q4 ’25 - Q1 ’26 Beeldvormende sessies Hillegom, Lisse Teylingen Q4 ‘25 Raadsbrief Hillegom over uitvoeringsprogramma Q4 ’25 (11 dec / DEB 26 nov) Informerend: locaties en uitgangspunten

Q1 Besluit over raadsvoorstel versterken biodiversiteit Q1 Besluit over het inrichten van een uitvoeringsorganisatie

Notitie dilemma’s duurzaamheid Teylingen

Q1 Doorgeleiding notitie naar cie DEB

Actualisatie DGO

Q1 besluit over raadsvoorstel actualisatie DGO Q1 Besluit over certificering Teylingen Q2 Besluit over het aanbesteden SMP Q2 Besluit over vaststellen vervolg op duurzaamheidsleningen Q2 Besluit over vaststellen vervolg energiebesparingssubsidies Q3/4 besluit om stichting op te richten Q3/4 Besluit over vaststellen omgevingsprogramma

Q1 Raadsvoorstel versterken biodiversiteit Q1 raadsbrief over inrichten uitvoeringsorganisatie duurzaamheid Cie DEB 4 feb Notitie met dilemma’s als input voor een opiniërend gesprek in de commissie. Q1/2 Raadsbesluit actualisatie DGO Q1 Raadsbrief met resultaten certificering Q2 Informeren raden over aanbesteding en vervolg. Q2 Raadsbrief over duurzaamheidsleningen

CO2 prestatieladder Teylingen Soorten management plan Vervolg duurzaamheidsleningen Voorstel vervolg energiebesparingssubsidies Effectueren uitvoeringsorganisatie Omgevingsprogramma toekomstbestendige leefomgeving Beleid invasieve exoten

Q4 Besluit over vaststellen beleid invasieve exoten

14 van 14

Q2 Raadsbrief over energiebesparingssubsidies Q3/4 wensen en bedenkingen Q3/4 Raadsbrief over omgevingsprogramma Q4 Raadsbrief of beeldvormende sessie over invasieve exoten