Db10 Raadsbrief Spreidingswet en opvang Oekraïense ontheemden.pdf

Raadsbrief Spreidingswet en opvang Oekraïense ontheemden aan: datum:

de raad van de gemeente Hillegom

ons kenmerk: Z-24-395647 datum collegevergadering: 10 september 2024 Dhr. A de Jong portefeuillehouder: behandelend ambtenaar: emailadres: telefoon: embargo:

Jeannine Paauw J.Paauw@HLTSamen.nl 14 0252 ☐

De wereld is momenteel erg onrustig. Er zijn veel crises en oorlogen gaande, zelfs dichterbij huis dan ooit. Veel mensen zijn noodgedwongen op de vlucht geslagen en zoeken een veilige plek om te verblijven. Alle gemeenten hebben een taak in het opvangen van Oekraïense ontheemden en het realiseren van asielopvang. In deze raadsbrief wordt de raad geïnformeerd over de meest recente ontwikkelingen over de opvang van ontheemden en de recente ontwikkelingen rondom de Spreidingswet. Recente ontwikkelingen opvang ontheemden Verlenging Richtlijn Tijdelijke Bescherming voor ontheemden Toen miljoenen mensen uit Oekraïne op de vlucht sloegen voor de oorlog met Rusland heeft de raad van de Europese Unie op 4 maart 2022 de RTB in werking gesteld. Hiermee hebben vluchtelingen uit Oekraïne in alle EU-lidstaten tijdelijk recht op opvang, medische zorg, werk en onderwijs. De RTB werd in eerste instantie geactiveerd voor een jaar, met de mogelijkheid om deze 2 keer te kunnen verlengen tot en met 4 maart 2025. Gezien de onzekere situatie in Oekraïne heeft de raad van de Europese Unie nu besloten de RTB in de huidige vorm met een jaar te verlengen, tot en met 4 maart 2026. Hierdoor kunnen vluchtelingen uit Oekraïne een jaar langer in EU-lidstaten verblijven.

Tijdelijke wet opvang ontheemden Oekraïne Wat houdt Tijdelijke wet opvang Ontheemden Oekraïne in? De wettelijke basis voor de opdracht aan gemeenten was altijd gebaseerd op het staatsnoodrecht. Dit betrof een opdracht aan burgemeesters. Tot dit jaar. In 2024 is het staatsnoodrecht vervangen door een nieuwe wet, de ‘Tijdelijke wet opvang ontheemden Oekraïne’. Hierin wordt de opvangtaak niet langer aan de burgemeester toegekend, maar aan het college van burgemeester en wethouders. Regeling eigen bijdragen woonlasten Volwassen vluchtelingen uit Oekraïne die in een gemeentelijke opvang wonen en inkomsten hebben, gaan een eigen bijdrage betalen in de woonlasten. De volwassenen zijn daarbij verplicht om informatie over inkomsten door te geven aan de gemeente. De wijziging1 is ingegaan per 1 juli met een coulanceperiode van 6 maanden, omdat er veel komt kijken bij het implementeren van deze maatregel. De gemeente en de Intergemeentelijke Sociale Dienst Bollenstreek (ISD) zijn direct aan de slag gegaan met het inrichten van diverse procedures. De ISD gaat de uitvoering van het innen van de eigen bijdrage op zich nemen. In september wordt bij de ISD het interne proces en de benodigde systeemaanpassingen verricht. De gemeente is bezig met het informeren van de bewoners in de gemeentelijke 1 De betreffende regelgeving: Regeling opvang ontheemden Oekraïne

en de Bekostigingsregeling

opvang ontheemden Oekraïne

1

opvang over het proces en het ophalen van alle benodigde gegevens om te kunnen delen met de ISD. Het is belangrijk dit zorgvuldig te doen. Daarom start de ISD per oktober met het innen van eigen bijdrage. Het geld wordt niet met terugwerkende kracht geïncasseerd. De inkomsten uit de eigen bijdragen wordt in mindering gebracht op de normvergoeding die gemeenten ontvangen. De ontheemden die verblijven in een particuliere opvang vallen buiten deze regeling. Zij maken zelf afspraken over hun verblijf met de eigenaar van de woning. Taakstelling Hillegom voldoet aan de opgelegde taakstelling voor het opvangen van ontheemden. Vanaf 1 januari 2025 is er een extra inspanningsverplichting voor gemeenten om te voldoen aan een verhoogde taakstelling. Voor Hillegom gaat het om 122 plekken in zijn totaliteit. Hillegom heeft nu 128 plekken beschikbaar en voldoet daarmee aan de taakstelling. In Hillegom verblijven 25 ontheemden in de particuliere opvang. Gemeenten zijn door de minister gevraagd om op vrijwillige basis extra maatregelen te treffen voor het opvangen van meer ontheemden. De nood is nog steeds hoog. Het college bespreekt binnenkort welke maatregelen (on)mogelijk zijn voor het opvangen van meer ontheemden. Welzijn Veel Oekraïense ontheemden (79%) die kunnen werken, zijn ook aan het werk.

De ontheemden werken voornamelijk in de schoonmaak, kleding, horeca, bloemensector en wisselend via uitzendbureaus. Alle kinderen die leerplichtig zijn gaan naar school en zijn doorgestroomd naar regulier onderwijs (circa 102 kinderen, drie gemeenten). In lijn met wat landelijk te zien is, stijgt het aantal incidenten op de opvanglocaties. Het gebrek aan perspectief voor de ontheemden wordt steeds meer zichtbaar. Samen met de sociaal werkers, het loket ontheemden Oekraïne voor psychosociale hulp (het LOOP), Voor ieder 1 en Veilig Thuis wordt hier (preventief) ondersteuning aangegeven. Daarbij wordt ingezet op zelfredzaamheid van ontheemden. Dit betekent dat ondersteund wordt waar nodig, maar eigen initiatief vooral wordt aangemoedigd. Recente ontwikkelingen Spreidingswet De Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen (Spreidingswet) is per 1 februari in werking getreden. De wet heeft als doel de asielopvang meer evenwichtig over de Nederlandse gemeenten te spreiden. In het hoofdlijnenakkoord heeft het kabinet aangegeven voornemens te zijn de Spreidingswet in te trekken. Voor het intrekken van de Spreidingswet is een meerderheid nodig in de Tweede kamer en een meerderheid in de Eerste Kamer. Zolang de wet niet is ingetrokken blijft hij van kracht en gelden de in de wet vastgelegde afspraken. Voor Hillegom betekent dit een taakstelling van 135 asielplekken.

Verslag aan de minister voor 1 november De Spreidingswet vereist dat de regionale regietafel (RRT) verslag uitbrengt aan de provinciale regietafel (PRT) over hoe gemeenten in de regio omgaan met de invulling van de Spreidingswet in kwalitatieve en kwantitatieve zin. Het verslag beschrijft hoe de gemeenten in de regio Holland Rijnland invulling willen geven aan de opgave van de Spreidingswet. Samenvattend, de gemeenten willen het aantal wettelijk vereiste plekken volledig invullen. Voor Hillegom komt dit neer op de realisatie van 135 duurzame opvangplekken. Een duurzame opvangplek is een plek voor minstens vijf jaar. Het verslag geeft de actuele stand van zaken. Eventuele wijzigingen voor de datum van 1 november 2024 worden met een oplegger nog aan de PRT vermeld. Het verslag geeft verder duidelijke randvoorwaarden waaraan provincie en Rijk moeten voldoen om gemeenten in staat te stellen om de duurzame opvangplekken te realiseren. Denk daarbij aan oplossingen voor de ruimtelijke uitdagingen waar gemeenten voor staan bij het bouwen van meer woningen en het voorzien in huisvesting. Ook capaciteit bij gemeenten speelt hierbij een rol. Verder is het noodzakelijk dat er voldoende middelen zijn om te voorzien in kwalitatief goed onderwijs en het beschikbaar stellen van jeugdhulp/wmo, werk en meedoen, maatwerk door het COA en regionale samenwerking.

2

Uiterlijk 1 november 2024 levert de Commissaris van de Koning van de provincie ZuidHolland een verslag op aan de minister voor Asiel en Migratie. De minister stelt uiteindelijk een verdeelbesluit vast voor 1 januari 2025. Alleen als het gemeenten niet lukt om gezamenlijk de hele provinciale opgave in te vullen, dan kan de minister zelf gemeenten aanwijzen, en daarmee verplichten, om asielzoekers op te vangen. Het college informeert de raad over het verdeelbesluit van de minister. Vervolgproces Op dit moment zijn er vanuit de woonopgave gesprekken gaande tussen gemeente en provincie. De partijen onderzoeken of het mogelijk is om tijdelijke huisvesting in het buitengebied te realiseren. Het realiseren van een opvanglocatie voor asielzoekers maakt daar onderdeel van uit. Landelijke ontwikkelingen Wij volgen de ontwikkelingen die landelijk spelen rondom de Spreidingswet. Zodra er veranderingen zijn in de wetgeving die relevant zijn voor ons proces, wordt de gemeenteraad hierover geïnformeerd.

Bijlagen: -

3

Verslag invulling van de opgave asielopvang van de Regionale Regietafel (RRT) Holland Rijnland aan de Provinciale Regietafel (PRT) Zuid-Holland september 2024

Versie: 5 september 2024 Status: vastgesteld in RRT

1

1. Inleiding De gemeenten in de regio Holland Rijnland leveren allen hun bijdrage om voldoende opvangplekken voor asielzoekers te realiseren. De opgave die volgt uit de Spreidingswet is hierbij ons uitgangspunt. Al langer worden in onze regio asielzoekers opgevangen en in april/mei 2023 hebben alle gemeenten en de regio Holland Rijnland en Midden-Holland het besluit genomen om, vooruitlopend op de Spreidingswet, gezamenlijk 2200 duurzame asielopvangplekken te realiseren. Vanaf begin van dit jaar bereiden we ons voor op de opgave die is vastgelegd in de capaciteitsraming en de daarin opgenomen indica�eve verdeling voor de gemeenten in de regio Holland Rijnland 1. Aan de Regionale Regietafel (RRT) wordt het gesprek gevoerd hoe we in de regio tot een samenhangend geheel van opvangplekken kunnen komen en waar het van toegevoegde waarde is om samen te werken of uitruilafspraken te maken. Voorliggend verslag beschrij� hoe we in de regio invulling geven aan de opgave asielopvang. Omdat dit verslag volgt uit de Spreidingswet, ziet dit verslag toe op de aantallen asielopvang. Maar deze opgave is niet los te zien van de opgave om Oekraïners op te vangen en statushouders en andere doelgroepen te huisvesten. Om een totaalbeeld te geven van onze inzet in de opgave zijn de cijfers van opvang Oekraïners en huisves�ng statushouders toegevoegd in de bijlage.

Asielopvang gaat over mensen en niet alleen over het realiseren van gebouwen. Mensen die onderdeel uitmaken van onze samenleving, leven in onze wijken, gebruik maken van voorzieningen, naar school gaan en af en toe hulp of zorg nodig hebben. Onze inzet op duurzame asielopvang en wat daarvoor nodig is, bekijken wij vanuit dit brede perspec�ef. Mede omdat het (wetelijke) taken raakt die gemeenten hebben op het gebied van onderwijs, zorg, veiligheid etc. Maar ook omdat we zien dat het belangrijk is om direct vanaf de start van de voorbereidingen na te denken over de maatschappelijke impact en de inbedding van een opvangloca�e in een wijk. Gemeenten hebben de taak om een loca�e of accommoda�e voor asielopvang beschikbaar te stellen. 2 Dit is een belangrijke, maar tegelijker�jd beperkte rol in de asielopvangketen. Duurzame en efficiënte opvang kunnen we alleen realiseren in partnerschap met alle par�jen in de keten en vraagt dus ook van alle par�jen een inspanning. We geven daar nu al in de dagelijkse prak�jk invulling aan. Ten behoeve van dit verslag willen wij benadrukken dat de randvoorwaarden om de opgave te realiseren maar ten dele binnen de verantwoordelijkheid en invloedsfeer van de gemeente liggen. Zonder partnerschap en benodigde randvoorwaarden, kunnen wij geen invulling geven aan onze plannen.

Dit document beschrij� daarom ook de randvoorwaarden die wij nodig hebben om de opgave uit te voeren. Deze beschrijving is een momentopname en is daarom niet uitputend. Wij verwachten de komende jaren bij de uitvoering van de opgave steeds nieuwe uitdagingen tegen te komen en verwachten daarbij een posi�eve grondhouding van medeoverheden en partners om deze uitdagingen op te lossen.

1

Capaciteitsraming, provinciale opvangopgave en indica�eve verdeling per gemeente 2024, gepubliceerd in de Staatscourant op 31 januari 2024 2 Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen (Spreidingswet) 2

2. Aantallen opvangplekken in de regio Holland Rijnland 2.1 Opgave De opgave volgens de capaciteitsraming is voor de regio als volgt: Holland Rijnland

opgave Spreidingswet

Gemeente

Asielopvangplekken

waarvan AMV

Alphen aan den Rijn

686

58

Hillegom

135

11

Kaag en Braassem

179

15

Katwijk

398

34

Leiden

619

52

Leiderdorp

173

15

Lisse

140

12

Nieuwkoop

188

16

Noordwijk

275

23

Oegstgeest

179

15

Teylingen

252

21

Voorschoten

167

14

Zoeterwoude

64

5

TOTAAL

3455

291

2.2. Huidige situa�e in de regio Op dit moment wordt door alle gemeenten gewerkt aan de voorbereiding van een asielopvangloca�e. Op het moment van schrijven van dit verslag zijn in de regio Holland Rijnland een aantal loca�es opera�oneel. Hiermee zijn in de regio 1510 opvangplekken beschikbaar. Zie onderstaand overzicht: Holland Rijnland

operationeel (per 4 september 2024)

Gemeente

Asielopvangplekken (regulier)

Katwijk

570

Leiden

340

noodopvang

125

Leiderdorp

100

Noordwijk

40

Oegstgeest

175

Voorschoten TOTAAL

200 1085

465

2.3 Toekoms�g beeld in de regio Onderstaand overzicht gee� weer hoe de opgave door de gemeenten in de regio Holland Rijnland wordt ingevuld. De fase van het realiseren van een opvangloca�e en bijbehorende besluitvorming verschilt per gemeente, a�ankelijk van de lokale context, en kan worden beïnvloed door externe ontwikkelingen. Onderstaand overzicht gee� de stand van zaken weer per 4 september 2024.

3

4

Toelich�ng per gemeente Alphen aan den Rijn De gemeente Alphen aan den Rijn heeft in mei 2023 Hoorn-West als locatie aangewezen om 440 plekken (maximaal 400 bewoners) asielopvang te realiseren. Inmiddels is de bestuursovereenkomst met het COA getekend op 21 december 2023 en zijn de voorbereidingen in volle gang. Verwachte openingsdatum van de locatie is medio januari 2025. Bij het ingaan van de Spreidingswet en publicatie van de bijbehorende capaciteitsraming waren de plannen voor het AZC van 440 plekken al in uitvoering. De gemeente geeft prioriteit aan de tijdige realisatie van het AZC. Gemeente Alphen aan den Rijn is in afwachting van de uitwerking van de kabinetsvoornemens rond de Spreidingswet en de consequenties die dat eventueel kan hebben voor de taakstelling. Hillegom De gemeente Hillegom is voornemens om minimaal 135 duurzame asielopvangplekken te realiseren in combina�e met 400 flexwoningen. De beoogde loca�e hiervoor is Pastoorlaan Zuid in Hillegom. Voor deze loca�e is toestemming nodig van de provincie Zuid-Holland. De gemeente en de provincie zijn hierover met elkaar in gesprek. De provincie hee� een aantal aanvullende randvoorwaarden gesteld. De gemeente hee� de inten�e om de loca�e te realiseren per 1 juli 2025. Of dit haalbaar is hangt af van externe factoren, waaronder de �jdige beschikbaarheid van nutsvoorzieningen en vergunningsprocedures.

Kaag en Braassem/ Nieuwkoop De gemeente Kaag en Braassem en de gemeente Nieuwkoop hebben besloten samen een asielopvangloca�e voor 367 plekken te willen realiseren. Beide gemeenteraden hebben besloten op zoek te gaan naar een geschikte loca�e in gebieden waar ze aan elkaar grenzen, buiten de dorpskernen. De gemeente verwacht in het najaar van 2024 een besluit te kunnen nemen over de loca�e. Het streven is om de opvangloca�e op 1 juli 2025 te kunnen openen. Katwijk De gemeente Katwijk heeft sinds 2008 een permanente GLO-locatie (Gezinslocatie) met 600 plekken waarvan 570 plekken bezet zijn. Eind 2023 heeft de gemeenteraad ingestemd met het besluit om op het terrein aan de 1e Mientlaan voor de duur van 5 jaar een opvanglocatie voor 40 AMV’s te realiseren. Hiervoor wordt de opvangcapaciteit van de GLO-locatie teruggebracht met 10 plekken. Op de locatie zullen dan uiteindelijk 600 asielzoekers worden opgevangen waarvan 40 AMV. De AMV-locatie wordt in december 2024 in gebruik genomen. Daarmee voldoet Katwijk ruim aan de taakstelling. Leiden In de gemeente Leiden is sinds februari 2023 de asielopvangloca�e (Haagse Schouwweg) voor 340 plekken opera�oneel. Deze loca�e blij� beschikbaar tot 31-12-2028. Daarnaast tre� de gemeente Leiden voorbereidingen voor een loca�e van 390 plekken, waarvan 70 AMV’s, met een totaal maximum van 400 opvangplekken.

Naar verwach�ng kan deze loca�e rond 1 juli 2025 worden geopend. De loca�e zal dan 5 jaar beschikbaar blijven. Op dit moment worden ook 125 asielzoekers in een noodopvangloca�e opgevangen.

5

Leiderdorp De gemeente Leiderdorp zet in op een duurzame asielopvangloca�e voor 173 personen. Op dit moment is de gemeente nog op zoek naar de beste loca�e om deze te realiseren. Het streven is de loca�e zo snel mogelijk aan te kunnen wijzen en hier voor eind 2024 een besluit over te nemen. Op dit moment is in de gemeente een �jdelijke opvangloca�e aanwezig die, mocht het realiseren van een duurzame opvangloca�e niet lukken voor 1 juli 2025, �jdelijk (tot uiterlijk 1 februari 2026) ingezet kan worden voor de opvang van de opgave van 173 personen. Hiermee gaat de gemeente Leiderdorp in elk geval voldoen aan de verplich�ngen uit de Spreidingswet. Lisse De gemeente Lisse is voornemens om een duurzame asielopvangloca�e te realiseren voor 140 plekken. Hiervoor hee� de gemeente een geschikte loca�e aangewezen, namelijk Heerenweg 10 in Lisse. De voorbereidingen voor de loca�e zijn in volle gang. A�ankelijk van onderhandelingen tussen de betrokken par�jen en procedures hopen wij dat de loca�e voor 1-7-2025 kan worden gerealiseerd. Noordwijk De gemeente Noordwijk is voornemens om 275 duurzame opvangplekken te realiseren, waaronder 23 plekken voor AMV’s. De gemeente vindt het belangrijk om een duurzame opvangloca�e te ontwikkelen en de combina�e te maken met permanente woningbouw. Randvoorwaarde is dan ook dat er goedkeuring komt van de provincie Zuid-Holland voor de bouw van ca.

500 permanente woningen aan de Achterweg. Omdat het hier gaat om woningbouw, is het niet realis�sch te veronderstellen dat deze asielopvangloca�e op 1-7-2025 opera�oneel kan zijn. Op dit moment is de gemeente in gesprek met de provincie Zuid-Holland om de benodigde toestemming te verkrijgen. Als er groen licht komt, gaat de gemeente in gesprek met het COA en het Ministerie van Jus��e en Veiligheid over de mogelijkheden van de verdere invulling van asielopvang en de overbrugging van de periode dat de gemeente Noordwijk nog geen asielopvangplekken kan realiseren. Oegstgeest De gemeente Oegstgeest hee� sinds 1 november 2021 een Regionale opvangloca�e, het Hoefijzergebouw, voor 175 plekken. Per eind 2023 is de loca�e uitgebreid tot 205 plekken. Oegstgeest zet de Regionale opvangloca�e, het Hoefijzergebouw aan de Rhijngeesterstraatweg 13c (de ROL), met 205 plekken voor statushouders in als duurzame opvang voor asielzoekers in het kader van zijn taakstelling in de Spreidingswet (179 plekken). De loca�e is verlengd tot 1 november 2026. Ook na 2026 zijn er mogelijkheden de loca�e te verlengen, met inachtneming van de mogelijkheden voor herontwikkeling van het gebied Oegstgeest. Teylingen De gemeente Teylingen is voornemens een asielopvangloca�e te realiseren voor 252 plekken. Er is een par�cipa�etraject gestart met de inwoners om een geschikte loca�e te kiezen.

In deze verkenningen wordt ook de mogelijkheid onderzocht om een opvangloca�e voor een groep AMV’s te realiseren. Naar verwach�ng maakt de gemeenteraad van Teylingen in november de keuze voor een loca�e. Vervolgens starten de voorbereidingen voor het realiseren van de loca�e. De gemeente hee� de inten�e om deze te realiseren voor 1-7-2025. De haalbaarheid hiervan hangt echter af van de geselecteerde loca�e en van externe omstandigheden, waaronder het realiseren van nutsvoorzieningen en vergunningsprocedures. Voorschoten De gemeente Voorschoten hee� sinds juli 2022 een noodopvangloca�e voor niet-toegewezen statushouders aan de Veurseweg te Voorschoten. De huidige overeenkomst loopt tot 1 december 6

2025. Op dit moment verkent de gemeente Voorschoten hoe zij invulling wil geven aan de taakstelling en termijnen die volgen uit de Spreidingswet. Naar verwach�ng zal de gemeenteraad van de gemeente Voorschoten op 14 november gevraagd worden een besluit te nemen met betrekking tot de invulling van de taakstelling die volgt uit de Spreidingswet. Hierbij gaat de gemeente Voorschoten ervan uit dat er sprake is van volledige financiering vanuit het Rijk, ook voor de benodigde voorzieningen zoals onderwijs, zorg en bemiddeling naar werk. De 200 plekken die zijn opgenomen in de tabel zijn noodopvangplekken en betreffen niet toegewezen statushouders. Zoeterwoude Om invulling te geven aan de taak uit de spreidingswet is de gemeente Zoeterwoude voornemens om, conform de indica�eve verdeling, 64 duurzame opvangplekken (waaronder 5 voor AMV’s) te realiseren. Detailinforma�e per loca�e is opgenomen in het door de provincie Zuid-Holland aangeleverde format. Toelich�ng op totaal aantal AMV in de regio De invulling van de AMV-opgave bekijken we regionaal. Een aantal gemeenten hee� al een concrete toezegging gedaan om een AMV-loca�e te willen realiseren. Een aantal gemeenten neemt dit mee in de verkenningen van de loca�es. Het aantal opvangplekken voor AMV in de tabel betre� de concrete toezeggingen. Alle gemeenten zeten zich ac�ef in voor deze opgave.

Het selecteren van een loca�e, organiseren van bewonersavonden, maken van afspraken met samenwerkingspartners, voorbereidingen van de loca�e en benodigde besluitvorming en het realiseren van benodigde voorzieningen is een intensieve taak. De inzet van alle gemeenten maakt dat we de staan zoals hierboven weergegeven. Zonder al deze inzet had dit niet gekund.

7

3. Randvoorwaarden voor het (tijdig) realiseren van de locaties 3.1 Realisa�ekracht Het is onze inten�e om bovengenoemde loca�es vóór 1 juli 2025 te realiseren, zoals de Spreidingswet aangee�. We zien echter dat het �jdig realiseren van een aantal loca�es uit bovenstaand overzicht buiten ons toedoen onder druk komt te staan. Dit hee� diverse oorzaken: lange lever�jden op (bouw)materialen of units, wach�jden voor realiseren van nutsvoorzieningen, doorlopen van (onnodige) bureaucra�sche procedures, beschikbare capaciteit van het COA en soms lange besluitvormingsprocedures met betrekking tot vergunningaanvragen. De standaardoplossingen en werkwijze voldoen in deze situa�e niet meer om een loca�e snel te kunnen realiseren. Wij denken graag mee in crea�eve oplossingen en zullen ons ook – voor zover dat redelijkerwijs van ons kan worden verwacht – inspannen om deze te helpen realiseren. We denken dan bijvoorbeeld aan slim inzeten van capaciteit van gemeente en COA, slim omgaan met inrichten van processen en de inrich�ng van een versnellingstafel voor het realiseren van asielopvangloca�es, waaraan alle betrokken partners deelnemen. Deze versnellingstafel hee� als doel het doorbreken van knelpunten en op het vergroten van de realisa�ekracht. Als realisa�e langer duurt, moeten asielzoekers daardoor lang in �jdelijke voorzieningen worden opgevangen.

Het realiseren van deze �jdelijke voorzieningen kost alle betrokken par�jen veel �jd en energie, is veel duurder en het verstoort de processen en beschikbare capaciteit om draagvlak te creëren voor duurzame oplossingen. Wij zien graag dat de focus van de inzet is op het realiseren van duurzame opvang met voldoende realisa�ekracht en een realis�sche planning. Dit is ook belangrijk om de afspraken met onze inwoners na te kunnen komen. Tegelijker�jd geven we hiermee het signaal af dat een aantal loca�es wellicht niet binnen de termijn van 1-7-2025 kunnen worden gerealiseerd. Wij gaan ervan uit dat dit voor ons geen verdere consequen�es hee�, als de oorzaak buiten onze invloedsfeer ligt en we hier ook geen verantwoordelijkheid voor kunnen nemen. 3.2 Ruimtelijke uitdagingen en rela�e met bredere problema�ek wonen/huisves�ngsopgave De opgave tot het realiseren van asielopvangloca�es kan niet los worden gezien van de huisves�ngsopgave van andere doelgroepen en de woningbouwopgave. Immers, ruimte is schaars. Voor inwoners is het las�g te accepteren dat er wel wordt gebouwd voor asielopvang en niet voor eigen inwoners. Voor het draagvlak om asielopvang te realiseren is het dus belangrijk om ook woningbouw voor eigen inwoners mogelijk te maken.

Bovendien zijn voldoende woningen belangrijk om aan de taakstelling voor statushouders te kunnen voldoen, waardoor asielzoekers met een status sneller kunnen doorstromen. We kunnen de opgave voor asielopvang daarom dan ook niet realiseren zonder de medewerking van de provincie vanuit hun rol als gebiedsregisseur en het Rijk als medefinancier van bijvoorbeeld �jdelijke flexwoningen. Voor meerdere gemeenten in onze regio is een maatwerkoplossing of ontheffing nodig om het realiseren van loca�es mogelijk te maken, ook buiten de BSD-grenzen. We gaan ervan uit in ieder geval gebruik te kunnen maken van de uitzonderingen die de provincie biedt in haar ruimtelijk beleid voor asielopvangloca�es. Maar ook andere maatwerkoplossingen die passen bij de ruimtelijke vraagstukken in een gemeente zijn noodzakelijk om de opgave voor asielopvang uit te kunnen voeren.

8

4. Duurzame opvang – ook vanuit het perspectief van de mensen Vanuit de prak�jkervaringen van gemeenten en partners komt naar voren dat een integrale aanpak op de gehele keten voor de lange termijn een belangrijke succesfactor is. We zeten in op duurzame loca�es, die langer beschikbaar zijn. Daaraan gekoppeld zou ook een duurzame aanpak vanuit het perspec�ef van de mensen die in een asielopvang loca�e verblijven wenselijk zijn. Wij zien graag dat een asielzoeker die in onze regio aankomt ook in onze regio blij� als deze een status krijgt. Dat gee� rust voor de mensen die het betre� en het maakt dat we de opvang en alle voorzieningen veel efficiënter kunnen realiseren. Bovendien gee� ons dat de gelegenheid om al vroeg te investeren in de mensen die hier blijven. Meedoen en integra�e vanaf dag één. Dit is niet alleen beter voor de mensen die het betre�, maar draagt bij aan draagvlak in de buurt en voorkomt onnodige zorgvragen en overlast. Asielzoekers maken al vroeg onderdeel uit van de samenleving. En dragen daar hun steentje aan bij. Tijdig inzeten op integra�e biedt ook economische kansen, bijvoorbeeld door het kunnen inzeten van arbeidspoten�eel.

Een integrale aanpak is ook belangrijk omdat de gemeenten vanaf dag één een bredere verantwoordelijkheid dragen dan alleen het aanwijzen van een loca�e: denk aan onderwijs, jeugdhulp, vormen van zorg, veiligheid en het creëren van draagvlak onder inwoners. Maar ook later in de keten – als asielzoekers een status krijgen – zijn gemeenten verantwoordelijk voor nieuwe inwoners op het gebied van o.a. inburgering, huisves�ng statushouders, onderwijs, jeugdhulp, zorg en andere vormen van ondersteuning zoals uitkeringen. Daarom is het belangrijk om voorzieningen op het gebied van onderwijs, zorg en meedoen (werk en welzijn) al �jdens de fase van asielopvang goed te regelen. Door vooraf te investeren integreren statushouders sneller en neemt de kans af dat zij gebruik moeten maken van voorzieningen voor kwetsbare inwoners. Door proac�ef te handelen, voorkomen we dat gemeenten later de rekening krijgen gepresenteerd in de vorm van overlast, slechte integra�e van nieuwkomers, hogere zorgvraag en extra maatschappelijke spanning en daarmee extra kosten. Benodigde randvoorwaarden - Asielzoekers die door COA in de regio Holland Rijnland worden geplaatst, worden ook in de regio Holland Rijnland gekoppeld. - Zie verder onder voorzieningen.

Opvang asielzoekers

Huisves�ng statushouders

• • • • •

• Inburgering • Huisves�ng statushouders • Alle verantwoordelijkheden voor inwoners van gemeente (sociale zekerheid, zorg, welzijn, wonen, veiligheid etc .)

Beschikbaar stellen loca�e Onderwijs (Wmo)zorg en jeugdhulp Openbare orde en veiligheid (buiten de loca�e ) Maatschappelijke inbedding loca�e

Meedoen vanaf dag 1, waar mogelijk door werk

Rendeert voor nu • Draagt bij aan draagvlak AZC/inbedding in wijk/buurt • Voorkomt escala�es/draagt bij aan veiligheid • Bijdrage aan de samenleving

Rendeert voor later • Snelle inburgering/integra�e • Opbouw netwerk/leren hoe het werkt in Nederland • Aan het werk; voorkomt uitkering • Draagt bij aan welzijn, voorkomt onnodige (zorg)kosten • Voorkomen vroeg�jdig schoolverlaten

9

5. Voorzieningen 5.1 Onderwijs De gemeente is ervoor verantwoordelijk dat onderwijs aan asielzoekers kan worden geboden en dat onderwijshuisves�ng beschikbaar is. Onderstaand overzicht gee� het aantal extra benodigde onderwijsplekken weer in de regio Holland Rijnland, ervan uitgaande dat de volledige opgave asielopvang in de regio per 1-7-2025 is gerealiseerd 3. onderwijs extra reguliere plekken PO extra ISK-plekken extra ISK-klassen extra reguliere plekken VO (na uitstroom ISK)

nodig per juli 2025 178 618 41 618

Nieuwkomersonderwijs staat zwaar onder druk. Met name het realiseren van ISK-onderwijs is een knelpunt. Bestaande financiering, wet- en regelgeving, organisa�e van ISK-onderwijs, inhoud van onderwijs en doorstroom sluiten niet aan bij de opgave. Hieronder noemen we de belangrijkste punten: - Onderwijshuisvesting: financiering sluit niet aan bij de enorme groei. Bovendien moet worden geïnvesteerd om de extra benodigde huisvesting mogelijk te maken. - Inhoud onderwijs: huidige onderwijsvorm sluit niet aan bij de doelgroep. Denk bijvoorbeeld aan aangepast onderwijs voor 16-18-jarigen (meer beroepsgericht), landingsprogramma i.v.m. mentale/psychische problematiek door vlucht, omgaan met analfabetisme. Het onderwijs ziet lokaal mogelijkheden om alternatieve onderwijsvormen te ontwikkelen. Dit kan niet zonder toestemming van het ministerie van OCW. - Personeelstekort: om slim om te gaan met inzet van personeel en bovendien continuïteit van onderwijs te kunnen verzorgen is het belangrijk om in de personeelsplanning om te kunnen gaan met fluctuaties van instroom. Financiering moet hierbij aansluiten. Financiering op basis van ijkmomenten sluit onvoldoende aan op de werkelijkheid - Reguliere financiering sluit niet aan bij ISK-onderwijs door de onderwijsbehoefte en klasgrootte. De financieringssystematiek van passend onderwijs zou beter aansluiten.

- Doorstroom: na 2 jaar taalonderwijs is het taalniveau onvoldoende om aansluiting te kunnen vinden in het reguliere vervolgonderwijs. Vervolgopleiding heeft middelen nodig om taalonderwijs te kunnen blijven bieden. Door veel verhuizingen van met name AMV’s is er geen continuïteit in het onderwijs en komen zij door taalachterstanden niet in het juiste vervolgonderwijs terecht. Dit vormt een groot risico op schooluitval en verminderde integratie. - Verantwoordelijkheid voor ISK-klassen ligt bij het schoolbestuur. Een coördinerende rol vanuit de gemeenten is van toegevoegde waarde om nieuwkomersonderwijs en ISK/onderwijscapaciteit effectief en efficiënt vorm te geven. In Midden-Holland wordt al ervaring opgedaan met een dergelijke functie. Op dit moment is een dergelijke rol niet gefinancierd.

33

Hierbij zijn we uitgegaan van de volgende aannames: Gemiddeld krijgt 5% van de asielzoekers PO onderwijs Gemiddeld krijgt 10% van de asielzoekers + alle AMV’s VO onderwijs ISK-leerlingen stromen na 2 jaar door naar regulier VO-onderwijs Het aantal asielzoekers in de regio is gebaseerd op de opgave uit paragraaf 2.1 Nareizigers, Oekraïners, statushouders en andere groepen nieuwkomers (wo-arbeidsmigranten) zijn buiten beschouwing gelaten

10

Benodigde randvoorwaarden: - Aangepaste financiering voor onderwijs en onderwijshuisvesting. Rekening houdend met fluctuaties, benodigde investeringen en aangepast onderwijs. - Ruimere mogelijkheden om ISK-onderwijs en (verlengd) taalonderwijs te bieden, zodat aansluiting bij doorstroom naar regulier onderwijs beter verloopt. - Aangepast onderwijs, dan wel medewerking van OCW om dit zelf te ontwikkelen. - Middelen voor coördinerende functie in de regio om (ISK) onderwijs effectief en efficiënt vorm te geven. 5.2 Jeugdhulp/WMO Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de jeugdhulp aan AMV’s en kinderen die in een (reguliere) opvangloca�e verblijven. Gemeenten krijgen hiervoor een vergoeding (decentrale uitkering) op basis van het aantal kinderen in de opvangloca�e. Voor de regio Holland Rijnland betekent dat de opvang van 3500 asielzoekers zal leiden tot een extra vraag naar jeugdhulp. De benodigde jeugdhulp voor asielzoekers sluit niet aan bij wat nu is gecontracteerd voor de reguliere jeugdhulp. De achtergrond van jeugdigen onder asielzoekers is divers en de problema�ek complex. Bovendien is sprake van een taalprobleem. Vaak is er sprake van wachtlijsten en is de juiste exper�se niet beschikbaar. Ook de (Wmo-)voorzieningen vragen aandacht. Er zijn met name weinig GGZ-aanbieders die de taal spreken en het juiste aanbod bieden.

Er zijn veel par�jen betrokken (COA, Nidos, jeugdhulp, JGZ), daardoor is zorgcoördina�e/goede afstemming is noodzakelijk. Voor op�male samenwerking is het essen�eel dat par�jen elkaar kennen en er prak�sche samenwerkingsafspraken worden gemaakt. Met name voor AMV’s is het belangrijk om een ketenregisseur jeugdhulp in te zeten. Daarnaast is het zinvol om in te zeten op vroegsignalering en sociaal werk. Dit vraagt om een (�jds)investering van alle betrokken par�jen We hebben geen kengetallen beschikbaar over het gebruik van jeugdhulp door jeugdigen in de asielopvang. We zien echter dat de druk op reguliere jeugdhulp al heel groot is en dat gemeenten kampen met financiële tekorten. De bijdrage van het Rijk is niet toereikend voor het jeugdhulpgebruik. Juist bij complexere zorg en langere wach�jden is het risico groot dat de problema�ek groter wordt. Hierdoor is het risico groot dat de jeugdhulpmiddelen voor asielopvang onvoldoende zijn. Benodigde randvoorwaarden: - Vergoeding van daadwerkelijk gemaakte jeugdhulpkosten. - Middelen voor coördinerende functie i.v.m. praktische ketenafspraken, aanvullende afspraken met jeugdhulpaanbieders en zorgcoördinatie. - Stimuleren/faciliteren van ontwikkelen van aanbod voor de doelgroep. - Geen verhuisbewegingen. Jeugdigen die in onze regio aankomen blijven daar ook.

5.3 Werk en meedoen Uit voorbeelden in de regio (en elders in het land) blijkt het belangrijk dat de bewoners van de asielopvangloca�es vanaf dag één kunnen meedoen in de lokale samenleving. Ac�ef zijn gee� mensen energie en perspec�ef. Vluchtelingen creëren een sociaal netwerk en komen in aanraking met de Nederlandse taal en cultuur. Ook kunnen zij iets terugdoen voor de maatschappij en voorkomt het overlast op en rondom de opvangloca�e. Daarnaast leveren ze een waardevolle bijdrage aan onze regionale arbeidsmarkt, waar nog steeds vele vacatures te vervullen zijn, het liefst in een func�e die past bij de vaardigheden van de nieuwkomer. 11

De insteek van de gemeenten is dat het meedoen een duurzaam karakter hee�. We streven naar een doorgaande lijn van ac�eve asielzoekers naar ac�eve statushouders, die hierdoor beter toegerust zijn om in te burgeren en minder gebruik zullen maken van de bijstand. Een aantal gemeenten in de regio zeten al, samen met het COA en lokale (vrijwilligers)organisa�es, ac�ef in op de een aanpak gericht op meedoen van asielzoekers, bij voorkeur via betaald werk. Andere gemeenten verkennen hierin de mogelijkheden. Inzet kan bestaan uit opzeten van programma’s gericht op meedoen, jobhunting of andere vormen van bemiddeling en begeleiding, communica�e en informa�e voor werkgevers en asielzoekers etc. In een aantal gemeenten staan reintegra�ebedrijven klaar om hier mee aan de slag te gaan, mits hier financiering voor beschikbaar is. Benodigde randvoorwaarden: - Koppeling van statushouders aan de regio Holland Rijnland, bij voorkeur aan de gemeente waar de asielzoeker in een opvanglocatie verbleef. - Structurele financiering voor toeleiding van asielzoekers naar werk, zodat we hier direct actief mee aan de slag kunnen. Er zijn nu geen (re-integratie)middelen beschikbaar voor toeleiding van asielzoekers.

- Wegnemen van belemmeringen zoals: o wachtlijsten verkrijgen BSN, waardoor asielzoekers niet kunnen werken o aanvragen tewerkstellingsvergunning door werkgevers - Mogelijk maken van werkervaringsplaatsen, zodat zowel de asielzoeker als werkgever ervaring kan opdoen. Nu is dat juridisch niet mogelijk. 5.4 Efficiënt maatwerk COA en gemeenten werken nauw samen in de realisa�e van opvang en de exploita�e van de loca�es. Om een AZC te kunnen inbedden in een wijk of buurt, is het belangrijk om maatwerk te kunnen bieden. Iedere situa�e is weer anders. Tegelijker�jd stree� het COA naar zo veel mogelijk efficiën�e in de exploita�e van de loca�es, door waar dat kan zoveel mogelijk te standaardiseren. Wij ondersteunen de wens tot efficiency, maar dan wel vanuit een integrale blik en met maatwerk waar nodig. Niet alleen vanuit dit stukje in het proces in de keten, maar vanuit het geheel aan inspanningen en de maatschappelijke kosten en baten om vluchtelingen op te vangen en in een later stadium te laten inburgeren.

12

6. Met regionaal perspectief en regionale samenwerking komen we verder We zien de regio Holland Rijnland als één gebied, waarin iedere gemeente invulling gee� aan de taak om asielzoekers op te vangen en later statushouders te huisvesten en te laten inburgeren. Het ligt voor de hand om kennis uit te wisselen en samenwerkingsafspraken te maken in een regio waarin op diverse thema’s al samenwerking wordt georganiseerd. De toegevoegde waarde van regionale samenwerking ligt in de bestuurlijke afstemming aan de Regionale Regietafel, het creëren van overzicht, bewaken van de voortgang en het ontwikkelen van een samenhangende aanpak voor de regio. Ook nu al blijkt dat het uitwisselen van informa�e en best prac�ces van toegevoegde waarde is om de opgave te kunnen realiseren op een effec�eve manier. Dit willen we ook in de volgende fase graag behouden. We verkennen verdergaande regionale samenwerking op regionale voorzieningen zoals onderwijs en toeleiding naar werk. Hiermee kunnen we de RRT verder versterken. Om goed uitvoering te geven aan de func�e van de RRT zijn voldoende middelen nodig. 7. Conclusie De regio Holland Rijnland zet zich ac�ef in om de opgave die volgt uit de Spreidingswet volledig invulling te geven.

Om de opgave �jdig en volledig te kunnen invullen is medewerking van de provincie nodig en is het wenselijk om met het COA te verkennen waar realisa�e kan worden versneld. We zien in de prak�jk knelpunten op het realiseren van voorzieningen als onderwijs, jeugdhulp en meedoen en werk. De benodigde randvoorwaarden moeten hiervoor worden ingevuld om onze wetelijke taak uit te kunnen voeren op onderwijs en jeugdhulp en om maatschappelijk duurzame asielopvang te kunnen realiseren. Zoals al benoemd in de inleiding zijn de randvoorwaarden die we nu hebben benoemd niet uitputend en zullen er zich in de toekomst nieuwe uitdagingen voordoen. Wij verwachten van het Rijk ook bij nieuwe uitdagingen dat wij in staat worden gesteld – ook financieel – om deze uit te kunnen voeren.

13