Db09.1 Bijlage Programma Landelijk Gebied en Duurzame Greenport DBS (inclusief bijlagen).pdf

exploitatieresultaat, uitgaande van een uitvoeringsperiode van

15 jaar (2026 – 2040). Onderstaande tabel specificeert dit saldo op hoofdlijnen (raming 2025).

Kosten

*) Mogelijk is voorfinanciering nodig uit kredietlijn GOM (€ 35 mln) omdat de inkomsten van de woningbouwontwikkeling waarschijnlijk pas na een aantal jaren zal plaatsvinden. Een en ander volledig ter besluitvorming voorbehouden aan de Algemene vergadering van Aandeelhouders van de GOM.

Herstructurering, ruimtelijke structuur-

De Greenportgemeenten en de GOM zullen zich ook inspannen

en landschapsversterkende maatregelen Programma Landelijk Gebied Duurzame Greenport 90

om andere externe financiële bijdragen te verwerven, bijvoorbeeld

Herverkaveling

-/- € 15 mln

Kwaliteitsimpuls landschap en natuur

-/- € 25 mln

Herstructurering (w.o. extra opruimen verrommeling) -/- € 15 mln

Bollengrondcompensatie Opruimen verrommeling

-/- € 25 mln

Opwaarderen 2e klas bollengrond

-/- € 15 mln

Organisatiekosten Organisatiekosten GOM en plankosten (voor 15 jaar)

Totaal Kosten

-/- € 10 mln

-/- € 105 mln

uit subsidieregelingen van het Rijk, provincie, Holland Rijnland en hoogheemraadschap. Dit wordt nader uitgewerkt als onderdeel van de uitvoeringsagenda.

5.6 Meerjarenprogramma De Algemene Vergadering van Aandeelhouders (AVA) van de GOM stelt jaarlijks een Meerjarenprogramma vast. Het

Meerjarenprogramma is een dynamisch document en vormt

de leidraad van de GOM in het kader van de uitvoering van de programmalijn Herstructurering uit dit Programma LGDG.

De directie van de GOM zal de AVA jaarlijks een voorstel ter

besluitvorming voorleggen voor aanvulling en bijstelling van het

Meerjarenprogramma. De GOM baseert de Meerjarenbegroting op een verantwoorde inzet van het beschikbare kapitaal, uitgaande van een sluitende exploitatie inclusief risicoreservering. Ten

behoeve van een sluitende exploitatie kan (mogelijk) tijdelijk extra werkkapitaal in de vorm van vreemd vermogen noodzakelijk zijn.

De GOM kan in voorkomende gevallen ook zelf als

risicodragende gebiedsontwikkelaar actief zijn en een

grondexploitatie voeren. In die situatie zullen de GOM en de betreffende grondgebiedgemeente(n) per actief of eigen

gebiedsontwikkelingsproject of projectcluster bij de start een voorbereidingsovereenkomst sluiten. Deze overeenkomst

omvat een globale projectbeschrijving, de projectdoelstelling,

relevante projectkaders en randvoorwaarden, het stappenplan, een planning, het budget, de projectorganisatie, planologie, het grondbeleid, de uitgangspunten van het exploitatieplan en de uitbestedingsstrategie.

Het eerstvolgende jaar van de Meerjarenbegroting wordt

Voordat de grondgebiedgemeente(n) ten behoeve van een GOM-

is de basis voor het bedrijfsmatig handelen van de GOM.

procedure brengen en/of contractuele verplichtingen met derden

ieder jaar uitgewerkt in een jaarbegroting. Deze jaarbegroting De jaarbegrotingen worden vastgesteld door de Raad van Programma Landelijk Gebied Duurzame Greenport 91

5.7 Projectgebonden samenwerking tussen de GOM en gemeenten

Commissarissen van de GOM.

Eventuele tegenvallers worden zoveel mogelijk gecompenseerd. In geval van niet compensabele tegenvallers moet de GOM de

project een ontwerp wijzigingsbesluit van het omgevingsplan in

aangaan, moeten de GOM en de grondgebiedgemeente(n) een

realisatieovereenkomst sluiten. De realisatieovereenkomst omvat, naast de aspecten zoals genoemd bij de voorbereidingsovereenkomst, een uitgewerkte projectexploitatie en een risicoanalyse.

ambitie van het Meerjarenprogramma zo nodig naar beneden

Ten aanzien van de woningbouwontwikkelingen in Bronsgeest

krijgen.

van dit project onderkend, inclusief het voorbehoud dat door de

bijstellen om te allen tijde haar meerjarenexploitatie sluitend te

in Noordwijk, is reeds in de voormalige ISG de bijzondere positie

gemeente Noordwijk ten aanzien van de hoogte van de financiële bijdrage bollengrondcompensatie is gemaakt. Door de GOM en de gemeente Noordwijk zijn hierover maatwerkafspraken

vastgelegd die bij het sluiten van een projectovereenkomst voor bollengrondcompensatie gehanteerd zullen worden.

Bijlagen Bijlage 1: Landschapsstrategie Bijlage 2: Historie ISG en PLGDG Bijlage 3: Uitgangspunten programma (uitgebreid) Bijlage 4: Evaluatie ISG Bijlage 5: Opbrengsten participatietraject Bijlage 6: Ruimtegebruik Programma LGDG

Programma Landelijk Gebied Duurzame Greenport 92

Colofon Dit is een gezamenlijke uitgave van de Duin- en Bollenstreek gemeenten: Hillegom, Lisse, Teylingen, Katwijk en Noordwijk.

Concept, redactie, vormgeving en realisatie door gemeenten Hillegom, Lisse, Teylingen, Katwijk en Noordwijk & KuiperCompagnons.

Met medewerking en ondersteuning van: Necker, Urban Reality, Greenport Ontwikkelmaatschappij, Provincie Zuid-Holland, Hoogheemraadschap van Rijnland

Met dank aan alle participanten, indieners van zienswijzen en geraadpleegde experts.

Alle kaarten zijn gemaakt door KuiperCompagnons. Alle illustratieve afbeeldingen zijn afkomstig uit beeldenbanken van de vijf gemeenten of gemaakt en bewerkt door

KuiperCompagnons, tenzij hieronder anders vermeld: Programma Landelijk Gebied Duurzame Greenport 93

Foto omslag en pagina 2: © GOM Rechterfoto pagina 24: © Belga

Linkerfoto pagina 37: © AW Groep

Rechterfoto pagina 37: © Blik op Noordwijkerhout Pagina 41: © ANLV Geestgrond Pagina 44: © KAVB

Pagina 59: © Blik op Noordwijkerhout Pagina 63 © VVV Noordwijk

Oosterduinse Meer pagina 66: © Archieffoto Hielco Kuipers Pagina 67: © De Groene Bollenschuur Pagina 68: © Taco van der Eb

NAM-locatie pagina 75: © Archieffoto Hielco Kuipers

Landschapsstrategie Duin- en Bollenstreek Versiedatum: 16 december 2025

1

EEN VITAAL LANDSCHAP ALS DRAGER VOOR EEN DUURZAME GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

DEZE LANDSCHAPSSTRATEGIE IS EEN INTEGRAAL ONDERDEEL VAN HET PROGRAMMA LANDELIJK GEBIED DUURZAME GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK (PROGRAMMA LGDG) EN ALS BIJLAGE HIERIN OPGENOMEN. 2

Inhoudsopgave 1.

Inleiding..................................................................................................................................................................4 1.1 Doel landschapsstrategie.................................................................................................................................4

2.

Landschapsstrategie Duin- en Bollenstreek ..................................................................................................7 2.1 Kernboodschap en drie leidende principes ................................................................................................7

3.

Landschapsstrategie met kaart ...................................................................................................................... 14 3.1 Water en bodem sturend ............................................................................................................................ 16 3.2 Openhouden (cultuur)landschap ................................................................................................................ 22 3.3 Fijnmazige groenblauwe dooradering van het landschap...................................................................... 27 Bijlage - Ontstaansgeschiedenis landschap Duin-Bollenstreek................................................................... 32 Bijlage – Biotopen en doelsoorten ................................................................................................................... 36

3

1. Inleiding 1.1 Doel landschapsstrategie Een veelzijdig en gevarieerd landschap De Duin- en Bollenstreek kent een veelzijdig en gevarieerd landschap met karakteristieke landschappelijke elementen. Stuivende duinen en kleurrijke bollenvelden zijn iconische beelden in dit landschap. Het landschap is een leefgebied voor vele soorten dieren en planten. Het beleefbare landschap is van belang voor de mens en een plek om te ontspannen in een gezonde, aantrekkelijke, groene en koele omgeving. Omdat een vitaal landschap letterlijk en figuurlijk de drager vormt voor een toekomstbestendige Greenport Duin- en Bollenstreek is er veel aan gelegen het iconische landschap van de streek te beschermen en te versterken. De bloeiende bollen zorgen in het voorjaar voor een prachtig mozaïeklandschap.

De veelkleurigheid van de regio zit niet alleen in de bollenvelden

Aanleiding landschapsstrategie n de ISG-evaluatie uit 2023 is aangegeven een visie op het landschap van de Bollenstreek nodig is. Het landschap is in de ISG versmald tot het behoud van openheid en behoud van areaal bollengrond. In de ISG is een landschapsperspectief opgenomen dat functioneert voor landschapsverbetering en als raamwerk voor sanering, intensivering en uitbreiding voor greenportbedrijven. Er is echter meer relevant, zoals de bouwhoogte van gebouwen en de kwaliteit van de inrichting van het cultuurlandschap. Er is in de ISG-evaluatie dan ook aanbevolen om duidelijk te maken in welke mate het nieuwe programma ambieert om te zorgen voor een mooi bollenlandschap (landschappelijk, toeristisch, recreatief etc.). Een gezamenlijke landschapsvisie is gewenst, in combinatie met een onafhankelijke kwaliteitscommissie. Met een helder uitgewerkt landschapsstrategie kan de Duin- en Bollenstreek niet alleen haar unieke karakter behouden, maar ook toekomstbestendig worden voor landbouw, natuur en recreatie. Met een helder uitgewerkt landschapsstrategie kan de Duin- en Bollenstreek niet alleen haar unieke karakter behouden, maar ook toekomstbestendig worden voor landbouw, natuur en recreatie.

4

Trends in het landelijk gebied Het bijzondere landschap van de Duin- en Bollenstreek bestaat niet zonder zorg ervoor. Het landschap staat onder druk. Een aantal trends en ontwikkelingen vraagt om een heldere landschapsstrategie. Er is steeds minder ruimte voor landschap, biodiversiteit en natuur door uitbreiding van de gebouwde omgeving. De biodiversiteit (flora en fauna) staat onder druk, mede door de intensivering en schaalvergroting van de landbouw, klimaatverandering, en (nieuwe) barrières in het landschap voor diersoorten. Ook is de ecologie (bodemleven) in bodem en watersysteem uit balans. De richtlijnen voor een schone bodem en schoon water worden niet gehaald.

Uitdagingen voor een vitaal landschap Europese en landelijke wet- en regelgeving zijn helder. Ook in de Duin- en Bollenstreek moet er werk gemaakt worden van systeemherstel op het gebied van bodem, water, ecologie en biodiversiteit (zie volgende figuur).

Inrichtingsconcepten uit perspectief landbouw en natuur, bron: handreiking Mooi NL Daarbij zijn er verscheidene uitdagingen waar deze landschapsstrategie een heldere richting moet bieden. Vanuit het Klimaatakkoord, de Kaderrichtlijn Water en de Vogel & Habitatrichtlijn ligt er een uitdaging het bodem- en watersysteem te herstellen in de gehele Duin- en Bollenstreek. Er ligt daarnaast een uitdaging de biodiversiteit te bevorderen in de hele regio en de natuur te herstellen in o.a. Natura-2000 gebieden en daarbuiten in de NNN gebieden). De gemeenten staan verder voor de uitdaging het landschap te dooraderen met nieuw groen en blauw: nieuwe verbindingen en nieuwe landschapselementen, zowel droog als nat. Extra inzet mag gepleegd worden op weidevogelbeheer, akkervogelbeheer en bollenvogelbeheer. Na systeemherstel volgt welk landgebruik mogelijk is binnen de nieuwe omstandigheden. Daarbinnen kan een productief landschap behouden blijven en gebruikt blijven worden. Er is een blijvende opgave om in dat landschap te blijven herstructureren en de verrommeling, in de hand gewerkt door o.a. schaalvergroting, tegen te gaan. Daarbij zijn de open vensters en de openheid in delen van de streek een belangrijk goed. Het handhaven van deze kwaliteiten is van belang.

Er zijn ontwikkelingen gaande die negatieve effecten kunnen hebben op het agrarisch, cultuurhistorisch, economisch en toeristisch landschap en op de identiteit van de Duin- en Bollenstreek. Ondanks druk op de ruimte willen we dat het landschap ook ruimte biedt voor functies als wonen, nieuwe (recreatieve) routes, bedrijvigheid en nog meer.

5

De inrichtingsconcepten moeten en kunnen worden in deze landschapsstrategie uitgewerkt. De thema’s uit het inrichtingsconcept willen worden verderop in het programma nader uitgewerkt en rijgen een plek binnen het zich doorontwikkelende landschap van de Duin- en Bollenstreek.

Kennisdelen en aandacht voor biodiversiteit Telers, ondernemers in de bollensector, overheid en omgeving hebben de taak om, ieder op hun eigen manier, een steentje bij te dragen aan de biodiversiteit. Partijen, partners en stakeholders die hier gezamenlijk in acteren zijn onder andere Nationaal Park Hollandse Duinen, ANLV Geestgrond, Stichting Duinbehoud, Vereniging voor Natuur- en Vogelbescherming Noordwijk, KAVB, LTO Noord, Greenport Duin- en Bollenstreek, Living Lab B7, Zuid-Hollands Landschap, Provincie Zuid-Holland en uiteraard de telers zelf. Op het gebied van biodiversiteit in de Duin- en Bollenstreek valt er nog veel te winnen, volgens Agrarische Natuur- en Landschapsvereniging (ANLV) Geestgrond, Living Lab B7 en Nationaal Park Hollandse Duinen1. Volgens deze gebiedspartijen is er wel biodiversiteit in de Duin- en Bollenstreek, maar het niveau blijft achter. Verschillende organisaties delen samen kennis en zetten concrete stappen zetten om de biodiversiteit in de regio te versterken. Ze trekken daarin samen op met bestuurders, beleidsmakers, bollenboeren en andere betrokken organisaties en pleiten voor een effectieve aanpak in de vorm van een samenwerking tussen verschillende partijen.

Verder helpt ook het opzetten van een kennisontwikkelingsprogramma transitie duurzame bollenteelt Duin- en Bollenstreek mogelijk bij het vergroten van de aandacht voor (onderzoek naar) biodiversiteit in het bollenareaal. Dit is op dit moment in ontwikkeling. Living Lab B7 stelde onlangs een inspiratieposter op met daarop in totaal veertien maatregelen die bollentelers kunnen nemen voor meer biodiversiteit, in hun perceel, in de bodem en op hun erf. Die ingrepen kunnen ook voordeel opleveren voor de teelt. Als ze bijvoorbeeld groenbemester gebruiken als isolatie in de winter, komt dat de bodem en de vruchtbaarheid ten goede. Daar gedijen de bollen weer op. In het uitvoeringshoofdstuk is een koppeling gemaakt met agrarisch natuurbeheer en de mogelijkheid om gebruik te maken van ANLb beheerpakketten.

Regiocertificering als instrument om biodiversiteit te vergroten Telers in de Duin- en Bollenstreek onderkennen de urgentie om hun bedrijfsvoering verder te verduurzamen en op een gestructureerde en inzichtelijke wijze de regionale doelen te halen. In het Zuid-Hollandse Programma Landelijk Gebied (ZH-PLG) komen de opgaven en doelen op het gebied van water, bodem, biodiversiteit en klimaat voor de komende jaren bij elkaar. De eerste prioriteit is het voldoen aan de normen van de Kaderrichtlijn Water door het verminderen van de emissies van fosfaat en het terugdringen van de emissie van gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater en grondwater. Regiocertificering is het middel om met elkaar samen te werken aan deze doelen 2.

1

https://www.nationaalparkhollandseduinen.nl/nieuws/verbinden-en-vergroenen-in-de-bollenstreek/

2

https://greenportdb.nl/wp-content/uploads/2024/05/Duin-en-bollenstreek-A4-folder.pdf https://greenportdb.nl/ontwikkeling-regiocertificering-duin-en-bollenstreek-van-start/

6