Db08.2 Bijlage Raadsbrief, Ecorys Monitoringsrapportage Stichting Economic Board Duin- en Bollenstreek

Monitoringsrapportage Economische agenda Duin en Bollenstreek Mei 2026 Monitoringsrapportage Economische agenda Duin en Bollenstreek Datum: 8 mei 2026 Opdrachtgever: Economic Board Duin en Bollenstreek Opgesteld door Ecorys: Erik van Ossenbruggen Simon van den Berg Inhoudsopgave

Inleiding ...................................................................................................... 3 Economische uitvoeringsagenda in vogelvlucht ........................ 4 Selectie van indicatoren........................................................................ 7 Voortgang .................................................................................................. 8 Tot slot ....................................................................................................... 13 Bijlage: methodische verantwoording .......................................... 15 3 Inleiding Aanleiding Sinds 2016 werken de gemeenten in de Duin- en Bollenstreek samen om de economie te versterken en een aantrekkelijke woonomgeving te behouden en verder te ontwikkelen. Op 22 juni 2023 heeft de Economic Board Duin en Bollen- streek (EBDB) een nieuwe overeenkomst met de deelnemende gemeenten getekend om in de jaren april 2023 tot april 2027 (met een optie tot verlenging van 2 x twee jaar) met een nieuwe triple-helix Board verder te werken aan het vergroten van de brede welvaart van de Duin- en Bollenstreek. Sinds begin 2024 is er een nieuwe Board aangetreden, deze bestaat momenteel uit acht leden, en is hiermee een representatie van de belangrijkste triple-helix partijen en economische krachten in de regio.

De economische uitvoeringsagenda kent doelstellingen verspreid over vijf aandachts-gebieden/pijlers, te weten: duurzame greenport, kennisintensieve maakindustrie, gezond toerisme, duurzaamheid en circulariteit, en human capital. Voor ieder aandachtsgebied zijn binnen de economische uitvoeringsagenda KPI’s geformuleerd (zie Figuur 1). Doel Deze rapportage heeft als doel om de monitoring te verzorgen van de voortgang en realisatie van de doelstellingen uit de economische uitvoeringsagenda Duin en Bollenstreek. Daarbij is de afbakening dat uitsluitend projecten zijn meegenomen die in 2025 door EBDB zijn gefinancierd. Projecten die in 2024 zijn gefinancierd maar in 2025 zijn afgerond, evenals voorbereidende taken voor projecten die in 2026 of later in de toekomst worden gefinancierd, maken geen onderdeel uit van deze rapportage. De aanpak bestaat uit drie aparte onderdelen – deze is in de bijlage verder uitgewerkt. Allereerst is de ontwikkeling van een raamwerk voor de monitoring. Hierbij is de voortgang van de doelstellingen vertaald naar vijf meetbare en overzichtelijke indicatoren waar de EBDB invloed op heeft en kan meten. Daarna volgde de daadwerkelijke dataverzameling van vier van de vijf indicatoren door de opdrachtgever.

De vijfde indicator wordt in de toekomst nog gemeten via een enquête, en daarnaast wordt ook in de toekomst nog een casestudy gedaan voor één of meerdere projecten als deze afgerond zijn. De resultaten zijn daarbij gevalideerd in een aantal gesprekken met regionale stakeholders. Tot slot zijn de verzamelde gegevens van de vier indicatoren gevisualiseerd en geduid in deze rapportage door Ecorys. Leeswijzer Eerst wordt de essentie van de economische uitvoeringsagenda van de EBDB toegelicht, waarbij onder andere de opbouw, doelstellingen en uitvoering wordt beschreven. Vervolgens wordt de keuze van de indicatoren toegelicht, waarna de voortgang van de economische uitvoeringsagenda gevisualiseerd en geduid aan de hand van een tussentijdse monitoring van vier indicatoren. Bij elke indicator wordt stil gestaan bij een vergelijking van de vijf pijlers. Ten slotte wordt een beeld geschetst van toekomstige resultaten en plannen van de EBDB die in de pijplijn zitten. In bijlage 1 staan, aanvullend, de cijfers als cumulatief beeld – dus van de jaren 2024 en 2025 samen. Dit in tegenstelling tot de hoofdtekst, waar alleen over 2025 wordt gerapporteerd. Verder bevat bijlage 2 een verantwoording van het onderzoeksproces en de gekozen indicatoren.

4 Economische uitvoeringsagenda in vogelvlucht Opgebouwd vanuit vijf pijlers De economische uitvoeringsagenda richt zich op vijf aandachtsgebieden/pijlers: duurzame greenport, kennisintensieve maakindustrie, gezond toerisme, duurzaamheid en circulariteit, en human capital. De laatste twee genoemde pijlers zijn naast op zichzelf staande aandachtsgebieden ook verweven met de pijlers duurzame greenport, kennisintensieve maakindustrie en gezond toerisme. Figuur 1 Weergave van de vijf pijlers van de economische uitvoeringagenda van EBDB Doelstellingen per pijler Het hoofddoel in de economische uitvoeringsagenda luidt: De Duin- en Bollenstreek kent een vitale en toekomstbestendige economie. We hebben in 2030 een Duurzame Greenport, Kennisintensieve maakindustrie, en Gezond Toerisme. Deze clusters floreren en kansen die cross-overs tussen deze clusters bieden, worden benut. Vervolgens zijn er subdoelstellingen geformuleerd voor elk van de vijf pijlers (zie Figuur 2). Op hoofdlijnen zijn per pijler de volgende focuspunten geïdentificeerd, waarbij voor elke pijler het opzoeken en benutten van cross-over met andere pijlers van belang is. • Duurzame greenport: De Duin- en Bollenstreek is ‘internationale koploper” als kenniscentrum van/voor duurzame productie van bollen en bloemen. Belang- rijke projecten op te starten voor een duurzame Greenport.

Onder duurzaam- heid wordt verstaan, reductie van impact op het milieu, nagenoeg geen emissie naar het oppervlaktewater, gezonde weerbare bodem, vergroten van de biodiversiteit, maximale reductie van CO2 footprint en gebruik duurzame energie en innovatie in arbeid; • Kennisintensieve maakindustrie: De Duin- en Bollenstreek is de kennisinten- sieve maakregio tussen de metropolen, waar onze unieke positie op gebied van Space, Unmanned Valley en Flower Science is doorontwikkeld en sterke samenhang is gerealiseerd tussen deze pijlers. Innovatie wordt hierbij gekop- peld aan de uitdagingen van de regio; • Gezond toerisme: - Kwalitatief goed toerisme (focus op kwaliteit in plaats van kwantiteit), de kuuroordstatus maximaal benutten voor de regio (focus op (1) gezond- heidszorg/revalidatie toerisme en (2) gezond/sportief/actief toerisme); - Gespreid toerisme over het jaar (focus op aantrekken toeristen in Q1 en Q4); - Het binnenland betrekken bij toerisme zodat er niet alleen focus is op de kustgebieden; • Duurzaamheid & circulariteit: Verduurzaming van de streek en cross-overs met bovenstaande pijlers (in hoeverre wordt duurzaamheid in overige projecten gestimuleerd); • Human Capital: Stimuleren van juiste aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt (optimaliseren van vraag en aanbod), stimuleren van inclusie- ve arbeidsmarkt en cross-over met bovenstaande pijlers (in hoeverre

wordt onderwijs/arbeidsmarkt in/met onze overige projecten gestimuleerd.

5 Figuur 2 Schematische weergave van de economischeuitvoeringsagenda van EBDB 6 Uitvoering en budget Op basis van de opdracht zoekt de EBDBprojecten die bijdragen aan de doel- stellingen. Bij de project selectie wordt gekeken naar of een project zoveel mogelijk pijlers raakt (bijdraagt aan meerdere doelstellingen), breed gedragen wordt in de regio (meerdere projectpartijen) en voldoende cofinanciering kan verwerven. In de tabel hieronder worden alle projecten weergegeven die in 2025 zijn opgestart. Tabel 1 Overzicht van de in202 5 opgestarte projecten van de EBDB (peildatum 31 december 2025) Pijler Projecten in 2025 - heden Duurzame Greenport Regiocertificering Gemeentelijke lobby Agenda Communicatie pitch Governance Greenport Kennisintensieve maakindustrie Congres Associatiefonds DIY Day 2025 Versterken Strandtoerisme EUDIS Hackaton Gezond - toerisme Enjoy Our Flowers Duin en Bollen Vierdaagse Vier de Lente Festival Regiobranding Duurzaamheid & circulariteit - Human capital Stichting Vier de Lente Totaal aantal opgestarte projecten in 2025 13 projecten Figuur 3 geeft een overzicht van de verdeling van de door de EBDB verstrekte bijdragen per pijler voor de hierboven genoemde projecten. De projecten zijn op basis van (hoofd)onderwerp ingedeeld per pijler. In de praktijk hebben veel projecten echter betrekking op meerdere onderwerpen.

Het totaal van de door EBDB versterkte bijdrage in 2025 bedraagt €412.909. Figuur 3 Verdeling van verstrekte bijdrage voor projecten 2025 Duurzame greenport Kennisintensieve maakindustrie Gezond toerisme Duurzaamheid & circulariteit Human capital 7 Selectie van indicatoren Uitgangspunt voor selectie indicatoren1 Voor de selectie van indicatoren ter monitoring van de realisatie van de doelstel- lingen is ervoor gekozen om te richten op de bijdrage (inputs) die Economic Board Duin en Bollenstreek levert, samen met haar projectpartners, en de con- crete resultaten die voortvloeien uit deze inputs (output). Hierbij is vooral de link gelegd met de taakstelling die EBDB heeft, namelijk het vervullen van een verbindende en aanjagende rol in de regionale economie. De inspanningen van EBDB leiden tot projecten en samenwerkingen; dit zijn vormen van output. Weliswaar zullen deze naar verwachting in de toekomst bijdragen aan impact (versterking van de economie van de regio Duin en Bollenstreek), maar het is voorlopig nog te vroeg om daar bewijs van te verzamelen. Daarvoor is de periode dat EBDB actief is, nog te kort. Bovendien wordt de outcome (impact) ook bepaald door de regionale context. Hiertoe behoren autonome ontwikkelingen waarop EBDB en partners geen invloed hebben – o.a.

de nationale conjunctuur – en flankerend beleid van de gemeenten zelf, evenals de Provincie Zuid-Holland en de Rijksoverheid. Er is daarom gekozen voor vijf meetbare indicatoren (op input- en outputniveau) waar de EBDB invloed op heeft ter verdere realisatie van hun doelstellingen. Daarnaast is een selectie van vijf ook bevorderlijk geacht voor de focus en overzichtelijkheid van de monitoring. Vijf meetbare indicatoren Voor de monitoring wordt gekeken naar het aantal opgestarte projecten samen met een meting van de vijf onderstaande indicatoren. Twee input indicatoren 1. De projectrollen van de EBDB in de projecten (input); 2. De financiering van de projecten (input); 1 Zie Bijlage 1 voor de volledige methodologische verantwoording Drie output indicatoren 3. De mate van samenwerking met (Triple-Helix) partijen binnen de projecten (output); 4. De mate van cross-overs met andere pijlers binnen een project (output); 5. Een kwalitatieve beoordeling van bereikt resultaat en inbreng van EBDB voor afgeronde projecten (output – via enquête). De input indicatoren geven de bijdrage en inzet van EBDB weer voor projecten (inzet van middelen en betrokkenheid), en daarmee voor het behalen van hun doelstellingen.

Vervolgens geven de output indicatoren weer in hoeverre de inputs hebben geleid tot concrete resultaten zoals tot stand gebrachte samenwerkingen tussen triple-helix partijen en thematische cross-overs tussen pijler. Monitoringsproces De eerste vier indicatoren zijn in deze rapportage gevisualiseerd en geduid. De vijfde indicator, de kwalitatieve beoordeling, wordt in de volgende monitoringsrapportage meegenomen via uitvoering van een enquête. Zodra er projecten volledig afgerond of in een verder gevorderd stadium zijn, wordt ook een aanvullende case study gedaan voor één of meerdere projecten ter aanvulling op de monitoring. Een case study geeft kwalitatieve verdieping van de resultaten, maar is vooralsnog niet aan de orde vanwege de korte looptijd van de projecten op dit moment. 8 Voortgang | 1. | De projectrollen van de EBDB in de projecten 2. | De financiering van de projecten 3. | De mate van samenwerking met (Triple-Helix) partijen binnen de projecten Dertien projecten verdeeld over vijf pijlers | 4. | De mate van cross-overs met andere pijlers binnen een project Voor een nulmeting en monitoring van de voortgang van de economische uitvoeringsagenda is een inventarisatie gemaakt van de projecten die in 2025 zijn | Projectrollen van EBDB opgestart (zie Tabel 1).

Dit zijn in totaal dertien projecten die verdeeld zijn over de | De EBDB treedt in principe op als ambassadeur, aanjager, verbinder en vijf pijlers. Van de vijf pijlers bevat Duurzame greenport, Kennisintensieve | netwerker.2 Deze visie is terug te zien in de monitoring van de projectrollen van maakindustrie en Gezond Toerisme de meeste projecten (4) en Duurzaamheid en | de EBDB (zie Tabel 2). Waar er in de monitor 2024 geen projecten in circulariteit de minste (0). | eigenaarschap waren, heeft EBDB in 2025 in ongeveer 30% van de projecten de rol van projecteigenaar genomen. Dit is echter alleen tijdelijk vanuit de opstart Figuur 4 | Verdeling van de projecten van de EBDB in 202 | 5 over de vijf pijlers | van de betreffende projecten. EBDB heeft de intentie het eigenaarschap over te dragen als de tijd daarvoor rijp is. Als alle projecten samen bekeken worden is te 0 | 1 | zien dat EBDB haar rollen bijna gelijk heeft verdeeld over de projecten als 4 | projecteigenaar, -partner en -financierder, met net iets vaker de opgenomen rol als financierder.

4 Tabel 2 | Overzicht van rollen van EBDB binnen de tien projecten, per pijler en totaal Pijler | Aantal | Rollen van EBDB in projecten projecten | (in % van totale aantal projecten) 4 | Projecteigenaar | Projectpartner | Financierder Duurzame greenport | Kennisintensieve maakindustrie | Duurzame | 4 | 25% | 25% | 50% Gezond toerisme | Duurzaamheid & circulariteit | Greenport Human capital | Kennisintensieve | 4 | 25% | 50% | 25% maakindustrie In de onderstaande paragrafen wordt de voortgang van de economische | Gezond toerisme | 4 | 50% | 0% | 50% uitvoeringsagenda gevisualiseerd en geduid aan de hand van een tussentijdse | Duurzaamheid & | 0 monitoring van deze dertien projecten, aan de hand van de volgende vier | circulariteit indicatoren: | Human capital | 1 | 0% | 100% | 0% Totaal | 13 | 30,77% | 30.77% | 40% Verder geeft Figuur 2 de volgende hoofdinzichten met betrekking tot een verge | - lijking tussen de pijlers: 2 | https://ebdb.nl/economic-board/de-economic-board/ 9 • EBDB heeft voor het Human Capital-project alleen de rol van projectpartner; • Voor de Kennisintensieve maakindustrie (4) en Duurzame Greenport- projecten (4) heeft EBDB een aandeel in elke rol; • Voor de projecten van Gezond Toerisme (4) heeft de EBDB soms de projecteigenaar rol en soms de financierdersrol.

Financiering van projecten De dertien projecten die in 2025 zijn opgestart hebben een totale waarde van €1.670.705. Hiervan is het grootste gedeelte afkomstig van de acht projecten voor de Duurzame Greenport en Gezond toerisme. Als alle projecten gezamenlijk worden bekeken, is te zien dat de EBDB 25% van het totale bedrag zelf heeft gefinancierd. Deze bedragen hebben uitsluitend betrekking op de directe investeringen in projecten en zijn exclusief economische spin-off. Figuur 5 toont de verdeling van de financiële bijdrage die de EBDB in 2025 heeft verstrekt aan projecten over de verschillende pijlers. Daarnaast geeft Figuur 6 een overzicht van de totale financiering van alle projecten binnen de pijlers. Figuur 5 Verdeling van verstrekte bijdrage van de EBDB voor projecten in 2025 34% 23% 38% 0% 5% Duurzame greenport Kennisintensieve maakindustrie Gezond toerisme Duurzaamheid & circulariteit Human capital 10 Figuur 6 | Overzicht van projectfinanciering en financierders per pijler | • | Human capital heeft voor het enige project 3 financierders en een relatief lage totale financieringswaarde. € 900.000,00 | • | Kennisintensieve maakindustrie heeft ondanks de gedeeld meeste projecten (vier), relatief weinig financierders en projectfinanciering.

€ 800.000,00 € 700.000,00 | Samenwerkingen Het samenbrengen en stimuleren van samenwerking tussen overheid, bedrijfs- € 600.000,00 | leven en kennisinstellingen (hierna Triple-helix) partijen is de kern van de EBDB. Bij de afgelopen dertien projecten van de EBDB zijn in totaal 133 partners € 500.000,00 | betrokken (geweest). Hiervan zijn meer dan de helft partners vanuit het 15 financierders | bedrijfsleven, gevolgd door 25% vanuit de overheid en | 3% vanuit kennisinstellingen | (zie Tabel 3). € 400.000,00 Tabel 3 | Overzicht van samenwerkingen met triple | -helix partijen, per pijler en totaal € 300.000,00 | 37 financierders | Pijler | Aantal | Totaal aantal | Waarvan | Waarvan | Waarvan projecten | betrokken | onderwijs/ | overheid | bedrijfsleven € 200.000,00 | 11 financierders | partijen | kennis (%) | (%) | (%) 3 financierders | Duurzame | 4 | 29 | 7% | 62% | 31% € 100.000,00 | Greenport financierders | Kennisintensieve | 4 | 28 | 4% | 4% | 96% € - | n.v.t.

Duurzame | Kennisintensieve | Gezond toerisme | Duurzaamheid & | Human capital | maakindustrie greenport | maakindustrie | circulariteit | Gezond | 4 | 72 | 1% | 19% | 79% Gefinancierd door EBDB | Cofinanciering door financierders | toerisme Duurzaamheid & | 0 | 0 | 0% | 0% | 0% Verder geven figuur 5 en 6 de volgende hoofdinzichten met betrekking tot een | circulariteit vergelijking tussen de pijlers: • | De financiële bijdrage vanuit de EBDB voor de projecten is het hoogst voor de | Human capital | 1 | 4 | 0% | 0% | 100% pijler Gezond toerisme, ook de meeste financierders zijn betrokken bij deze | Totaal | 13 | 133 | 3% | 25% | 73% pijler; • | De hoogste totale financieringswaarde van de pijlers ligt bij Duurzame greenport gevolgd door Gezond Toerisme; 11 Figuur 7 | Overzicht van mate van samenwerkingen binnen projecten per pijler | • | Er zijn geen overheidspartners en onderwijs- kennispartners betrokken bij de 75 | pijler Human capital, omdat de oprichting van het project Stichting Vier de Lente is uitgevoerd door private partners.

Verder bevatten alle pijlers 70 | samenwerkingen met de triple | -helix partijen | (met uit zondering van 65 | Duurzaamheid & circulariteit) | ; 60 | • | De pijler met de meeste kennispartners is Duurzame greenport; • | De pijler met de meeste overheidspartners is | Duurzame greenport gevolgd 55 | door Gezond toerisme; 50 | • | De pijler met de meeste partners vanuit het bedrijfsleven is | Gezond toerisme gevolgd door Kennisintensieve Maakindustrie; 45 | 79% 40 35 30 25 | 31% 20 15 | 96% 10 | 62% 19% 5 7% | 4% | 100% 0 | 4% | 1% | -- | 0%0% Duurzame | Kennisintensieve | Gezond toerisme | Duurzaamheid & | Human capital greenport | maakindustrie | circulariteit Onderwijs- kennispartners | Overheidspartijen | Private partijen (bedrijfsleven) Tabel 3 en figuur 7 geven de volgende hoofdinzichten met betrekking tot een vergelijking tussen de pijlers: • | De meeste partners zijn betrokken bij de projecten voor Gezond Toerisme gevolgd door Duurzame Greenport en Kennisintensieve maakindustrie; 12 Cross-overs Naast het betrekken van (triple-helix) partners binnen projecten is het faciliteren samenwerking en kennisdeling tussen verschillende partners (cross-overs) ook van groot belang om de economische prestaties van Duin- en Bollenstreek te bevorderen.

Om de mate van cross-overs binnen de EBDB-projecten te peilen is er gekeken naar in hoeverre er overlap is binnen projecten tussen de vijf verschil- lende pijlers. Overkoepelend is er tenminste één cross-over aanwezig binnen de projecten van de pijlers, met uitzondering van de pijler van Duurzaamheid en circulariteit. De pijler Duurzaamheid en circulariteit komt echter wel ruimschoots terug als cross-over bij andere projecten (in 6 van de 13 projecten). Onderstaande tabel geeft per pijler aan hoeveel thematische cross-overs en met welke andere pijlers het dan een verbinding betreft. Tabel 4 Overzicht van cross-overs tussen pijlers binnen de dertien projecten in 2025 Pijlers Totaal aantal projecten Aantal projecten met thematische cross-overs met: DG KIM GT D&C HC Duurzame Greenport (DG) 4 n.v.t. 1 2 3 3 Kennisintensieve maakindustrie (KIM) 4 1 n.v.t. 2 0 3 Gezond – toerisme (GT) 4 3 1 n.v.t. 2 2 Duurzaamheid & circulariteit (D&C) 0 0 0 0 n.v.t. 0 Human capital (HC) 1 1 1 1 1 n.v.t. Totaal 13 13 Tot slot Duiding van de resultaten door Ecorys De in 2025 geboekte resultaten geven aan dat EBDB passende invulling geeft aan haar taakstelling, namelijk verbinden en aanjagen in de regionale economie. Dat gebeurt vooralsnog met een gelijkmatige verdeling over de thematische pijlers.

Vergeleken met de monitor over 2024, waarin tien projecten geteld werden, laat EBDB met dertien projecten in 2025 al een groeiend activiteitenprogramma zien. Dit kan zonder twijfel als positief worden geduid en geeft vertrouwen voor de komende jaren. De projecten die EBDB aanjaagt, dragen via doorwerkingseffecten in de maatschappij, bij aan verschillende vormen van brede welvaart. Van de acht thema’s van brede welvaart die het CBS onderscheidt, dragen de projecten die EBDB ondersteunt bij aan vijf thema’s (zie figuur 8). Desondanks geldt nog steeds dat de implementatie van de economische agenda pas net begonnen is en dat de lopende projecten eerst de kans dienen te krijgen zich te bewijzen. Vanuit de Theory of Change (zie ook de bijlage) kan in ieder geval gesteld worden dat er een goede gedachte achter de inzet van de EBDB zit, en dat het aannemelijk is dat deze inzet leidt tot duurzame resultaten en tot maatschappelijke impact. Wel valt op dat het relatieve aandeel van duurzaamheid en circulariteit als primaire projectinzet beperkt is. Dit is deels te verklaren doordat er op dit thema veel co-financierders actief zijn en doordat dit thema in de praktijk regelmatig terugkomt als thematische cross-over binnen projecten uit andere pijlers, wat erop wijst dat verduurzaming vaak integraal wordt meegenomen.

Dat duurzaamheid en circulariteit minder vaak als zelfstandig thema voorkomen, kan daarnaast worden verklaard doordat deze projecten doorgaans kapitaalintensieve investeringen en leiderschap vragen. Een verdere inzet op dit thema kan de slagkracht vergroten, temeer omdat de betrokkenheid van overheidspartijen tot op heden beperkt is geweest. Hier liggen daarmee duidelijke kansen voor verdere versterking. Figuur 8 Impact van EBDB op de brede welvaart in de Duin en Bollenstreek Vooruitblik naar resultaten 2026 2026 is hét jaar voor EBDB om het verder op stoom te komen. De eerste blik op de activiteiten van 2026 laat zien dat er meer focus komt op duurzaamheid en circulariteit. Hiervan getuigt bijvoorbeeld het nieuw gestarte project om ijzerpoeder te benutten als circulaire energiebron zonder CO2-uitstoot. En het jaarplan 2026 getuigt van andere nieuwe innovatieve activiteiten, zowel op het vlak van duurzaamheid en circulariteit (o.a. smart energy hub, circulair versnellingsprogramma, tegengaan van netcongestie) als op het vlak van geodata voor productiviteitsstijging en veiligheid via remote sensing. Ook wordt er in 2026 gewerkt aan de uitvoering van de Regio Deal Sierteeltregio, waarvoor EBDB ten minste € 500.000 zal aanwenden om een impuls te geven aan campusvorming, remote sensing en de energietransitie in de teeltsector.

14 Tegelijkertijd ligt er, naarmate de positionering en afstemming met gemeenten verder bestendigt, ruimte om de inzet geleidelijk te verschuiven richting het verder ontwikkelen en benutten van nieuwe kansrijke proposities in samenwerking met het bedrijfsleven. Wat betreft het potentieel voor verdere optimalisatie van de activiteiten van EBDB heeft Ecorys enkele overwegingen. De inzet op communicatie van de EBDB en haar projecten blijft essentieel. Het vergroten van zichtbaarheid en vindbaarheid is essentieel om regiopartners te stimuleren ook met relevante projecten te komen die bijdragen aan oplossingen voor regionale uitdagingen. De indruk bestaat dat het brede mkb in de regio nog niet voldoende weet heeft van het bestaan van de EBDB, laat staan ervan profiteert. Een ‘regiotour’ met bezoeken aan lokale ondernemerskringen zou hieraan kunnen bijdragen. Zodoende zou EBDB haar rol als innovatiemakelaar voor de regio over het voetlicht kunnen brengen. Zo wordt een reactieve rol met een pagina over projectaanvragen op de website van EBDB omgezet in een meer proactieve rol. Ten aanzien van projectaanvragen speelt overigens dat de kwaliteit van aanvragen soms te wensen overlaat. EBDB zou aanvragers begeleiding kunnen bieden in het aanvraagproces, zoals sommige andere triple helixorganisaties in Nederland doen.

Ook zou EBDB kunnen nadenken over het werken met ‘innovatie challenges’ of een ‘matching platform’ waarbij (kleinere) bedrijven die zonder hulp niet tot innovatie komen, een innovatievraagstuk kunnen neerleggen waarvoor EBDB de betrokkenheid van onderwijs of andere bedrijven en maatschappelijke organisaties faciliteert. 15 Bijlage 1: cumulatieve cijfers (’24-’25) | Figuur 9 | Verdeling van de door de EBDB | verstrekte bijdragen voor projecten | 2024 en 2025 (totaal €937.059). In deze bijlage is een overzicht opgenomen van de cumulatieve resultaten van de monitoring over 2024 en 2025. Deze figuren geven een totaalbeeld van de | € 80.000,00 ; | € 195.000,00 ; projecten, de financiële inzet en de mate van samenwerking | sinds de start van de | 9% | 21% economische uitvoeringsagenda. De cumulatieve weergave maakt zichtbaar hoe | € 51.250,00 ; de inzet van de EBDB zich ontwikkelt over de tijd en welke pijlers relatief sterk | 5% vertegenwoordigd zijn.

Figuur 8 | Verdeling van de projecten van de EBDB in 2024 en 2025 over de vijf pijlers € 233.810,00 ; 3 | 25% 6 1 € 376.999,00 ; 40% Duurzame greenport | Kennisintensieve maakindustrie Gezond toerisme | Duurzaamheid & circulariteit 7 | Human capital 6 Duurzame greenport | Kennisintensieve maakindustrie Gezond toerisme | Duurzaamheid & circulariteit Human capital 16 Figuur 10 Verdeling van de totale projectinvesteringen naar financieringsbron 2024-2025 (totaal €3.108.180,73) € 937.059,00 € 2.171.121,73 Gefinancierd door EBDB Cofinanciering door financierders € 1.204.100,00 € 823.600,00 € 676.230,73 € 67.250,00 € 337.000,00 Duurzame greenport Kennisintensieve maakindustrie Gezond toerisme Duurzaamheid & circulariteit Human capital Figuur 11 Verdeling van de totale projectinvesteringen over de pijlers 2024-2025 (totaal €3.108.180,73) 17 Figuur 13 | Overzicht van mate van samenwerkingen binnen projecten per pijler 2024- Figuur 12 | Overzicht van projectfinanciering en financierders per pijler 2024-2025 | 2025 10098 96 € 1.300.000,00 | 94 92 90 € 1.200.000,00 | 88 86 84 € 1.100.000,00 | 82 80 78 € 1.000.000,00 | 76 74 72 € 900.000,00 | 70 68 € 800.000,00 | 66 64 8 financierders | 62 € 700.000,00 | 60 58 | 77% 56 € 600.000,00 | 54 7 financierders | 52 50 € 500.000,00 | 48 2 financierders | 46 44 € 400.000,00 | 42 40 38 € 300.000,00 | 36 | 51% 34 | 89% € 200.000,00 | 6 financierders

| 32 17 financierders | 30 28 € 100.000,00 | 26 24 22 € - | 20 18 16 14 | 40% | 18% 12 108 | 89% | 67% 6 | 5% | 7% 4 | 5% 2 | 9% | 7% | 11% | 27% 0 Duurzame | Kennisintensieve | Gezond toerisme | Duurzaamheid & | Human capital greenport | maakindustrie | circulariteit Gefinancierd door EBDB | Cofinanciering door financierders | Onderwijs- kennispartners | Overheidspartijen | Private partijen (bedrijfsleven) 18 Figuur 14 Cumulatief overzicht van het aantal projecten per pijler met cross-overs naar andere pijlers 2024-2025. Tabel 5 Overzicht van gevoerde interviews met regionale stakeholders voor de economische voortgangsagenda Duin en Bollenstreek.

0 1 2 3 4 5 6 Duurzame greenport Kennisintensieve maakindustrie Gezond tourisme Duurzaamheid & circulariteit Human capital Duurzame Greenport cross-over Kennisintensieve Maakindustrie cross-over Gezond Toerisme cross-over Duurzaamheid & Circulariteit cross-over Human Capital cross-over Contactpersoon Functie Organisatie Dyane Brummelhuis Voorzitter college van bestuur Stichting Fioretti Teylingen Martijn Seijger Directeur dotSpace Foundation Audrie van Veen Directeur Duin- en Bollenstreek samenwerkingsprogramma (DBS) Raoul Voeten Programmamanager NL Space Campus Theo de Vries Directeur Stichting Unmanned Valley 19 Bijlage 2: methodische verantwoording Theory of change als uitgangspunt voor de monitoring Het doel van de monitoringsrapportage is om de monitoring te verzorgen van de voortgang en realisatie van de doelstellingen uit de economische uitvoeringsagenda Duin en Bollenstreek. Het realiseren van de doelstellingen draagt bij aan het versterken van de econo- mie van de regio Duin en Bollenstreek. In evaluatiestudies wordt dit de doeltref- fendheid van het beleid genoemd. Deze komt voort uit de bijdrage (inputs) die Economic Board Duin en Bollenstreek levert, samen met haar projectpartners. De bijdrage uit zich in de vorm van ingezette middelen (financieel, personeel) en facilitering van samenwerkingen.

Dat leidt in de eerste instantie tot concrete resultaten, zoals aantallen uitgevoerde projecten en tot stand gebrachte samenwerkingen. Dit wordt in evaluatiestudies “output” genoemd. Pas als gevolg van de output ontstaat op langere termijn zogeheten “outcome”: de maatschappelijke impact van het beleid. De outcome van de activiteiten van de Economic Board Duin en Bollenstreek is in theorie het versterken van de economie van de regio Duin en Bollenstreek. De samenhang tussen deze elementen wordt weergegeven in Figuur . Het samenspel tussen input, output en outcome staat in beleidsevaluaties bekend als Theory of Change, oftewel de beleidstheorie. Deze methodiek is onderdeel van de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek (RPE) van het Ministerie van Financiën (en het daarvan afgeleide Beleidskompas). De RPE bepaalt dat alle evaluaties van overheidsbeleid uitgevoerd dienen te worden met gebruik van Theory of Change. De monitoringsrapportage van de economische uitvoeringsagenda Duin en Bollenstreek sluit daar om die reden bij aan. Figuur 15 Schematische weergave van Theory of Change In deze rapportage is op inputniveau en op resultaatniveau (output) gerapporteerd. De reden hiervoor is dat de inspanningen van Economic Board Duin en Bollenstreek tot projecten en samenwerkingen leiden; dit zijn vormen van output.

Weliswaar zullen deze naar verwachting in de toekomst bijdragen aan impact (versterking van de economie van de regio Duin en Bollenstreek), maar het is voorlopig nog te vroeg om daar bewijs van te verzamelen. Daarvoor is de periode dat EBDB actief is, nog te kort. Bovendien wordt de outcome (impact) ook bepaald door de regionale context. Hiertoe behoren autonome ontwikkelingen waarop EBDB en partners geen invloed hebben – o.a. de nationale conjunctuur – en flankerend beleid van de gemeenten zelf, evenals de Provincie Zuid-Holland en de Rijksoverheid. Daarom kan EBDB niet verantwoordelijk gehouden worden op outcome-niveau. Monitoringraamwerk Vanuit het gedachtengoed van Theory of Change is voor de monitoring van de economische uitvoeringsagenda een monitoringraamwerk opgesteld. Dit vertaalt de doelen naar inputs en outputs. Het raamwerk ziet er op hoofdlijnen zo uit als op de volgende pagina.

20 Figuur 16 Monitoringraamwerk (versimpelde versie ter illustratie) Pijlers Focuspunten per pijler Aantal projecten Indicator 1: Projectrollen EBDB Indicator 2: Financiering van projecten Indicator 3: Triple helix samenwerking Indicator 4: Cross-overs tussen de pijlers Kennisintensieve maakindustrie De Duin- en Bollenstreek is de kennisintensieve maakregio tussen de metropolen, waar onze unieke positie op gebied van Space, Unmanned Valley en Flower Science is doorontwikkeld en sterke samenhang is gerealiseerd tussen deze pijlers Belangrijke projecten op te starten voor een duurzame greenport. Onder duurzaamheid wordt verstaan energie- en klimaatneutraliteit, en een gewasbeschermingsvrije en emissie- en residuvrije teelt Gezond toerisme De Duin- en Bollenstreek is de regio voor gezond toerisme in Nederland. Gezond leven en gezond recreëren staat hier centraal Kwalitatief goed toerisme (focus op kwaliteit ipv kwantiteit), de kuuroordstatus maximaal benutten voor de regio (focus op (1) gezondheidszorg/revalidatie toerisme en (2) gezond/sportief/ actief toerisme), gespreid toerisme over het jaar (focus op aantrekken toeristen in Q1 en Q4) en ook het binnenland betrekken bij toerisme zodat er niet alleen focus is op de kustgebieden.

Duurzaamheid & Circulariteit Het stimuleren van innovatie en creëren van een aantrekkelijk vestigingsklimaat Human Capital Duin- en Bollenstreek heeft een inclusieve arbeidsmarkt, voldoende en goed opgeleide mensen voor banen op alle niveaus, door middel van een goed en inspirerend opleidingsaanbod voor jong én oud(er), en een goede samenwerking tussen onderwijs en het bedrijfsleven Stimuleren van juiste aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt (optimaliseren van vraag en aanbod), stimuleren van inclusieve arbeidsmarkt en cross- over met bovenstaande pijlers (in hoeverre wordt onderwijs/arbeidsmarkt in/met onze overige projecten gestimuleerd 21 Postbus 4175 3006 AD Rotterdam Nederland Watermanweg 44 3067 GG Rotterdam Nederland T 010 453 88 00 F 010 453 07 68 E netherlands@ecorys.com K.v.K. nr. 24316726 ecorys.nl