Db07 Raadsbrief Gezamenlijk Uitvoeringsprogramma 2025-2028.pdf

Raadsbrief

Gezamenlijk Uitvoeringsprogramma 2025-2028 Samen werken aan een Circulaire Economie aan:

de raad van de gemeente Hillegom

datum collegevergadering: ons kenmerk: portefeuillehouder: behandelend ambtenaar: emailadres: programma:

16 december 2025 Z-25-439131 Mevr. C.J. Hoekstra Sven Kramer s.kramer@hltsamen.nl Bedrijvigheid

Inleiding De gemeenten Hillegom, Lisse en Teylingen streven naar een duurzame samenleving die bewust en zuinig omgaat met grondstoffen. Met het uitvoeringsprogramma 2025-2028 “Samen werken aan een circulaire economie” bundelen de HLT-gemeenten de bestuurlijke en ambtelijke krachten en zoeken regionale samenwerking. Zo kunnen we meer voor elkaar krijgen en werken we samen aan een toekomstbestendige bollenstreek. Drie actielijnen De gemeente Hillegom heeft de ambitie om klimaatneutraal te zijn in 2050 en in de omgevingsvisie aangegeven belang te hechten aan maatschappelijk verantwoord ondernemen en een circulaire economie. Er is aangesloten bij de landelijke ambitie om in 2050 een circulaire economie te hebben en in 2030 50% minder primaire grondstoffen te gebruiken. We zetten in op versnelling van circulaire ketens bij onder andere bouw, bedrijventerreinen, groene reststromen en voedsel en op het verduurzamen van gemeentelijke inkoop van werken, diensten en leveringen. Dit uitvoeringsprogramma concentreert op thema’s waar de gemeente het verschil kan maken. Dat levert drie actielijnen op: 1. Het goede voorbeeld geven door maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen (MVOI); 2. Partijen stimuleren om circulair en biobased te bouwen; 3. Bedrijven en bewoners helpen om zelf zuinig met grondstoffen om te gaan.

Meten is weten: KPI’s maken onze voortgang naar circulair inzichtelijk Een select aantal Prestatie Indicatoren (KPI’s) is gekozen om voortgang te monitoren richting de circulaire ambities. Zo wordt de transitie inzichtelijk, bestuurbaar en transparant voor betrokkenen.

1

Dekking uit CDOKE-middelen, jaarlijkse rapportage Het uitvoeringsprogramma past binnen bestaande kaders en wordt financieel gedekt door CDOKE-middelen (Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat-en Energiebeleid) die zijn bestemd voor uitvoering. De voortgang van dit uitvoeringsprogramma wordt jaarlijks gemonitord en gedeeld met de raad.

Bijlage: Gezamenlijk Uitvoeringsprogramma 2025-2028 Samen werken aan een Circulaire Economie

2

Hillegom – Lisse – Teylingen Gezamenlijk Uitvoeringsprogramma 2025-2028

Samen werken aan een Circulaire Economie

Op weg naar een toekomstbestendige Bollenstreek in 2050

Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2025-2028 Hillegom, Lisse, Teylingen

Samenvatting De gemeenten Hillegom, Lisse en Teylingen streven naar een duurzame samenleving die bewust en zuinig omgaat met grondstoffen. Als gemeenten geven wij daarin het goede voorbeeld door maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen. Tegelijk stimuleren we circulair en biobased bouwen en isoleren met minder nieuwe grondstoffen en helpen we circulaire initiatieven van bewoners en bedrijven mogelijk te maken. In dit uitvoeringsprogramma bundelen wij onze bestuurlijke krachten en zoeken we regionale samenwerking, want een circulaire samenleving vraagt om systeemverandering en stopt niet bij onze gemeentegrenzen. Zo kunnen we meer voor elkaar krijgen en werken we samen aan een toekomstbestendige bollenstreek voor onze bedrijven en bewoners.

Hillegom

Pagina 2 van 15

Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2025-2028 Hillegom, Lisse, Teylingen

Inleiding In dit uitvoeringsprogramma leest u hoe Hillegom, Lisse en Teylingen zich samen inzetten voor een circulaire economie. De drie gemeenten werken samen aan een duurzame en leefbare omgeving voor huidige en toekomstige generaties. Het doel is om grondstoffen keer op keer zo hoogwaardig mogelijk te gebruiken. Dat brengt het gebruik van nieuwe primaire grondstoffen terug en verlaagt de CO2 uitstoot en schade aan biodiversiteit. Een circulaire economie is hard nodig, ook voor leveringszekerheid en kosten van grondstoffen. In dit uitvoeringsprogramma staat hoe de gemeenten komende vier jaar stappen zetten richting zo’n circulaire economie. Halverwege deze periode wordt op basis van de voortgang de koers zo nodig bijgesteld en worden voor de laatste twee jaar opnieuw concrete projecten gekozen. De strategie achter het uitvoeringsprogramma is voor iedere gemeente gelijk. In de uitvoering zijn, afhankelijk van lokale voorkeuren, accenten aangebracht. Het beleidsveld van circulariteit is relatief jong. Zowel technisch, juridisch als organisatorisch is het onderwerp in beweging. Technieken worden nog (door)ontwikkeld. Regelgeving moet daarop aangepast worden. Dat heeft ook gevolgen voor de verantwoordelijkheden en taken van alle partijen in de keten.

Dit eerste uitvoeringsprogramma kent daarom naast concrete maatregelen ook een aantal meer beleidsmatige verkenningen en onderzoeken. De resultaten dienen als input voor een herijking halverwege en voor een nieuw programma na 2028. Dit moet ervoor zorgen dat de inzet van de gemeentelijke middelen doelmatig en efficiënt is en blijft.

Beleidskader

Het belang van een circulaire economie De winning en verwerking van grondstoffen veroorzaakt 90% van het mondiale biodiversiteitsverlies, 90% van de waterschaarste en 50% van de broeikasgasemissies door energiegebruik. Als iedereen hetzelfde grondstoffenverbruik zou hebben als een gemiddelde Nederlander, zijn er in 2025 2,9 aardbollen nodig. Dit betekent dat we veel meer grondstoffen verbruiken dan de aarde kan geven. Zo laten we steeds minder over voor toekomstige generaties.

Leven binnen planetaire grenzen Een circulaire economie en zuinig omgaan met grondstoffen is dus belangrijk. Leven binnen planetaire grenzen draagt ook nog bij aan sociale cohesie, werkgelegenheid en een toekomstbestendig investeringsklimaat voor lokale bedrijven. Toekomstbestendig ontwikkelen en bouwen sluit aan bij de behoeften van nu, zonder dat dit ten koste gaat van de leefomgeving van toekomstige generaties.

Urgentie De mensheid gebruikt nu meer grondstoffen dan de aarde blijvend in kan voorzien. Zo laten we steeds minder over voor toekomstige generaties. Met dit consumptiepatroon putten we beschikbare grondstoffen uit en veroorzaken we steeds meer milieuproblemen. Dit heeft extreme gevolgen voor onze leefomgeving en economie. Grondstoffen worden steeds duurder en de kwaliteit van water, bodem, lucht en klimaat verslechteren. Een economie die draait op lineair gebruik van grondstoffen is daarom geen houdbare economie.

Pagina 3 van 15

Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2025-2028 Hillegom, Lisse, Teylingen Stijgende materiaalkosten in onder andere de bouw zijn daar al een signaal van. Een circulaire economie draagt bij aan de ambities van Hillegom, Lisse en Teylingen op het gebied van energie en klimaat, natuur, luchtkwaliteit en economische vitaliteit. R-ladder De principes van de R-ladder bieden handelingsperspectief om circulair te denken en doen. Grondstoffen worden zo hoogwaardig mogelijk (her)gebruikt. De eerste vraag is altijd of iets wel echt nodig is? Vervolgens kan een goed ontwerp zorgen voor minder primaire grondstoffen, meer hernieuwbaar (biobased) en de mogelijkheden om een product later te kunnen repareren, opnieuw te gebruiken of de grondstoffen terug te kunnen winnen. Pas als er geen enkele andere toepassing meer is, komt hergebruik in de vorm van energie door verbranding in beeld.

Renew

Hernieuwbare producten.

Rol van de gemeenten Hillegom, Lisse en Teylingen zijn niet in de positie om fundamentele veranderingen in de economie op gang te zetten. Daarvoor is Europese en landelijke wet- en regelgeving nodig. De gemeenten hebben in hun omgevingsvisies aangegeven belang te hechten aan het zuinig gebruiken van grondstoffen. Er is aangesloten bij de landelijke ambitie om in 2050 een circulaire economie te hebben. De uitwerking van deze ambitie krijgt vorm met uitvoeringsprogramma’s waarvan dit de eerste is. Hierin wordt gekozen voor de onderwerpen waar de gemeenten het verschil kunnen maken. Dat levert de volgende drie actielijnen op: 1. Het goede voorbeeld geven door maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen; 2. Partijen stimuleren om circulair en biobased te bouwen; 3. Bewoners en bedrijven stimuleren om zelf toekomstbestendig met grondstoffen om te gaan. Langs deze actielijnen worden de maatregelen in dit uitvoeringsprogramma vormgegeven. Bij de eerste taak heeft de gemeente een uitvoerende rol. Bij de andere twee taken is de rol van de gemeente aanjagend, stimulerend en soms kaderstellend. De uitvoering van dit uitvoeringsprogramma wordt vanuit het programma Duurzaamheid gecoördineerd.

“Het thema Circulair is in gemeentes vaak bij één persoon belegd. De rest van de organisatie dendert lineair door…”

Pagina 4 van 15

Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2025-2028 Hillegom, Lisse, Teylingen Specifieke kaders Omgevingsvisie Hillegom; Heerlijk Hillegom, duurzame (proef)tuin van Holland De ambitie van Hillegom is klimaatneutraal in 2050. De omgevingsvisie draait niet alleen om de fysieke aspecten van de gemeente (ruimte, natuur, milieu, klimaat en energie, verkeer, water), maar gaat ook om actuele economische en sociale vraagstukken: om werkgelegenheid, maatschappelijk verantwoord ondernemen, de circulaire economie, om gezondheid en de notie ‘iedereen doet mee’ - de inclusieve samenleving. Daarom is duurzaamheid vanuit het principe van People Planet Profit in brede zin als leidend principe gekozen. Zo komen sociale duurzaamheid, fysieke duurzaamheid en economische duurzaamheid samen. Dat legt de basis voor anders denken en anders doen, op groot en op klein niveau. Het biedt kansen voor innovatieve ondernemers en mensen die met oplossingen komen. De gemeentelijke organisatie streeft naar een 100% duurzaam inkoopbeleid van materialen en een optimale grondstoffenkringloop voor afval. Omgevingsvisie Lisse 2050; Samen werken aan een levendig Lisse Er komen allerlei complexe opgaven en vraagstukken op Lisse af. Op verschillende terreinen bevinden we ons op een kantelpunt en zullen ingrijpende keuzes gemaakt moeten worden.

Door de noodzaak tot verandering, ontstaat ook de mogelijkheid tot verbetering. We hebben de ambitie om in 2050 een circulaire economie te hebben waarin efficiënt met grondstoffen wordt omgegaan. Lisse biedt daarom de randvoorwaarden voor een duurzaam sterke lokale (circulaire) economie en faciliteert initiatieven die daaraan bijdragen. Uiteraard geeft Lisse het goede voorbeeld door de (breed gedefinieerde) milieu footprint mee te wegen bij het inkoop- en aanbestedingsbeleid. Daarmee wordt een positieve impuls gegeven aan ondernemers die circulair werken, bouwen en slopen. Het sluiten van grondstoffenstromen in productieketens kan bijdragen aan een duurzaam imago van de gemeente, wat de gemeente aantrekkelijker maakt voor innovatieve en duurzame bedrijven. Ontwerp Omgevingsvisie Teylingen; Een florerende toekomst voor Teylingen Teylingen heeft vele verschillende opgaven die variëren van het bouwen van voldoende betaalbare en toekomstbestendige woningen en aanleggen van groen/blauw tot het stimuleren van circulariteit. Er wordt gewerkt aan een transitie naar een circulaire economie, waarin materialen worden hergebruikt en efficiëntere productieprocessen plaatsvinden. Circulariteit is hierbij niet een doel op zich, maar een middel om de bredere doelen van de omgevingsvisie van de gemeente Teylingen te realiseren.

Bij nieuwbouwprojecten ligt de focus op klimaatadaptief, circulair en natuurinclusief. Daarvoor wordt de eigen methode Duurzame Gebiedsontwikkeling (DGO) ingezet. Ook bij ontwikkelingen op bedrijventerreinen is duurzaamheid erg belangrijk om zoveel mogelijk energieneutraal, circulair en klimaatadaptief te zijn. Teylingen kan zo ook in de toekomst een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving bieden en economisch floreren. Pagina 5 van 15

Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2025-2028 Hillegom, Lisse, Teylingen Samenwerken Hillegom, Lisse en Teylingen bepalen met dit uitvoeringsprogramma de stappen die zij komende jaren willen zetten. Veel daarvan kunnen samen gezet worden. Voor een aantal is dat efficiënter in samenwerkingsverbanden zoals EBDB of Holland Rijnland. Provincie Zuid-Holland Het programma Circulair van Provincie Zuid-Holland kent vier thema’s. Bouw, kunststoffen, maakindustrie, groene grondstoffen en voedsel. Om kennis en ervaringen uit te wisselen organiseert de provincie vernieuwersnetwerken voor gemeenten, kennisinstellingen en bedrijven, zoals kennisnetwerken Cirkelstad, biobased bouwen en isoleren, herbruikbare drank- en maaltijdverpakkingen en Circulair West. De provincie werkt verder aan hergebruik van natuurlijke reststromen (Greenhub Zuid-Holland), een intentieverklaring voor circulair beton, het opzetten van regionale bouwhubs voor uitwisselen van gebruikt bouwmateriaal en circulair slopen (oogsten) via een deal secondaire bouwmaterialen. Door deelname wordt intern kennis ontwikkeld die kan worden toegepast in de gemeente.

Provincie Zuid-Holland heeft zich aangesloten bij: -

Nationale grondstoffen akkoord; Green Deal circulair inkopen; Green Deal duurzaam GWW 2.0; Manifest MVOI.

Provinciale omgevingsvisie: “…Circulaire en biobased oplossingen bieden (…) en het hanteren van ontwerpprincipes modulair bouwen en losmaakbaarheid…”

Holland Rijnland Dit samenwerkingsverband van dertien gemeenten1 richt zich op het creëren van een toekomstbestendige, vitale en concurrerende regionale economie, die bijdraagt aan brede welvaart voor inwoners en ondernemers. Circulaire Bouw is een van de vier speerpuntsectoren van Holland Rijnland. In de Regionale Investeringsagenda 2024-2027 wordt met project 12B ‘Hubs grondstoffen, materialen, goederen en personen’ ingezet op het versterken van en inrichten van ruimte voor de circulaire bouw. Dit sluit aan bij de plannen van de Provincie Zuid-Holland en de Omgevingsdienst West-Holland. Het projectplan hiervoor is gereed in september 2025. Hillegom, Lisse, Teylingen en Noordwijk hebben net als de twee andere subregio’s binnen HollandRijnland een bedrijventerreinenstrategie opgesteld. Deze drie strategieën zijn door Holland Rijnland gebundeld en afgestemd en vervolgens aan de Provincie Zuid-Holland aangeboden. Hierin liggen kansen voor verduurzaming en circulariteit in bedrijventerreinen onder andere door toepassing van de Routekaart Bedrijventerreinen.

1

1 Alphen aan den Rijn, 2 Hillegom, 3 Kaag en Braassem, 4 Katwijk, 5 Leiden, 6 Leiderdorp, 7 Lisse, 8 Nieuwkoop, 9 Noordwijk, 10 Oegstgeest, 11Teylingen, 12 Voorschoten en 13 Zoeterwoude

Pagina 6 van 15

Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2025-2028 Hillegom, Lisse, Teylingen Economic Board Duin en Bollenstreek (EBDB) De Stichting Greenport Duin- en Bollenstreek en Economic Board Duin en Bollenstreek (EBDB) zijn opgericht in opdracht van de gemeenten Hillegom, Lisse, Teylingen, Noordwijk en Katwijk. Het doel is om de economische potentie van de totale regio te benutten en te versterken. Het EBDB kent een strategisch plan en een operationeel uitvoeringsprogramma. Op basis daarvan is een vierjaren budgetplan opgesteld met een focus op thema’s zoals circulariteit, innovatie en samenwerking. In 2025 start een versnellingsprogramma in samenwerking met Circulair West, Route Circulair en de Provincie Zuid-Holland om MKB-ondernemers in de Duinen Bollenstreek meer bewust te maken van en te helpen bij hun overgang naar een circulaire bedrijfsvoering. Er wordt nog invulling gegeven aan andere delen van het circulaire uitvoeringsprogramma.

Het EBDB 4 jaren budgetplan kent volgende circulaire doelen: • Realisatie van 2 Logistieke energiehubs; • Logistieke energiehubs zijn breed toegankelijk voor zakelijke gebruikers tegen concurrerende prijzen; • Bedrijven zijn zich bewust van de belangrijkste grondstoffenstromen, verbruik en reststromen en nemen proactief deel aan het circulaire verduurzamingsprogramma; • De diversiteit van sectoren in de Duin- en Bollenstreek (o.a. greenport, recreatie- en toerisme, space, zakelijke dienstverlening etc.) is breed vertegenwoordigd in het programma dat aanzet tot circulair ondernemen. Afgeleide EBDB-doelen voor circulariteit: • De realisatie van 2 laadpleinen / hubs eind 2027 met een bezettingsgraad die overeenkomt met het landelijk gemiddelde; • Opzetten circulair verduurzamingsprogramma voor recreatieve, toeristische, hospitality sector waarin CO2 reductie, grondstoffenverbruik en afvalstromen (o.a. voedselverspilling) met 25% worden teruggebracht; • 50 ondernemingen worden begeleidt naar circulair ondernemerschap inclusief doorvertaling naar circulaire productieprocessen, bedrijfsvoering, producten en diensten met aantoonbaar verbeteringen op de R-ladder; • 450 medewerkers van MKB bedrijven in de Duin- en bollenstreek doorlopen met succes een circulaire opleiding en dragen zo bij aan toekomstbestendige arbeidsmarkt.

Het Bestuurlijk Overleg Duin- en Bollenstreek (BO DBS) zorgt voor samenwerking en afstemming van inzet in de regio. Circulair West Hillegom, Lisse en Teylingen zijn “vriend” van Circulair West. Sinds de oprichting is het aantal koplopers gegroeid tot 60 regionale koplopers. Binnen dit samenwerkingsverband is veel kennis aanwezig. De nadruk ligt op het gezamenlijk circulair uitvoeren van icoonprojecten. Daarvan kunnen we leren en dit implementeren in reguliere werkzaamheden. Circulair West zet actief in op het verbinden van partijen om zo kansen voor de circulaire economie te creëren. Het MKB kan hulp krijgen bij het circulair inrichten van productieprocessen. Pagina 7 van 15

Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2025-2028 Hillegom, Lisse, Teylingen

Actielijn 1: Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen Door zelf circulair opdrachten te geven en in te kopen heeft de gemeentelijke HLT-organisatie invloed op circulariteit. Daarmee wordt ook het goede voorbeeld gegeven en laten de gemeenten zien een serieuze rol te willen spelen in de transitie naar een circulaire economie. Als organisatie met een significant inkoopvolume kunnen de gemeenten bovendien lokaal als ‘launching customer’ optreden voor innovatie. Circulair werkende bedrijven kunnen op die manier hun business uitbreiden. In 2022 is voor Hillegom, Lisse en Teylingen inkoopbeleid vastgesteld. Hiermee zetten de gemeenten hun inkoopkracht in om (regionale) ondernemers uit te vragen op duurzame producten, diensten en werken. Het Manifest Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) is hiervoor de leidraad. Het programma duurzaamheid zorgt dat deze werkwijze wordt geborgd in de werkprocessen. De implementatie wordt gefaseerd ingevoerd. ➢ In 2028 wordt circulariteit zoals hergebruik bij 50% van de hiertoe geschikte inkopen in het Inkoopjaarplan van de gemeenten uitgevraagd (was ruim 40% in 2024). ➢ Bij de grond, weg en waterwerken (GWW) van de gemeente wordt in 2028 bij 50% van de werken circulariteit uitgevraagd (was ruim 20% in 2024).

Gerealiseerde voorbeelden van MVOI. - Aanschaf elektrische voertuigen voor de handhaving. - Milieu-impact betrokken bij inkoop sanitaire middelen. - MVOI is onderdeel gemaakt van de inkooptraining. - Circulariteit (biobased en hergebruikte materialen, losmaakbaarheid) meegenomen bij het ontwerp van de nieuwe school en sporthal in Nieuw Boekhorst. - Bij de renovatie van het bestuurscentrum wordt bestaand meubilair hergebruikt. - Catering wordt lokaal en duurzaam uitgevraagd. - Beheer buitenruimte wordt waar mogelijk elektrisch, ecologisch en circulair uitgevraagd. - Tientallen sociale werk- of leerwerkplekken.

Duurzaamheidsambitie bepalen bij inkopen en aanbestedingen; MVOI-coördinatie De opdrachtgever van een inkoop of aanbesteding moet bij de start van het traject de duurzaamheidsambitie expliciet maken. Daarbij is aandacht voor de thema’s Milieu (incl. biodiversiteit), Klimaat, Social Return, Diversiteit en inclusie, Ketenverantwoordelijkheid en Circulariteit. Hiervoor kan bijvoorbeeld de methodiek van het Ambitieweb gebruikt worden. Aan de hand van de uitkomsten wordt in het vervolgtraject de benodigde expertise ingezet. De “inkopende opdrachtgever” is hier verantwoordelijk voor. Het programma Duurzaamheid kan adviseren en faciliteren en zorgt voor MVOI-coördinatie.

➢ Vanaf 2025 stimuleren we gebruik van de landelijke MVI-criteriatool op minimaal niveau 1 volgens het inkoopbeleid. Er wordt daarmee ervaring opgedaan met het structureel toepassen van MVOI.

Pagina 8 van 15

Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2025-2028 Hillegom, Lisse, Teylingen

MVOI bij kleinere inkopen Op basis van de analyse van de inkopen wordt onderzocht waar en hoe MVOI vaker kan worden toegepast op kleinere inkopen onder €50.000. Ook wordt toegewerkt naar meer functioneel uitvragen zodat ondernemers geprikkeld worden om met innovatieve technieken of producten te komen.

Verbeteren interne inkoopprocessen en inkooptraining Om MVOI te borgen in het systeem van inkopen worden processen, documentatie en communicatie verbeterd. MVOI is bijvoorbeeld onderdeel van de inkooptraining gemaakt. Ook wordt ervoor gezorgd dat decentrale inkopers vroegtijdig advies krijgen over MVOI. De afdeling inkoop is verantwoordelijk voor deze verbeteringen. Het programma Duurzaamheid en stichting Rijk zijn beschikbaar voor ondersteuning.

Communiceren van successen en voortgang monitoren Behaalde successen en opgedane ervaringen worden gecommuniceerd om inkopers te stimuleren om ook MVOI toe te passen. Onderzocht wordt of het MVI ZET-tool geschikt is om jaarlijks bij de jaarrekening de voortgang te rapporteren.

Energie- en CO2 managementsysteem Er zijn verschillende redenen om een structureel managementsysteem in te richten voor het energiegebruik en daarmee samenhangende CO2-emissie van de gemeenten. Enerzijds dwingt Europese regelgeving bedrijven (ook overheidsinstellingen) om zo’n administratie bij te houden. Anderzijds vragen wij in aanbestedingen steeds vaker om de CO2-Prestatieladder (zoals aanbevolen in de mvi-criteriatool) en heeft Teylingen hierover een motie aangenomen, wil Hillegom jaarlijks een rapportage van energie- en CO2-prestaties van de gemeentelijke organisatie en moet Lisse vanwege kostenbesparing beter inzicht krijgen in het eigen energiegebruik.

Pagina 9 van 15

Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2025-2028 Hillegom, Lisse, Teylingen

Actielijn 2: Stimuleren circulair en biobased bouwen De bouwsector gebruikt bijzonder veel grondstoffen. Vooral de Circulaire bouwfeiten winning van grondstoffen voor productie van beton, baksteen Het produceren van gerecycled en staal heeft een grote milieu-impact. Deze grondstoffen zijn staal vergt 72% minder energie dan de productie van primair staal. niet hernieuwbaar, worden laagwaardig gerecycled, kosten veel Voor beton is dat 30-50% en voor energie en zorgen voor veel CO2 uitstoot. De oplossing is om aluminium zelfs 85-95%. bestaande gebouwen circulair te slopen en de materialen opnieuw te gebruiken bij het ontwerpen. Ook streven we naar zoveel mogelijk biobased materialen en losmaakbaar bouwen. Deze manier van toekomstbestendig werken wordt “Het Nieuwe Normaal” genoemd. Dit is een gedragen standaard voor de bouwsector met haalbare en ambitieuze prestaties qua circulair bouwen.

Kennis opbouwen binnen de organisatie en borgen in beleid In 2025 worden Hillegom, Lisse en Teylingen lid van Cirkelstad. Dit biedt toegang tot expertise op het gebied van toekomstbestendig uitvragen, ontwerpen en bouwen. Landelijk zijn experts beschikbaar om te adviseren hoe circulariteit en biobased bouwen en isoleren systematisch geïntegreerd kunnen worden in projecten. Cirkelstad biedt aan om bij drie bouwprojecten het uitvragen en toepassen van Het Nieuwe Normaal te evalueren. Voor medewerkers van vastgoed, projectmanagement en buitenruimte zijn trainingsdagen beschikbaar. Op deze manier ontstaat in de organisatie kennis over en ervaring met een haalbare en meetbare manier van circulair en biobased bouwen en isoleren. Met behulp van deze kennis en ervaringen wordt circulariteit geborgd in beleidsinstrumenten zoals de omgevingsvisie, het omgevingsplan, startnotities, programma’s van eisen, gebiedsvisies en de LIOR. Op dit moment is de methode Duurzame Gebiedsontwikkeling (DGO) hierbij een belangrijk hulpmiddel. Dit kader heeft afgelopen jaren gewerkt maar moet geactualiseerd worden. Er zijn landelijk nieuwe methodieken ontwikkeld.

In 2025 Toekomstbestendige gebiedsontwikkeling wordt een nieuwe kaderstellende methode gekozen die gaat over het proces van zorgt voor het integraal betrekken van toekomstbestendige (her)ontwikkeling van duurzaamheidsaspecten (circulair bouwen, energie, bijvoorbeeld een wijk, openbare ruimte, mobiliteit, klimaatadaptatie, natuurinclusiviteit, industrieterrein of landelijk gebied. biodiversiteit en een gezonde leefomgeving). Belangrijk Specifiek betekent dit dat een gebied zodanig wordt ontwikkeld dat het aansluit is dat de methode goed toetsbaar en meetbaar is. Een bij de behoeften van nu, zonder dat dit ten dergelijke methode zorgt voor eenduidigheid en koste gaat van de leefomgeving van eenvoud bij zowel bouwpartijen als de gemeente en toekomstige generaties. laat ruimte voor sturen op gewenste resultaten. Het programma Duurzaamheid neemt hiertoe, in nauw overleg met Planvorming, het initiatief. Bij implementatie wordt onderzocht of toepassen van de Leidse Ladder voor projecten in de buitenruimte in Hillegom, Lisse en Teylingen behulpzaam is.

Pagina 10 van 15

Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2025-2028 Hillegom, Lisse, Teylingen

In eigen opdrachten de principes van Het Nieuwe Normaal toepassen Voor infrastructuur, objecten in de openbare ruimte en maatschappelijk vastgoed zijn de gemeenten zelf opdrachtgever voor bouw- en onderhoudswerkzaamheden. Door als opdrachtgever aan de voorkant, systematisch een relevante circulaire ambitie mee te geven, is het voor partijen makkelijker om circulariteit toe te passen in het ontwerp en hoeft het niet duurder te zijn. Industrieel ‘bouwen' van conceptwoningen kan zelfs sneller en goedkoper zijn met minder uitstoot. Vooral bij gronduitgifte kan werken volgens Het Nieuwe Normaal als eis meegegeven worden. Bij sloop van ons vastgoed kijken we eerst bewust naar kansen voor circulair ‘oogsten’ en hergebruik. We willen ook ervaring opdoen met werken in een bouwteam waar opdrachtgever, ontwerper en aannemer al in de ontwerpfase bij elkaar zitten. Door betere samenwerking kan men tot een beter bouwproces en eindproduct komen. Het programma Duurzaamheid biedt ondersteuning met bijvoorbeeld kennisopbouw.

DGO+ in Nieuw Boekhorst (Teylingen) In de totstandkoming van de nieuwe wijk Nieuw Boekhorst hebben de gemeente Teylingen en marktpartijen het gemeentelijk DGO uitgebreid met proces-systematiek van NL-Greenlabel. Op de ladder van NL-Greenlabel hebben gemeente en marktpartijen de ambitie het hoogste niveau te behalen, gebiedslabel A (referentiejaar 2022). Met deze werkwijze krijgen de overkoepelende thema’s circulariteit, biodiversiteit, energie, klimaat, gezonde leefomgeving en beheer aandacht en borging tijdens de uitwerking. Een voorbeeld is de nieuwe school en sporthal die circulair uitgevoerd gaat worden. Ook worden een aantal standaard huizen industrieel gemonteerd met lagere kosten en minder uitstoot en materiaalverspilling.

Anderen stimuleren om Het Nieuwe Normaal toe te passen

Voorbeelden van lopende projecten

In Hillegom, Lisse en Teylingen wordt de komende tijd veel gebouwd. Waar de gemeenten geen grondposities hebben of zelf bouwen, kunnen de bouwende partijen verzocht worden om, in het licht van de maatschappelijke opgave, te bouwen volgens Het Nieuwe Normaal. Waar mogelijk kan dit onderdeel uitmaken van anterieure overeenkomsten. De gemeenten maken Het Nieuwe Normaal vanaf 2025 standaard onderdeel van de gesprekken met ontwikkelaars. Vanuit het programma Duurzaamheid wordt ondersteuning, kennis en advies beschikbaar gesteld. Ook het lidmaatschap van Cirkelstad is hiervoor ingericht. Provincie Zuid-Holland en Circulair West werken aan een circulaire deal secundaire bouwmaterialen met overheden en marktpartijen. Deelname hieraan versterkt de mogelijkheden om hergebruik van bouwmaterialen te stimuleren.

• • • • • • • • •

Pagina 11 van 15

Elsbroek Oost Hillegom Cerespark Hillegom Geestwater Lisse Ruishornlaan 21 Lisse Fietstunnel Lisse Nieuw Boekhorst Teylingen Langeveld Teylingen Centrumplan Teylingen Sportlaan Teylingen

Duurzaam/Circulair Cerespark, Hillegom

Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2025-2028 Hillegom, Lisse, Teylingen

Ook in de prestatieafspraken met woningbouwcorporatie Stek is circulariteit een onderwerp. Op dit moment staan daar de volgende afspraken in: - Stek start met het gebruik van Madaster om een grondstoffenbank bij te houden (circulair); - Stek hanteert een programma van eisen waarin zij circulair bouwen en slopen stimuleren. - Stek onderzoekt in 2025 de mogelijkheden om met (gerecycled) hout te bouwen (biobased) – zie foto; Voorafgaand aan het maken van nieuwe prestatieafspraken worden bovenstaande afspraken geëvalueerd. Dit levert input voor de nieuwe afspraken.

Initiatieven ondersteunen die circulair bouwen mogelijk maken Op basis van de Regionale InvesteringsAgenda van Holland Rijnland (RIA) wordt samengewerkt aan het sluiten van grondstofketens in de bouw. Onderzocht wordt hoe circulaire bouwhubs hierin een rol kunnen spelen, welke vorm wenselijk is en waar dat fysiek kan landen. HLTsamen is betrokken bij dit project en zoekt hierin naar economische kansen voor de Bollenstreek. Donorgebouw Josephschool hergebruikt Partijen als Cirkelstad werken aan circulair slopen. Dit wordt ook wel “urban mining” genoemd of “oogsten” van een donorgebouw. Zij daagt de markt uit om aanpakken te ontwikkelen waarmee bij het slopen van gebouwen onderdelen en materialen zo hoogwaardig mogelijk hergebruikt worden. Dat betekent dat bij een ontwerp van nieuwbouw al rekening gehouden moet worden met vrijkomende materialen door tijdige inventarisatie van sloopprojecten. De gemeente plant aankomende projecten voor circulaire sloop zoveel mogelijk vooruit. De inzet is om jaarlijks van minimaal één pand waarop de gemeente invloed heeft uit te laten zoeken hoe dat circulair geoogst in plaats van lineair gesloopt zou kunnen worden. Het programma Duurzaamheid biedt ondersteuning bij die onderzoeken en kan voorzien in eventuele extra onderzoekskosten voor materialeninventarisatie.

Pagina 12 van 15

Een mooi voorbeeld van hergebruik uit Lisse: Door de oude school niet te slopen maar te “oogsten”, konden de materialen worden hergebruikt. De nieuwe, gasloze villa’s zijn gebouwd met circulair beton en circulaire gevelstenen en gevelisolatie van andere donorgebouwen.

Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2025-2028 Hillegom, Lisse, Teylingen

Actielijn 3: Stimuleren bedrijven en bewoners Bewoners en bedrijven hebben met alledaagse keuzes een grote invloed op de mate waarin grondstoffen hergebruikt (kunnen) worden. Het is voor hen echter niet altijd duidelijk welk effect een keuze heeft op het grondstoffengebruik. En ook niet wat ze precies kunnen doen om dat effect te beïnvloeden. Bewoners worden hierin geïnformeerd en gefaciliteerd met gescheiden afvalbakken, kringloopwinkels, repaircafe’s, milieustraten, enzovoort. Die aanpak loopt goed en behoeft weinig impuls vanuit dit uitvoeringsprogramma. Die impuls is wel nodig richting bedrijven. Voor ondernemers liggen er kansen met nieuwe businessmodellen (zoals ‘product as a service’), duurzaam imago en klantenloyaliteit. Tegelijk worstelen zij ook met nieuw opkomende regelgeving rond bijvoorbeeld plastic. Voor een groot deel kunnen zij terecht bij het Circulair Loket van de Provincie Zuid-Holland. Dit uitvoeringsprogramma zet vooral in op het versterken van regionale samenwerking en het opbouwen van kennis en ervaring. Zo helpt de gemeente met organisatie van de noodzakelijke systeemverandering die nodig is opdat bedrijven circulair kunnen werken en toekomstbestendig ondernemen.

Aanpak plastic wetgeving bij evenementen De nieuwe wetgeving met betrekking tot eenmalig gebruikt plastic bij publieke evenementen2 laat ruimte aan individuele ondernemers en organisatoren om verschillende oplossingen te kiezen. Dit zorgt voor extra druk en kosten en ongewenst plastic afval. Samen met de Green Leisure Group, gemeente Noordwijk en Katwijk wordt gezocht naar een uniforme aanpak om ondernemers te ontzorgen, waar ook ruimte is voor maatwerk. Minimaliseren van de kosten en regeldruk is daarbij uitgangspunt. Deze aanpak wordt in de hele Duin- en Bollenstreek aangeboden zodat er eenduidigheid, herkenbaarheid en een gelijk speelveld ontstaat. Tegelijk leidt dit ertoe dat afval- en schoonmaakkosten voor de gemeenten afnemen.

Voedselverspilling In de horeca wordt veel voedsel weggegooid. Soms is dat onvermijdbaar, maar vaak kan dat minder of zelfs voorkomen worden. Dat scheelt inkoop- en afvalkosten voor een ondernemer. Eind 2024 is daarom met gemeente Noordwijk een bewustwordingscampagne voor horecabedrijven gestart in de DBS-regio. Zo’n “food waste challenge” levert gemiddeld 20% voedsel minder voedselverspilling op. Dat scheelt grondstoffen en uitstoot en levert een kostenbesparing op voor deelnemende bedrijven. Voedselverspilling wordt onderdeel van het provinciale omgevingsbeleid. Het ligt voor de hand dat er komende jaren meer aandacht aan dit onderwerp gegeven gaat worden.

2 “Single-Use Plastic Directive” en de “Packaging and Packaging Waste Regulation”.

Pagina 13 van 15

Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2025-2028 Hillegom, Lisse, Teylingen

Circulaire bedrijventerreinen De gemeenten nemen deel aan het project Circulaire bedrijventerreinen van Provincie Zuid-Holland. Dit richt zich op het circulaire potentieel, ruimte, de toekomstbestendigheid en reststromenscans van de bedrijventerreinen van West-Holland3. De resultaten worden gebruikt in de gemeentelijke bedrijventerreinenstrategieën. Met de Routekaart circulaire bedrijventerreinen van Stec kunnen kansen en concrete maatregelen op bedrijventerreinen geïdentificeerd worden. Samen met team Economie wordt een uitvoeringsprogramma voor bedrijventerreinen opgesteld. Hiermee versterken we het toekomstig verdienvermogen, de concurrentiepositie en aantrekkelijkheid voor talent van ons bedrijfsleven, zodat we onze welvaart in stand houden.

Onderzoek naar materiaalstromen in DBS Circulair West heeft eerder een materiaalstromenstudie uitgevoerd met impacts en kansen voor een circulair Noord- en Zuid-Nederland. Door een verdiepende studie toegespitst op de Duin- en Bollenstreek kunnen de uitkomsten worden betrokken in beleidsvorming en zo uiteindelijk vertaald naar concrete maatregelen. Ook hier is een coördinerende rol van de EBDB wenselijk.

Hergebruik van groene reststromen In de regio Rijnland bouwen overheden en ondernemers samen aan circulaire ketens rondom bermmaaisel. Dit levert producten op voor de bodem, bouw en buitenruimte zoals bodemverbeteraar, isolatiepanelen, precisiebemesters of bermpaaltjes of input voor een regionale vergister voor de productie van biogas. Tegelijk wordt de voedsel- en kruidenrijkdom van de bermen vergroot. Deze samenwerking4 heeft subsidie gekregen voor eerste projecten en zoekt als Greenhub ZuidHolland de aansluiting met de Duin en Bollenstreek voor het ontwikkelen van een nieuwe, gestandaardiseerde manier voor het beheren van bermen en het circulair verwerken van bermgras.

Actieve bewoners en bedrijven Het circulair omgaan met grondstoffen is maar voor een deel door de gemeente te beïnvloeden. Onze bewoners en bedrijven hebben met hun dagelijkse keuzes de meeste invloed. Met partners en grondstoffencoaches werken we aan bewustwording en betere afvalscheiding om zo schoon mogelijke grondstoffenstromen over te houden met meer potentieel voor hoogwaardig hergebruik. Om als gemeenten gericht in te kunnen spelen op kansen en ontwikkelingen is het belangrijk contact te hebben met voorlopende bedrijven, bedrijfsverenigingen en actieve bewoners. Vanuit het programma duurzaamheid wordt hiervoor een duurzaamheidscentrum opgezet. In de tweede helft van 2025 worden hiervoor de voorbereidingen gestart. Binnen die uitvoeringsorganisatie is het stimuleren van een circulaire economie één van de inhoudelijke onderwerpen waarop samengewerkt wordt. Ook vragen we aandacht voor het nieuwe Circulair Loket van de Provincie Zuid-Holland en omgevingsdiensten, het startpunt voor alle vragen over circulair ondernemen.

3

De resultaten van alle onderzoeken worden hier gepubliceerd: http://www.circulair.biz/

4 www.natuurlijkereststromen.nl/ Subsidie voor circulaire doorbraakprojecten natuurlijke reststromen.

Pagina 14 van 15

Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2025-2028 Hillegom, Lisse, Teylingen

Communicatieplan Goede, tijdige en toegespitste communicatie is essentieel om de gewenste veranderingen van gedrag in gang te zetten. De grondstoffentransitie is op dit moment één van de transities die aandacht vraagt. Omdat die transities zich allemaal richten op een toekomstbestendiger Hillegom, Lisse en Teylingen wordt dit georganiseerd vanuit het duurzaamheidsprogramma. Op die manier kunnen activiteiten, campagnes en evenementen gecombineerd worden zodat efficiënt en doelmatig met publieke middelen omgegaan wordt. Hiertoe wordt in 2025 een communicatieplan opgesteld.

Uren en kosten Personeelsuren Bij elkaar is er 1 fte “aanjager/regisseur circulaire economie” nodig. Deze is gepositioneerd bij het Programma Duurzaamheid en wordt betaald met CDOKE-middelen voor personeel. Vanuit verschillende teams in de organisatie is tijd nodig om komende twee jaar te investeren in het kwalitatief borgen van circulariteit in de reguliere werkzaamheden. Dat kan bijvoorbeeld gaan om het volgen van een cursus of het deelnemen aan overleg over circulair inkopen. Programmakosten De programmakosten zijn begroot op ongeveer €70.000 structureel per jaar en €76.000 incidenteel in 2025. Daarvan wordt €60.000 gedekt met CDOKE-middelen voor personeel (inhuur) en de rest met CDOKE overige goederen en diensten. Omdat met een aantal werkzaamheden pas gestart wordt na vaststelling van dit plan, zal de structurele besteding in 2025 naar verwachting twee derde bedragen. De programmakosten worden tussen Hillegom, Lisse en Teylingen verdeeld volgens de verhouding in de CDOKE-middelen.

Planning en monitoring In de jaarlijkse begroting worden de voor dat jaar relevante activiteiten uit dit uitvoeringsprogramma benoemd en kort toegelicht. De voortgang van dit uitvoeringsprogramma wordt jaarlijks, bij voorkeur vanuit het relevante vakteam, via de jaarrekening gedeeld. Eénmaal per jaar worden de gemeenteraden meer inhoudelijk meegenomen in de voortgang van de acties. Actie

Uren regisseur

Totaal

Dekking

Hillegom 28%

Lisse 30%

Teylingen 43%

Maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen Ambitie bepalen bij inkopen

125 uur/jaar

MVOI bij kleine inkopen

20 uur/jaar

Verbeteren processen en training

70 uur/jaar

Communiceren van successen en voortgang

35 uur/jaar

Energie- en CO2 management

50 uur/jaar

Certificeren CO2-Prestatieladder

20 uur/jaar

€ 10.000 per jaar CDOKE goederen en diensten € 2.762 € 2.971 € 4.267 € 2.500 per jaar CDOKE goederen en diensten € 691 € 743 € 1.067 € 47.267 2025 CDOKE uren (inhuur) € 13.055 € 14.043 € 20.169 € 12.733 2025 Teylingen Duurzaamheidsbudget € 12.733

Kennis opbouwen en borgen in beleid

70 uur/jaar

€ 10.000 per jaar

CDOKE goederen en diensten

€

2.762

€

2.971

€

4.267

Het Nieuwe Normaal in eigen opdrachten

70 uur/jaar

Bij anderen Het Nieuwe Normaal stimuleren

70 uur/jaar

€ 15.000 per jaar

CDOKE goederen en diensten

€

4.143

€

4.457

€

6.401

2025 CDOKE goederen en diensten

€

4.419

€

4.754

€

6.827

8.286

€

8.913

€ 12.801

Circulair en biobased bouwen

Initiatieven ondersteunen die circulair mogelijk maken 125 uur/jaar Stimuleren bedrijven en bewoners Uniforme aanpak plastic wetgeving evenementen 35 uur/jaar Food Waste Challenge

24 uur/jaar

Circulaire bedrijventerreinen

70 uur/jaar

Materiaalstromen in Duin en Bollenstreek

35 uur/jaar

Toepassen van reststromen

16 uur/jaar

Actieve bewoners en bedrijven

35 uur/jaar

Algemeen Regionale samenwerking Communicatieplan

125 uur/jaar 50 uur/jaar

€ 16.000

€ 30.000 per jaar PM PM

CDOKE goederen en diensten

€

CDOKE goederen en diensten

PM

PM

PM

CDOKE goederen en diensten

PM

PM

PM

CDOKE goederen en diensten

€ 2.500 per jaar

Pagina 15 van 15

CDOKE goederen en diensten

€

691

€

743

€

1.067