Db05 Raadsbrief Ambitieovereenkomst wonen, welzijn en zorg HLT.pdf

Hillegom

Raadsbrief Ambitieovereenkomst wonen + welzijn + zorg HLT aan:

de raad van de gemeente Hillegom

zaaknummer: Z-22-239652 datum collegevergadering: 29 november 2022 portefeuillehouder: Dhr. J. van Rijn & dhr. A de Jong behandelend ambtenaar: Peet Wijnen emailadres: telefoon: 14 0252 embargo: ☐

Inleiding We staan voor grote opgaven om te zorgen dat inwoners, ook als zij ouder worden, in de eigen omgeving kunnen blijven wonen met een goede kwaliteit van leven. Dat komt onder andere door de vergrijzing, de krapte op de woningmarkt, personeelstekorten en oplopende zorgkosten. Dat speelt niet alleen in Hillegom, maar ook in Lisse en Teylingen. De opgaven vragen een visie en een andere manier van samenwerken. De gemeenten Hillegom, Lisse en Teylingen (hierna ook: HLT-gemeenten) en meer dan twintig betrokken partners hebben daarom gezamenlijk een visie op de toekomst van wonen, welzijn en zorg opgesteld. Die staat in de Ambitieovereenkomst wonen + welzijn+ zorg HLT. Betrokken, betekenisvol en vitaal ouder worden. De gemeentelijke kaders voor deze overeenkomst zijn het Woonprogramma 2020-2024 en de Maatschappelijke agenda Hillegom, Leven lang meedoen (MAG, in het bijzonder pijler 6 Thuis wonen). Die kaders zijn eerder al vastgesteld door de gemeenteraad. Op maandag 14 november hebben de wethouders van Rijn en de Jong namens de gemeente Hillegom de ambitieovereenkomst getekend. Gezamenlijke ambitie De maatschappelijke opgaven vragen om een gezamenlijke ambitie van de ondertekenende organisaties1. De organisaties committeren zich met het ondertekenen van de overeenkomst aan een gezamenlijke basis, waarbij zij als partners optrekken.

Dit met als uiteindelijk doel om te komen tot zorgzame en vitale buurten waarin inwoners betrokken, vitaal en betekenisvol samen kunnen leven. De gezamenlijke ambitie uit zich in drie strategische doelen: Prettig wonen: voldoende geschikte en betaalbare woningen, ook voor specifieke doelgroepen en voor wonen met zorg. Betrokken gemeenschap: Vanuit betrokkenheid en gedeeld eigenaarschap is vormgegeven aan ontmoeten, meedoen, zingeving, voor en met elkaar. Passende zorg: Passende zorg wordt door formele en informele zorg samen vorm gegeven. De nieuwe norm is: ‘zelf als het kan, thuis als het kan, digitaal als het kan’. Binnen deze drie strategische doelen zijn meerdere ambities geformuleerd door de betrokken partners. Deze zijn in de ambitieovereenkomst op hoofdlijnen uitgewerkt en 1

Tot op heden hebben de volgende in Hillegom actieve organisaties zich aangesloten: Stek Wonen, HOZO, Welzijnskompas, Voor ieder 1, ISD Bollenstreek, Wijksamenwerkingsverband Hillegom, zorgkantoor Zorg & Zekerheid, Marente, Seniorenpodium Hillegom en Het Raamwerk.

worden in gezamenlijkheid opgepakt. Hierbij is een looptijd tot 2030 vastgesteld, maar vanzelfsprekend stopt het niet in dat jaar. Genoemde opgaven, maar ook nu nog onbekende opgaven zullen tegen die tijd een vorm van samenwerking en gezamenlijke ambitie vereisen. Samenwerking Voor alle betrokken organisaties is deze vorm van samenwerking vernieuwend. Het is een onbekend pad dat de ruim twintig partners bewandelen, waarbij we als lerende gemeenschap elkaar inspireren en helpen om de ambities waar te maken. Door het zetten van een handtekening geven de partners blijk dat zij niet vrijblijvend deelnemen. Dit uit zich voor de betrokken zorgaanbieders direct in een cofinanciering voor de opstartkosten. De gemeente Hillegom draagt bij via de reguliere begroting middels de onderdelen Maatschappelijke Ontwikkeling en Wonen. Doordat de opgaven in alle drie de HLT-gemeenten spelen, is er gekozen om gezamenlijk op te trekken. Hierdoor kunnen we ook leren van organisaties en partners die in de andere gemeenten actief zijn, waarbij geldt dat diverse organisaties ook buiten de drie gemeenten actief zijn. In de samenwerking is gekozen in een HLT-brede stuurgroep voor de drie HLT-gemeenten gezamenlijk op te trekken voor de regiobrede opgaven. Met de lokale opgaven en acties gaan de bestaande lokale netwerken aan de slag, in Hillegom is dit de Klankbordgroep wonen, welzijn en zorg.

Er is een HLT-breed kernteam met vertegenwoordigers van de drie lokale netwerken dat als verbinding tussen beide schaalniveaus fungeert. In de opstartfase is hierbij ook een kwartiermaker betrokken. In de Klankbordgroep wonen, welzijn en zorg wordt gewerkt aan een actieplan om lokale acties uit te voeren, waarbij de verbinding wordt gezocht met (bestaande) lokale initiatieven. Doordat partners op verschillende manieren in de samenleving acteren kan de betrokkenheid van inwoners en andere partijen op het juiste schaalniveau binnen deze samenwerking worden gefaciliteerd en aangejaagd. In 2023 ligt de focus op het opstellen van actieplannen op lokaal en regionaal niveau. De Klankbordgroep wonen, welzijn en zorg Hillegom stelt de acties samen en prioriteert deze die voor Hillegom lokaal relevant zijn.

Bijlagen: Ambitieovereenkomst wonen + welzijn+ zorg HLT. Betrokken, betekenisvol en vitaal ouder worden

Betrokken, betekenisvol en vitaal ouder worden Ambitieovereenkomst wonen + welzijn + zorg HLTevoegen

INHOUD Samenwerking versterken Waarom moet het anders Wat willen we bereiken Hoe gaan we dit doen Wat kost het

SAMENWERKING VERSTERKEN In de gemeenten Hillegom, Lisse en Teylingen werken we samen in lokale netwerken wonen, welzijn en zorg. In Hillegom is dat de Klankbordgroep wonen, welzijn en zorg, in Lisse het Samenwerkingsverband wonen welzijn zorg en in Teylingen het Zorgpact. Onze visie is zorgzame en vitale buurten, waarin inwoners betrokken, vitaal en betekenisvol kunnen samenleven. Deze overeenkomst legt de gemeenschappelijke basis voor wat we willen bereiken, hoe we gaan samenwerken en de middelen die daarvoor nodig zijn. Kenmerkend voor de nieuwe werkwijze is dat we een lerende gemeenschap bouwen met inwoners en elkaar. We weten waar we naar toe werken; de weg ernaartoe is een zoektocht. Dat betekent dat we de dialoog aangaan en continu leren en verbeteren. De volgende stap is de uitwerking in actieplannen. In deze overeenkomst focussen we op ouderen, we zorgen voor samenhang met de andere aandachtsgroepen. De overeenkomst loopt tot 2030. We beseffen dat we in 2030 nog niet klaar zijn. Omdat we niet weten hoe de wereld er dan uit ziet, bekijken we op dat moment waar we staan, wat nodig is en welke vorm van samenwerking daarbij past.

WAAROM MOET HET ANDERS

"Om te zorgen dat ouderen nu en in de toekomst in hun eigen omgeving kunnen blijven wonen met een goede kwaliteit van leven, staan we voor grote opgaven."

Kerngroep wonen, welzijn en zorg

De opgaven in beeld voor Hillegom, Lisse en Teylingen Sterke (dubbele) vergrijzing Het aantal ouderen in HLT neemt tot 2040 met bijna 50% toe, naar ruim 25.000 65-plussers. Het aantal mensen met dementie verdubbelt tot 2040 naar bijna 2.900. Het merendeel daarvan woont thuis.

Toenemende vraag naar geschikte woningen Het tekort aan woningen is groot, er moet veel worden gebouwd. Vooral voor mensen met een lager en middenkomen zijn meer woningen nodig. Van de extra woningen waar behoefte aan is, zal een deel specifiek voor ouderen geschikt moeten zijn. Het voor deze groep benodigde aantal extra woningen in HLT wordt jaarlijks geactualiseerd in de prestatieafspraken.”

Grote behoefte aan tussenwoonvormen Het gaat onder meer om wonen in de vertrouwde buurt, met mogelijkheden om anderen te ontmoeten en activiteiten te kunnen ondernemen. Met behoud van eigen regie, maar waar zorg en ondersteuning is als dat nodig is.

Druk op de zorg De potentiële beroepsbevolking in HLT daalt de komende jaren met 15%. Er is nu al een tekort aan personeel in de zorg. Dat tekort loopt de komende jaren alleen maar op. Ook de huisartsen staan onder grote druk, o.a. doordat méér ouderen langer thuis wonen.

Meer beroep op informele hulp Mantelzorgers en vrijwilligers spelen een grote rol in het zelfstandig blijven wonen en zijn daarmee onmisbaar voor de samenleving. Maar er zijn grenzen aan hun inzet.

Forse stijging zorgkosten De zorgkosten stijgen fors door een toenemend beroep op hulp vanuit Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), Zorgverzekeringswet (Zvw) en Wet Langdurige zorg (Wlz).

WAT WILLEN WE BEREIKEN

"Onze visie is zorgzame en vitale buurten waarin inwoners betrokken, vitaal en betekenisvol samen kunnen leven. "

Kerngroep wonen, welzijn en zorg

ZORGZAME BUURT De zorgzame buurt beoogt een samenhangende én buurtgerichte aanpak van wonen, welzijn en zorg. Dit zodat mensen, ongeacht leeftijd of zorgbehoefte, comfortabel in hun huis of vertrouwde omgeving kunnen blijven wonen. Het is een buurt waar jong en oud samenleven, waar inwoners elkaar kennen en helpen, waar zorgbehoevende personen en mantelzorgers ondersteuning krijgen en waar diensten en voorzieningen toegankelijk en beschikbaar zijn.

Het gedroomde beeld van de zorgzame en vitale buurt.

De strategische doelen

Prettig wonen

Betrokken gemeenschap

Passende zorg

Er zijn voldoende geschikte en betaalbare woningen, ook voor specifieke doelgroepen en voor wonen met zorg.

Vanuit betrokkenheid en gedeeld eigenaarschap is vormgegeven aan ontmoeten, meedoen, zingeving, voor en met elkaar.

Passende zorg wordt door formele en informele zorg samen vorm gegeven. De nieuwe norm is: ‘zelf als het kan, thuis als het kan, digitaal als het kan’.

Prettig wonen Geschikte woningen en innovatieve woonvormen Er zijn voldoende, geschikte woningen voor zelfstandig wonende ouderen en ouderen die meer zorg nodig hebben, waaronder tussenwoonvormen. Dit concretiseren we door zicht te krijgen op het benodigde aantal woningen voor ouderen en op de geschiktheid van de huidige woningvoorraad voor ouderen. Zorggeschikte woningen zijn rond de verspreid liggende zorgvoorzieningen geclusterd.

Betaalbare woningen We streven naar huur- en koopwoningen in de categorieën sociale huur, middeldure huur en koop tot de NHG-grens.

Doorstroming Ouderen stromen door naar meer geschikte woningen, zoals zorggeschikte woningen. Door in te zetten op doorstroming bij ouderen worden de meeste verhuisbewegingen gerealiseerd. Daardoor komen er bijvoorbeeld ook voor jongeren en gezinnen woningen vrij.

Toekomstgericht Ouderen denken tijdig na over hoe zij oud willen worden, ook rond wonen. Is mijn huidige woning en leefomgeving geschikt (te maken)? Of kan ik beter verhuizen? Door hier tijdig op te anticiperen, houden ouderen zelf de regie.

Veiligheid Ouderen voelen zich veilig in en om hun huis. Onder meer door een leefbare en toegankelijke omgeving.

Betrokken gemeenschap Ontmoeten De leefomgeving faciliteert ontmoeting, zowel binnen als buiten, voor jong en oud. Beroepskrachten en inwoners werken samen om ontmoeting vorm te geven. Parken, pleintjes en bankjes zijn zodanig ingericht en aanwezig dat zij informele ontmoeting stimuleren.

Met en voor elkaar Inwoners zetten zich naar vermogen in voor hun buurt. Wederkerigheid is het uitgangspunt. Ouderen zijn geactiveerd om over hun toekomst na te denken. De zorg voor anderen wordt breed gedragen door alle inwoners en mantelzorgers voelen zich versterkt door buurtgenoten en beroepskrachten. Inwoners kennen het aanbod van voorzieningen en de vraag naar ondersteuning in hun buurt.

Iedereen kan mee doen De buurt is zodanig ingericht dat alle inwoners mee kunnen doen, zowel fysiek als sociaal. Buurten zijn toegankelijk, voorzieningen zijn dichtbij (georganiseerd). Inwoners met dementie of andere chronische ziekten, beperkingen, een klein inkomen, van welke achtergrond of leeftijd dan ook, tellen mee en doen ertoe. Inwoners zijn zich bewust van mogelijk ‘ander gedrag’ en zien naar elkaar om. Vervoersvoorzieningen zijn voldoende aanwezig.

Zingeving: gevoel ertoe doen Aanpakken die zingeving bevorderen en de zorg ontlasten, zoals Welzijn op Recept, worden actief toegepast. De samenwerking tussen het medisch en sociaal domein wordt hiertoe versterkt. Sociale professionals helpen inwoners vorm te geven aan hun zingevingsvraag. Dit kan op individueel, buurt- of dorpsniveau zijn.

Passende zorg Zelf als het kan Inwoners zijn zich ervan bewust wat hun gezondheid positief beïnvloedt, vanuit het gedachtegoed van Positieve Gezondheid. Ze worden ondersteund, waar nodig, om hun gezondheid te verbeteren. De leefomgeving stimuleert een gezond (fysiek, mentaal en sociaal) leven.

Thuis als het kan De informele zorg van het sociale netwerk is aanvullend op de formele zorg thuis voor ouderen. Familie, vrienden en vrijwilligers ondersteunen samen met beroepskrachten de kwetsbare ouderen.

Digitaal als het kan Inzet van technologie, E-health en domotica is vanzelfsprekend ondersteunend aan het langer thuis blijven wonen.

Zorg als nodig Het zorgaanbod sluit aan bij het groeiend aantal ouderen met een zorgvraag, thuis, in een tussenvorm of in het verpleeghuis. Daarnaast zijn er specifieke voorzieningen voor Eerstelijnsverblijf, respijt, topklinische voorzieningen. Ouderenzorgorganisaties werken samen zodanig dat in alle wijken de benodigde zorg kan worden verleend.

HOE GAAN WE HET DOEN

"De maatschappelijke opgaven waar we voor staan zijn groot. Als we doen wat we deden, krijgen we wat we kregen. We moeten het dus anders doen."

Kerngroep wonen, welzijn en zorg

Naar een lerende gemeenschap Om die transformatie in de samenwerking vorm te geven, bouwen we aan een lerende gemeenschap. Dit betekent de dialoog aangaan, samen experimenteren en reflecteren daarop, met inwoners en met elkaar. Een kwartiermaker begeleidt die lerende gemeenschap, in ieder geval in de opstartfase. Een essentiële verandering is dat we samen met inwoners en partijen uit de buurt/wijk kijken naar wat nodig is. We sluiten aan bij wat inwoners onder hun buurt/wijk verstaan. Ook zoeken we de samenwerking met partijen buiten de lokale netwerken, zoals kerken, politie, onderwijs, vastgoed. We blijven samenwerken in de lokale netwerken, maar dan doelgericht vanuit een gezamenlijke visie. De maatschappelijke opgave staat centraal. We maken afspraken waar we ons aan verbinden en elkaar op aan kunnen spreken. De bestuurlijke krachten van de betrokken partijen binnen HLT bundelen we in een stuurgroep. Die bevordert slagvaardigheid door mandaten af te geven aan de lokale netwerken en door gebruik te maken van ervaringen, rollen, bevoegdheden en mogelijkheden. Zij stimuleert dat organisaties de opgave centraal stellen en boven hun eigen belangen uitkijken. Ook nieuw is het kernteam HLT Wonen Welzijn Zorg (WWZ) waar we sinds kort mee werken. Dit team vormt de verbinding tussen de lokale netwerken en de stuurgroep. Hierin krijgt het gedeelde eigenaarschap vorm.

In de actiestand, lokaal en in HLT-verband In de lokale netwerken, werken we de doelen SMART uit in actieplannen per gemeente. Daarbij prioriteren we ook wat we wanneer oppakken. Want hoewel alles belangrijk is, kan het niet allemaal tegelijk worden opgepakt. We starten met het maken van de actieplannen na vaststelling van deze overeenkomst. Het streven is dat de actieplannen klaar zijn in de eerste helft van 2023. In de actieplannen staan de benodigde mandaten beschreven die de lokale netwerken nodig hebben om de uitvoering adequaat op te kunnen pakken. Met de uitvoering van onderdelen uit het actieplan kan al eerder worden gestart. Inwoners worden betrokken bij de op te stellen actieplannen. De actieplannen hebben een lokaal deel en een (boven)regionaal deel dat voor alle drie de gemeenten hetzelfde is. Dit omdat sommige doelen een bovenlokale aanpak vragen (denk aan realiseren specialistisch zorgaanbod) en andere heel lokaal zijn. Voor het lokale deel worden lokaal de keuzes gemaakt. Op lokaal niveau werken we met doelen die gelden voor de hele gemeente en specifieke doelen voor een buurt of wijk. De opgaven waar we voor staan, zijn hetzelfde in de drie gemeenten. We kunnen dus veel van elkaar leren en efficiënter werken door gebruik te maken van elkaars ervaringen, rollen, bevoegdheden en mogelijkheden.

Door de krachten te bundelen in HLT-verband kunnen we daadkrachtiger en slagvaardiger optreden.

Samenwerken start bottom up

Kwartiermaker - jaagt aan en versnelt proces inhoudelijke resultaten en samenwerking - geeft vorm aan, jaagt aan en bewaakt de lerende gemeenschap

WAT KOST HET

"We bundelen onze energie én middelen. Organisatieoverstijgend. Alleen zo kunnen we integraal en effectief werken aan de opgaven."

Kerngroep wonen, welzijn en zorg

Uitvoeringskosten De uitvoering van de actieplannen wordt zo veel mogelijk gefinancierd vanuit bestaande budgetten. Denk aan middelen die al beschikbaar zijn voor: de leefbaarheid van wijken de aanpak van eenzaamheid het individuele en collectieve welzijnsaanbod Welzijn op Recept Daarbij kijken we ook hoe we door middelen te bundelen en te kijken met een integrale blik, deze zo efficiënt mogelijk kunnen inzetten. En zoeken we naar mogelijkheden voor domeinoverstijgende financiering. Daarbij putten we uit ervaringen die hier al binnen andere gemeenten mee zijn opgedaan. Maar er zullen ook extra middelen nodig zijn. Denk bijvoorbeeld aan de kosten om inwoners structureel te betrekken of voorzieningen in de wijk te versterken of op te zetten. Vanuit de actieplannen kijken we wat nodig is en wat de kosten daarvan zijn. Dit wordt apart voorgelegd ter besluitvorming.

Procesfinanciering Om slagvaardig samen te kunnen werken, is een budget nodig om het proces van samenwerking te faciliteren en aan te jagen. De procesfinanciering zetten we in voor: 1. Een HLT-brede kwartiermaker die het traject aanjaagt en versnelt. De kerntaak is het vormgeven, aanjagen en begeleiden van de lerende gemeenschap. We weten welke richting we op gaan, maar de weg ernaar toe geven we samen gaandeweg vorm. Dit vraagt een manier van denken en doen die we bij alle betrokkenen willen stimuleren. Concreet betekent dit dat de kwartiermaker onder meer: het leren en continu verbeteren stimuleert, door te monitoren: tellen en te vertellen; aanspreekpunt is voor partners en andere betrokkenen; een rol heeft in de overleggen van het kernteam en de stuurgroep; lokaal een rol heeft richting de netwerken en de trekkers van de actieplannen, maar geen vaste deelnemer is van de lokale netwerken. 2. ‘Handgeld’ om slagvaardig te kunnen werken. Bijvoorbeeld voor bijeenkomsten, werkgroepen en onvoorziene uitgaven.

Totaalkosten en commitment De incidentele kosten in 2023 bedragen: kwartiermaker handgeld totaal (excl. btw)

€ 36.000 € 20.000 € 56.000

Dit organiseren we via cofinanciering: de helft door de gemeenten (€ 28.000), een kwart door de corporatie (€ 14.000) en een kwart door de zorgaanbieders (€ 14.000). De inzet van de kwartiermaker evalueren we eind 2023. Dan bekijken we of de lerende gemeenschap voldoende staat. En of doorgaan met de kwartiermaker nodig is en zo ja, in welke vorm en omvang. Alle partijen die zich verbinden aan deze overeenkomst zetten energie, middelen en menskracht in. De overeenkomst is niet vrijblijvend, we spreken elkaar aan op de gemaakte afspraken. November 2022

De ambitieovereenkomst is ondertekend door partijen betrokken bij wonen, welzijn en zorg