Db03 Raadsbrief Onderzoeksresultaten onderzoek Decisio Arbeidsmigranten Duin- en Bollenstreek 2026.pdf

Raadsbrief

Onderzoeksresultaten van onderzoek van Decisio "arbeidsmigranten in de Duin- en Bollenstreek’’ 2026 aan: datum document: ons kenmerk: datum collegevergadering: portefeuillehouder: behandelend ambtenaar: emailadres: embargo: programma:

de raad van de gemeente Hillegom 13 mei 2026 Z-26-506955 02 juni 2026 Dhr. M. Roelofs Loedy Mahmoud l.mahmoud@hltsamen.nl ☐ Leefomgeving

Inleiding De gemeenten in de Duin- en Bollenstreek (Hillegom, Lisse, Teylingen, Katwijk en Noordwijk) hebben onderzoeksbureau Decisio opdracht gegeven om het eerdere onderzoek uit 2021 naar arbeidsmigranten te actualiseren. Met deze brief informeren wij u over de belangrijkste uitkomsten van het geactualiseerde onderzoeksrapport en de betekenis hiervan voor het toekomstige beleid op arbeidsmigratie in de gemeente Hillegom en de Duin- en Bollenstreek. Uitkomsten In 2024 werkten circa 8.815 arbeidsmigranten in de Duin- en Bollenstreek. Tussen de periode 2010-2019 is er een groei van het aantal arbeidsmigranten. Vanaf 2019 is er een afname te zien. Over de gehele periode (2010-2024) is er een gemiddelde groei van 2,8%. Voor 2040 wordt een groei verwacht naar circa 9.900 tot 17.400 arbeidsmigranten die in de Duin- en Bollenstreek wonen. Factoren die hierop invloed hebben, zijn onder andere welvaartsontwikkelingen in zowel Nederland als het land van herkomst, krapte op de arbeidsmarkt, technologische vooruitgang, landelijk-en of lokaal internationaliseringsbeleid en aanbod huisvesting. Het aantal BRP-geregistreerde (Basisregistratie personen) arbeidsmigranten dat in de regio woont, bedroeg circa 3.815 personen in 2024. Dit aantal is naar verwachting een onderschatting, omdat een deel zich niet registreert in de BRP.

Hiermee wordt bedoeld dat het totaal aantal arbeidsmigranten wellicht groter is, omdat waarschijnlijk niet iedereen is ingeschreven. De feitelijke omvang van het aantal arbeidsmigranten in 2024 wordt geschat op circa 8.500 personen. In de prognose groeit het aantal BRP-geregistreerde arbeidsmigranten die wonen in de Duin- en Bollenstreek naar circa 9.000 tot 15.500 in 2040. De bovenstaande prognoses in 2040 van het aantal arbeidsmigranten zijn niet één-op-één vergelijkbaar, omdat wonen en werken niet altijd samenvallen. Aangezien niet alle personen die in de regio werken daar ook wonen — en omgekeerd — kunnen de uitkomsten van elkaar verschillen. 1

Arbeidsmigranten zijn met name werkzaam via uitzendbureaus in sectoren zoals de land- en tuinbouw, logistiek en industrie. Daarnaast zijn arbeidsmigranten in mindere mate ook werkzaam in sectoren zoals gezondheidszorg, detailhandel en ICT. In al deze sectoren leveren arbeidsmigranten een substantiële bijdrage aan de regionale economie. Tegelijkertijd brengt hun aanwezigheid vraagstukken met zich mee op het gebied van huisvesting en leefbaarheid. De verblijfsduur van arbeidsmigranten is sterk afhankelijk van de sector waarin zij werkzaam zijn en loopt uiteen van enkele weken tot meer dan een jaar. De impact op maatschappelijke voorzieningen (onderwijs, welzijn en zorg) is over het algemeen beperkt, al is de druk op de eerstelijnszorg (huisartsenzorg) relatief groter. Vervolg De uitkomsten laten zien dat arbeidsmigratie een structureel onderdeel blijft van de economie in de Duin- en Bollenstreek. Dit betekent dat de opgave om de positie van arbeidsmigranten binnen de gemeente te verbeteren blijft bestaan. De uitkomsten worden gebruikt als gegeven in de acties die worden uitgevoerd voor het huisvesten van arbeidsmigranten. Het onderzoeksrapport wordt gedeeld met regionale partners, waaronder de Economic Board Duin- en Bollenstreek en stichting Greenport Duin- en Bollenstreek.

Tevens worden de uitkomsten van het rapport gebruikt voor de verdere uitwerking van de regionale samenwerking. De Duin- en Bollenstreek gemeenten kunnen bij de uitvoering van de Regiodeal Sierteeltregio (programmalijn 3, verbeteren van de positie van de arbeidsmigranten) mogelijk gezamenlijke projecten uitvoeren. Hiermee wordt stapsgewijs toegewerkt naar een samenhangende en toekomstbestendige aanpak van arbeidsmigratie. Het volledige rapport is terug te vinden in de bijlage van deze raadsbrief.

Bijlagen: 1. Decisio onderzoeksrapport ‘’arbeidsmigranten in de Duin- en Bollenstreek’’ 2026 2. Kerncijfers_dbs_2010_2024_AM - DBS

2

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE DUINEN BOLLENSTREEK EINDRAPPORT

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

TITEL Arbeidsmigranten in de Duin- en Bollenstreek

DATUM 13 februari 2026

STATUS RAPPORT Eindrapport

OPDRACHTGEVER Gemeenten Noordwijk, Hillegom, Lisse, Teylingen en Katwijk

PROJECTTEAM DECISIO Gerwin van der Meulen Max Celant Meander Verbeek

CONTACTGEGEVENS DECISIO | ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES Valkenburgerstraat 212 1011 ND Amsterdam T 020 – 67 00 562 E info@decisio.nl I www.decisio.nl

Inhoudsopgave

Samenvatting

1

1.

Inleiding

4

1.1

Aanleiding, vraagstelling en aanpak

4

1.2

Definities

5

1.3

Leeswijzer

6

Economische situatie

7

2.1

Aantal werkende arbeidsmigranten

7

2.2

Belangrijkste woon-werkrelaties

10

2.3

Prognose werkende arbeidsmigranten

12

2.

3.

4.

5.

Woonsituatie

17

3.1

Aantal (geregistreerd) woonachtige arbeidsmigranten

17

3.2

Prognose wonende arbeidsmigranten

21

3.3

Huisvestingssituatie

25

Impact op maatschappelijke voorzieningen

30

4.1

Welzijnswerk en sociale integratie

30

4.2

Onderwijs en taalvoorziening

31

4.3

Zorg

33

Economische impact van arbeidsmigranten

35

5.1

Bijdrage via consumentenuitgaven

35

5.2

Bijdrage via arbeid

36

5.3

Gehanteerde definities

37

Bijlage 1: Methodiek

38

Bijlage 2: Achtergrondcijfers

40

Samenvatting Achtergrond en aanpak De Duin-en Bollenstreek (gemeenten Noordwijk, Hillegom, Lisse, Teylingen en Katwijk) hebben aan Decisio gevraagd een onderzoek uit te voeren naar de omvang en belangrijke kenmerken van de doelgroep arbeidsmigranten in de regio, met daarbij een blik op de huisvestingssituatie en -opgave. Dit onderzoek deden we op basis van de Decisio Monitor Internationals (via CBS Microdata). Inzichten uit de data zijn aangevuld met circa 20 gesprekken met bedrijven, uitzenders, huisvesters, maatschappelijke organisaties en zorginstellingen. Vraag 1: Hoe heeft het aantal werkende arbeidsmigranten zich ontwikkeld in de Duin-en Bollenstreek sinds 2010, en wat is de prognose van het aantal tot 2040? In 2024 werkten in de Duin-en Bollenstreek 8.815 arbeidsmigranten. In de periode 2010-2024 groeide het aantal werkende arbeidsmigranten jaarlijks gemiddeld met 2,8 procent. Voor de periode 2019-2024 ging het voor de regio om een gemiddelde jaarlijkse afname van 2,2 procent. De belangrijkste werkgemeenten zijn Noordwijk en Hillegom. Sinds 2022 is het aantal werkende arbeidsmigranten in de Duin-en Bollenstreek afgenomen. Op basis van een drietal scenario’s is de ontwikkeling van het aantal werkende arbeidsmigranten geprognotiseerd. Verwacht wordt dat de groep arbeidsmigranten in de toekomst potentieel groeit tot 9.900 tot 17.400 in 2040.

Vraag 2: Wat zijn de belangrijkste kenmerken van de arbeidsmigranten in de Duin en Bollenstreek? De belangrijkste kenmerken van de groep arbeidsmigranten zijn: ▪ Herkomst: veruit het grootste deel van de arbeidsmigranten in de Duin-en Bollenstreek heeft de Poolse nationaliteit (80 procent). Naar verwachting wordt het type herkomstland steeds diverser met meer andere nationaliteiten uit Oost-Europa; ▪ Geslacht: de man-vrouw verhouding van arbeidsmigranten in de Duin-en Bollenstreek is 53 procent tegenover 47 procent. Deze verdeling is niet veranderd ten opzichte van voorgaande jaren; ▪ Bedrijfssector: de meeste arbeidsmigranten zijn actief in de landbouw, groothandel, zakelijke dienstverlening en horeca. Meer dan de helft van de arbeidsmigranten is werkzaam via een uitzendbureau (65%). Uit de gesprekken halen we op dat arbeidsmigranten via een uitzendbureau veelal werken in de land- en tuinbouw, logistiek en industrie. Land- en tuinbouw is een (zeer) belangrijke sector in de regio, maar er komt ook steeds meer vraag vanuit andere sectoren naar arbeidsmigranten, zoals de zorg.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 1

▪

Verblijfsduur: de verblijfsduur van arbeidsmigranten is sterk afhankelijk van de sector waarin zij werkzaam zijn en loopt uiteen van enkele weken tot meer dan een jaar. Gemiddeld zien we dat 32 procent na een jaar nog economisch actief is, na twee jaar is dit 16 procent. Piekmomenten verschillen ook per sector: in de bollenteelt is het mei tot november een drukke periode. In de land- en tuinbouw zijn dit vooral de oogstseizoenen (juni – augustus). Voor de industrie geldt dat dit over het algemeen het hele jaar doorloopt.

Vraag 3: Hoeveel arbeidsmigranten zijn (geregistreerd) woonachtig in de Duin-en Bollenstreek en wat is daarbij de prognose tot 2040? En hoe is hun huisvesting georganiseerd? In de Duin-en Bollenstreek woonden in 2024 3.815 BRP-geregistreerde arbeidsmigranten. Dit aantal is naar verwachting een onderschatting. In de periode 2010-2024 groeide het aantal (geregistreerde) arbeidsmigranten jaarlijks gemiddeld met 4,5 procent. Voor de periode 2019-2024 ging het om een gemiddelde jaarlijkse groei van 1,1 procent. Noordwijkerhout en Noordwijk-Binnen zijn de locaties waar de meeste geregistreerde arbeidsmigranten verblijven. Op basis van een drietal scenario’s is de ontwikkeling van het aantal wonende arbeidsmigranten geprognotiseerd. Verwacht wordt dat de groep arbeidsmigranten in de toekomst potentieel groeit tot 8.900 tot 15.430 in 2040. Van de toename zal naar verwachting vooral short-stay verblijf het grootste aandeel vormen. Een groot deel van de arbeidsmigranten die in de Duin-en Bollenstreek werkt, wordt geworven via uitzendbureaus. Vaak wordt huisvesting ook via deze uitzenders geregeld. Het is voor bedrijven en uitzenders in toenemende mate een uitdaging om voldoende huisvesting in de regio te vinden voor hun werknemers; er wordt aangegeven dat er een tekort aan huisvesting is.

Vraag 4: Wat is de impact van arbeidsmigranten op maatschappelijke voorzieningen? Arbeidsmigranten vervullen een belangrijke rol in de Duin-en Bollenstreek, maar hun gebruik van maatschappelijke voorzieningen blijft beperkt. Door lange werktijden, ploegendiensten en een vaak tijdelijk verblijf sluiten welzijnsinitiatieven, onderwijsvoorzieningen en taalondersteuning onvoldoende aan op hun dagelijks leven. Arbeidsmigranten komen (vooral) naar de Duin-en Bollenstreek om inkomen met werk te verdienen, en de behoefte om deel te nemen aan sociale activiteiten is beperkt, en informatie bereikt hen niet altijd goed. Waar de impact op welzijn, onderwijs en taal klein is, is het gebruik van eerstelijnszorg aanzienlijk groter. Op individueel zorginstellingniveau kan de zorgvraag vanuit arbeidsmigranten van invloed zijn op de capaciteit, maar het komt niet naar voren dat de aanwezigheid van arbeidsmigranten tot regio-brede overbelasting van zorg leidt.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 2

Vraag 5: Wat is de economische impact van arbeidsmigranten in de Duin-en Bollenstreek? Arbeidsmigranten dragen op twee manieren bij aan de regionale economie van de Duin-en Bollenstreek: ▪ Bijdrage via consumentenuitgaven: arbeidsmigranten dragen bij aan de

▪

regionale economie doordat ze een deel van hun inkomen besteden in de regio. Doordat arbeidsmigranten een deel van hun inkomen besteden in de regio zorgen ze voor toegevoegde waarde aan de regionale economie. Dit leidt tot meer banen in de Duin-en Bollenstreek. De economische impact van arbeidsmigranten bedraagt 65 miljoen aan bestedingen bij bedrijven in de Duin-en Bollenstreek. De totale impact van bestedingen bedroeg 39 miljoen euro aan toegevoegde waarde. Bijdrage via arbeidskracht: arbeidsmigranten dragen bij aan de regionale economie doordat ze actief zijn op de arbeidsmarkt. Bedrijven uit de Duin-en Bollenstreek vragen arbeidskrachten voor productie van goederen en diensten. Arbeidsmigranten vullen deze behoefte voor een deel in en dragen zo bij aan de productie en winstgevendheid van bedrijven in de Duin-en Bollenstreek, en zo aan de regionale economie. Arbeidsmigranten in de Duin-en Bollenstreek genereren circa 806 miljoen euro aan toegevoegde waarde, waarvan 389 miljoen euro in (bruto) winsten bij bedrijven die in de Duin-en Bollenstreek gevestigd zijn.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 3

1. Inleiding 1.1

Aanleiding, vraagstelling en aanpak

Aanleiding In de Duin- en Bollenstreek (gemeenten Noordwijk, Hillegom, Lisse, Teylingen en Katwijk) vormt het aantal werkende en wonende arbeidsmigranten een belangrijk onderdeel van de economie en samenleving, zoals ook in andere delen van Nederland. Bedrijven maken steeds vaker gebruik van arbeidsmigranten om te voorzien in de behoefte aan personeel. De ligging nabij steden als Amsterdam, Leiden en Den Haag draagt ertoe bij dat de Duin- en Bollenstreek aantrekkelijk is als woonlocatie voor deze groep. Dit kan leiden tot diverse vraagstukken op gebieden zoals huisvesting, veiligheid, handhaving, zorg en onderwijs, waardoor de behoefte voor (aanvullend) lokaal beleid toeneemt. In dit kader willen de gemeenten in de regio Duin-en Bollenstreek meer inzicht verkrijgen en is Decisio gevraagd om een actualisatie van het onderzoek uit 2021 naar arbeidsmigranten in de Duin- en Bollenstreek uit te voeren. In dit rapport wordt inzicht gegeven in de actuele situatie rondom arbeidsmigranten in de Duin- en Bollenstreek. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar de omvang en spreiding van deze groep, maar ook naar het huisvestingsvraagstuk en de gevolgen voor lokale voorzieningen. Door middel van analyse van trends en ontwikkelingen en prognoses wordt duidelijk hoe de aanwezigheid van arbeidsmigranten zich ontwikkelt en welke uitdagingen en kansen dit met zich meebrengt voor de regio.

Vraagstelling De gemeenten van de Duin- en Bollenstreek hebben Decisio gevraagd om onderzoek te doen naar arbeidsmigranten in de regio. Dit rapport geeft antwoord op de volgende onderzoeksvragen: 1. Hoe heeft het aantal werkende arbeidsmigranten zich ontwikkeld in de Duin-en Bollenstreek sinds 2010, en wat is de prognose van het aantal tot 2040? 2.

Wat zijn de belangrijkste kenmerken van de arbeidsmigranten in de Duinen Bollenstreek?

3.

Hoeveel arbeidsmigranten zijn (geregistreerd) woonachtig in de Duin-en Bollenstreek en wat is daarbij de prognose tot 2040? En hoe is hun

4.

huisvesting georganiseerd? Wat is de impact van de aanwezigheid van arbeidsmigranten op maatschappelijke voorzieningen?

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 4

5.

Wat is de economische impact van arbeidsmigranten in de Duin-en Bollenstreek?

Aanpak De gegevens komen uit de Monitor Internationale Werknemers van Decisio. Aanvullend op deze kwantitatieve gegevens spraken we met circa 10 huisvesters, uitzendorganisaties en bedrijven waar (veel) arbeidsmigranten werkzaam zijn. Daarnaast voerden we circa 10 gesprekken met (maatschappelijke) organisaties op het gebied van welzijn en sociale integratie, onderwijs en zorg. Monitor Internationale Werknemers; 2010 tot en met 2024 Decisio heeft een landelijke database ontwikkeld met gegevens over alle internationale werknemers in Nederland, gebaseerd op actuele en feitelijke informatie. De data zijn ontleend aan de zogenoemde CBS Microdata, die het mogelijk maakt om persoonsgebonden gegevens te verzamelen, te koppelen en te analyseren. Hiermee ontstaat een gedetailleerd inzicht in de populatie internationale werknemers en diverse sociaaleconomische kenmerken, zoals bedrijfssector, inkomen, woonsituatie, land van herkomst, woon- en werkadres etc. De gebruikte CBS Microdata zijn onder andere afkomstig uit de Basisregistratie Personen (BRP), de Belastingdienst en het Uitvoeringsinstituut Werkgeversverzekeringen (UWV). De gegevens binnen de ‘Monitor Internationale Werknemers’ beslaan de periode van 2010 tot en met 2024.

1.2

Definities

In dit rapport worden verschillende begrippen gehanteerd om doelgroepen in de data-analyse nauwkeurig te definiëren. Ten opzichte van het vorige onderzoek uit 2021 hanteren we dezelfde definities. Hieronder volgt een toelichting op deze begrippen: ▪ Internationale werknemer: een persoon die economische activiteiten verricht met uitsluitend een buitenlandse nationaliteit (dus zonder de Nederlandse nationaliteit) die in loondienst is bij een organisatie gevestigd in Nederland. Voor deze werknemer wordt loonheffing afgedragen aan de Belastingdienst. ▪ Kenniswerker: een internationale werknemer die behoort tot de categorie kenniswerkers, waarbij een minimale looneis geldt voor twee leeftijdsgroepen (ouder en jonger dan 30 jaar). Deze groep valt buiten de scope van dit onderzoek. ▪ Arbeidsmigrant: een internationale werknemer die een inkomen heeft dat lager ligt dan de gestelde minimale looneis voor kenniswerkers. Een nadere toelichting op deze groep is opgenomen in Bijlage 1 bij dit rapport.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 5

Nieuwe doelgroep: ontheemde Oekraïner Sinds de oorlog in Oekraïne (vanaf 2022) kunnen vluchtelingen uit Oekraïne tijdelijk in Nederland bescherming krijgen door de Europees vastgestelde Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB). Deze richtlijn biedt hun mogelijkheden om tijdelijk in de EU te verblijven zonder dat zij asiel hoeven aan te vragen. Het motief voor deze groep om naar Nederland te komen is bescherming en veiligheid. Sinds een aantal jaar is de doelgroep ontheemde Oekraïners onderdeel van de Monitor Internationals.

1.3

Leeswijzer

In hoofdstuk 2 geven we inzicht in de economische situatie van arbeidsmigranten in de Duin- en Bollenstreek. In hoofdstuk 3 brengen we dit in beeld voor de woonsituatie. In hoofdstuk 4 gaan we in op de impact van de aanwezigheid van arbeidsmigranten op maatschappelijke voorzieningen, gevolgd door een analyse van de economische impact van arbeidsmigranten in hoofdstuk 5. In Bijlage 1 is een toelichting op de methodiek te vinden. In Bijlage 2 zijn achtergrondcijfers per gemeente weergegeven.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 6

2. Economische situatie In dit hoofdstuk beschrijven we de populatie arbeidsmigranten die in de Duin- en Bollenstreek werkt. We gaan daarbij in op de (ontwikkeling in) aantallen, belangrijkste kenmerken, woon-werkrelaties binnen en buiten de regio, en de verwachte ontwikkeling van de doelgroep tot 2040.

2.1

Aantal werkende arbeidsmigranten

Aantal werkende arbeidsmigranten daalde jaarlijks met 2% in periode 2019-2024 In 2024 werkten in de Duin- en Bollenstreek 8.815 arbeidsmigranten. Sinds 2019 is het aantal werkzame arbeidsmigranten in de Duin- en Bollenstreek met 10% afgenomen: van 9.835 in 2019 naar 8.815 in 2024. In de periode 2010-2024 steeg het aantal werkende arbeidsmigranten jaarlijks gemiddeld met 2,8%. Voor de periode 2019-2024 gaat het om een jaarlijkse afname van 2,2% voor de Duin-en Bollenstreek als geheel. Per gemeente zijn er echter verschillende in de jaarlijkse groei/afname. De afname in het aantal werkende arbeidsmigranten komt met name door een afname van het aantal arbeidsmigranten werkend via een uitzendbureau vanaf 2021 in Noordwijk en Hillegom. Ten opzichte van 2021 nam het aantal werkende via een uitzendbureau in de Duin-en Bollenstreek met circa een kwart (26%) af. 43% van de arbeidsmigranten werkt in Noordwijk Binnen de Duin- en Bollenstreek is Noordwijk de belangrijkste werkgemeente voor arbeidsmigranten. 43% van het aantal arbeidsmigranten werkt in deze gemeente (3.785 arbeidsmigranten). Hier nam het aantal arbeidsmigranten sinds 2019 met 4,3% per jaar af. In Noordwijk zitten enkele grotere uitzendbureaus, zie daarvoor ook het tekstkader op pagina 8. Een andere belangrijke werkgemeente is Hillegom.

Hier werkten in 2019 in totaal 2.830 arbeidsmigranten, met een gemiddelde jaarlijkse afname van 3,2%.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 7

Figuur 2.1: Ontwikkeling aantal arbeidsmigranten in de Duin- en Bollenstreek, 2010-2024 12000

Gemiddeld +2,8% jaarlijks

10000 8000

10330

6000

4730

10110 8815

8695

7050

5980 6260 6130

11230 11230 9835

7595

5320 5530

4000 2000 0 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 Bron: Decisio (2025), op basis van CBS Microdata

Tabel 2-1 Aantal werkende arbeidsmigranten in DB-streek, 2019 en 2024 Werklocatie

Aantal,

Aantal,

Verschil

Jaarlijkse

2019

2024

absoluut

groei

Hillegom

3.325

2.830

-495

-3,2%

Katwijk

775

965

190

4,5%

Lisse

350

445

95

-4,9%

4.720

3.785

-935

-4,3%

Noordwijk Teylingen Duin- en Bollenstreek

665

790

125

3,5%

9.835

8.815

-1020

-2,2%

Bron: Decisio (2025), op basis van CBS Microdata

Vestiging van uitzendbureau en werklocatie In de CBS Microdata is de werklocatie van werknemers (zoals arbeidsmigranten) geregistreerd als het adres van de werkgever. Voor arbeidsmigranten, die vaak via een uitzendbureau werken, komt het voor dat het werkadres van arbeidsmigranten elders is gelegen aangezien zij door het uitzendbureau tijdelijk bij een of meerdere werkgevers worden uitgezonden. Echter, dit daadwerkelijke werkadres is op basis van CBS Microdata niet bekend. Dit kan een licht vertekend beeld (onderschatting of overschatting) opleveren van het aantal arbeidsmigranten per werkgemeente. In Noordwijk zijn diverse uitzenders gevestigd. Uit deze gesprekken blijkt dat het overgrote deel van deze arbeidsmigranten wel werkzaam is binnen een van de regiogemeenten. Het is daarom aannemelijk dat op het niveau van de Duin- en Bollenstreek de afwijking in aantallen waarschijnlijk (relatief) beperkt is.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 8

Effect coronacrisis op aantal arbeidsmigranten De coronacrisis veroorzaakte een daling van het aantal werkende arbeidsmigranten in de Duin- en Bollenstreek. In coronajaar 2020 daalde het aantal werkende arbeidsmigranten van 9.835 in 2019 tot 8.695 in 2020. Het gaat om een daling van circa 11,5% ten opzichte van 2019; een absolute afname van 1.140. Tegelijkertijd is te zien dat het aantal werkende arbeidsmigranten sinds 2018 al enigszins aan het dalen was. De afname in het coronajaar werd volgens uitzenders en bedrijven (vooral) veroorzaakt door een tijdelijke dip in de vraag naar producten in met name horeca, logistiek en tuinbouw. Dit heeft een direct effect op het aantal benodigde arbeidsmigranten in de regio. Na coronajaar 2020 steeg het aantal werkende arbeidsmigranten naar 11.230 in 2021; een relatieve toename van circa 29%. Sectoren in de Duin- en Bollenstreek herstelde (relatief) snel. Vanaf 2022 is het aantal werkende arbeidsmigranten weer afgenomen. Belangrijkste kenmerken doelgroep arbeidsmigranten In de bijlage zijn gegevens te vinden over de kenmerken van de groep arbeidsmigranten in de Duin- en Bollenstreek. In deze paragraaf geven we een opsomming van de belangrijkste kenmerken: ▪ Nationaliteit: Veruit het grootste deel van de arbeidsmigranten in de Duin- en Bollenstreek heeft de Poolse nationaliteit (80%).

Verder bestaat de groep arbeidsmigranten onder andere uit Slowaken, Roemenen, Duitsers en Bulgaren (ieder 2%). Gesproken bedrijven en uitzenders verwachten dat het type herkomstlanden steeds diverser zal worden: de economie van Polen stijgt bovengemiddeld ten opzichte van het EU-gemiddelde en de verwachting is daarom dat het lastiger zal worden om Poolse arbeidsmigranten te trekken. Verwacht wordt dat het aandeel arbeidsmigranten uit andere Oost-Europese landen zal groeien. ▪

▪

Geslacht: de man-vrouwverhouding van arbeidsmigranten binnen de Duin- en Bollenstreek is 53% tegenover 47%. Iets meer dan de helft van alle arbeidsmigranten is man. Dit is niet veranderd ten opzichte van 2019. Bedrijfssector: de meeste arbeidsmigranten zijn actief in de landbouw, groothandel, zakelijke dienstverlening en horeca. Meer dan de helft van de arbeidsmigranten is werkzaam via een uitzendbureau (65%); het overige deel (35%) via een werkgever. Uit de gesprekken halen we op dat arbeidsmigranten via een uitzendbureau veelal werken in de land- en tuinbouw, logistiek en

▪

industrie. Land- en tuinbouw is een (zeer) belangrijke sector in de regio, maar er komt ook steeds meer vraag vanuit andere sectoren naar arbeidsmigranten, zoals de zorg. Verblijfsduur: de verblijfsduur van arbeidsmigranten is sterk afhankelijk van de sector waarin zij werkzaam zijn en loopt uiteen van enkele weken tot meer dan een jaar. Gemiddeld zien we dat 32% na een jaar nog economisch actief is, na

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 9

twee jaar is dit 16%. Piekmomenten verschillen ook per sector: in de bollenteelt is het mei tot november een drukke periode. In de land- en tuinbouw zijn dit vooral de oogstseizoenen (juni – augustus). Voor de industrie geldt dat dit over het algemeen het hele jaar doorloopt, met een piek rondom de feestdagen. feestdagen. Dat geldt ook voor de logistiek. Ontheemde Oekraïners in de Duin-en Bollenstreek De Monitor internationals van Decisio hanteert een aparte categorie voor vluchtelingen die naar Nederland zijn gekomen naar aanleiding van de oorlog in Oekraïne en bij binnenkomst verblijfscode 46 hebben gekregen.1 Voor een toelichting op de definitie en methodiek verwijzen we naar Bijlage 1. 1.620 wonende ontheemde Oekraïners in 2024 in Duin-en Bollenstreek In de gemeenten Hillegom, Katwijk, Lisse, Noordwijk en Teylingen woonden in 2024 respectievelijk 210, 305, 280, 610 en 215 ontheemde Oekraïners (inclusief kinderen). Het totaal aantal ontheemde Oekraïners in de Duin-en Bollenstreek bedroeg in 2024 hiermee 1.620. Twee op de drie ontheemde Oekraïners in Duin-en Bollenstreek is vrouw Van alle Ontheemde Oekraïners in 2024 was 66 procent vrouw en 34 procent man. Negen op de tien ontheemde Oekrainers is tussen 18 en 67 jaar oud. Van alle ontheemde Oekrainers in 2024 in de Duin-en Bollenstreek was 90 procent tussen 18 en 67 jaar oud. Circa acht procent was jonger dan 18 jaar.

Ontheemde Oekraïners mogen volgens RTB werken in Nederland In de praktijk doen ontheemde Oekraïners veelal hetzelfde werk als arbeidsmigranten. De (eventuele) werkgegevens van deze Oekraïners staan niet standaard in de monitor internationals. De aanwezigheid van ontheemde Oekraïners in de Duin-en Bollentreek kan ervoor zorgen dat op dit moment en in de nabije toekomst in verschillende sectoren minder arbeidsmigranten (uit andere landen) nodig zijn. Op dit moment werken ontheemde Oekrainers al bij verschillende bedrijven in de regio. Om hoeveel het gaat, is echter niet bekend.

2.2

Belangrijkste woon-werkrelaties

Op basis van BRP-gegevens2 voor 2024 blijkt dat 56% van de arbeidsmigranten die in de Duin- en Bollenstreek werkt, ook in de Duin- en Bollenstreek ingeschreven staat. 1 Meer informatie staat op de website van de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens.

2 Gemeenten houden persoonsgegevens van burgers (ingezetenen) bij in de Basisregistratie

Personen (BRP). Als iemand verhuist naar het buitenland, dan verhuist het overzicht met persoonsgegevens naar het niet-ingezetene-deel van de BRP. Dit heet ook wel de Registratie Niet-Ingezetenen (RNI). Mensen die korter dan vier maanden naar Nederland komen, kunnen zich laten registreren als niet-ingezetene in de RNI.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 10

Figuur 2.2: Pendelstromen van arbeidsmigranten die werken in de Duin- en Bollenstreek (inkomende pendel)3

Als het gaat om inkomende pendel van arbeidsmigranten die in de Duin- en Bollenstreek werken maar elders wonen, zien we vooral een sterke relatie met de gemeenten Aalsmeer, Den Haag en Leiden (Figuur 2.2). Respectievelijk 15, 8 en 6 procent van de arbeidsmigranten die in de Duin- en Bollenstreek werken, wonen in de laatstgenoemde drie gemeenten. Andersom, als het gaat om uitgaande pendel van arbeidsmigranten die in de Duinen Bollenstreek wonen maar elders werken, zien we de grote nabijgelegen gemeenten Haarlemmermeer (9 procent van de wonende arbeidsmigranten in de Duin- en Bollenstreek) en Amsterdam (7 procent) (Figuur 2.3). In totaal is van 31 procent arbeidsmigranten bekend dat zij in de Duin- en Bollenstreek wonen, maar elders werken. Bij de uitgaande pendel zien we een aantal woon-werkrelaties die vanwege de afstand onlogisch lijken. Een verklaring hiervoor is dat de gemeente van het hoofdkantoor van een uitzendbureau staat aangegeven als werkgemeente, 3 De percentages zijn gebaseerd op de arbeidsmigranten waarvan de werk- en

woongemeente bekend is.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 11

terwijl de arbeidsmigrant in de praktijk in of rondom de Duin- en Bollenstreek werkt via dat uitzendbureau. Decisio heeft een correctie uitgevoerd voor deze woonwerkrelaties. Figuur 2.3: Pendelstromen van arbeidsmigranten die wonen in de Duin- en Bollenstreek (uitgaande pendel)

2.3

Prognose werkende arbeidsmigranten

Op basis van de historische ontwikkeling in de economie en het aantal arbeidsmigranten zijn prognoses opgesteld van de te verwachte ontwikkeling van het aantal werkende arbeidsmigranten in de Duin- en Bollenstreek tot en met 2040. Onderstaand kader geeft een korte toelichting op de gehanteerde methodiek. Achtergrond methodiek Voor de prognose baseren we ons op bestaande regionale prognoses van het aantal banen (bron: WLO-scenario’s 2025) en de beroepsbevolking zonder migratieachtergrond (bron: CBS). Door deze prognoses aan elkaar te ‘matchen’ ontstaat het verschil tussen het aantal beschikbare banen en het aantal werknemers (zonder migratieachtergrond) dat beschikbaar

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 12

is om deze banen in te vullen. Hierin is rekening gehouden met verschillende demografische factoren als groei van de beroepsbevolking en vergrijzing, maar ook economische ontwikkeling door uit te gaan van een WLO-Hoog en WLO-Laag (laag snel) scenario. Het WLOlaag snel scenario gaat uit van een beperkte demografische ontwikkeling met een gematigde economische groei (met een versnelde energietransitie). Het WLO-hoog scenario combineert een relatief hoge bevolkingsgroei met een hoge economische groei. Het verschil tussen het aantal banen en werknemers zonder migratieachtergrond geeft een indicatie van het aantal internationale werknemers dat nodig is om aan de toekomstige vraag naar werknemers te voldoen. Vervolgens hanteren we een verdeelsleutel op basis van de bestaande verhouding tussen internationale kenniswerkers en arbeidsmigranten.

Uit de prognoses blijkt dat voor de Duin- en Bollenstreek het aantal werkende arbeidsmigranten de komende jaren potentieel toeneemt tot een populatie van naar schatting 9.500 tot 14.000 arbeidsmigranten in 2035. Tot 2040 gaat het om een populatie van naar schatting 9.900 tot 17.400. Dit gaat om een jaarlijkse groei binnen een bandbreedte van 0.7 procent tot 4.3 procent. Figuur 2.4 Prognose werkende arbeidsmigranten in Duin- en Bollenstreek tot 2040 20.000 18.000

16.000 14.000 12.000

10.000 8.000 6.000

8.815 5.980

4.000 2.000 0

Duin-en Bollenstreek Werkelijk

Duin-en Bollenstreek Trend

Duin-en Bollenstreek Hoog

Duin-en Bollenstreek Laag

Ontwikkeling belangrijkste werksectoren Een grote groep arbeidsmigranten is werkzaam via een uitzendbureau en detachering. Daarnaast is een deel van de arbeidsmigranten niet actief via een uitzendbureau en detachering, en is vanuit CBS Microdata (2025) bekend in welke sector zij actief zijn. Tabel 2-2 geeft de belangrijke sectoren weer in de Duin-en

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 13

Bollenstreek. Uitzendbureaus en detachering is eigenlijk geen sector, maar voor het beeld is deze wel in de tabel opgenomen. Arbeidsmigranten worden via het uitzendbureau uitgezonden naar verschillende bedrijven in sectoren. Vanuit de CBS Microdata (2025) is van alle arbeidsmigranten die werkt via een uitzendbureau en detachering niet bekend in welke sector zij daadwerkelijk werkzaam zijn. Wel geldt dat de beschreven aandelen in onderstaande tabel een onderschatting zijn van het daadwerkelijk aandeel. Tabel 2-2 Arbeidsmigranten werkzaam per sector voor de periode 2019-2024 Sector

2019

2020

2021

2022

2023

2024

Uitzendbureaus

64%

70%

72%

69%

70%

65%

Groothandel

9%

11%

9%

10%

11%

13%

Horeca

6%

4%

6%

8%

4%

5%

Zakelijke

4%

4%

4%

4%

4%

5%

11%

4%

4%

4%

4%

4%

en detachering

dienstverlening Landbouw en visserij Bron: Decisio (2025), op basis van CBS Microdata

Uit gesprekken met uitzenders en bedrijven wordt bevestigd dat met name landbouw (tuinbouw), groothandel en horeca ook in de toekomst belangrijke werksectoren blijven. Een groot deel van de arbeidsmigranten werkzaam via uitzendbureaus en detachering werkt ook in een van deze sectoren. Toekomstige ontwikkelingen en vraag naar internationale arbeid Verschillende trends en ontwikkelingen zijn komende jaren bepalend voor de vraag naar arbeidskrachten in verschillende sectoren in de Duin- en Bollenstreek. Onderstaande tabel geeft aan welke economische, demografische, geopolitieke en beleidsmatige ontwikkelingen de regio vormen – en welke uitdagingen en/of kansen daaruit voortkomen Tabel 2-3 Relevante ontwikkelingen van invloed op vraag naar arbeid Onderwerp

Ontwikkeling (korte termijn)

Verwacht effect

Economie

Technologische vooruitgang

In verschillende sectoren (met name tuinbouw) verwacht men meer in te zetten op automatisering en efficiëntere werkprocessen. Dit vermindert de vraag naar arbeidskrachten. Tegelijkertijd wordt

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 14

aangegeven dat werk in de sector handmatig en seizoensgebonden werk blijft, waardoor vraag hooguit licht afneemt. Welvaartsontwikkelingen

Nederland blijft komende jaren (gematigd)

Nederland

economisch groeien, waarbij inkomens sector-breed aanzienlijk gestegen zijn in afgelopen paar jaar. Consumptie en exportbehoefte in belangrijke sectoren blijven zorgen voor hoge arbeidsvraag.

Welvaartsontwikkelingen

Arbeidsmigranten in de Duin- en

land van herkomst

Bollenstreek zijn met name afkomstig uit Polen. De ontwikkeling van de Poolse economie lag in de afgelopen jaren hoger dan het EU-gemiddelde. Verwacht wordt dat dit ook voor komende jaren zo gaat zijn. Industriële productie neemt toe en economische omstandigheden in Polen verbeteren. Dit kan ervoor zorgen dat op termijn arbeiders sneller in Polen blijven voor werk.

Geopolitieke onzekerheden

Geopolitieke onzekerheden – zoals handelsconflicten, spanningen tussen machtsblokken en onzekerheid rondom internationale samenwerking – kunnen de vraag naar arbeid verminderen door afname van productie. Indien dit belangrijke sectoren in de Duin- en Bollenstreek in de toekomst raakt, kan dit een negatief effect hebben op de vraag naar internationale arbeidskrachten. Daarnaast zijn door de oorlog in Oekraïne, in 2024 1.620 ontheemde Oekrainers woonachtig in de Duin-en Bollenstreek. Deze groep mag via de Richtlijn Tijdelijke Bescherming werken in Nederland. Op dit moment worden bij verschillende bedrijven al ontheemde Oekrainers ingezet om hetzelfde soort werk te doen als wat arbeidsmigranten doen. Het is onbekend om welk aantal het gaat. Gezien deze groep naar verwachting zal blijven,

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 15

zullen er logischerwijs minder arbeidsmigranten nodig zijn uit andere landen. Demografie/arbeidsmarkt

Vergrijzing en krapte op de

In een WLO-Hoog scenario blijft het aantal

Nederlandse arbeidsmarkt

banen in de COROP-regio Agglomeratie Leiden en Bollenstreek tot 2040 jaarlijks gemiddeld met 0.6% groeien, terwijl de Nederlandse beroepsbevolking jaarlijks gemiddeld licht daalt met 0.2%. De vraag naar internationale arbeid in de regio blijft hoog.

Woningmarkt

Aanbod huisvesting

Er is een groot tekort aan passende huisvesting in de regio. Arbeidsmigranten verblijven regelmatig in reguliere woningen (bv. in Noordwijkse woonwijken). Gebrek aan huisvesting vormt een directe beperking voor werkgevers: te weinig geschikte woonruimte kan de vestiging van arbeidsmigranten beperken.

Krapte op de woningmarkt in

Wanneer het aanbod van huisvesting ook in

de regio

de nabijgelegen regio’s beperkt is, wordt dit effect versterkt.

Politieke klimaat

Landelijk- en of lokaal

Uit gesprekken met huisvesters komt naar

internationaliseringsbeleid

voren dat uitbreiding van (kwalitatieve) huisvestingslocaties in de regio slechts zeer beperkt mogelijk is, terwijl de vraag hoog is. Een andere belangrijke ontwikkeling is dat het kabinet inzet op meer hoogwaardige kennismigratie, waardoor in de toekomst mogelijk meer kenniswerkers aangetrokken zullen worden omdat er meer nadruk ligt op innovatie in plaats van praktisch geschoolde arbeid. Dit kan de vraag naar arbeidsmigranten juist verminderen.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 16

3. Woonsituatie Woonadres arbeidsmigrant vaak onbekend: registratiegraad Het woonadres van sommige arbeidsmigranten is niet geregistreerd in de CBS Microdata. Dit kan verschillende oorzaken hebben, zoals verblijf in Nederland voor minder dan vier maanden bij seizoenswerk. Inschrijving bij de gemeente is dan niet vereist, maar voor gemeenten (uiteraard) wel wenselijk. waardoor inschrijving bij de gemeente niet vereist is. Ook komt het voor dat arbeidsmigranten onbekend zijn met het inschrijfproces of ervoor kiezen zich niet in te schrijven omdat ze denken dat er gevolgen zijn voor hun rechten in het land van herkomst. Het aantal arbeidsmigranten dat via CBS Microdata geregistreerd staat, geeft daarom waarschijnlijk geen volledig beeld van het daadwerkelijke aantal arbeidsmigranten dat in de Duin- en Bollenstreek verblijft. Beschreven aantallen in de volgende paragrafen hebben betrekking op het aantal geregistreerde arbeidsmigranten in de regio.

3.1

Aantal (geregistreerd) woonachtige arbeidsmigranten

Aantal (geregistreerde) woonachtige arbeidsmigranten groeit jaarlijks 1% Op basis van BRP-registraties zien we dat in 2024 ruim 3.815 arbeidsmigranten geregistreerd woonachtig zijn in de Duin- en Bollenstreek. Dit is naar verwachting een onderschatting van het daadwerkelijke aantal, zie daarvoor het kader bovenaan deze pagina. In de gehele periode 2010-2024 steeg het aantal geregistreerde aantal jaarlijks met 4,5% voor de gehele regio. Voor de periode 2019-2024 bedroeg deze jaarlijkse stijging 1,1%. De gemeente Noordwijk is de belangrijkste woongemeente voor geregistreerd woonachtige arbeidsmigranten: hier wonen 1.330 arbeidsmigranten. Dit is 35% op het totaal aantal woonachtige arbeidsmigranten in de Duin- en Bollenstreek. Daarnaast zijn Katwijk (815 geregistreerde arbeidsmigranten) en Hillegom (725 geregistreerde arbeidsmigranten) belangrijke woongemeenten. Sinds 2019 is het aantal arbeidsmigranten in alle gemeenten toegenomen, behalve in de gemeente Noordwijk. In Hillegom, Katwijk en Lisse is het aantal arbeidsmigranten tussen 2019 en 2024 sterker toegenomen dan gemiddeld, met gemiddeld, respectievelijk 4,2%, 1,8% en 1,6% per jaar. In Noordwijk is het aantal woonachtige arbeidsmigranten gemiddeld gezien jaarlijks afgenomen met 0,9% sinds 2019.

Mogelijk dat groei/afname van het aantal wonende arbeidsmigranten (per gemeente) wordt veroorzaakt door een verandering van het aantal werkenden en aantal beschikbare huisvesting.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 17

Figuur 3.1: Aantal BRP-geregistreerd woonachtige arbeidsmigranten in de Duin- en Bollenstreek 4500

Gemiddeld +4,5% jaarlijks

4000

3925 3370

3500

3665 3690 3520 3605 3570

3815

2995 3000 2500

2060

2285 2225

2455

2615 2675

2000 1500 1000 500 0 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024

Tabel 3-1: Ontwikkeling aantal BRP-geregistreerd woonachtige arbeidsmigranten per gemeente, 2019-2024 Gemeente

Aantal, 2019

Aantal, 2024

Jaarlijkse groei

Hillegom

590

725

4,2%

Katwijk

745

815

1,8%

Lisse

375

405

1,6%

Noordwijk

1.390

1.330

-0,9%

Teylingen

505

540

1,3%

3.605

3.815

1,1%

Duin- en Bollenstreek Bron: Decisio (2025), via CBS Microdata

Belangrijkste woonwijken Binnen de Duin- en Bollenstreek zijn Noordwijkerhout en Noordwijk-Binnen de woonwijken waar de meeste arbeidsmigranten geregistreerd woonachtig zijn. Naar verwachting is dit omdat op deze locaties (relatief) veel werkgelegenheid is en veel huisvestingslocaties zitten. Daarnaast zijn de wijken Rijnsburg en Katwijk aan Zee samen goed voor 485 woonachtige arbeidsmigranten.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 18

Tabel 3-2: Woonwijken met meer dan 200 BRP-geregistreerd woonachtige arbeidsmigranten, 2024 Wijk

Gemeente

Aantal geregistreerd woonachtige arbeidsmigranten

Noordwijkerhout

Noordwijk

465

Noordwijk Binnen

Noordwijk

375

Noordwijk aan Zee

Noordwijk

285

Rijnsburg

Katwijk

265

Hillegom Midden

Hillegom

245

Katwijk aan Zee

Katwijk

220

Bron: Decisio (2025), via CBS Microdata

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 19

Figuur 3.2 Aantal geregistreerde wonende arbeidsmigranten in 2024, naar wijkniveau voor Duin-en Bollenstreek

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 20

3.2

Prognose wonende arbeidsmigranten

Niet alle arbeidsmigranten registreren zich bij hun woongemeente in Nederland. Ze staan dan vaak nog ingeschreven in hun thuisland of hebben geen bekende BRPregistratie. Vanuit de CBS Microdata (2025) zien we daarom dat, op totaalniveau voor alle gemeenten in Nederland, het aantal werkende arbeidsmigranten hoger ligt dan het aantal wonende arbeidsmigranten. Maar in werkelijkheid is het aantal wonende arbeidsmigranten een onderschatting: van een deel van de arbeidsmigranten is de woonlocatie onbekend. Woonadres arbeidsmigrant vaak onbekend: registratiegraad Het woonadres van sommige arbeidsmigranten is niet geregistreerd in de CBS Microdata. Dit kan verschillende oorzaken hebben, zoals verblijf in Nederland voor minder dan vier maanden bij seizoenswerk. Inschrijving bij de gemeente is dan niet vereist, maar voor gemeenten (uiteraard) wel wenselijk. waardoor inschrijving bij de gemeente niet vereist is. Ook komt het voor dat arbeidsmigranten onbekend zijn met het inschrijfproces of ervoor kiezen zich niet in te schrijven omdat ze denken dat er gevolgen zijn voor hun rechten in het land van herkomst. Het aantal arbeidsmigranten dat via CBS Microdata geregistreerd staat, geeft daarom waarschijnlijk geen volledig beeld van het daadwerkelijke aantal arbeidsmigranten dat in de Duin- en Bollenstreek verblijft.

Van 4.865 arbeidsmigranten woonlocatie onbekend Uit de woonwerkrelaties is bekend dat in 2024 in de Duin- en Bollenstreek 4.865 arbeidsmigranten werkten waarvan de woonlocatie onbekend is. Deze groep arbeidsmigranten woont in de Duin- en Bollenstreek, of elders in Nederland. Tabel 3-3 Aantal werkende arbeidsmigranten met onbekende woonlocatie in 2024 in de Duin- en Bollenstreek Gemeente

Aantal woonlocatie onbekend

Hillegom

1.745

Katwijk

140

Lisse

230

Noordwijk

2.580

Teylingen

170

Duin- en Bollenstreek

4.865

Prognose woonachtige arbeidsmigranten Duin- en Bollenstreek Uit de BRP-registraties is bekend dat in 2024 3.815 arbeidsmigranten in de Duinen Bollenstreek woonden. Dit is een onderschatting van het daadwerkelijk aantal woonachtige arbeidsmigranten. Er zijn in elk geval 4.865 arbeidsmigranten die in de Duin- en Bollenstreek werken, maar geen bekend woonadres hebben. Vaak woont een groot deel hiervan in of net buiten de regio. Daarmee zou het aantal woonachtigen net onder de 8.700 kunnen liggen.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 21

Vanuit de woonwerkpendel komen we op een lager aantal uit. Van alle arbeidsmigranten die in de Duin- en Bollenstreek werken, wonen 1.480 arbeidsmigranten buiten de regio. Tegelijkertijd wonen er 1.120 arbeidsmigranten in de Duin- en Bollenstreek, die erbuiten werken. Daarmee ontstaat een schatting van circa 8.500 woonachtige arbeidsmigranten. Uit een literatuurstudie van woningmarktadviesbureau Companen wordt onderschreven dat circa 45 tot 55 procent van de arbeidsmigranten staat ingeschreven, zie blauw tekstkader. Wetenschappelijk onderzoek naar registratiegraad De laatste jaren zijn diverse onderzoeken uitgevoerd naar de registratiegraad onder arbeidsmigranten. Onderzoek van de Universiteit Utrecht (2013) en de Erasmus Universiteit (2014) wijst uit dat binnen de totale populatie arbeidsmigranten in Nederland circa 50 procent zich registreert. De Erasmus Universiteit en het voormalige Nicis Institute (2012) schatten de registratiegraad onder arbeidsmigranten in eerder onderzoek op circa 66 procent. Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (2013) gaat in een kamerbrief over EU-arbeidsmigratie uit van lagere inschattingen en stelt dat: ‘ongeveer 62 procent van de bij het UWV geregistreerde werknemers niet staat ingeschreven’. Het onderzoek van het Risbo (Onderzoeksinstituut Erasmus Universiteit Rotterdam, 2009) komt uit op een registratiegraad van circa 45 procent.

De rekenmethode in dit laatste onderzoek is goed gedocumenteerd en betrouwbaar. Het aandeel niet-geregistreerde is daarbij afgeleid uit loongegevens van de Belastingdienst over personen met een nationaliteit uit Midden- en Oost-Europa die wel loonbelasting afdragen, maar niet in de BRP zijn geregistreerd. Daarnaast geeft een recent onderzoek van Risbo (2024) aan dat gemiddeld circa de helft in de BRP-geregistreerd staat.

In onderstaande prognose-analyse van het aantal woonachtige arbeidsmigranten in de Duin- en Bollenstreek hanteren we een registratiegraad van 50 procent. Dat houdt in dat het aantal wonende arbeidsmigranten in 2024 verdubbeld ten opzichte van het aantal woonachtige BRP-geregistreerde. Achtergrond methodiek prognose woonachtigen en behoefte huisvesting Op basis van de te verwachten economische ontwikkeling zijn prognoses opgesteld van de ontwikkeling van het aantal arbeidsmigranten in 2030, 2035 en 2040 en de betekenis daarvan voor short-, mid- en longstay in de Duin-en Bollenstreek. Herkomst economische groeicijfers We baseren ons op regionaal-economisch prognoses op COROP-niveau. Het gaat daarbij om de zogenaamde WLO-scenario’s (Welvaart en Leefomgeving) die recent (in 2025) zijn gepubliceerd door het PBL (Planbureau voor de Leefomgeving) en CPB (Centraal Planbureau). Deze scenario’s vormen de basis voor veel beleidsbeslissingen op het gebied van de fysieke leefomgeving in Nederland. Toepassen van twee WLO-scenario’s: WLO-laag en WLO-hoog Voor de regionaal-economische ontwikkeling zijn we uitgegaan van een WLO-laag (laag snel) en WLO-hoog scenario. Het WLO-laag snel scenario gaat uit van een beperkte demografische ontwikkeling met een gematigde economische groei (met een versnelde energietransitie).

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 22

Het WLO-hoog scenario combineert een relatief hoge bevolkingsgroei met een hoge economische groei. Berekening aantal arbeidsmigranten in 2030, 2035 en 2040 Voor de Duin-en Bollenstreek, zijn voor 2030, 2035 en 2040 de regionaal-economische groeicijfers achterhaald. Deze groeicijfers (laag en hoog) en het trendcijfer (op basis van de werkelijke ontwikkeling 2010-2024) zijn vervolgens toegepast op het aantal arbeidsmigranten dat in 2024 in de betreffende regio/gemeente woonde (BRPgeregistreerd). Onderscheid naar short-, mid- en longstay In de geprognosticeerde aantallen arbeidsmigranten in 2030, 2035 en 2040 is vervolgens een onderscheid gemaakt naar short-, mid- en longstay op basis van het gemiddelde aandeel arbeidsmigranten naar verblijfsduur voor de aankomstjaren 2014 tot en met 2018 (vijfjaarsgemiddelde). Bij de verblijfsduur wordt gekeken naar welk aandeel van de groep met een specifiek aankomstjaar na een bepaald jaar (nog) woonachtig is in de regio. Er is een gemiddelde van vijf jaren gehanteerd om mogelijke omvangrijke afwijkingen tussen onderlinge jaren te dempen.

Uit de prognoses blijkt dat voor de Duin- en Bollenstreek het aantal wonende arbeidsmigranten de komende jaren toeneemt tot een populatie van naar schatting 8.500 tot 12.500 arbeidsmigranten in 2035. Tot 2040 gaat het om een populatie van naar schatting 9.000 tot 15.500. Dit gaat om een jaarlijkse groei binnen een bandbreedte van 1.0 procent tot 3.9 procent.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 23

Figuur 3.3 Prognose wonende arbeidsmigranten in Duin- en Bollenstreek tot 2040 18.000 16.000 14.000 12.000 10.000 8.000 7.630

6.000 4.000

4.120

2.000 0

Duin-en Bollenstreek Werkelijk

Duin-en Bollenstreek Trend

Duin-en Bollenstreek Hoog

Duin-en Bollenstreek Laag

Behoefte huisvesting Onderstaande tabel geeft een prognose van behoefte aan huisvesting weer voor arbeidsmigranten in de Duin-en Bollenstreek voor de periode tot en met 2040. Uit de resultaten komt naar voren dat de behoefte aan huisvesting in zowel het WLOHoog als Laag-scenario, als volgens het Trend-scenario tot 2040 in potentie blijft toenemen. Daarnaast komt naar voren dat de behoefte aan huisvesting voor shortstay hoger uitvalt, dan voor mid-en long-stay. Dit komt omdat op basis van de gemiddelde verblijfsduur van afgelopen jaren het aandeel short-stay circa de helft (49 procent) bedraagt. De andere helft (51 procent) wordt ingevuld door mid-en long-stay. Door afronding tellen deeltotalen (mogelijk) niet exact op tot een eerder beschreven aantal.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 24

Figuur 3.4 Prognose wonende arbeidsmigranten en behoefte huisvesting in Duin-en Bollenstreek Aantal in regio Duin-en Bollenstreek wonende arbeidsmigranten

2024

2030

2035

2040

Prognose: conform scenario WLO-Hoog Prognose: conform scenario WLO-Laag Prognose: conform scenario trend 2010-2024 Additioneel aantal: conform WLO-Hoog Additioneel aantal: conform WLO-Laag Additioneel aantal: conform trend 2010-2024 Verdeling short, mid- longstay op basis van prognose scenario WLO-Hoog: Short (<1 jaar) Mid (1 tot 3 jaar) Long (3 jaar of langer) Totaal Verdeling short, mid- longstay op basis van prognose scenario WLO-Laag: Short (<1 jaar) Mid (1 tot 3 jaar) Long (3 jaar of langer) Totaal Verdeling short, mid- longstay op basis van prognose scenario trend 2010-2024: Short (<1 jaar) Mid (1 tot 3 jaar) Long (3 jaar of langer) Totaal

7.630 7.630 7.630

9.600 8.090 9.940 1.970 460 2.310

11.630 8.500 12.380 4.000 870 4.750

14.080 8.920 15.430 6.450 1.290 7.800

970 490 510 1.970

1.960 1.000 1.040 4.000

3.160 1.610 1.680 6.450

230 120 120 470

420 220 220 860

630 320 340 1.290

1.130 580 600 2.310

2.330 1.190 1.240 4.760

3.820 1.950 2.030 7.800

3.3

2024 49% 25% 26% 100% 2024 49% 25% 26% 100% 2024 49% 25% 26% 100%

Huisvestingssituatie

Werving van arbeidsmigranten Een groot deel van de arbeidsmigranten in de Duin- en Bollenstreek is werkzaam via een uitzendbureau en detachering (65 procent in 2024). Een deel komt via georganiseerde wervings-en bemiddelingsprocessen bij een Nederlands uitzendbureau terecht. De uitzendbureaus hebben vaak contacten met lokale partijen in Polen, Roemenië of Bulgarije, die arbeidsmigranten in land van herkomst informeren over hun werkzaamheden, maar ook over organisatie van huisvesting. Huisvesting wordt soms georganiseerd door het uitzendbureau zelf, maar vaak ook uitbesteed aan een andere huisvestingsorganisatie. Type huisvesting Uit gesprekken komt naar voren dat een (relatief groot) deel van de arbeidsmigranten, wonen in reguliere woonwijken verspreid door de regio. Enkele belangrijke genoemde voorbeelden zijn buurten in Noordwijk-Binnen, Noordwijk aan Zee en Noordwijkerhout. Daarnaast werd de Zilk/westkant van Hillegom ook als een locatie genoemd. Er zijn ook een aantal grotere locaties waar huisvesting van arbeidsmigranten in oude(re) hotels wordt georganiseerd. In Katwijk is een locatie

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 25

waar 64 arbeidsmigranten worden gehuisvest op een bedrijventerrein. Uit gesprekken komt naar voren dat dit huisvestingslocaties zijn, die in de toekomst in theorie (relatief) makkelijk uitgebreid zouden kunnen worden. Alleen uitbreiding is niet (altijd) toegestaan, vanwege het ontbreken van een vergunning. Vanuit CBS Microdata (2025) komt naar voren dat in 2024 van alle BRPgeregistreerde arbeidsmigranten, 16 procent in een koopwoning woonde waarvan het grootste deel met een WOZ-waarde tussen 200 en 400 duizend euro (9 procent). Ruim 80 procent verbleef in een huurwoning (84 procent). Meestal wordt een woning gehuurd via een werkgever of uitzendbureau of een commerciële huisvester. Figuur 3.5 Koop/huurverdeling (WOZ-waarde) van BRP-geregistreerde in Duin- en Bollenstreek

0%

6% 9% Huur Minder dan 200K

84%

200 tot 400K 400 tot 600k

SNF-norm en organisatie van huisvesting De SNF-norm (Stichting Normering Flexwonen) is in Nederland het kwaliteitskader voor organisaties die huisvesting aanbieden aan arbeidsmigranten. Ondernemingen die worden opgenomen in het SNF-register moeten voldoen aan eisen op het gebied van ruimte, privacy, voorzieningen, veiligheid, beheer en informatievoorziening4. Vanuit huisvesters, uitzendorganisaties en ondernemers wordt aangegeven dat vooral behoefte is aan short-en midstay voorzieningen, omdat een deel van de arbeidsmigranten slechts tijdelijk verblijft in de Duin- en Bollenstreek. Enkele belangrijke woonwensen van arbeidsmigranten die genoemd werden in gesprekken zijn:

4 Norm voor huisvesting arbeidsmigranten

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 26

▪

Eigen woning of appartement (inclusief privé slaapruimte), in plaats van gedeelde huisvesting. Volgens Universiteit Tilburg (2023) en OpenEmbassy (2025)5 vormt dit een belangrijke wensbehoefte6.

▪

Voorzieningen in de omgeving, met voorkeur voor supermarkten waar producten (ook) uit land van herkomst worden verkocht.

▪

Lage woonwerkafstand; woning die zich in de omgeving bevindt van de werklocatie; Ondersteuning bij toegang tot maatschappelijke voorzieningen op de huisvestingslocatie, zoals zorg en taal.

▪

Daarnaast geven huisvesters en uitzenders aan dat grootschalige(re) huisvestingslocaties de voorkeur heeft, omdat dit volgens hen voordelen biedt op het gebied van toezicht, veiligheid, leefbaarheid en betaalbaarheid. De gedachte hierbij is dat het toezicht houden op verspreide locaties en regulier wonen in de wijk lastiger is en meer capaciteit vraagt. Ze geven hierbij aan dat ze graag met de regio in gesprek gaan/blijven, en in samenspraak met de gemeenten inzetten op het uitbreiden van de capaciteit van het aantal bedden. De vraag naar bedden is (zeer) groot, waarbij men verwacht dat nieuwe locaties meteen in gebruik genomen zullen worden. Handhaving van huisvesting in Duin -en Bollenstreek Handhavingsorganisaties in de Duin- en Bollenstreek richten zich op het tegengaan van ondermijnende activiteiten en het bevorderen van een veilige en leefbare samenleving. De taken omvatten een breed pakket aan toezicht- en handhavingstaken, variërend van controles op openbare orde en het naleven van lokale regelgeving en bestemmingsplannen. Samenwerking tussen gemeenten in de Duin- en Bollenstreek is in de afgelopen jaar sterk verbeterd; handhavers trekken vaker gezamenlijk op aangezien problemen rond veiligheid, leefbaarheid en toezicht niet altijd stoppen bij een gemeentegrens.

Uit een gesprek met handhaving Noordwijk komt naar voren dat handhaving rondom huisvesting ook een belangrijk onderdeel is van hun werkzaamheden. In de afgelopen twee à drie jaar zijn meerdere locaties (o.a. reguliere huisvestingswoningen) gecontroleerd op regelgeving, naleving van het bestemmingsplan en veiligheid, maar schrijnende of acuut onveilige situaties zijn niet aangetroffen. Uit een van de gesprekken kwam wel naar voren dat een huisvester in de Duin- en Bollenstreek het aantal bedden moest verminderen, omdat het niet in lijn was met het gemeentelijk bestemmingsplan. Er wordt aangegeven dat meerdere huisvesters in de regio met gemeenten in gesprek zijn over het vinden van een alternatieve geschikte locatie, die past bij gemeentelijk beleid. Daarnaast wordt aangegeven dat het niet mogelijk is om alles te controleren en in beeld te brengen (door ondercapaciteit), waardoor overtredingen op het gebied van huisvesting in de praktijk meer (kunnen) voorkomen.

5 Project: Nieuwkomers in onze gemeente | Gemeente Noordwijk 6 The housing, living and working conditions of labour migrants in the Netherlands: The

results of the 5th labour migrant panel - Tilburg University Research Portal

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 27

Kwaliteit van huisvesting Per 1 juli 2025 is de SNF-norm veranderd en zijn strengere eisen gesteld aan de kwaliteit van huisvesting. Deze aangescherpte regels hebben gevolgen voor iedereen die arbeidsmigranten huisvest. Wanneer een aanvraag voor een nieuwe locatie wordt ingediend, of wordt uitgebreid, dan gelden strengere eisen: ▪ ▪

▪

Het gebruiksoppervlak per bewoner stijgt van 10-12 vierkante meter, naar 15 vierkante meter; Eenpersoonskamer wordt de norm; waar voorheen een (relatief) groot deel van de arbeidsmigranten op een tweepersoonskamer sliep, is dat niet meer toegestaan. Er geldt wel een uitzondering: wanneer sprake is van een aantoonbaar duurzame relatie, mag een kamer gedeeld worden met een ander persoon. Ontwerp en vergunning eisen meer precisie: de huisvester moet kunnen aantonen dat het gebruiksoppervlak correct is gemeten. Fouten in metingen kunnen (sneller) leiden tot sancties, herinspecties of het afwijzen van een aanvraag voor een omgevingsvergunning (indien het gaat om een nieuwe aanvraag).

Huisvestingsorganisaties geven aan dat de aanscherpte SNF-normen grote gevolgen hebben voor de hoeveelheid ruimte die nodig is om arbeidsmigranten te kunnen huisvesten. Door de strengere eisen – vooral de norm dat slaapkamers in principe door één persoon worden gebruikt – groeit de ruimtevraag per locatie aanzienlijk. Dit betekent dat de nieuwe, of uitgebreide locaties minder arbeidsmigranten mogen huisvesten en dat deze locaties fysiek groter moeten zijn om aan dezelfde capaciteitsbehoefte te voldoen. Advies: onderzoek gewenst type huisvesting en uitbreidingsmogelijkheden Het aantal werkende en wonende arbeidsmigranten in de Duin- en Bollenstreek is hoog, doordat er een grote vraag is naar arbeidskrachten in onder andere de tuinbouw, groothandel, logistiek en daaraan gerelateerde werkgelegenheid. Het aantal werkende arbeidsmigranten is vanaf 2022 afgenomen, maar vanuit de prognoses is de verwachting dat het aantal arbeidsmigranten toeneemt. Dit beeld wordt ook regelmatig in de gesprekken bevestigd, waardoor nieuwe mogelijkheden voor huisvesting gewenst zijn. Er zijn verschillende manieren om het huisvestingsvraagstuk verder in te richten. Een belangrijke eerste stap is om te onderzoeken welk type huisvesting aansluit bij aard van de vraag en welke locaties binnen de Duin- en Bollenstreek het meest geschikt zijn voor huisvestingslocaties.

Dit kan bestaand (leeg) vastgoed zijn, maar ook uitbreiding van locaties op bedrijventerreinen of overige bestaande locaties. Bijvoorbeeld locaties die door de gemeente en/of provincie zijn aangewezen als

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 28

bouwlocaties voor de huisvesting voor arbeidsmigranten. Voor Noordwijk is bekend dat er drie pilotlocaties speciaal daarvoor zijn aangewezen.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN DUIN- EN BOLLENSTREEK 29

4. Impact op maatschappelijke voorzieningen De Duin- en Bollenstreek kent een aanzienlijk aantal werkende en wonende arbeidsmigranten, voornamelijk werkzaam in de tuinbouw en aanverwante industrieën. Deze groep vervult een belangrijke rol in de regionale economie, maar hun aanwezigheid brengt ook uitdagingen en kansen met zich mee voor maatschappelijke voorzieningen. Denk hierbij aan zorg, onderwijs en taalvoorziening en initiatieven ter bevordering van de sociale integratie. In dit hoofdstuk gaan we in op de impact van de aanwezigheid van arbeidsmigranten op maatschappelijke voorzieningen.

4.1

Welzijnswerk en sociale integratie

In gevoerde gesprekken wordt aangegeven dat in de regio ingezet wordt om arbeidsmigranten (meer) te betrekken in activiteiten die uitgevoerd worden in welzijnscentra en/of buurthuizen. Vanuit het principe dat een buurthuis er voor iedereen is, wordt dus ook meer ingezet op deze doelgroep. Maar het gebruik hiervan door arbeidsmigranten wordt als beperkt gezien. Arbeidsmigranten vormen een diverse groep, maar er zijn enkele gemeenschappelijke kenmerken die van invloed zijn op hun toegang tot en gebruik van welzijnsvoorzieningen. Deze kenmerken hangen sterk samen met hun werkpatronen, verblijfsduur in de regio (en Nederland) en sociale omstandigheden. Werkpatroon en werktijden De meeste arbeidsmigranten zijn in de Duin- en Bollenstreek actief in tuinbouw, groothandel en horeca. Arbeid vindt doorgaans plaats in ploegendiensten of gedurende lange(re) dagen, meestal van vroeg in de ochtend tot laat in de middag. Hierdoor vallen hun werktijden samen met activiteiten van veel welzijnsdiensten. Dit betekent dat arbeidsmigranten weinig gelegenheid hebben, indien iemand hier gebruik van zou willen maken, om deel te nemen aan activiteiten die gericht zijn op welzijn en integratie. Regelmatig worden ook in de avonden activiteiten georganiseerd in welzijnscentra, maar ook deze worden beperkt bezocht.