Db03.1 Bijlage Stand van zaken Schipholdossier.pdf

Update Schipholdossier Bestemd voor

Colleges van burgemeester en wethouders

Datum

19 september 2024

Onderwerp

Stand van zaken Schipholdossier

van

S. Dekker/ O. van Helden

Inleiding Het vliegverkeer van en naar de Kaagbaan, de Aalsmeerbaan en in iets mindere mate de Zwanenburgbaan beïnvloeden het leefklimaat in en daarmee de ontwikkelmogelijkheden van de Duin- en Bollenstreek, de Leidse Regio, het Hollandse Plassengebied en het Groene Hart-gebied. De gemeenten in deze gebieden zijn daarom betrokken bij de ontwikkelingen rond Schiphol. Daarbij is Schiphol niet één dossier, maar een verzameling dossiers. De gezamenlijke belangen van de bij deze dossiers betrokken gemeenten en provincies laten zich vatten in de centrale begrippen duurzame connectiviteit en gezonde leefomgeving. Twee keer per jaar verzorgt de ODWH een update over de stand van zaken rond al deze dossiers. Zo’n update is uitdrukkelijk niet bedoeld als een introductie op de verschillende dossiers. In deze update worden de volgende onderwerpen behandeld: 1. Nieuw Kabinet Schoof I 2. Kort nieuws eerste halfjaar 2024 3. Uitspraak rechtszaak RBV tegen de Staat 4. Experimenteerregeling (spoor 1) 5. Balanced Approach procedure (spoor 2) 6. Stelselherziening (spoor 3) 7. Aanvullingsregeling geluid t.b.v. de Omgevingswet 8. Luchtruimherziening 9. NOVEX Schipholregio 10. Groot baanonderhoud Kaagbaan 11. Minder Hinder Schiphol programma 12. Verder lezen

1. Nieuw Kabinet Schoof I Op 2 juli 2024 is het nieuwe kabinet (Schoof I) geïnstalleerd. Het is wachten op een kabinetsstandpunt over de ontwikkeling van Schiphol. In het regeerakkoord van 13 september is het volgende opgenomen over de luchtvaart:

1

De inzet voor de luchtvaart is gericht op het op orde brengen van de rechtsbescherming van omwonenden (geluidsbelasting) en de regelgeving met behoud van de netwerkkwaliteit van Schiphol. We zijn trots op Schiphol en de verbindingen met de rest van wereld. Doorgroei van Schiphol is op lange termijn mogelijk met stillere en schonere vliegtuigen.

Over de uitwerking hiervan is weinig concreets bekend. Er wordt momenteel gewerkt aan het vernieuwen van de Luchthavenverkeersbesluit (LVB) als eerste stap voor het in orde brengen van de rechtsbescherming van de omwonenden. Verder wordt ambtelijk gewerkt aan al lopende ontwikkelingen. 2. Kort nieuws eerste halfjaar 2024 a. Internetconsultatie ‘Regeling luchtvaartheffingen’ In de ‘Regeling luchtvaartheffingen’ zijn de formules opgenomen voor het meten van de geluidsproductie van een vliegtuig. Met de wijzigingen wordt een formule vastgesteld om een geluidsheffing vast te stellen op basis van de geluidsklasse van het vliegtuig. Hierdoor wordt de heffing hoger voor ‘lawaaiige’ vliegtuigen dan die voor ‘stillere’ vliegtuigen. Met de wijziging zullen de rekenformules beter aansluiten bij de huidige vlootsamenstelling op Schiphol. Door de BRS is over de ontwerpregeling een zienswijze ingediend. Hierin zijn de volgende aandachtspunten geformuleerd: • •

verband leggen met de wijziging ‘Regeling operationele beperkingen lawaaiige luchtvaartuigen Schiphol’; aanmoedigen minister om de gewijzigde regeling te benutten voor herstel van de leefomgeving, bijvoorbeeld door uitbreiding van de regeling met een nachttoeslag. b. Position paper Amsterdam

Op dinsdag 25 juni 2024 werd een position paper van de gemeente Amsterdam gepubliceerd. Hierin heeft Amsterdam haar nieuwe standpunt en inzet m.b.t. Schiphol uitgewerkt. Dit in het kader van het ‘activistisch aandeelhouderschap’ dat wethouder Van Buren heeft aangekondigd. De inzet is verdeeld over 6 doelstellingen, namelijk: • • • • • •

bevordering van een gezonde, schone en veilige leef- en werkomgeving; betere arbeidsomstandigheden en -voorwaarden voor werkers op de luchthaven; versnellen van verduurzaming van luchthaven en luchtvaart; een vernieuwde blik op internationale en multimodale bereikbaarheid; een beter ruimtelijk en economisch evenwicht voor de regio rondom Schiphol; verbetering van de governance van Schiphol.

Deze doelstellingen geven stof tot nadenken en opinievorming. Ook geeft de position paper aanleiding tot het aangaan van verdere gesprekken over de verschillende Schipholgerelateerde onderwerpen. c. Natuurvergunning Schiphol – update In de vorige update (d.d. 22 januari 2024) is het beroep van de gemeenteraad van Nieuwkoop over de rechtmatigheid van de verleende Natuurvergunning aangekondigd. Het beroepschrift zal in november 2024 worden behandeld.

2

d. Quickscan Primaire banen Schiphol Afgelopen jaar is door diverse partijen in Zuid- en Noord-Holland, die betrokken zijn bij de hinderproblematiek rondom de primaire banen van Schiphol, samengewerkt om een quickscan uit te laten voeren. Doel van de quickscan is om de geluidhinderproblematiek in de regio’s onder de primaire banen (Kaag- en Polderbaan) en mogelijke oplossingsrichtingen in kaart te brengen. In samenwerking met verschillende bewonersorganisaties zijn 13 aandachtspunten ten aanzien van geluidhinderbeleving en 20 mogelijke oplossingsrichtingen geïdentificeerd die de hinderbeleving kunnen verminderen in de gebieden onder de primaire banen. Deze quickscan is nu afgerond. De oplevering hiervan is op 1 oktober 2024. De verschillende opdrachtgevers willen hun gemeenteraden en Staten gelijktijdig informeren over de resultaten van de quickscan. e. Nieuwe voorzitter MRS Vanwege het vertrek van Eddy van Hijum naar de Tweede Kamer, is per 1 maart 2024 Khadija Arib aangesteld als voorzitter van de Maatschappelijke Raad Schiphol (MRS). f.

Impactanalyse nachtsluiting

Op dit moment wordt in opdracht van het ministerie onderzoek gedaan naar maatregelen in de nacht en de brede impact van een mogelijke nachtsluiting op Schiphol. Er wordt naar een drietal varianten van een nachtsluiting gekeken. De impactanalyse bevat twee delen. In het ene deel wordt gekeken naar de operationele gevolgen voor de vliegmaatschappijen die in de nacht vliegen. In het andere deel wordt gekeken naar de potentie voor hinderreductie en operationele gevolgen voor de luchthaven. g. Parallelle Kaagbaan Per 1 juli 2024 is de ruimtereservering voor de parallelle Kaagbaan officieel geschrapt uit het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl). 3. Uitspraak rechtszaak RBV tegen de Staat Op 20 maart 2024 heeft de rechter uitspraak gedaan in de rechtszaak die de Stichting Recht op Bescherming tegen Vlieghinder (RBV) had aangespannen tegen de Staat der Nederlanden. RBV wordt gedeeltelijk in het gelijk gesteld. In het vonnis wordt de vinger gelegd op een aantal fundamentele gebreken aan de door de Staat in het Schipholdossier gemaakte afweging van belangen. Ook wordt de Staat aangesproken op het ontbreken van effectieve rechtsbescherming voor omwonenden. Ingevolge de uitspraak krijgt het Rijk een jaar de tijd om één en ander te repareren. Het ministerie heeft beroep tegen de uitspraak aangetekend.

Niet zozeer tegen het gegeven oordeel over het handelen van de staat, als wel tegen het opgelegde tijdspad waarbinnen aan de uitspraak uitvoering moet worden gegeven. Door het beroep staan echter alle onderdelen van de uitspraak open voor herbeoordeling. Ondertussen geven bewonersorganisaties eigen inkleuring aan de uitspraak en verwachten dat gemeenten ook gaan anticiperen, o.a. door uitbreiding van het meetpuntennetwerk van Sensornet. De BRS stelt zich afwachtend op wat betreft het innemen van een standpunt over de uitspraak.

3

4. Experimenteerregeling (spoor 1) In 2022 besloot het kabinet de geluidsnormen aan te scherpen om omwonenden rond Schiphol beter te beschermen tegen geluidsoverlast. Daartoe zijn twee voorgenomen maatregelen aangekondigd. De eerste betrof invoering van een tijdelijke Experimenteerregeling, met onder andere als norm maximaal 460.000 vliegtuigbewegingen. De tweede betrof het beëindigen van het anticiperend handhaven (eufemisme voor gedogen). Sectorpartijen hebben dit besluit aangevochten. In kort geding werden deze partijen in het gelijk gesteld. In de bodemprocedure werd het rijk in het gelijk gesteld. De sectorpartijen hebben daarop cassatieberoep ingesteld. In afwachting van de behandeling van dat cassatieberoep is de inwerkingtreding van de regeling opgeschort. De behandeling van het cassatieberoep was op 12 juli 2024. De advocaat-generaal heeft met het oog op die behandeling aan de Hoge Raad advies uitgebracht. Daarin stelt hij dat de Nederlandse overheid het aantal vluchten op Schiphol niet zonder Europese toestemming mag beperken. Volgens hem heeft het hof Amsterdam ten onrechte geoordeeld dat de twee maatregelen zijn uitgezonderd van het doorlopen van de Europese balanced approach-procedure, de verzameling voorwaarden waar een staat aan moet voldoen om aangepaste normen ter vermindering van geluidsnormen te kunnen doorvoeren.

Ook ontbreekt voor één van de maatregelen een wettelijke basis. Dit is door de rechter overgenomen in de uitspraak van het cassatieberoep op 12 juli 2024, wat dus door de sector is gewonnen. Hierdoor is de Experimenteerregeling volledig van de baan. 5. Balanced Approach procedure (spoor 2) De lopende Balanced Approach-procedure (spoor 2) is onderdeel van de procedure om het plafond omlaag bij te stellen. Deze is in september 2023 bij de Europese Commissie ingediend en blijft, ondanks de opschorting van de Experimenteerregeling doorlopen. Ook blijft het einddoel, het ontwikkelen van een nieuw geluidsstelsel (spoor 3) in stand. Op 24 mei 2024 kwam het ministerie van IenW met een aanvullend maatregelenpakket voor de Balanced Approach procedure. In dit pakket zaten o.a. de volgende maatregelen: • • • • • • • •

stillere vliegtuigen in de nacht (2024); een vermindering van het aantal nachtvluchten naar 27.000 (2025); een dagelijkse sluiting van de secundaire banen van 13.00 – 15.00 uur (2025); gebruik van lawaaiige vliegtuigen wordt duurder (2025); weren van lawaaiige vliegtuigen in de nacht (2025); vlootvernieuwing (2025); vermindering van totaal aantal vluchten naar een getal tussen de 460.000 en 470.000 vliegtuigbewegingen per jaar (2025); mogelijk een (gedeeltelijke) nachtsluiting of andere maatregelen voor de nachtperiode (2026).

Voor dit aanvullende maatregelenpakket heeft een internetconsultatie plaatsgevonden. Er is door de BRS een zienswijze ingediend. Vanuit zowel de cluster ZuidWest en gemeente Wassenaar als de cluster Groene Hart zijn aanvullende zienswijzen ingediend. Onderwerpen uit deze zienswijzen zijn: •

de korte raadplegingsperiode zorgt ervoor dat het traject niet met de zorgvuldigheid die onze inwoners verdienen kan worden doorlopen;

4

• • • • • • • • •

de gefaseerde aanpak zorgt voor open einden, waardoor concretisering en borging van de maatregelen worden bemoeilijkt; de aanvullende maatregelen zijn een stap in de goede richting, maar er zijn nog veel open einden: de ‘fair balance’ is nog niet af; het Rijk wordt gevraagd om een totale visie waarbij alle modaliteiten in samenhang worden bezien; hoger aanvliegen; aanvliegroute (aanvliegpunt RIVER); intensivering inzet primaire banen; nachtregime en randen van de nacht; lawaaiige vliegtuigen; frequentie van vliegtuigbewegingen.

Op 4 september 2024 heeft het kabinet een aangepast pakket maatregelen genotificeerd bij de Europese Commissie. Het betrof de volgende maatregelen: • • • • • •

stillere vliegtuigen in de nacht; een vermindering van het aantal nachtvluchten naar 27.000; gebruik van lawaaiige vliegtuigen wordt duurder; weren van lawaaiige vliegtuigen in de nacht; vlootvernieuwing; vermindering van totaal aantal vluchten naar een getal tussen de 475.000 en 485.000 vliegtuigbewegingen per jaar.

Alle maatregelen moeten per 1 november 2025 ingaan en worden na een jaar gemonitord en geëvalueerd. Afhankelijk van de resultaten van de evaluatie wordt gekeken of alternatieve maatregelen nodig zijn om tot de doelstelling van 20% minder ernstig gehinderden en 15% minder slaapverstoorden te komen. 6. Stelselherziening (spoor 3) In de Luchtvaartnota 2020-2050 is opgenomen dat het Rijk zich als doel stelt om de negatieve gezondheidseffecten door de luchtvaart te verminderen. Hierbij gaat het onder andere over de geluidbelasting van de luchtvaart. Er is in de Luchtvaartnota hiertoe een stelsel van normen en maatregelen aangekondigd dat gezamenlijk de hinder rond de luchthavens aantoonbaar vermindert en goed aansluit bij de ervaren hinder van de omwonenden. In aansluiting hierop heeft het vorige kabinet in diens Hoofdlijnenbrief Schiphol (juni 2022) aangegeven normstelling te willen ontwikkelen om te kunnen sturen op de vermindering van negatieve externe effecten van de luchtvaart. In de uitwerking is er voor gekozen te werken aan een nieuw stelsel voor de regulering van vliegtuiggeluid en daarnaast ook aan CO2 en emissies. Het voornemen is nog steeds dat nieuwe stelsel voor de regulering van vliegtuiggeluid in 2027 in werking te laten treden. Het onderwerp is heel specialistisch, maar cruciaal voor het inhoud geven aan het streven om de leefomgevingskwaliteit te verbeteren.

Nieuwe inzichten noodzaken tot herziening van het bestaande stelsel. Zo zijn de huidige stelsels opgesteld in tijden van (automatische) groei van de luchtvaartsector, en daarmee niet ingericht op het sturen door de Rijksoverheid op reductie van geluidbelasting en hinder.

5

Het streven is dit nieuwe stelsel. Met regelmaat worden onderzoeken (van met name het RIVM) en nota’s gepresenteerd die bouwstenen vormen voor het nieuwe stelsel dat er moet komen. De ontwikkelingen op dit vlak worden door zowel ambtelijk (vanuit verschillende disciplines) als door de betrokken GGD’s gevolgd. 7. Aanvullingsregeling geluid t.b.v. de Omgevingswet Het Rijk was voornemens om tegelijk met de invoering van de Omgevingswet de rekenregel voor het gecumuleerde geluid van diverse geluidbronnen aan te scherpen. Insteek is het veel zwaarder meewegen van luchtvaartgeluid, met als gevolg een slechtere classificering van het gecumuleerde geluid. Ook gelden de regels voor een groter gebied dan de huidige LIB 4 en 5 contour. De cumulatieregeling is in feite een onderkenning van de hinderbeleving van luchtvaartgeluid, maar leidt niet tot normstelling of tot een beschermingsregime voor bestaande bouw en nieuwbouw/transformatie. Bij nieuwbouw brengt de regeling een zwaardere motiveringsplicht met zich mee. Dit mechanisme in combinatie met de slechtere classificering van het woonklimaat verhoogt de druk op de uitvoerbaarheid van de woningbouwopgave waar de regio voor staat. IPO, VNG en BRS die wat betreft deze problematiek gezamenlijk optrekken, hebben over de voorgestelde regeling een lopend overleg met het Rijk.

Dat overleg heeft ertoe geleid dat pas op de plaats wordt gemaakt met invoering van die aangescherpte rekenregel en de betrokken partijen hebben een jaar de tijd gekregen om een betere regeling uit te werken. Onze regio is betrokken bij de werkgroep die hiermee aan de slag is gegaan. Daartoe is, vanwege de doorwerking op de woningbouwopgave, een koppeling aangebracht tussen de inzet vanuit de Schipholproblematiek sec (verzorgd door de ODWH) en de inzet van de regio op de woningbouwopgave (verzorgd door Holland Rijnland). 8. Luchtruimherziening De Luchtruimherziening is controversieel verklaard. Op ambtelijk niveau wordt doorgewerkt aan het uitwerken van de Luchtruimherziening. Besluitvorming hierop zal daarentegen pas bij een nieuw kabinet plaats kunnen vinden. De status is daarmee gelijk aan de voorgaande update van 22 januari 2024. 9. NOVEX Schipholregio Deze tekst is ongewijzigd ten opzichte van het voorgaande voortgangsbericht van 22 januari 2024. In juni 2022 kondigde Minister Harbers aan toe te willen werken naar een nieuwe balans tussen het belang van een internationale luchthaven voor Nederland en de kwaliteit van onze leefomgeving. Op 10 oktober 2022 ondertekenden vier provincies en 56 gemeenten in de Schipholregio samen met vier ministeries samenwerkingsafspraken over de wijze waarop zij met elkaar de schaarse ruimte rond Schiphol kunnen en willen inrichten.

Rijk en regio werken hierin samen onder de noemer NOVEX Schipholregio. Een jaar later, in juni 2023, presenteerden de gezamenlijke overheden hierin de eerste stap: het Ontwikkelperspectief NOVEX Schipholregio. De volgende stap is de uitwerking ervan naar een Uitvoeringsagenda. Deze agenda vertaalt het Ontwikkelperspectief naar een aanpak met 33 projecten met concrete maatregelen op korte, middellange en lange termijn.

6

Tijdens de BRS-Bestuurlijk van 7 december jl. zijn het Ontwikkelperspectief en de Uitvoeringsagenda NOVEX Schipholregio vastgesteld. Holland Rijnland werkt voor het Zuid-Hollands deel van de regio aan een Regionale Investeringsagenda (RIA). Deze RIA en Uitvoeringsagenda NOVEX Schiphol moeten goed op elkaar inhaken. Eén en ander leidt tot intensivering samenwerking ODWH en Holland Rijnland. Dit verkeert nog in een opstartfase en er wordt nog gepuzzeld aan hoe het lokaal aansluiten te organiseren. 10.Groot baanonderhoud Kaagbaan In de internetconsultatie ‘Tijdelijke regeling groot onderhoud banenstelsel Schiphol 2024’ zijn vrijstellingen opgenomen om in bepaalde tijdperiodes en tijdblokken de baanpreferentieregels op momenten van baanonderhoud anders toe te passen. Op deze internetconsultatie is zowel vanuit de cluster ZuidWest als de cluster Groene Hart een zienswijze ingediend. Hoofdpunten uit deze zienswijzen waren: •

• •

het wederom meegeven dat onderhoud onderdeel is van de standaard operatie van een luchthaven. Dit brengt met zich mee dat de effecten van het uit te voeren onderhoud zouden moeten zijn meegenomen in de voor die reguliere luchthavenoperatie gestelde regels en grenswaarden geluidbelasting. Het ministerie zou zich daarom veel kritischer moeten opstellen ten aanzien van verzoeken om afwijkende regels en grenswaarden. in plaats van doorschuiven en tijdelijke regelingen voor nachtvluchten te treffen, de nachtvluchten op Schiphol ten principale te beëindigen. bij te maken afwegingen als ministerie meer zorg voor leefomgevingskwaliteit te tonen en meer oog te hebben voor de rechtszekerheid die van de regels en grenswaarden moet uitgaan.

Na de analyse van het advies van de MRS, de internetconsultatie en gesprekken met stakeholders heeft IenW de conclusie moeten trekken dat het niet realistisch is om mitigerende maatregelen vanuit IenW voor te schrijven. Deze situatie is mede ontstaan doordat niet tijdig is begonnen met mitigerende maatregelen voor te bereiden. In de toekomst moet dat niet meer kunnen. Om die reden – zo geeft het ministerie aan - wordt het gesprek met Schiphol en LVNL aangegaan, waarbij het uitgangspunt is dat bij toekomstige capaciteitsdeclaraties van Schiphol er niet van kan worden uitgegaan dat voor groot baanonderhoud vervangende grenswaarden of vrijstellingen worden verleend zonder passende mitigerende maatregelen. Onderdeel van het baanonderhoud was het groot baanonderhoud van de Kaagbaan. Dit onderhoud heeft van 19 februari tot en met 25 april 2024 plaatsgevonden. In deze periode was de Kaagbaan buiten gebruik en werd het vliegverkeer op andere banen (Zwanenburgbaan en Aalsmeerbaan) afgewikkeld. Er wordt gewerkt aan een aparte geluidsrapportage om de effecten van dit groot baanonderhoud in kaart te brengen. 11.Minder Hinder Schiphol Schiphol heeft in maart 2020 het Programma Hinderbeperking gepubliceerd. De bedoeling van dit pakket aan maatregelen is om de komende jaren te komen tot enige vermindering van de geluidhinder. Enkele maatregelen zorgen overal voor hinderbeperking: • •

verbeteren planning en strategie baanonderhoud en werkzaamheden (evaluatie); optimalisatie vertrekroute bij Abbenes (in onderzoek);

7

• • • • • • •

vaste naderingsroutes overdag (in onderzoek); verbod op lawaaiige vliegtuigen (implementatie); investeren in stillere vliegtuigen (implementatie); overdag hoger aanvliegen (in onderzoek); meer in glijvlucht landen (in onderzoek); stiller maken van bestaande vliegtuigen met winglets (implementatie); vaker toepassen nieuwe techniek in bochten startroutes (in onderzoek).

De uitvoerbaarheid van de maatregelen is in belangrijke mate afhankelijk van de drukte van het luchtruim. Er zijn ook enkele maatregelen die zorgen voor een geringe verschuiving van de hinder. De meeste van dit type maatregelen leiden tot minder gebruik van de Aalsmeerbaan en de Zwanenburgbaan, maar tot intensiever gebruik van de Kaagbaan. Enkele van deze meer lokale maatregelen zijn: • • • • •

efficiënter afstand houden voor landende vliegtuigen (implementatie); op tijd gebaseerd afstand houden bij landingen (implementatie); optimalisatie startroute bij Kudelstaart (in onderzoek); onderzoek optimalisatie startroute bij Uithoorn en De Kwakel (in onderzoek); verbeteren voorspelbaarheid vertrekkend vliegverkeer (in ontwerp).

Na de oplevering van de quickscan ‘Primaire banen Schiphol’, zal worden gekeken hoe deze resultaten meegenomen kunnen worden in de verschillende maatregelen in het Minder Hinder Schiphol programma. 12. Verder lezen De volgende websites zijn informatief wat betreft de verschillende Schipholdossiers: https://www.noordholland.nl/Onderwerpen/Verkeer_vervoer/Luchtvaart/Bestuurlijke_Regie_Schiphol https://maatschappelijkeraadschiphol.nl/ http://www.bezoekbas.nl/ https://www.lvnl.nl/omgeving/baangebruik https://www.platformparticipatie.nl/luchtruimherziening https://www.luchtvaartindetoekomst.nl/ https://www.luchtvaartindetoekomst.nl/schiphol/novex-regio-schiphol

8