D69 Cultuur Historisch Genootschap Duin- en Bollenstreek, Manifest “Bezint eer u begint”.pdf

Aan de griffies van Hillegom, Katwijk, Lisse, Noordwijk en Teylingen Mevrouw, heer, Bijgaand treft u een manifest aan van het CultuurHistorisch Genootschap Duin- en Bollenstreek. Wij verzoeken u dit manifest door te mailen naar: - formateurs en onderhandelaars Collegeprogramma 2022 - 2026 - De oude en nieuwe raadsleden - uw college van Burgemeester en Wethouders Met vriendelijke groet, Alfred Pop, voorzitter

Het bestuur van het CultuurHistorisch Genootschap Duin- en Bollenstreek www.chg-duinenbollenstreek.nl

CultuurHistorisch Genootschap Duin- en Bollenstreek Secretariaat: Julianastraat 49, 2202 KC Noordwijk www.chg-duinenbollenstreek.nl e-mail: chg.duinenbollenstreek@gmail.com M: 06 51 11 5917

Manifest “Bezint eer u begint”

1996: start Pact van Teylingen

2021: na 25 jaar Pact van Teylingen 2021: na 5 jaar ISG

Leidraad voor collegeprogramma’s 2022 - 2026 van Hillegom, Katwijk Lisse, Noordwijk en Teylingen.

22 maart 2022

CHG Manifest “Bezint eer u begint”

1

Inhoud: Manifest

I.

Voorwoord - Missie

II.

Ode aan de Duin- en Bollenstreek - De kraamkamer voor het beeldmerk Nederland - Uniek cultuurlandschap - Een cultuurhistorische schatkamer

III.

Vijf aandachtpunten 1. Behoud het agrarisch areaal 2. Houd het gebied open 3. Matig oost-westverbindingen 4. Geen zonneweiden en windturbines in buitengebied 5. Werk regionaal meer samen

IV.

25 jaar verdichting in beeld. De slag om de ruimte. - Kaart Hillegom, 1996 versus 2021 - Kaart Katwijk, 1996 versus 2021 - Kaart Lisse, 1996 versus 2021 - Kaart Noorwijk, 1996 versus 2021 - Kaart Noordwijkerhout, 1996 versus 2021 - Kaart Teylingen, 1996 versus 2021 Detailkaarten van enkele verdichte gebieden Bron: Topotijdreis, Kadaster.

CHG Manifest “Bezint eer u begint”

2

I. Voorwoord: bezint eer u begint In december 2019 bracht het CultuurHistorisch Genootschap van de Duin- en Bollenstreek (CHG) het Manifest “Grenzen in zicht” uit. Hierin werd met name bezorgdheid uitgesproken over het bouwen in de eerste lijn aan linten in de Duin- en Bollenstreek. De problematiek van bouwen in en aantasten van het open landschap van de Duin- en Bollenstreek is er sindsdien niet minder op geworden. Gemeenten blijven initiatieven aandragen voor bebouwing in het buitengebied. Discussies over nieuwe oostwestverbindingen staan voor de deur en het ruimtebeslag dat de energietransitie in het landschap gaat innemen wordt steeds concreter. Missie De gemeenten hebben in februari 2022 een ‘6 Topprioriteitenplan’ opgesteld om de streek verder te ontwikkelen en te versterken. Natuurlijk heeft het CultuurHistorisch Genootschap (CHG) oog voor de grote maatschappelijke opgaven van deze tijd, maar het meent zeker ook op te moeten komen voor de cultuurhistorische waarden van onze streek. Daar is het CHG voor opgericht: behouden en beschermen van het wereldwijd unieke karakter van de Duinen Bollenstreek. Wat in 2016 voor langere tijd (2030) voor het buitengebied werd veilig gesteld door middel van de herziene ISG-regeling, wordt thans door de gemeenten vervroegd ter discussie gesteld. Er zal een herijking plaatvinden, maar nu onder druk van de nieuwe uitdagingen.

Een ding is duidelijk: de druk op het open landschap van de Duin- en Bollenstreek zal nog groter worden. Het CHG verwacht dat het landschap verder onherstelbaar zal worden aangetast en voor de generaties na ons verloren gaat. 25 jaar kaartvergelijking; het wordt voller en voller Gemeenten proberen zich in de strijd om de ruimte te profileren. Ze willen nieuwe doorgaande wegen, meer grond om te bouwen en zien liever geen plannen die de werkgelegenheid in het buitengebied schaden. Nu is er sprake van een sluipend bouwproces, waarbij de Duin- en Bollenstreek langzaam maar zeker haar karakter definitief verliest. Zie de kaartjes achterin in dit Manifest. Gemeenten De regio-gemeenten proberen enerzijds de ontwikkelingen te “verbloemen” met slogans als “Wij zijn de bloementuin tussen de grote steden” en tonen daarbij prachtige bollenvelden op de cover van hun omgevingsvisies, maar anderzijds bieden zij in hun omgevingsvisies alle ruimte om het landschap te ontsieren en zelfs letterlijk en figuurlijk op de schop te nemen. Zijn gemeenten nog wel in staat goed rentmeesterschap uit te oefenen? Bekommeren zij zich echt om het wereldwijd unieke karakter van onze streek en zijn ze zich in voldoende mate bewust van de betekenis van de streek voor Nederland? Het CHG meent van niet. De besluitvorming in de regio over ruimtelijke ordening vindt verbrokkeld plaats.

Regionaal wordt er gepland, maar de invullingen gebeurt op gemeentelijk niveau. Een raadslid in de ene gemeente kan niet altijd weten waar zijn of haar collega in een andere gemeente over beslist. Vaak zijn het incidentele besluiten die bij elkaar het unieke karakter van de streek CHG Manifest “Bezint eer u begint”

3

doen veranderen. Op het gebied van ruimtelijke ordening is de optelsom van alle bouwbesluiten over een periode van 25 jaar te zien op bijgevoegde topografische kaarten. De bebouwing heeft, ondanks de bouw- en ontwikkelingsbeperkingen vastgelegd in de Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport (ISG), het karakter van de Duin- en Bollenstreek ernstig aangetast. Pact van Teylingen In het verleden is visie en bestuurskracht getoond. Zonder 25 jaar Pact van Teylingen en vijf jaar ISG-regeling zou de streek zijn opgeslokt door woningbouw, bedrijvigheid en asfalt. De ‘kraamkamer van beeldmerk Nederland’ zou dan verhuisd zijn naar Noord-Holland en naar de polders in de voormalige Zuiderzee. Verzoek aan raden De houdbaarheidsdatum van uw unieke cultuurlandschap komt binnenkort op uw agenda bij de evaluatie en heroverweging van de ISG. De belangrijkste doelstellingen van de ISG zijn bereikt. Het gebied is, zo goed als dat kon, open gehouden, er is geherstructureerd en geschoond en de vitalisering heeft plaatsgevonden en zet zich nog steeds door. Nu is het tijd om te handhaven en de maatschappelijke onrust over de verouderde ISG-regelgeving het hoofd te bieden. Het CHG verzoekt u de komende weken waakzaam en kritisch te zijn bij de voorstellen die u straks worden voorgelegd over de toekomst van de streek in het collegeprogramma van uw gemeente.

Leg nu in uw collegeprogramma vast wat waar behouden en beter beschermd moet worden in de Duin- en Bollenstreek. Bezint eer u begint!

II. Ode aan de Duin- en Bollenstreek De kraamkamer voor het beeldmerk Nederland De Duin- en Bollenstreek wordt gekenmerkt door haar unieke cultuurhistorische diversiteit. Deze diversiteit maakt het landschap niet alleen voor bewoners en bezoekers bijzonder waardevol, maar zorgt ook voor een krachtige economische impuls. 60 % van de via Nederland verhandelde bloembollen wordt geëxporteerd door bedrijven uit de Duin- en Bollenstreek en vertegenwoordigt een exportwaarde van meer dan een miljard euro. Daarnaast bezorgt het beeldmerk Nederland de toeristenindustrie in de regio jaarlijks een miljoenenomzet. Het zijn de bollenvelden, de bloemencorso’s, de landgoederen, de zee en de duinen en het unieke zanderijenlandschap met zijn slotenpatronen en hagen die Nederland op de kaart zetten. Landmarks als de vele kleurrijke reuze kunstbollen bevestigen en versterken nog eens dit beeld. Wat de koopmanshuizen en grachten zijn voor Amsterdam zijn de bollenvelden en de zandsloten voor Nederland. Uniek cultuurlandschap De vroegere bewoners van de Duin- en Bollenstreek hebben nog steeds herkenbaar hun sporen achtergelaten. Deze cultuurhistorische waarden bepalen in belangrijke mate de identiteit en de leef- en belevingskwaliteit van onze streek. CHG Manifest “Bezint eer u begint”

4

In de Duin- en Bollenstreek zijn op een relatief klein oppervlak bijzondere landschappen te vinden. Nog goed is te zien hoe de mens het landschap in de loop der eeuwen naar zijn hand heeft gezet. Aan de westkant liggen de Noordzee en de duinen met de kustdorpen, die van vissersdorp tot badplaats en kuuroord zijn uitgegroeid en thans een aantrekkelijk vestigingsklimaat vormen voor internationale kenniscentra. Ten oosten daarvan de strandwallen, waarlangs de dorpen ontstonden en waar in de achttiende eeuw de rijke stedelingen hun landgoederen aanlegden. De strandwallen werden voor een groot deel afgezand of afgegraven. Daaruit is een zanderijlandschap ontstaan met zijn zeldzame patroon van hoge wegen, rechte zandsloten en lintbebouwing. Uniek in de wereld. Op de afgegraven duingebieden kwam in de negentiende eeuw de bloemencultuur tot stand, die tot aan de dag vandaag is uitgegroeid tot een toonaangevende Greenport. Verder naar het oosten gaat het zandgebied over in het veenweidegebied en de Kagerplassen, die aansluiten op het Groene Hart. Aan de zuidkant vinden we de Rijn als natuurlijke afbakening, die de noordgrens van het Romeinse Rijk vormde. Dit gedeelte maakt deel uit van Werelderfgoed Limes. De gehele Duin- en Bollenstreek maakt deel uit van Nationaal Park Hollandse Duinen. Ten noorden en zuiden van de streek liggen Natura 2000-gebieden.

Dwars door het gebied loopt de Trekvaart Haarlem – Leiden als onderdeel van de provinciale Erfgoedlijn Trekvaarten. Een cultuurhistorische schatkamer Elementen uit de geschiedenis van de Duin- en Bollenstreek zijn nog terug te vinden in de dorpen en het buitengebied. We treffen niet alleen ruïnes, kastelen en buitenplaatsen aan, maar ook oude (vaar)routes, monumentale (bollen)villa’s en uniek agrarische erfgoed, zoals oude bollenschuren, landschuurtjes en boerderijen. Ook de bodem herbergt nog vele archeologische schatten. De Duin- en Bollenstreek versterkt niet alleen het beeldmerk Nederland, maar kan met recht een cultuurhistorische schatkamer genoemd worden, waarvan de waarde meegewogen dient te worden in uw collegeprogramma en bij de komende beraadslagingen over de herijking van de ISG-regeling. Niet met obligate opmerkingen, maar met duidelijke statements. De in de ISG vermelde Landschapsperspectiefkaart mag niet langer een vrijblijvende verwijzing zijn, maar behoort beschermingsverwijzingen te bevatten voor het buitengebied. T.z.t. kunnen deze dan opgenomen worden in gemeentelijke cultuurhistorische waardenkaarten voor definitieve bescherming.

III. Bezint eer u begint. Vijf aandachtpunten College-onderhandelingen Het is belangrijk dat de essentiële cultuurhistorische kenmerken van de Duin- en Bollenstreek beter beschermd worden. Een vitale streek is belangrijk, maar een streek die zijn cultuurhistorische waarde veronachtzaamt verwordt tot een niet identificeerbaar, CHG Manifest “Bezint eer u begint”

5

karakterloos gebied zonder uitstraling. Tegen de achtergrond van het hierboven geschetste beeld van de streek benoemt het CHG een vijftal aandachtspunten voor uw college-onderhandelingen.

Aandachtpunt 1. Bezint eer u begint: Behoud het agrarisch areaal Het CHG is voor handhaving van de 2625 hectare 1e klas bollengrond in de streek. Het unieke karakter van de streek kan hiermee in de basis het best gegarandeerd worden . Uitgezonderd de mogelijkheden in de vigerende bestemmingplannen/omgevingsplan mag in het buitengebied voor nieuwe woningbouwcontingenten, individuele woningbouw, bedrijfsgebouwen en industrieterreinen alleen grond worden gereserveerd als deze direct grenst aan bestaande dorpskernen. Deze gronden mogen geen hoge cultuurhistorische of archeologische waarden hebben en de betreffende oppervlakten dienen elders in het open gebied van de Duin- en Bollenstreek te worden gecompenseerd. Dit zou ook moeten gelden voor onteigening van landbouwgrond ten behoeve van nieuwe wegen en voor grondbeslag als uitvloeisel van de energietransitie. Bezint eer u begint: behoud het agrarisch areaal. Het is kenmerkend voor Nederland en van economisch belang.

Aandachtpunt 2. Bezint eer u begint: Houd het gebied open Het cultuurhistorisch erfgoed en het landschap in het buitengebied van de Duin- en Bollenstreek dienen beter beschermd te worden. Zo worden nu de in de ISG specifiek op landschap gerichte beschermingsregels te gemakkelijk opzij geschoven ten faveure van de vitaliteitsdoelstelling en worden bouwkavels uitgegeven op plekken die het landschap ontsieren en het zicht daarop ontnemen. De uitgifte van nieuwe kavels ten behoeve van woningbouw en industrie ziet het CHG het liefst uitgevoerd in clusters aan de rand van een woonkern. Beschikbaar stellen van bouwkavels vrij in het land of in de eerste lijn aan of in een lint zal op weerstand stuiten bij het CHG. Ook het opruimen van verrommeling mag geen doel op zich meer zijn en behoort geen publieke taak te zijn. De GOM heeft op dit punt zijn verdiensten gehad. Het model is een publieke weeffout. Gemeenten horen te handhaven en niet zelf te ondernemen. Een herbeoordeling van het financieringsmodel waarmee het gebied geschoond kan worden is uit maatschappelijk oogpunt gewenst. Het CHG vindt dat de effecten van dit model nu te ver in negatieve zin zijn doorgeschoten. Met name op het punt van kaveluitgifte voor nieuwbouw. De regio is te uniek om nog eens 300 greenportwoningen naar believen in het open gebied te herbergen.

De negatieve effecten van het tegengaan van verrommeling drukken in de belevingssfeer van bewoners en bezoekers een te zware tol op het landschap. Het financieringsmodel werkt bovendien grondspeculatie in de hand, waardoor oude gebouwen langer leeg blijven staan en grond langer braak blijft liggen. Ook de regelgeving m.b.t. zogenaamde maatwerkconstructies dient herzien te worden. Wat het CHG betreft CHG Manifest “Bezint eer u begint”

6

mag ‘vitaliteit voor de regio’ niet langer prevaleren als het initiatief grote landschappelijke impact heeft. In de collegeprogramma’s dienen oppervlaktebegrenzingen aan nieuwbouw, ook met agrarische bestemming, scherper omschreven te worden. Bezint eer u begint. In de afgelopen 25 jaar is er, ondanks de beperkingen, veel gebouwd in het buitengebied van de Duin- en Bollenstreek. Het gewenste areaal 1e klas bollengrond kon weliswaar in stand worden gehouden, maar de beleving van de streek is lang niet meer zoals 25 jaar geleden. Het CHG heeft grote waardering voor het agrarisch bedrijfsleven in de streek en erkent dat zonder deze bedrijfstak de streek wellicht zou zijn verworden tot een Bollenstad zonder bollen. Echter, net zoals bij greenportwoningen, ziet het CHG dat de expansie van het agrarisch bedrijfsleven leidt tot ontsiering van het landschap, getuige de soms grote loodsen, de wens tot verkaveling ten koste van zandsloten en het plaatsen van grote en kleine windmolens. In uw collegeprogramma en in de nabije gesprekken over bijstelling van de ISG verdient dit alles aandacht.

Aandachtpunt 3. Bezint eer u begint: Matig oost-westverbindingen Na het afschieten van de Duinpolderweg door de provincie Noord-Holland zal de discussie binnenkort weer oplaaien over nieuwe oost-westverbindingen in het noorden, midden en zuiden van de streek. Het CHG zit in de ongemakkelijke positie om bijna overal ‘nee’ tegen te moeten zeggen. Er is in de Duin- en Bollenstreek geen nieuwe doorgaande weg te plannen die niet ten koste gaat van bollengrond, uniek veenweidegebied of een historisch waardevol groengebied. Het CHG staat dan ook een zo minimalistisch mogelijke opzet voor van alle nieuwe voornemens en ziet meer in verbetering van de bestaande doorgaande routes. Het stelt vraagtekens bij de vraag of de infrastructuur in de Duin- en Bollensteek wel zo dringend aan uitbreiding toe is nu de verkeersbewegingen zijn veranderd. Op de N206 en de nieuwe Rijnlandroute na, kent de streek al enkele eeuwen dezelfde doorgaande noord-zuid en oost-west verbindingen. Het aantal extra verkeersbewegingen heeft men in de tijd kunnen opvangen door het verbeteren van de bestaande wegen. Het gebied kampt alleen met een seizoenpiek en soms met drukke wegen tijdens de spitsuren. De economische ontwikkeling van het gebied is niet bijzonder. Overal in het verkeer in Nederland komen knelpunten voor, maar deze worden voor de Duin- en Bollenstreek te overdreven voorgesteld.

Voor grote wooncontingenten is geen plaats. De grote woningbouw staat gepland op een andere as in de provincie, het thuiswerken zal blijven bestaan en de bewoners in de streek worden zich steeds meer bewust van de CO2-uitstoot van hun auto of zoeken een alternatief in het OV . Dit alles leidt vermoedelijk tot stabilisatie van het verkeer in de Duin- en Bollenstreek. Vanuit landschapsperspectief dienen de doorgaande wegen met verouderde bebouwing (delen van de N443 en N208 ) opgeknapt te worden. Ideeën om dan maar achter de verouderde bebouwing een weg aan te leggen vindt het CHG absurd. De veelal kleine woningen, pal aan de weg, geven een verpauperd beeld van de streek en bieden de CHG Manifest “Bezint eer u begint”

7

bewoners een zeer matige leefomgeving. Ze zouden eerder in aanmerking komen voor sloop en wegverbreding. Het behoeft geen uitleg dat dat het CHG geen voorstander is van het doortrekken van de N207 nabij de Hillegomse watertoren naar de N206 en een rondweg die met een grote boog westelijk om Hillegom en langs een Natura 2000 gebied gaat of van een dwarsverbinding naar Hoofddorp/Nieuw Vennep ten noorden van Hillegom door een uniek (veen)weidegebied met uitzonderlijke weidevogelstand. Het minste bezwaar heeft het CHG tegen het doortrekken van de Derde Poellaan in Lisse via de Rooversbroekpolder naar de A44. Bezint eer u begint. Het aanleggen van nieuwe wegen zal een drastische ingreep betekenen in het unieke landschap en kostbare agrarische grond voorgoed teniet doen. Zaken die niet meer hersteld kunnen worden. In collegeprogramma’s worden grote verkeersprojecten vaak op het bordje gelegd van een hoger bestuursorgaan (Provincie of Holland Rijnland). Wees kritisch op de formulering. Vaak wordt afgesproken dat projecten in regioberaad thuis horen, terwijl de gemeenteraad er in feite over gaat. Geef geen onnodige zaken nu al uit handen en laat u niet beïnvloeden door adviezen van verkeersdeskundigen en lokale of regionale lobbyisten. Alleen recente cijfers van verkeersstromen zijn relevant.

Leg in uw collegeprogramma duidelijk vast wat u wel en niet wilt en werk zo min mogelijk met open einden.

Aandachtpunt 4. Bezint eer u begint: Geen zonneweiden en windturbines Als een van de eersten heeft het CHG zich destijds verzet tegen de komst van een zonneweide bij Leeuwenhorsterhoek. Sindsdien heeft het CHG zich regelmatig uitgelaten over de energietransitie tijdens discussies in raden en commissies. Het CHG is geen voordstander van zonneweiden en grote windturbines in het buitengebied. Ook kleine windmolens ontsieren het landschap en ziet het CHG niet zitten. Als het Groene Hart door de Provincie wordt gevrijwaard van windturbines, dan moet dat ook gaan gelden voor de Duin- en Bollenstreek. Leg dit vast in uw collegeprogramma. Bezint eer u begint. De energietransitie is van nationale zorg en lokale invulling. De lokale invulling is bepalend voor de beeldvorming van onze streek in binnen- en buitenland. De Duin- en Bollenstreek is een beeldmerk van Nederland. Elders in Nederland of op zee zijn minder kwetsbare gebieden. De streek biedt geen ruimte voor grootschalige energieprojecten. Het unieke karakter van de streek wordt er te zeer door aangetast.

Aandachtpunt 5. Bezint eer u begint: Werk regionaal meer samen Erfgoed en landschap krijgen doorgaans niet veel aandacht in een collegeprogramma. De urgentie ontbreekt. Vaak wordt gedacht dat het meest waardevolle en beeldbepalende erfgoed in onze streek reeds is beschermd, maar dat is niet het geval. Meestal treffen we een paragraaf aan zonder al te veel financiële consequenties, beducht als men is voor het opleggen van beperkingen op andermans eigendom. Nieuw of aangescherpt beleid wordt zelden in de programma’s aangetroffen. CHG Manifest “Bezint eer u begint”

8

Als boodschap wil het CHG meegeven: Werk samen met uw buurgemeenten aan behoud en bescherming van het cultureel erfgoed en het unieke landschap in de Duin- en Bollenstreek, Maak er een duidelijk punt van in uw coalitieprogramma en zorg dat er meer middelen vrijkomen voor het gemeentelijk monumentenbeleid en de ondersteuning aan lokale cultuurhistorische verenigingen. Werk meer samen met de regiogemeenten (niet alleen binnen HLT) bij het opstellen van uw gemeentelijke cultuurhistorische waardenkaart, zodat er tussen gemeentegrenzen geen waarderingsverschillen meer zijn en de legenda’s identiek zijn. Maak gebruik van hetzelfde onderzoeksbureau en benut de informatie die reeds aanwezig is in de Cultuurhistorische Atlas van de Duin- en Bollenstreek. Als uw gemeente nog geen categorie beeldbepalende objecten heeft, stel deze dan voor in uw collegeprogramma. Bescherm alle beeldbepalende elementen en ook het groen en de waterpartijen in uw gemeenten. Niet alleen in de dorpskernen, maar ook in het buitengebied. Het buitengebied verdient aandacht, omdat zich daar de oudste elementen van onze regio bevinden. Benoem adviseurs van lokale cultuurhistorische verenigingen in uw lokale Erfgoedcommissie en bevorder meer samenhang van beleid tussen de gemeenten bij RO-zaken, die voortvloeien uit de omgevingswet.

Zorg ervoor dat u op ruimtelijke ordeningsgebied op een structurele wijze wordt geïnformeerd over relevante zaken in andere regiogemeenten en hevel, ter wille van de participatie en transparantie, zo weinig mogelijk bevoegdheden op RO-gebied over naar het college. Voorkom dat de gemeenteraad buitenspel wordt gezet bij gevoelige zaken. Thans zijn er nog belangrijke verschillen tussen de gemeenten. Laat erfgoed niet ondergeschikt worden aan al die andere grote maatschappelijke vraagstukken. De identiteit van de Duin- en Bollenstreek staat al veel te lang op het spel. Bezint eer u begint. Toon moed en wees kritisch bij alle plannen die een verdere aantasting betekenen van het landschap van de Duin- en Bollenstreek. Denk regio-breed en overleg meer in radenconferenties over het behoud en het beschermen van het wereldwijd unieke karakter van de Duin- en Bollenstreek. Dat is geen zaak voor een enkele gemeente. Hierin dient gezamenlijk te worden opgetrokken. Bewandel nieuwe wegen. Ook de Economic Board Duin- en Bollenstreek (EBDB) zou zich meer en actiever kunnen richten op het open houden van de Duin- en Bollenstreek, gelet op de economische potentie en de toeristische aantrekkingskracht van het gebied.

CHG Manifest “Bezint eer u begint”

9

IV. 25 jaar verdichting in beeld. De slag om de ruimte. HILLEGOM, 25 jaar ruimtebeslag 1996-2021

Hillegom: 1996 Start Pact van Teylingen

Hillegom: 2021: na 25 jaar Pact van Teylingen 2021: na 5 jaar ISG

KATWIJK, 25 jaar ruimtebeslag 1996 – 2021

Katwijk: 1996 Start Pact van Teylingen

CHG Manifest “Bezint eer u begint”

Katwijk: 2021: na 25 jaar Pact van Teylingen 2021: na 5 jaar ISG

10

LISSE, 25 jaar ruimtebeslag 1996 – 2021

Lisse: 1996 Start Pact van Teylingen

Lisse: 2021: na 25 jaar Pact van Teylingen 2021: na 5 jaar ISG

NOORDWIJK, 25 jaar ruimtebeslag 1996 – 2021

Noordwijk: 1996 Start Pact van Teylingen

CHG Manifest “Bezint eer u begint”

Noordwijk: 2021: na 25 jaar Pact van Teylingen 2021: na 5 jaar ISG

11

NOORDWIJKERHOUT, 25 jaar ruimtebeslag 1996 – 2021

Noordwijkerhout: 1996 Start Pact van Teylingen

Noordwijkerhout: 2021: na 25 jaar Pact van Teylingen : 2021: na 5 jaar ISG

TEYLINGEN, 25 jaar ruimtebeslag 1996 – 2021

Teylingen: 1996 Start Pact van Teylingen CHG Manifest “Bezint eer u begint”

Teylingen: 2021: na 25 jaar Pact van Teylingen 2021: na 5 jaar ISG 12

GEBIEDSVERDICHTING IN DETAIL.

Buitengebied Veenenburg tussen Hillegom en Lisse (detail). 1996 versus 2021. 25 jaar na Pact van Teylingen

Buitengebied Berg en Daal, Lisse/Voorhout (detail). 1996 versus 2021. 25 jaar na Pact van Teylingen

CHG Manifest “Bezint eer u begint”

13

Buitengebied Westeinde, Noordwijkerhout (detail). 1996 versus 2021. 25 jaar na Pact van Teylingen

Buitengebied Schulpweg. Noordwijkerhout (detail). 1996 versus 2021, 25 jaar na Pact van Teylingen

Bron: Kaarten Topotijdreis.nl (Kadaster) CHG Manifest “Bezint eer u begint”

14